Đ bài: Bình gi ng bài th L u bi t khi xu t d ng ề ả ơ ư ệ ấ ươ
Bài làm
S ng trong hoàn c nh đt n c b th c dân Pháp xâm l c, các chí sĩ và thanh niên yêuố ả ấ ướ ị ự ượ
n c luôn nung n u quy t tâm tìm ra con đng gi i phóng dân t c kh i ách áp b c. Vàướ ấ ế ườ ả ộ ỏ ứ
tiêu bi u trong s đó ph i k đn nhà cách m ng Phan B i Châu. Ông đã th hi n ý chí,ể ố ả ể ế ạ ộ ể ệ
khát v ng ra đi tìm đng c u n c c a mình qua bài th "L u bi t khi xu t d ng".ọ ườ ứ ướ ủ ơ ư ệ ấ ươ
Bài th này đc ông sáng tác năm 1905 nh m m c đích chia tay, t giã b n bè, đng chíơ ượ ằ ụ ừ ạ ồ
tr c lúc sang Nh t B n. Phan B i Châu là ng i lãnh đo phong trào Đông du, xu tướ ậ ả ộ ườ ạ ấ
d ng sang Nh t B n đ các thanh niên Vi t Nam có c h i đc h c t p và cũng là th iươ ậ ả ể ệ ơ ộ ượ ọ ậ ờ
gian ch đi th i c đ t ch c l c l ng giành l i ch quy n dân t c.ờ ợ ờ ơ ể ổ ứ ự ượ ạ ủ ề ộ
M đu tác ph m, Phan B i Châu đã đa ra quan ni m riêng v chí làm trai c a mình:ở ầ ẩ ộ ư ệ ề ủ
"Sinh vi nam t y u hi k ,ử ế ỳ
Kh ng h a càn khôn t chuy n di".ẳ ứ ự ể
(Làm trai ph i l trên điả ạ ở ờ
Há đ càn khôn t chuy n d i)ể ự ể ờ
Chí làm trai đã đc nh c đn trong chi u dài c a l ch s văn h c t văn h c dân gianượ ắ ế ề ủ ị ử ọ ừ ọ
đn văn h c trung đi. Ta không th không bi t đn câu th c a Nguy n Công Tr :ế ọ ạ ể ế ế ơ ủ ễ ứ
"Đã mang ti ng trong tr i đtế ở ờ ấ
Ph i có danh gì v i núi sông"ả ớ
Hay câu ca dao:
"Làm trai cho đáng nên trai
Phú Xuân đã tr i, Đng Nai đã t ng"ả ồ ừ
Là m t nam nhi đi thì ph i có chí khí, không qu n ng i khó khăn, th thách đ l pộ ở ờ ả ả ạ ử ể ậ
đc công danh, l u tên muôn đi trong s sách. Đi v i Phan B i Châu, ông cho r ng đượ ư ờ ử ố ớ ộ ằ ể
kh ng đnh đc ph n nam nhi thì ph i "l ", ph i làm đc nh ng đi u phi th ng, khácẳ ị ượ ậ ả ạ ả ượ ữ ề ườ
ng i. Có nh v y m i t o ra s riêng bi t, không tr n l n v i b t kì ai. Vi c "l " màườ ư ậ ớ ạ ự ệ ộ ẫ ớ ấ ệ ạ
ông nh c đn đây chính là vi c xoay chuy n càn khôn, t o hóa. Đó nh m t l i tháchắ ế ở ệ ể ạ ư ộ ờ
th c v i vũ tr , ông không mu n b c nam nhi th đng ch u s chi ph i c a tr i đt,ứ ớ ụ ố ậ ụ ộ ị ự ố ủ ờ ấ
hoàn c nh mà b c nam nhi ph i ch đng n m b t, chi ph i l i hoàn c nh, không th đả ậ ả ủ ộ ắ ắ ố ạ ả ể ể
"càn khôn t chuy n d i". Ph i chăng câu th này ng ý vi c th c dân Pháp xâm l cự ể ờ ả ơ ụ ệ ự ượ
n c ta, nam nhi không th d ng d ng v i v n m nh dân t c, đ m c cho b c chânướ ể ử ư ớ ậ ệ ộ ể ặ ướ
th c dân sang thôn tính mà ph i tìm ra con đng m i đ đa đt n c thoát kh i hi nự ả ườ ớ ể ư ấ ướ ỏ ệ
th c đen t i, t mình xoay chuy n c c di n th i đi?ự ố ự ể ụ ệ ờ ạ
Ng i nam nhi ph i có trách nhi m v i th i cu c mình đang s ng, ph i kh ng đnh đcườ ả ệ ớ ờ ộ ố ả ẳ ị ượ
vai trò c a mình đi v i đt n c:ủ ố ớ ấ ướ
" bách niên trung tu h u ngã,Ư ữ
Kh i thiên t i h u cánh vô thùy"ở ả ậ
(Trong kho ng trăm năm c n có tả ầ ớ
Sau này muôn thu , há không ai?)ở
Cu c đi con ng i là h u h n, v y nên trong m t trăm năm ng n ng i y ta ph i kh cộ ờ ườ ữ ạ ậ ộ ắ ủ ấ ả ắ
ghi tên mình trong l ch s , ph i đánh d u s t n t i c a mình b ng nh ng hành đng cóị ử ả ấ ự ồ ạ ủ ằ ữ ộ
ích cho đt n c. B c nam nhi đi tr ng phu không th t n t i nh m t h t cát vô danhấ ướ ậ ạ ượ ể ồ ạ ư ộ ạ
gi a sa m c mà ph i t o đc d u n, công lao, c ng hi n s c mình vào con đng c uữ ạ ả ạ ượ ấ ấ ố ế ứ ườ ứ
n c. Gi ng th có chút ng o ngh nh ng đó là cái ng o ngh c a m t con ng i có chíướ ọ ơ ạ ễ ư ạ ễ ủ ộ ườ
h ng và quy t tâm th c hi n chí h ng y. Đng th i Phan B i Châu cũng th hi nướ ế ự ệ ướ ấ ồ ờ ộ ể ệ
ni m tin vào h u th , h cũng s đ l i tên tu i trong s sách muôn thu v sau. B i ôngề ậ ế ọ ẽ ể ạ ổ ử ở ề ở
tin t ng vào th h nh ng ng i ông đa sang Nh t B n trong phong trào Đông du sưở ế ệ ữ ườ ư ậ ả ẽ
giúp ích đc cho dân t c.ượ ộ
M t tri u đình vì cu c s ng c a nhân dân, t ng lai c a dân t c s có các chính sáchộ ề ộ ố ủ ươ ủ ộ ẽ
chiêu m nhân tài b ng con đng khoa c . Đây cũng là con đng mà các b c nam nhiộ ằ ườ ử ườ ậ
theo đu i đ l p thân x a nay nh ng khi đt n c r i vào tay gi c, tri u đình ch là tayổ ể ậ ư ư ấ ướ ơ ặ ề ỉ
sai, bù nhìn cho k thù thì con đng khoa c không còn phù h p:ẻ ườ ử ợ
"Giang s n t hĩ sinh đ nhu ,ơ ử ồ ế
Hi n thánh liêu nhiên t ng di c si"!ề ụ ệ
(Non sông đã ch t, s ng thêm nh c,ế ố ụ
Hi n thánh còn đâu, h c cũng hoài!)ề ọ
Non sông, hi n thánh không còn n a, v y h c hành, thi c còn có ý nghĩa gì? Hành đngề ữ ậ ọ ử ộ
thi t th c nh t trong hoàn c nh b y gi là tìm ra con đng c u n c đúng đn đ đaế ự ấ ả ấ ờ ườ ứ ướ ắ ể ư
đt n c thoát kh i ách áp b c, bóc l t c a th c dân. S ng d i s th ng tr c a quânấ ướ ỏ ứ ộ ủ ự ố ướ ự ố ị ủ
xâm l c, nhân dân ta nói chung và nh ng trí th c nói riêng đu c m th y đó là đi u nh cượ ữ ứ ề ả ấ ề ụ
nhã, có đ đt cũng hoài phí, u ng công b i không đc tr ng d ng đ xây d ng n cỗ ạ ổ ở ượ ọ ụ ể ự ướ
nhà phát tri n.ể
B i v y, trách nhi m cao c c a ng i chí sĩ, b c nam nhi là gi i phóng dân t c:ở ậ ệ ả ủ ườ ậ ả ộ
"Nguy n tr c tr ng phong Đông h i kh ,ệ ụ ườ ả ứ
Thiên trùng b ch lãng nh t t phi".ạ ấ ề
(Mu n v t b Đông theo cánh gió,ố ượ ể
Muôn trùng sóng b c ti n ra kh i.)ạ ễ ơ
Hình nh "tr ng phong", "Đông h i", "thiên trùng b ch lãng" là nh ng hình nh mangả ườ ả ạ ữ ả
đm màu s c lãng m n, th hi n tâm h n bay b ng c a Phan B i Châu. Ông mu n v tậ ắ ạ ể ệ ồ ổ ủ ộ ố ượ
qua b Đông, bay lên cùng ngàn đt sóng b c đ th c hi n khát v ng l n lao là c u dânể ợ ạ ể ự ệ ọ ớ ứ
c u n c. Đó không ph i con đng b ng ph ng, d đi mà là m t con đng đy r yứ ướ ả ườ ằ ẳ ễ ộ ườ ầ ẫ
nh ng chông gai, khó khăn và c s m o hi m b i Phan B i Châu là m t trong nh ngữ ả ự ạ ể ở ộ ộ ữ
ng i đu tiên nuôi ý t ng đi tìm con đng c u n c m i, đó là d a vào s tr giúpườ ầ ưở ườ ứ ướ ớ ự ự ợ
c a n c ngoài mà c th đây là Nh t B n. Tuy r ng con đng y không đt đcủ ướ ụ ể ở ậ ả ằ ườ ấ ạ ượ
cái đích nh ông mong mu n nh ng ông đã s ng và làm tròn b n ph n c a m t đng namư ố ư ố ổ ậ ủ ộ ấ
nhi, hoàn thành đc chí làm trai c a mình. Khát v ng c a ông là khát v ng sánh ngangượ ủ ọ ủ ọ
v i vũ tr , càn khôn, khát v ng v t lên bóng đêm đen t i bao trùm lên cu c s ng nô lớ ụ ọ ượ ố ộ ố ệ
đ v n t i ánh sáng.ể ươ ớ
"L u bi t khi xu t d ng" là bài th vi t đ Phan B i Châu t giã b n bè tr c khi sangư ệ ấ ươ ơ ế ể ộ ừ ạ ướ
n c ngoài nh ng gi ng đi u và l i th h t s c hào hùng, s c sôi khí th , quy t tâm tìmướ ư ọ ệ ờ ơ ế ứ ụ ế ế
con đng m i đ c u n c. Tác ph m không ch th hi n chí khí c a ông mà còn có ýườ ớ ể ứ ướ ẩ ỉ ể ệ ủ
nghĩa th c t nh, kêu g i các chí sĩ yêu n c đu tranh vì n n đc l p c a dân t c.ứ ỉ ọ ướ ấ ề ộ ậ ủ ộ
