G i ý cách gi i m t s bài t p th ng g p trong các đ thi h c sinh gi i môn Đa lý b cợ ả ộ ố ậ ườ ặ ề ọ ỏ ị ậ
THPT làm t li u tham kh o cho các th y, cô giáo và các em h c sinh trong vi c b i d ng h cư ệ ả ầ ọ ệ ồ ưỡ ọ
sinh gi i môn Đa lý.ỏ ị
Bài t p 1:ậ
Tính gi trên Trái Đt.ờ ấ
a. M t tr n đu bóng đá Anh đc t ch c vào lúc 15 gi ngày 08/3/2009, đc truy n hìnhộ ậ ấ ở ượ ổ ứ ờ ượ ề
tr c ti p. Tính gi truy n hình tr c ti p t i các kinh đ các qu c gia trong b ng sau đây:ự ế ờ ề ự ế ạ ộ ở ố ả
V tríịVi t NamệAnh Nga Úc Hoa Kỳ
Kinh độ1050Đ00Đ1050Đ1050Đ1050Đ
Giờ 15h
Ngày, tháng 08/03
b. Vi t Nam vào gi nào trong ngày 08/3/2009 thì các đaỞ ệ ờ ị đi m khác trên Trái Đt có cùngể ấ
ngày 08/3 nh ng gi l i khác nhau? Gi i thích t i sao?ư ờ ạ ả ạ
* H ng d n làm bàiướ ẫ
-1 múi gi = 15ờ0 kinh tuy nế
-Gi múi s 0 đc l y làm gi qu c t hay gi GMT ( Greenwich Mean Time).ờ ố ượ ấ ờ ố ế ờ
-Nh ng đa đi m n m kinh đ đông thì gi s m h n GMTữ ị ể ằ ở ộ ờ ớ ơ
-Nh ng đa đi m n m kinh đ Tây thì gi mu n h n GMTữ ị ể ằ ở ộ ờ ộ ơ
* Gi iả
a, Tính gi truy n hình tr c ti p t i các qu c gia.ờ ề ự ế ạ ố
- T kinh đ c a các qu c gia ta suy ra gi các n c so v i gi Anh nh sau: Nga s m h n ừ ộ ủ ố ờ ướ ớ ờ ở ư ớ ơ ở
Anh 3 gi , Vi t Nam s m h n 7 gi , Ôxtrâylia s m h n 10 gi . Còn Hoa Kìờ ệ ớ ơ ờ ớ ơ ờ mu n h n 8 gi =>ộ ơ ờ k t quế ả
V tríịVi t NamệAnh Nga Úc Hoa Kỳ
Kinh độ1050Đ00Đ1050Đ1050Đ1050Đ
Giờ22h15h18h1h7h
Ngày, tháng 08/03 08/03 08/03 0/03 08/03
- Vi t Nam vào th i đi m 18 giỞ ệ ờ ể ờ ngày 8/3/2009 thì m i n iọ ơ trên Trái Đt có cùngngày 08/3ấ
nh ng có gi khác nhau.ư ờ
- Vì Vi t Nam múi gi s 7, mà múi gi s 12 là n i có ngày s m nh t. V y lúc đó múi gi sệ ở ờ ố ờ ố ơ ớ ấ ậ ờ ố
12 là 18 + 5 = 23 gi ngày 8/3, còn múi gi s 13 có ngày tr nh t, lúc đó là 0 gi ngày 08/3.ờ ờ ố ễ ấ ờ
Bài t p 2:ậ
a. Hãy tính gi , ngày Vi t Nam, bi t r ng lúc đó gi GMT là 24 gi ngày 31 tháng 12 nămờ ở ệ ế ằ ờ ờ
2007.
b. Đa đi m A (múi gi s 3) : đa đi m B (múi gi s 11).ị ể ờ ố ị ể ờ ố
N u t i Hà N i (múi gi s 7) là 22 gi ngày 30- 4-2008 thì lúc đó đi m A, B là m y gi ? ngày nào?ế ạ ộ ờ ố ờ ở ể ấ ờ
* H ng d n làm bàiướ ẫ
- Xác đnh Hà N i n m múi gi s 7(105ị ộ ằ ở ờ ố 0Đ)
- Xác đnh đaị ị đi m A cách Hà N i 4 múi gi , có gi mu n h n Hà N i. Đa đi m B cách Hà N iể ộ ờ ờ ộ ơ ộ ị ể ộ
4 múi gi , có gi s m h n Hà N i.ờ ờ ớ ơ ộ
* Gi i:ả
a, Khi gi GMT là 24 gi ngày 31/12/2007 t c là 0 gi ngày 01/01/2008…Theo quy đnh Vi tờ ờ ứ ờ ị ệ
Nam múi gi th 7, v y lúc GMT là 24 gi ngàyở ờ ứ ậ ở ờ 31/12/2007 thì Vi t Nam là 0 + 7; T c là 7 giở ệ ứ ờ
sáng ngày 01/01/2008
b, Xác đnh ngày, gi đa đi m A và B.ị ờ ở ị ể K t qu :ế ả
- Đa đi m A:ị ể 22 – 4 = 18 gi ngày 30- 4- 2008.ờ
- Đa đi m B:ị ể 22 + 4 => 2 gi ngày 1- 5- 2008.ờ
Bài t p 3:ậ
Xác đnh kinh đ đa lí c a đa ph ng A, B có gi l n l t là 8h3ị ộ ị ủ ị ươ ờ ầ ượ / 12// , 8h 10/44/. Bi t r ng lúcế ằ
đó kinh tuy n g c là 1 h cùng ngày.ế ố
* H ngướ d n gi i:ẫ ả
Theo bài ra thì giờ c aủ đaị đi mể A, B s mớ h nơ giờ ở kinh tuy n g cế ố => đa ph ng A, B n m ị ươ ằ ở
bán c u đông. Trái đt quay m t vòng 24 h => 15 kinh đ = 1 múi gi . Đa ph ng A cách gi kinh ầ ấ ộ ộ ờ ị ươ ờ
tuy n g c là 7 h 3ế ố /12//, đa ph ng B cách gi kinh tuy n g c 7 h 10ị ươ ờ ế ố /44//
=> Đa ph ng A kinh đ 105ị ươ ở ộ 048/ kinh đ đôngộ
- Đa ph ng B kinh đ 107ị ươ ở ộ 041/ kinh đ đôngộ
Bài t p 4 :ậ
a.Vi t công th c t ng quát đ tính góc nh p x c a tia sáng M t Tr i lúc 12 gi tr a t i các đaế ứ ổ ể ậ ạ ủ ặ ờ ờ ư ạ ị
đi m trên Trái Đt.ể ấ
b.V n d ng công th c đ tính góc nh p x c a tia sáng M t Tr i lúc 12 gi tr angày 22.6,ậ ụ ứ ể ậ ạ ủ ặ ờ ờ ư
22.12 và ngày 21.3 t i các đa đi m:ạ ị ể Hà Nôi (21001’B), Tô-ki-ô (35000’ B), Sao-pao-lô ( 23027’ N).
* Gi i :ả
a, Vi t công th c t ng quát:ế ứ ổ
- Khi ≤ φ α → h = 900 + - φ α
- Khi > φ α → h = 900 - ± φ α
Trong đó: h là góc nh p x ;ậ ạ là vĩ đ đa đi m c n tính; là góc nghiêng c a tia sáng M t Tr i soφ αộ ị ể ầ ủ ặ ờ
v i m t ph ng xích đo.ớ ặ ẳ ạ
b, V n d ng công th c tính ra k t qu sau:ậ ụ ứ ế ả
Ngày, tháng/đa đi mị ể 21.3 22.6 22.12
Hà N iộ
Tô-ki-ô
Sao-pao-lô (Brazil)
680 59’
550 00’
660 33’
870 34’
780 27’
430 06’
450 32’
310 33’
900 00’
Bài t p 5:ậ
Cho 3 đa đi m sau đây:ị ể
Đa đi mị ể Vĩ độ
Hà N iộ210 02’
Huế160 26’
Tp.HCM 100 47’
Tính góc nh p x c a tia sáng M t Tr i Hà N i và Thành ph H Chí Minh khi M t Tr i lênậ ạ ủ ặ ờ ở ộ ố ồ ặ ờ
thiên đnh Huỉ ở ế
* Gi i.ả
- Hà N i n m phía B c c a Hu góc nh p x đc tính b ng công th c sau: Ha= 90ộ ằ ở ắ ủ ế ậ ạ ượ ằ ứ 0 - + . φ α
Trong đó: : vĩ đ M t Tr i lên thiên đnh, : vĩ đ c n tính.α φộ ặ ờ ỉ ộ ầ
- Thay s :ố Ha = 900- 21002’ + 16026’ = 85024’
- Thành ph H Chí Minh n m phía Nam c a Hu góc nh p x đc tính b ng công th c sau: ố ồ ằ ở ủ ế ậ ạ ượ ằ ứ
Ha= 900 + – φ α
- Thay s :ố Ha = 900+10047’ - 16026’ = 84021’
Bài t p 6:ậ
Cho 3 đa đi m sau đây:ị ể
Đa đi mị ể Vĩ độ
Hà N iộ210 02’
Huế160 26’
Tp.HCM 100 47’
Vào ngày tháng nào trong năm, M t Tr i lên thiên đnh Hà N i, Hu , thành phặ ờ ỉ ở ộ ế ố H Chí ồ
Minh. (đc phép sai s 1 ngày)ượ ố
* H ng d n làm bài:ướ ẫ
- M t Tr i lên thiên đnh chí tuy n 1 l n, gi a 2 đng chí tuy n (n i chí tuy n) 2 l n, khu v cặ ờ ỉ ở ế ầ ữ ườ ế ộ ế ầ ự
ngo i chí tuy n không có l n nào. Theo bài ra thì ta th y các đa đi mtrên c a n c ta đu n m trongạ ế ầ ấ ị ể ủ ướ ề ằ
khu v c n i chí tuy n nên trong năm có 2 l n M t Tr i lên thiên đnh.ự ộ ế ầ ặ ờ ỉ
- Trong năm, theo d ng l ch các tháng 1,3,5,7,8,10,12 có 31 ngày. Các tháng 4,6,9,11có 30 ngà.ươ ị
Tháng 2 có 28 ngày.
* Gi i :ả
- M t Tr i chuy n đng bi u ki n t xích đo lên chí tuy n b c h t 93 ngày ( t 21/3 đn 22/6)ặ ờ ể ộ ể ế ừ ạ ế ắ ế ừ ế
v i góc đ : 23ớ ộ o27’ = 1407’
- V y trong m t ngày M t Tr i di chuy n bi u ki n m t góc là: 1407’: 93 ngày = 15’08’’ = 908’’ậ ộ ặ ờ ể ể ế ộ
- S ngày M t Tr i c n di chuy n t xích đo đn Hu (vĩ đ 16ố ặ ờ ầ ể ừ ạ ế ế ộ o26’B = 59160’’B) là: 59160 :
908 = 65 ngày.
- M t Tr i lên thiên đnh Hu l n th nh t là:ặ ờ ỉ ở ế ầ ứ ấ
+ T ngày 21/3 + 65 ngày s là ngày 25/5ừ ẽ
+ T ngày 22/6 m t tr i di chuy n t chí tuy nừ ặ ờ ể ừ ế 23027’v Hu m t th i gian là :25260 : 908 = 28ề ế ấ ờ
ngày .
- M t Tr i lên thiên đnh Hu l n th hai là: 22/6 + 28 ngày s là ngày 20/7ặ ờ ỉ ở ế ầ ứ ẽ
- T ng t nh cách tính trên ta s tính đc ngày M t Tr i lên thiên đnh Hà N i và thành phươ ự ư ẽ ượ ặ ờ ỉ ở ộ ố
H Chí Minh:ồ
+ Hà N i: M t Tr i lên thiên đnh l n 1vào ngày 13/6, l n 2 vào ngày 2/7Ở ộ ặ ờ ỉ ầ ầ
+ Tp.H Chí Minh: M t tr i lên thiên đnh l n 1vào ngày 3/5, l n 2 vào ngày 12/8.Ở ồ ặ ờ ỉ ầ ầ
Bài t p 7:ậ
D a vào hình v d i đây:ự ẽ ướ
Tính đ cao c a núi, nhi t đ t i s n núi khu t gió:ộ ủ ệ ộ ạ ườ ấ
*H ng d n gi i:ướ ẫ ả
- Tính đ cao c a núi : Theo qui lu t Gradien, thì c lên cao 100 m nhi t đ gi m 0,6ộ ủ ậ ứ ệ ộ ả 0C. Chênh
l ch nhi t đ gi a chân núi và đnh núi là: 22-7=15ệ ệ ộ ữ ỉ 0C
=> Đ cao núi là: ( 15.100): 0,6=2500mộ
- Nhi t đệ ộ t iạ chân núi s n khu tườ ấ gió là: Theo qui lu tậ Gradien không khí khô dichuy n xu ngể ố
s n khu t gió 100 m nhi t đ tăng 1,0ườ ấ ệ ộ 0C .
=> Nhi t đ t i chân núi s n khu t gió là 7 + (2500/100) = 32ệ ộ ạ ườ ấ 0C.
----------------------------------------------------------------------
Vũ Kim Đc - t ng h p & biên t pứ ổ ợ ậ