intTypePromotion=1

Bước đầu tìm hiểu phương pháp xã hội học Hồ Chí Minh

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
50
lượt xem
2
download

Bước đầu tìm hiểu phương pháp xã hội học Hồ Chí Minh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nội dung bài viết "Bước đầu tìm hiểu phương pháp xã hội học Hồ Chí Minh" giới thiệu đến các bạn tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu xã hội và phương pháp phân tích cơ cấu xã hội, phương pháp sử dụng tài liệu số liệu thống kê của chủ tịch Hồ Chí Minh, tiếp cận và phân tích thực tiễn của Hồ Chí Minh.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bước đầu tìm hiểu phương pháp xã hội học Hồ Chí Minh

Trao ®æi nghiÖp vô X· héi häc sè 1 (89), 2005 107<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> B−íc ®Çu t×m hiÓu<br /> ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh<br /> <br /> Ph¹m Xu©n H¶o, Vò Hång Qu©n<br /> TrÇn Phó Mõng, B¹ch Hoµng Kh¸nh<br /> <br /> <br /> ViÖn Khoa häc x· héi Nh©n v¨n Qu©n sù - Bé Quèc phßng<br /> ®· triÓn khai nghiªn cøu ®Ò tµi: “T×m hiÓu ph−¬ng ph¸p x· héi<br /> häc trong di s¶n t− t−ëng Hå ChÝ Minh”. Nhãm nghiªn cøu<br /> gåm: Ph¹m Xu©n H¶o Chñ nhiÖm; c¸c thµnh viªn: Vò Hång<br /> Qu©n, TrÇn Phó Mõng, B¹ch Hoµng Kh¸nh.<br /> T¹p chÝ X· héi häc xin giíi thiÖu mét phÇn kÕt qu¶ nghiªn<br /> cøu cña c¸c t¸c gi¶ víi b¹n ®äc.<br /> TC.XHH<br /> <br /> §Æt vÊn ®Ò<br /> Cã mét c©u hái ®Æt ra: cã hay kh«ng cã ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh?<br /> Xin kh¼ng ®Þnh: cã. NÕu chóng ta hiÓu kh¸i niÖm x· héi häc theo nghÜa réng, tõ<br /> nguyªn lý lý luËn, ph−¬ng ph¸p luËn ®Õn kÜ thuËt nghiªn cøu th× trong c¸c bµi viÕt<br /> cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh sö dông rÊt nhiÒu nghiªn cøu x· héi häc. C¸c bµi viÕt cña<br /> Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thÓ hiÖn sù thèng nhÊt cao ë môc ®Ých sö dông ph©n tÝch x·<br /> héi häc phôc vô cho sù nghiÖp ®Êu tranh v× ®éc lËp d©n téc, v× chñ nghÜa x· héi cña<br /> nh©n d©n ta; sù thèng nhÊt chÆt chÏ gi÷a lý luËn, ph−¬ng ph¸p luËn vµ kÜ thuËt<br /> trong ph©n tÝch c¸c hiÖn t−îng x· héi, luËn gi¶i c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ - x· héi. Mét sè<br /> bµi viÕt cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thùc sù lµ mét c«ng tr×nh mÉu mùc vÒ ph©n tÝch<br /> x· héi häc nh−: “MÊy ý nghÜ vÒ vÊn ®Ò thuéc ®Þa”, “B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n Ph¸p”,<br /> “§«ng D−¬ng”, “NhËt ký hµnh tr×nh cña Hå ChÝ Minh, bèn th¸ng sang Ph¸p”, “ViÖt<br /> B¾c anh dòng”, v.v... T− t−ëng Hå ChÝ Minh lµ tµi s¶n tinh thÇn to lín cña §¶ng<br /> vµ d©n téc ta, c¬ së lý luËn trong luËn gi¶i c¸c vÊn ®Ò x· héi ë ViÖt Nam.<br /> 1. T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ c¬ cÊu x· héi vµ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch<br /> c¬ cÊu x· héi<br /> Quan ®iÓm hÖ thèng lµ ®Æc ®iÓm næi bËt trong t− duy cña Chñ tÞch Hå ChÝ<br /> 1<br /> Minh . Nã lµ c¬ së ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch hÖ thèng cña Hå ChÝ Minh, ®ång thêi lµ c¬<br /> së ®Ó h×nh thµnh quan niÖm Hå ChÝ Minh vÒ c¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi.<br /> Trong rÊt nhiÒu bµi viÕt, khi nãi vÒ con ng−êi, vÒ mét c¸ nh©n, Hå ChÝ Minh lu«n<br /> <br /> 1<br /> Ph¹m V¨n §ång: Hå ChÝ Minh mét con ng−êi, mét d©n téc, mét thêi ®¹i, mét sù nghiÖp. Nxb Sù ThËt, Hµ<br /> Néi - 1990, tr. 23.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vnBản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 108 B−íc ®Çu t×m hiÓu ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh<br /> <br /> g¾n kÕt con ng−êi ®ã víi mét tËp thÓ, mét c«ng ®ång x· héi; ®Æt con ng−êi - c¸ nh©n<br /> trong mèi quan hÖ víi tËp thÓ, víi céng ®ång x· héi, víi ®Êt n−íc, víi d©n téc. Xem<br /> xÐt con ng−êi, nhãm x· héi trong mèi quan hÖ víi x· héi, víi khung c¶nh x· héi mµ ë<br /> ®ã hä sinh ra, lín lªn, ho¹t ®éng.<br /> T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ c¬ cÊu x· héi vµ ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch c¬ cÊu x·<br /> héi thÓ hiÖn trªn nh÷ng néi dung chÝnh sau: TÝnh ®a d¹ng, phøc t¹p trong cÊu tróc<br /> x· héi ViÖt Nam; C¬ cÊu x· héi víi c«ng t¸c x· héi vµ qu¶n lý x· héi.<br /> TÝnh ®a d¹ng, phøc t¹p trong cÊu tróc x· héi ViÖt Nam. Trong c¸c bµi viÕt,<br /> Hå ChÝ Minh ®· ®Ò cËp ®Õn c¸c nhãm x· héi c¬ b¶n: giai cÊp, nghÒ nghiÖp, téc ng−êi,<br /> t«n gi¸o, d©n sè. Trong nhãm x· héi giai cÊp, Ng−êi viÕt nhiÒu vÒ giai cÊp c«ng nh©n,<br /> giai cÊp n«ng d©n, tÇng líp trÝ thøc. Trong “B¸o c¸o cña ViÖt Nam göi Quèc tÕ Céng<br /> s¶n”, ngµy 17/12/1940 (3, 162 - 174)2, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· viÕt vÒ t×nh h×nh ViÖt<br /> Nam trªn chÝn néi dung; §Þa lý; D©n téc; ChÕ ®é chÝnh trÞ; Tµi nguyªn; N¹n bãc lét;<br /> Quèc phßng; Phong trµo gi¶i phãng d©n téc; C¸c tÇng líp x· héi vµ khuynh h−íng<br /> cña hä; C¸c ®¶ng ph¸i. VÒ c¸c tÇng líp x· héi vµ khuynh h−íng cña hä, Hå ChÝ Minh<br /> viÕt rÊt kü vÒ c¸c giai tÇng x· héi: c«ng nh©n, n«ng d©n, trÝ thøc, tiÓu th−¬ng, t− s¶n<br /> d©n téc, quan l¹i, v−¬ng c«ng, Hoa kiÒu. Ng−êi viÕt vÒ mét sè giai tÇng x· héi: VÒ<br /> c«ng nh©n, “ë B¾c Kú, c«ng nh©n má than chiÕm ®¹i ®a sè, thø ®Õn c«ng nh©n ®ån<br /> ®iÒn Nam Kú, råi ®Õn c«ng nh©n ®−êng s¾t, x−ëng c«ng binh, c«ng nh©n dÖt”; VÒ<br /> n«ng d©n “HiÖn t¹i n«ng d©n Nam Kú ®oµn kÕt h¬n so víi c¸c ®Þa ph−¬ng kh¸c. C«ng<br /> nh©n, n«ng d©n ®−¬ng nhiªn rÊt c¨m ghÐt ng−êi Ph¸p”; VÒ trÝ thøc “cã tr×nh ®é v¨n<br /> hãa t−¬ng ®èi cao... Song v× kh«ng cã tæ chøc, thiÕu ng−êi l·nh ®¹o, cho nªn hä “d¸m<br /> nghÜ mµ kh«ng d¸m nãi”; VÒ quan l¹i, ®Þa chñ “Hä tuy hai mµ mét, tuy mét mµ hai.<br /> Quan l¹i lín ®ång thêi lµ ®Þa chñ lín”. v.v...<br /> Ngoµi c¸c nhãm x· héi c¬ b¶n, Hå ChÝ Minh cßn ®Ò cËp ®Õn mét sè nhãm x·<br /> héi kh¸c tån t¹i trong x· héi nh−: nh÷ng kÎ lÇm ®−êng l¹c lèi, nh÷ng ng−êi tham<br /> dù vµo c¸c tÖ n¹n x· héi,... Ng−êi cßn ph©n ®Þnh nhãm x· héi theo c¸c tiªu chÝ: n¬i<br /> c− tró, tr×nh ®é häc vÊn, tr×nh ®é tay nghÒ, ®iÒu kiÖn kinh tÕ, løa tuæi, giíi tÝnh,...<br /> vµ ®i s©u ph©n tÝch ®Æc ®iÓm x· héi cña tõng nhãm x· héi. T×m hiÓu vÒ c¸c nhãm<br /> x· héi trong c¸c bµi viÕt cña Hå ChÝ Minh chóng ta thÊy ®−îc tÝnh ®a d¹ng, phøc<br /> t¹p, ®an xen c¸c giai tÇng x· héi vµ mèi liªn hÖ c¬ b¶n gi÷a c¸c nhãm x· héi ë n−íc<br /> ta. §ång thêi còng tiÕp nhËn bµi häc, c¨n cø tõ thùc tÕ cÊu tróc x· héi ViÖt Nam ®Ó<br /> ®Þnh danh c¸c giai tÇng trong x· héi vµ lµm râ ®Æc tr−ng x· héi chñ yÕu cña tõng<br /> giai tÇng x· héi. §ã lµ mét ®iÓm næi bËt cña Hå ChÝ Minh vÒ ph©n tÝch c¬ cÊu x·<br /> héi ViÖt Nam.<br /> Trong ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi, Hå ChÝ Minh cã nãi ®Õn sù kh¸c biÖt x· héi,<br /> “Cè nhiªn d©n chóng kh«ng nhÊt luËt nh− nhau. Trong d©n chóng cã nh÷ng tÇng líp<br /> kh¸c nhau, tr×nh ®é kh¸c nhau, ý kiÕn kh¸c nhau. Cã líp tiªn tiÕn, cã líp lõng<br /> chõng, cã líp l¹c hËu” (5,296); “Trong mÊy triÖu ng−êi còng cã ng−êi thÕ nµy thÕ<br /> <br /> <br /> 2<br /> C¸ch trÝch dÉn trong bµi viÕt: tËp 6, trang 15, viÕt t¾t lµ (6, 15).<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m Xu©n H¶o, Vò Hång Qu©n, TrÇn Phó Mõng, B¹ch Hoµng Kh¸nh 109<br /> <br /> kh¸c...”, “N¨m ngãn tay còng cã ngãn v¾n, ngãn dµi”, “Trong mét lµng, nhµ th× cã<br /> nhµ giµu, nhµ võa, nhµ nghÌo. Ng−êi th× cã ng−êi tèt, ng−êi võa, ng−êi kÐm. Häc th×<br /> cã kÎ th«ng, kÎ võa, kÎ dèt” (5,100,101). “Nh−ng v¾n dµi ®Òu häp nhau l¹i n¬i bµn<br /> tay”; cã ng−êi thÕ nµy thÕ kh¸c, “nh−ng thÕ nµy thÕ kh¸c ®Òu dßng dâi cña tæ tiªn<br /> ta...”, nªn ta ph¶i biÕt gióp ®ì lÉn nhau, t¨ng c−êng ®oµn kÕt ®Ó thùc hiÖn môc tiªu<br /> chung cña d©n téc, cña c¸ch m¹ng. Nghiªn cøu t− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ sù kh¸c biÖt<br /> trong x· héi cµng thÊm thÝa s©u s¾c t− t−ëng cña Ng−êi vÒ ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n téc:<br /> “§oµn kÕt, ®oµn kÕt, ®¹i ®oµn kÕt. Thµnh c«ng, thµnh c«ng, ®¹i thµnh c«ng”.<br /> Víi tõng nhãm x· héi, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lu«n mong muèn, khuyÕn khÝch,<br /> thóc dôc hä phÊn ®Êu v−¬n lªn theo h−íng tù hoµn thiÖn, v−¬n tíi Êm no, h¹nh<br /> phóc. Hå ChÝ Minh lu«n xem xÐt c¸c nhãm x· héi trong tr¹ng th¸i vËn ®éng, lu«n<br /> t×m thÊy sù tr−ëng thµnh vµ tiÕn bé cña hä. Kh«ng ®Þnh kiÕn x· héi lµ c¸ch nh×n<br /> nhËn c¸c nhãm x· héi cña Hå ChÝ Minh.<br /> C¬ cÊu x· héi víi c«ng t¸c x· héi vµ qu¶n lý x· héi. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ<br /> mét nhµ l·nh ®¹o c¸ch m¹ng, do vËy Ng−êi lu«n lu«n h−íng vÒ thùc tiÔn c¸ch<br /> m¹ng ®Ó ph©n tÝch, gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò do thùc tiÔn ®Æt ra. Hå ChÝ Minh ph©n<br /> tÝch c¬ cÊu x· héi kh«ng chØ ®Ó t×m hiÓu cÊu tróc x· héi, tõ nh÷ng hiÓu biÕt vÒ c¬<br /> cÊu x· héi ë n−íc ta mµ ®Ò ra nhiÖm vô cho c«ng t¸c x· héi, ®Æt ra nh÷ng néi dung<br /> cña qu¶n lý x· héi.<br /> Ph©n tÝch tÝnh ®a d¹ng trong c¬ cÊu téc ng−êi cña quèc gia d©n téc ViÖt Nam<br /> ®Ó ®Ò ra chñ tr−¬ng ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cho khu vùc cã ®«ng ®ång bµo thiÓu sè<br /> sinh sèng, “®Ó miÒn nói tiÕn kÞp miÒn xu«i”.<br /> Chñ tÞch Hå ChÝ Minh yªu cÇu §¶ng ph¶i th−êng xuyªn gi¸o dôc b¶n chÊt<br /> giai cÊp c«ng nh©n, n©ng cao ®¹o ®øc c¸ch m¹ng cho ®éi ngò ®¶ng viªn, bëi v× “§¶ng<br /> ta lµ mét ®¶ng cã tÝnh chÊt quÇn chóng, cã hµng chôc v¹n ®¶ng viªn. V× hoµn c¶nh<br /> n−íc ta mµ sè ®«ng ®¶ng viªn thuéc thµnh phÇn tiÓu t− s¶n. §iÒu ®ã kh«ng cã g× l¹”<br /> (9, 289); “Sinh tr−ëng trong x· héi cò, chóng ta ai còng mang trong m×nh hoÆc nhiÒu<br /> hoÆc Ýt vÕt tÝch xÊu xa cña x· héi ®ã vÒ t− t−ëng, vÒ thãi quen... VÕt tÝch xÊu xa vµ<br /> nguy hiÓm nhÊt cña x· héi cò lµ chñ nghÜa c¸ nh©n...” (9, 283). “§ång chÝ ta tuy kh¸c<br /> nhau vÒ chñng téc hay nguån gèc giai cÊp, nh−ng lµ nh÷ng ng−êi cïng chñ nghÜa,<br /> cïng môc ®Ých, cïng sèng, cïng chÕt, chung s−íng, chung khæ, cho nªn ph¶i thËt thµ<br /> ®oµn kÕt. Muèn ®i tíi môc ®Ých, kh«ng chØ tæ chøc lµ ®ñ, ph¶i ch©n thµnh trong t−<br /> t−ëng n÷a” (5, 552). Nh− vËy, tõ sù ph©n tÝch thµnh phÇn ®¶ng viªn, Chñ tÞch Hå<br /> ChÝ Minh ®· ®Ò ra néi dung cña c«ng t¸c x©y dùng §¶ng, lµm cho §¶ng ngµy cµng<br /> v÷ng m¹nh ®Ó thùc hiÖn vai trß l·nh ®¹o c¸ch m¹ng. Theo c¸ch tiÕp cËn c¬ cÊu x·<br /> héi, c¬ cÊu x· héi ®¶ng viªn quy ®Þnh néi dung, ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc, rÌn luyÖn<br /> ®¶ng viªn. C¬ cÊu x· héi, kh¸i niÖm trung t©m cña x· héi häc. Ph©n tÝch c¬ cÊu x·<br /> héi lµ ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn ®Æc thï cña x· héi häc trong nghiªn cøu c¸c nhãm x·<br /> héi, céng ®ång x· héi, nghiªn cøu x· héi víi tÝnh c¸ch lµ hÖ thèng. Nã lµ “ch×a khãa”<br /> ®Ó hiÓu x· héi. Song, nghiªn cøu c¬ cÊu x· héi kh«ng chØ ®Ó hiÓu x· héi, c¸i chÝnh lµ,<br /> tõ sù hiÓu biÕt ®ã mµ ®Ò xuÊt chÝnh s¸ch x· héi. Hå ChÝ Minh lu«n g¾n kÕt gi÷a<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 110 B−íc ®Çu t×m hiÓu ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh<br /> <br /> ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi víi chÝnh s¸ch x· héi. §Ò xuÊt c¸c chÝnh s¸ch x· héi nh− lµ<br /> môc ®Ých trong ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi cña Hå ChÝ Minh.<br /> 2. Ph−¬ng ph¸p sö dông tµi liÖu, sè liÖu thèng kª cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh<br /> Trong Hå ChÝ Minh Toµn tËp3, rÊt nhiÒu bµi viÕt ®· sö dông ph−¬ng ph¸p<br /> ph©n tÝch tµi liÖu, sè liÖu thèng kª. B−íc ®Çu ®Þnh l−îng bµi cã sö dông ph−¬ng ph¸p<br /> ph©n tÝch tµi liÖu, sè liÖu thèng kª trong tæng sè c¸c bµi viÕt ®ã.<br /> B¶ng 1: Sè bµi viÕt Hå ChÝ Minh sö dông ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch tµi liÖu, sè liÖu thèng kª<br /> <br /> TËp Thêi gian Sè bµi Sè bµi sö dông ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch tµi liÖu, Tû lÖ (%)<br /> sè liÖu thèng kª<br /> <br /> 1 1919 - 1924 109 34 31,1<br /> 2 1924 - 1930 52 16 27,59<br /> 3 1930 - 1945 99 13 13,13<br /> 4 1945 - 1946 200 4 2,0<br /> 5 1947 - 1949 334 25 18,22<br /> 6 1950 - 1952 236 43 6.06<br /> 7 1953 - 1955 231 14 8,52<br /> 8 1956 - 1957 223 19 13,95<br /> 9 1958 - 1959 215 30 18,95<br /> 10 1960 - 1962 244 46 18,64<br /> 11 1963 - 1965 220 52 23,64<br /> 12 1966 - 1969 241 33 13,69<br /> <br /> Nguån: Hå ChÝ Minh Toµn tËp, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia. Hµ Néi - 1995, 1996.<br /> <br /> Cã thÓ ph©n chia c¸c bµi viÕt thµnh ba giai ®o¹n (dùa theo tiÕn tr×nh c¸ch<br /> m¹ng ViÖt Nam, kÓ tõ khi Chñ tÞch Hå ChÝ Minh viÕt bµi b¸o ®Çu tiªn ®Õn lóc Ng−êi<br /> qua ®êi): 1919 - 1945; 1946 - 1954; 1955 - 1969.<br /> Giai ®o¹n 1919 - 1945. C¸c bµi viÕt tiªu biÓu: “B¶n ¸n chÕ ®é thùc d©n<br /> Ph¸p” (2, 21- 133), “Phong trµo c¸ch m¹ng ë §«ng D−¬ng” (2, 228 - 233), “Phong<br /> trµo n«ng d©n tØnh Qu¶ng §«ng” (2, 188 - 202), “§−êng c¸ch mÖnh” (2, 257 - 318),<br /> “Chñ nghÜa ®Õ quèc, kÎ tiªu diÖt ng−êi b¶n xø” (2, 337 - 340), v.v... Trong c¸c bµi<br /> viÕt ®ã, Hå ChÝ Minh ®· biÕn nh÷ng tµi liÖu, sè liÖu thèng kª vèn kh« khan thµnh<br /> nh÷ng ý nghÜa biÓu ®¹t t− t−ëng, phôc vô môc ®Ých chÝnh trÞ x· héi mét c¸ch<br /> nhuÇn nhuyÔn. B»ng sè liÖu thèng kª, ph©n tÝch c¸c tµi liÖu cã s½n, Hå ChÝ Minh<br /> ®· v¹ch trÇn bé mÆt thËt cña chñ nghÜa thùc d©n, tè c¸o tr−íc toµn thÕ giíi sù bãc<br /> lét tµn nhÉn cña thùc d©n Ph¸p ë ViÖt Nam, th«ng qua ®ã kh¬i dËy, ®Þnh h−íng<br /> tinh thÇn yªu n−íc cña nh©n d©n ta vµ thøc tØnh l−¬ng t©m nh÷ng ng−êi yªu<br /> chuéng hoµ b×nh, c«ng lý trªn thÕ giíi, ®Ó hä ñng hé phong trµo ®Êu tranh giµnh<br /> ®éc lËp tù do cña nh©n d©n ViÖt Nam.<br /> <br /> <br /> 3<br /> Hå ChÝ Minh Toµn tËp. Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia. Hµ Néi - 1995, 1996.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m Xu©n H¶o, Vò Hång Qu©n, TrÇn Phó Mõng, B¹ch Hoµng Kh¸nh 111<br /> <br /> Giai ®o¹n 1946 - 1954. C¸c bµi viÕt tiªu biÓu: “NhËt ký hµnh tr×nh cña Hå ChÝ<br /> Minh, bèn th¸ng sang Ph¸p” (4, 323 - 411), “ViÖt B¾c anh dòng” (5, 339 - 368), v.v...<br /> Trong “NhËt ký hµnh tr×nh cña Hå ChÝ Minh, bèn th¸ng sang Ph¸p”, ®o¹n viÕt vÒ<br /> “Ng−êi Ph¸p” lµ mÉu mùc trong sö dông sè liÖu thèng kª ®Ó c¾t nghÜa ®Êt n−íc, con<br /> ng−êi Ph¸p vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ, chÝnh trÞ, t«n gi¸o, lßng ¸i quèc, tÝnh hay quªn<br /> vµ nh÷ng ®øc tÝnh tèt; c¸c sè liÖu ph¶n ¸nh c¬ cÊu x· héi Ph¸p (sè d©n, sè qu©n, c¬<br /> cÊu tuæi); c¸c sè liÖu ph¶n ¸nh ®êi sèng sinh ho¹t... C¸ch thøc chuyÓn t¶i sè liÖu<br /> trong c¸c bµi viÕt ë giai ®o¹n nµy: sö dông ph−¬ng ph¸p so s¸nh (tr−íc vµ sau chiÕn<br /> tranh), m« t¶, chøng minh, ph©n tÝch theo c¸c chØ b¸o. §iÓm næi bËt trong sö dông sè<br /> liÖu lµ tÝnh chÝnh x¸c, trung thùc, luËn gi¶i ®óng c¸c vÊn ®Ò chÝnh trÞ, x· héi.<br /> Giai ®o¹n 1955 - 1969. C¸c vÊn ®Ò x· héi ph¶n ¸nh trong c¸c t¸c phÈm ë giai<br /> ®o¹n nµy ®a d¹ng, phong phó: ph¶n ¸nh søc m¹nh vµ vai trß cña phe x· héi chñ<br /> nghÜa, cña Liªn X« trong ®Êu tranh b¶o vÖ nÒn hoµ b×nh thÕ giíi; ph¶n ¸nh kÕt qu¶<br /> x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë miÒn B¾c; ca ngîi cuéc ®Êu tranh anh dòng cña ®ång<br /> bµo miÒn Nam vµ nh©n d©n c¶ n−íc trong cuéc ®Êu tranh b¶o vÖ miÒn B¾c, gi¶i<br /> phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n−íc. §Æc tr−ng cña viÖc sö dông tµi liÖu, sè liÖu ë<br /> giai ®o¹n nµy: ph©n tÝch c¸c tµi liÖu, sè liÖu g¾n chÆt víi diÔn biÕn t×nh h×nh chÝnh<br /> trÞ, x· héi ë trong n−íc vµ trªn thÕ giíi; h×nh thµnh d÷ liÖu cho nh÷ng dù b¸o x· héi;<br /> ph¶n ¸nh c¶ mÆt ®−îc vµ ch−a ®−îc trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi ë<br /> miÒn B¾c.<br /> Tõ c¸c bµi viÕt cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cã sö dông ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch<br /> tµi liÖu, sè liÖu thèng kª, cã thÓ rót ra mét sè ®Æc tr−ng sau: Mét lµ, Hå ChÝ Minh ®·<br /> sö dông tµi liÖu, sè liÖu thèng kª chÝnh x¸c, s¾p xÕp khoa häc, luËn gi¶i chÆt chÏ ®Ó<br /> ph©n tÝch c¸c hiÖn t−îng x· héi. Tµi liÖu, sè liÖu thèng kª lµ “linh hån”, t¹o sù sèng<br /> ®éng, t¨ng søc thuyÕt phôc cho c¸c bµi viÕt cña Hå ChÝ Minh. Trong sö dông sè liÖu<br /> thèng kª, c¸c tiªu chÝ, sù kiÖn, con sè dïng ®Ó so s¸nh ®−îc lùa chän kü, cã nguån gèc,<br /> s¾p xÕp hÖ thèng, lËp luËn l«gÝc chÆt chÏ, kh«ng tuú tiÖn, nh−ng còng rÊt mÒm dÎo.<br /> Trong bµi “Xin chØ thÞ, göi b¸o c¸o”, Ng−êi viÕt: “B¸o c¸o ph¶i thËt thµ, gän gµng, râ<br /> rµng, thiÕt thùc. Nh÷ng tµi liÖu vµ con sè ph¶i ph©n tÝch vµ chøng thùc. Kh«ng nªn<br /> hµm hå, bÌo nheo. §iÒu g× biÕt th× nãi biÕt, kh«ng biÕt th× nãi kh«ng biÕt, kh«ng nªn<br /> nãi Èu” (6, 77,78). Hai lµ, h×nh thøc chuyÓn t¶i tµi liÖu, sè liÖu kh¸ phong phó, s¸ng<br /> t¹o, dÔ ®äc, dÔ hiÓu. Sè liÖu ®−îc dïng ®Ó miªu t¶, minh häa b»ng h×nh vÏ, b»ng s¬<br /> ®å, b»ng biÓu b¶ng thèng kª; cã lóc nguyªn b¶n tµi liÖu, mÉu chøng tõ, th− tõ, nhËt<br /> ký; ®«i khi b»ng h×nh thøc kÓ chuyÖn vµ sö dông t− liÖu lÞch sö, truyÒn thuyÕt; cã lóc<br /> sö dông con sè thµnh mét ®Ò môc cña bµi viÕt nh−: “15 v¹n lÝt m¸u” (6, 314), “4<br /> thµnh 0, 6 thµnh 4” (6, 356), “10 tr−êng häc - 1500 ®¹i lý r−îu” (1, 25), v.v... Dung<br /> l−îng sè liÖu ®−îc sö dông linh ho¹t, cã bµi viÕt sö dông nhiÒu, cã bµi viÕt sö dông Ýt,<br /> tuú thuéc vÊn ®Ò cña bµi viÕt. §iÒu quan träng kh«ng ph¶i lµ sö dông sè liÖu nhiÒu<br /> hay Ýt mµ lµ hiÖu qu¶ cña viÖc sö dông sè liÖu. Ng−êi ®· sö dông nhuÇn nhuyÔn<br /> ph−¬ng ph¸p so s¸nh lÞch ®¹i vµ ®ång ®¹i, so s¸nh t−¬ng quan trong ph©n tÝch tµi<br /> liÖu vµ sè liÖu thèng kª. Kh«ng chØ cã sö dông sè liÖu mµ Ng−êi cßn chØ ra c¸ch thøc<br /> lÊy tµi liÖu, sè liÖu: Muèn cã tµi liÖu th× ph¶i t×m b»ng nghe, hái, thÊy, xem, ghi...<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 112 B−íc ®Çu t×m hiÓu ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh<br /> <br /> “T×m tµi liÖu còng nh− c«ng t¸c kh¸c ph¶i chÞu khã. Cã khi xem tê b¸o nµy cã vÊn ®Ò<br /> nµy, tê b¸o kh¸c cã vÊn ®Ò kh¸c råi gãp 2,3 vÊn ®Ò, 2,3 con sè lµm thµnh mét tµi liÖu<br /> mµ viÕt. Muèn cã nhiÒu tµi liÖu th× xem cho réng”; “Cã khi xem mÊy tê b¸o mµ chØ cã<br /> ®−îc mét tµi liÖu th«i’ (7, 119). Ba lµ, tÝnh môc ®Ých s©u s¾c trong sö dông tµi liÖu, sè<br /> liÖu thèng kª. Qu¸ tr×nh sö dông tµi liÖu, sè liÖu thèng kª kh«ng chØ lµ mét kÜ thuËt<br /> thuÇn tuý mµ nã ®−îc sö dông cã ®Þnh h−íng, cã môc ®Ých. Ng−êi ®· sö dông c¸c tµi<br /> liÖu, sè liÖu thèng kª ®Ó “nãi lªn sù thËt x· héi ®ang diÔn ra”, biÓu ®¹t t− t−ëng, ®Þnh<br /> h−íng d− luËn x· héi nh»m phôc vô môc ®Ých chÝnh trÞ, x· héi.<br /> 3. TiÕp cËn vµ ph©n tÝch thùc tiÔn cña Hå ChÝ Minh<br /> Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ ng−êi tæ chøc, l·nh ®¹o c¸ch m¹ng ViÖt Nam, Ng−êi<br /> bao giê còng kh¸i qu¸t lý luËn tõ trong thùc tiÔn, gi¶i quyÕt vµ chøng minh lý luËn<br /> trong thùc tiÔn. “Ng−êi cã c¸ch tiÕp cËn vµ ph©n tÝch thùc tiÔn, gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn<br /> ®Ò míi n¶y sinh vµ cã ph−¬ng ph¸p cña m×nh”4.<br /> T«n träng sù thËt kh¸ch quan lµ nguyªn t¾c ph¶n ¸nh c¸c vÊn ®Ò x· héi cña<br /> Hå ChÝ Minh. Nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò x· héi, Hå ChÝ Minh kh¼ng ®Þnh, trong tuyªn<br /> truyÒn “bao giê ta còng t«n träng sù thËt”, “Chí ®em chñ quan cña m×nh thay cho<br /> ®iÒu kiÖn thùc tÕ”, “nh÷ng tµi liÖu vµ con sè ph¶i ph©n tÝch vµ chøng thùc. Kh«ng<br /> nªn hµm hå, bÌo nheo” (6,78). Ng−êi yªu cÇu: “Kh«ng nªn chØ viÕt c¸i tèt mµ giÊu c¸i<br /> xÊu. Nªu c¸i hay, c¸i tèt, th× ph¶i cã chõng mùc, chí cã phãng ®¹i. Cã thÕ nµo nãi thÕ<br /> Êy” (7, 118); “Kh«ng biÕt râ, hiÓu râ, chí nãi, chí viÕt. Khi kh«ng cã g× cÇn nãi, kh«ng<br /> cã g× cÇn viÕt, chí nãi, chí viÕt cµn” (5, 302). T«n träng sù thËt ph¶i dµy c«ng t×m<br /> hiÓu sù thËt, ph¶i l¨n lén víi ®êi sèng x· héi. “Muèn hiÓu biÕt mét viÖc g×, mét vËt g×<br /> ph¶i tham gia vµo cuéc ®Êu tranh vµ biÕn ®æi cña viÖc Êy, vËt Êy. Cã thÕ míi thÊy<br /> ®−îc hiÖn t−îng cña nã, vµ tiÕn tíi hiÓu b¶n chÊt cña nã. §ã lµ con ®−êng thùc tÕ, ai<br /> muèn hiÓu biÕt còng ph¶i tr¶i qua” (6, 251). Mäi vÊn ®Ò x· héi cÇn t×m lêi gi¶i trong<br /> thùc tiÔn ®êi sèng. §ã còng lµ con ®−êng t×m tßi ch©n lý khoa häc cña c¸c nghiªn cøu<br /> x· héi häc thùc nghiÖm. Tho¸t ly thùc tÕ x· héi, c¸c nghiªn cøu x· héi häc chØ lµ<br /> nh÷ng con sè kh«ng, kh«ng cã gi¸ trÞ. Nguyªn t¾c t«n träng kh¸ch quan trong ph¶n<br /> ¸nh c¸c vÊn ®Ò x· héi cña Hå ChÝ Minh lµ mét t«n chØ cña nh÷ng ng−êi lµm x· héi<br /> häc ViÖt Nam. Kh«ng thÕ, ng−êi lµm x· héi häc kh«ng thÓ ph¶n ¸nh ®óng sù thËt x·<br /> héi ®ang diÔn ra.<br /> DiÔn gi¶i c¸c thuËt ng÷ b»ng ng«n tõ cña ®êi sèng, lµm cho nã dÔ hiÓu, dÔ nhí<br /> vµ dÔ ®o l−êng, l−îng hãa. Mét nhµ b¸o Ph¸p ®· nhËn xÐt: “Kh«ng bao giê «ng tá ra<br /> vÎ th«ng th¸i, tuy «ng th«ng th¹o b¶y thø tiÕng kh¸c nhau vµ nãi ®−îc rÊt nhiÒu thæ<br /> ng÷. ¤ng chØ dïng nh÷ng c©u n«m na, ng−êi quª mïa chÊt ph¸c còng hiÓu”. Lý gi¶i<br /> vÒ chñ nghÜa x· héi, Ng−êi diÔn t¶: “Chñ nghÜa x· héi lµ c«ng b»ng hîp lý. Lµm<br /> nhiÒu h−ëng nhiÒu, lµm Ýt h−ëng Ýt, kh«ng lµm th× kh«ng h−ëng, nh÷ng ng−êi giµ<br /> yÕu hoÆc tµn tËt sÏ ®−îc Nhµ n−íc gióp ®ì ch¨m nom”; “X©y dùng chñ nghÜa x· héi<br /> còng nh− lµm ruéng. Tr−íc ph¶i khã nhäc cµy bõa, ch©n lÊm tay bïn, lµm cho lóa tèt<br /> <br /> <br /> 4<br /> Vâ Nguyªn Gi¸p: Ph−¬ng ph¸p vµ phong c¸ch Hå ChÝ Minh. Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia. Hµ Néi - 1997, tr 20.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m Xu©n H¶o, Vò Hång Qu©n, TrÇn Phó Mõng, B¹ch Hoµng Kh¸nh 113<br /> <br /> th× míi cã g¹o ¨n” (9,175). Nãi vÒ tinh thÇn tr¸ch nhiÖm, Ng−êi viÕt: “Tinh thÇn<br /> tr¸ch nhiÖm lµ g×? lµ khi §¶ng, ChÝnh phñ hoÆc cÊp trªn giao cho ta viÖc g×, bÊt kú to<br /> hay nhá, khã hay dÔ, ta còng ph¶i ®−a c¶ tinh thÇn, lùc l−îng ra lµm cho ®Õn n¬i ®Õn<br /> chèn, v−ît mäi khã kh¨n lµm cho thµnh c«ng.<br /> Lµm mét c¸ch cÈu th¶, lµm cho cã chuyÖn, dÔ lµm khã bá, ®¸nh trèng bá dïi,<br /> gÆp sao lµm vËy, v.v... lµ kh«ng cã tÝnh thÇn tr¸ch nhiÖm” (6, 345). Quan niÖm vÒ<br /> tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cña Hå ChÝ Minh rÊt t−êng minh, dÔ hiÓu, dÔ ®o l−êng trong<br /> thùc tÕ. Thao t¸c hãa kh¸i niÖm lµ mét kh©u, mét c«ng viÖc rÊt quan träng cña<br /> nghiªn cøu x· héi häc thùc nghiÖm. Nã gióp cho viÖc h×nh thµnh c¸c chØ b¸o, chØ sè<br /> ®Ó ®o l−êng, ®Þnh l−îng c¸c hiÖn t−îng, sù vËt trong ®êi sèng x· héi. C¸ch diÔn gi¶i<br /> thuËt ng÷ cña Hå ChÝ Minh lµ mét mÉu mùc, c¸c nhµ x· héi häc ViÖt Nam cÇn<br /> nghiªn cøu kÕ thõa, ph¸t triÓn trong triÓn khai nghiªn cøu thùc nghiÖm.<br /> Thay lêi kÕt<br /> Trong mét sè s¸ch x· héi häc xuÊt b¶n trong n−íc gÇn ®©y x¸c ®Þnh t− t−ëng<br /> Hå ChÝ Minh lµ c¬ së lý luËn, ph−¬ng ph¸p luËn trong triÓn khai nghiªn cøu, ph¸t<br /> triÓn x· héi häc ë ViÖt Nam. Tuy vËy, cho ®Õn nay c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu t−<br /> t−ëng, ph−¬ng ph¸p x· héi häc Hå ChÝ Minh ch−a ®¸ng kÓ. T×m hiÓu ph−¬ng ph¸p x·<br /> héi häc Hå ChÝ Minh lµ cè g¾ng cña nhãm nghiªn cøu. Song ®©y míi chØ lµ kÕt qu¶<br /> b−íc ®Çu, cã nhiÒu néi dung cßn ph¶i nghiªn cøu s©u, ®Çy ®ñ, chuÈn x¸c h¬n. Mong<br /> cïng ®−îc hîp t¸c.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2