Đôi điều về cà phê, nước uống
1-Câu hỏi được nêu ra là “vì sao uống nước trà đậm thì mất
ngủ”?
Chúng ta biết rằng trà cũng như cà phê có chất caffeine.
Caffeine là một hóa chất hữu cơ thuộc nhóm purines. Tác dụng chính
của caffeine là kích thích hệ thần kinh trung ương, tăng sinh hoạt trí tuệ, làm
ta tỉnh táo nhất là khi con người mỏi mệt hoặc chán nản. Với giấc ngủ thì
ảnh hưởng tùy người: có người gặp khó khăn, có người không khi uống cà
phê.
Caffeine làm thư giãn cơ thịt trong thành động mạch, tăng sức bóp của
tim, tăng máu từ tim đưa ra, tăng huyết áp.
Caffeine tăng dịch vị bao tử nên nhiều người ưa uống cà phê sau khi
ăn để dễ tiêu hóa thực phẩm.
Caffeine làm tăng sự dẻo dai của lực sĩ thể thao, vì thế Ủy Ban Thế
Vận kiểm soát coi họ có dùng quá nhiều chất kích thích này.
Caffeine làm tăng sự bài tiết nước tiểu. Sau khi uống, caffeine thấm
nhập rất mau vào khắp các bộ phận của cơ thể. Thời gian bán hủy là 3 giờ
nên caffeine không tích tụ trong cơ thể. Đa số caffeine được thải khỏi cơ thể
qua nước tiểu.
Mỗi người có đáp ứng khác nhau với caffeine.
Do đó có người uống ba bốn ly trà hoặc cà phê một lúc mà không cảm
thấy thay đổi gì. Trong khi đó, người không quen với caffeine, chỉ uống một
ly trà hoặc cà phê là đã thấy nóng nảy, hồi hộp, tim đập nhanh.
Một người đã quen dùng caffeine rối mà ngưng tức thì, họ sẽ cảm
thấy mệt mỏi, nhức đầu, buồn ngủ. Nếu họ ngưng từ từ thì không bị các khó
khăn này.
Liều lượng trung bình của caffeine là 200mg, tùy theo từng người.
Khi dùng tới số lượng trên 1000 mg thì trong người thấy mất ngủ, bất
an, tim đập nhanh, thở hổn hển, buồn tiểu, ù tai, xót ruột.
Tử vong có thể xảy ra khi dùng tới trên 10 gram (80-100 ly) caffeine.
Đã có nhiều nghiên cứu về tác dụng “tỉnh ngủ” của caffeine.
Các nghiên cứu này đều tập trung vào hóa chất adenosine do não bộ
sản xuất khi ta không ngủ hoặc khi làm việc. Cơ thể càng làm việc nhiều thì
Adenosine sản xuất càng cao.
Hóa chất này sẽ bám các thụ thể ức chế của tế bào thần kinh, làm thần
kinh giảm hoạt động và ta cảm thấy buồn ngủ. Đây cũng là phản ứng tốt, vì
nếu cứ kéo dài sự làm việc thì cơ thể sẽ mau suy nhược. Giấc ngủ là cơ hội
để cơ thể nghỉ ngơi, bồi dưỡng sinh lực, sẵn sàng cho các hoạt động kế tiếp.
Caffeine có cấu trúc tương tự như adenosine. Chúng chiếm chỗ của
adenosine nơi các thụ thể thần kinh và kích thích hệ thần kinh. Hệ thần kinh
hoạt động nhiều hơn và một trong những hậu quả là ta thấy tỉnh táo, nhanh
nhẹn hơn. Vì thế các tài xế lái xe đường trường, những người làm việc trí óc
nhiều…đều uống cà phê để trở nên sáng suốt.
Caffeine cũng khiến cho cơ thể tăng sản xuất adrenaline vì tưởng như
có chuyện khẩn trương xẩy ra. Con ngươi mở rộng, mạch máu giãn nở để
đưa nhiều máu ra ngoại vi, tim đập nhanh, hơi thở tăng để sẵn sàng đối phó.
Caffeine còn ảnh hưởng lên hóa chất Dopamine, một chất gây cảm
giác sảng khoái tương tự như heroine, amphetamine. Caffeine kích thích
não, sản xuất nhiều dopamine hơn.
Nói chung, caffeine khiến cho cơ thể ở trong tình trạng tỉnh táo.
Vậy thì tại sao nhiều người uống trà hoặc cà phê mà vẫn ngủ như
thường, Điểm này chưa có giải thích rõ ràng, chính xác.
Tuy nhiên, như đã trình bầy ở trên, mỗi người có mẫn cảm khác nhau
với caffeine. Nhiều người uống cà phê, nước trà như uống nước lã, mà họ
vẫn ngủ say như chết. Trong các trường hợp này, có thể là họ quen nhờn với
tác dụng của caffeine. Ngược lại, có người chỉ thử một ly trà nhỏ đã trằn trọc
suốt đêm, không ngủ được.
Caffeine kích thích tim mạch, cho nên khi tiêu thụ, nhịp tim nhanh
hơn, huyết áp hơi tăng, hơi thở hơi nhanh. Các thay đổi này chỉ thoảng qua,
sau khi caffeine bị loại ra khỏi cơ thể trong vài ba giờ.
Cũng như theophylline, caffeine là chất lợi tiểu nhẹ nhưng không ảnh
hưởng nhiều lắm tới mức độ nước trong cơ thể. Vì thế, nhiều người cứ uống
cà phê vô là mót tiểu tiện.
Nhân đây, cũng xin nói thêm là mặc dù chất caffeine trong cà phê,
nước trà đã được nghiên cứu khá nhiều, nhưng nhiều người vẫn có một vài
ngộ nhận về hóa chất này.
Có nghiên cứu nói là cà phê có thể gây ra ung thư, bệnh tim mạch,
khuyết tật trẻ em… Nhưng điều này chưa được các khoa học gia thống nhất
đồng ý.
Theo Cơ quan Thực Dược Phẩm Hoa Kỳ cũng như Cơ quan Y tế Thế
giới, nếu dùng vừa phải, caffeine không có ảnh hưởng xấu cho cơ thể. Vừa
phải là khoảng 300 mg caffeine mỗi ngày, tương đương với ba ly cà phê.
2-Ít nhất Tám ly nước mỗi ngày
Liên quan tới việc uống nước, một lời khuyên thường được nêu ra là:
“Phải uống ít nhất 8 ly nước, mỗi ly 8 oz, mỗi ngày. Rượu bia, cà phê không
được gộp vào số lượng này”.
Quy luật này từ đâu mà ra. Liệu có phải uống 8x8” mỗi ngày như lời
khuyên. Nếu không thì uống bao nhiêu là đúng.
Thực ra, chưa có trả lời chính xác về nguồn gốc của quy luật bất thành
văn 8x8” này.
Năm 2002, nhà sinh học Heinz Valtin của Đại học Y khoa Darmouth,
Lebanon, New Hampshire, đã cố gắng tìm kiếm xuất xứ của 8x8” và chỉ
thấy câu văn sau đây do nhà dinh dưỡng có uy tín của Hoa Kỳ, bác sĩ
Fredrick J. Stare viết vào năm 1974:
“Bao nhiêu nước mỗi ngày? Điều này được quy định bới nhiều
nguyên tắc sinh lý khác nhau, nhưng với một người trưởng thành bình
thường, khoảng từ 6 tới 8 ly trong 24 giờ và số lượng này có thể từ cà phê,