GIAO D CH H P Đ NG QUY N CH NỊ Ợ Ồ Ề Ọ
(OPTIONS)
I. L I M Đ UỜ Ở Ầ
Nh m kh c ph c s bi n đ ng v t giá, lo i tr cácằ ắ ụ ự ế ộ ề ỷ ạ ừ
r i ro v t giá h i đoái v i ng i mua quy n l a ch n vàủ ề ỷ ố ớ ườ ề ự ọ
cũng là nghi p v kinh doanh đ i v i ng i bán quy n l aệ ụ ố ớ ườ ề ự
ch n.Chính vì v y công c giao d ch h p đ ng quy n ch nọ ậ ụ ị ợ ồ ề ọ
ra đ i đã ph n nào kh c ph c đ c nh ng nh c đi m này.ờ ầ ắ ụ ượ ữ ượ ể
1. Đ nh nghĩaị
H p đ ng quy n ch n là h p đ ng cho phép ng i mua nóợ ồ ề ọ ợ ồ ườ
có quy n, nh ng không b t bu c, đ c mua ho c đ c bán:ề ư ắ ộ ượ ặ ượ
• M t s l ng xác đ nh các đ n v tài s n c sộ ố ượ ị ơ ị ả ơ ở
• T i hay tr c m t th i đi m xác đ nh trong t ng laiạ ướ ộ ờ ể ị ươ
• V i m t m c giá xác đ nh ngay t i th i đi m th a thu nớ ộ ứ ị ạ ờ ể ỏ ậ
h p đ ng.ợ ồ
T i th i đi m xác đ nh trong t ng lai, ng i mua quy nạ ờ ể ị ươ ườ ề
có th th c hi n ho c không th c hi n quy n mua (hay bán) tàiể ự ệ ặ ự ệ ề
s n c s . N u ng i mua th c hi n quy n mua (hay bán), thìả ơ ở ế ườ ự ệ ề
ng i bán quy n bu c ph i bán (hay mua) tài s n c s . Th iườ ề ộ ả ả ơ ở ờ
đi m xác đ nh trong t ng lai g i là ngày đáo h n; th i gian tể ị ươ ọ ạ ờ ừ
khi ký h p đ ng quy n ch n đ n ngày thanh toán g i là kỳ h nợ ồ ề ọ ế ọ ạ
c a quy n ch n. M c giá xác đ nh áp d ng trong ngày đáo h nủ ề ọ ứ ị ụ ạ
g i là giá th c hi n (exercise price hay strike price).ọ ự ệ
2. M t s thu t ng liên quanộ ố ậ ữ
• Ng i mua quy n ườ ề (holder) – Ng i b ra chi phí đ đ c n mườ ỏ ể ượ ắ
gi quy n ch n và có quy n yêu c u ng i bán có nghĩa v th cữ ề ọ ề ầ ườ ụ ự
hi n quy n ch n theo ý mình.ệ ề ọ
• Ng i bán quy n ườ ề (writer) – Ng i nh n chi phí mua quy n c aườ ậ ề ủ
ng i mua quy n, do đó, có nghĩa v ph i th c hi n quy n ch nườ ề ụ ả ự ệ ề ọ
theo yêu c u c a ng iầ ủ ườ
mua quy n.ề
• Tài s n c s ả ơ ở (underlying assets) – Tài s n mà d a vào đóả ự
quy n ch n đ c giao d ch. Giá c trên th tr ng c a tài s n cề ọ ượ ị ả ị ườ ủ ả ơ
s là căn c đ xác đ nh giá tr c a quy n ch n. Tài s n c s cóở ứ ể ị ị ủ ề ọ ả ơ ở
th là hàng hoá nh cà phê, d u h a, vàng,.. hay ch ng khoánể ư ầ ỏ ứ
nh c phi u, trái phi u ho c ngo i t nh EUR, CHF,ư ổ ế ế ặ ạ ệ ư
CAD,...
• T giá th c hi n ỷ ự ệ (exercise or strike rate) – T giá s đ c ápỷ ẽ ượ
d ng n u ng i mua quy n yêu c u th c hi n quy n ch n.ụ ế ườ ề ầ ự ệ ề ọ
• Tr giá h p đ ng quy n ch n ị ợ ồ ề ọ (volume) – Tr giá đ c chu nị ượ ẩ
hóa theo t ng lo i ngo i t và th tr ng giao d ch.ừ ạ ạ ệ ị ườ ị
• Th i h n c a quy n ch n ờ ạ ủ ề ọ (maturity) – Th i h n hi u l c c aờ ạ ệ ự ủ
quy n ch n. Quá th i h n này quy n không còn giá tr .ề ọ ờ ạ ề ị
• Phí mua quy n ề(premium) – Chi phí mà ng i mua quy n ph iườ ề ả
tr cho ng i bán quy n đ đ c n m gi hay s h u quy nả ườ ề ể ượ ắ ữ ở ữ ề
ch n. Chi phí này th ng đ c tính b ng m t s n i t trên m iọ ườ ượ ằ ộ ố ộ ệ ỗ
ngo i t giao d ch.ạ ệ ị
• Lo i quy n ch n ạ ề ọ – Lo i quy n mà ng i mua n m gi . Lo iạ ề ườ ắ ữ ạ
quy n ch n nào cho phép ng i mua có quy n đ c mua m tề ọ ườ ề ượ ộ
lo i tài s n c s m c giá xác đ nh tr c trong th i h n nh tạ ả ơ ở ở ứ ị ướ ờ ạ ấ
đ nh g i là ị ọ quy n ch n mua ề ọ (call). Ng c l i, lo i quy n ch nượ ạ ạ ề ọ
nào cho phép ng i mua có quy n đ c bán g i là ườ ề ượ ọ quy n ch nề ọ
bán (put).
• Ki u quy n ch n ể ề ọ – Ki u giao d ch do hai bên th a thu n choể ị ỏ ậ
phép ng i mua quy n đ c l a ch n th i đi m th c hi nườ ề ượ ự ọ ờ ể ự ệ
quy n. Ki u quy n ch n cho phép ng i mua quy n đ c th cề ể ề ọ ườ ề ượ ự
hi n b t c th i đi m nào trong th i h n hi u l c c a quy nệ ấ ứ ờ ể ờ ạ ệ ự ủ ề
ch n g i là ọ ọ quy n ch n ki u Mề ọ ể ỹ. Ki u quy n ch n ch cho phépể ề ọ ỉ
ng i mua th c hi n khi quy n ch n đ n h n g i là quy n ch nườ ự ệ ề ọ ế ạ ọ ề ọ
ki u châu Âu.ể
3. H p đ ng quy n ch n có đ c đi m:ợ ồ ề ọ ặ ể
• Không b c bu c các bên ph i giao s n ph m.ắ ộ ả ả ẩ
• Ch quy đinh quy n giao hay nh n, mà không b tỉ ề ậ ắ
bu c th c hi n nghĩa v c a mình.ộ ự ệ ụ ủ
• Ng i mua có th th c hi n quy n ho c bánườ ể ự ệ ề ặ
quy n cho ng i khác hay không th c hi n quy n.ề ườ ự ệ ề
Đ th c hi n quy n này, khi ký k t h p đ ng ng iể ự ệ ề ế ợ ồ ườ
mua ph i tr quy n phí, giá trong h p đ ng g i làả ả ề ợ ồ ọ
giá th c hi n và ngày đ nh trong h p đ ng là ngàyự ệ ị ợ ồ
đáo h n. T ng t nh v y đ i v i ng i bán trongạ ươ ự ư ậ ố ớ ườ
h p đ ng quy n ch n bán.ợ ồ ề ọ
• Tùy theo t ng lo i mà h p đ ng quy n ch có thừ ạ ợ ồ ề ọ ể
th c hi n t i b t kì th i đi m nào tr c ngày đáoự ệ ạ ấ ờ ể ướ
h n ho c đ n ngày đáo h n.ạ ặ ế ạ
T nh ng đ c đi m trên c a h p đ ng quy nừ ữ ặ ể ủ ợ ồ ề
ch n, trong ph m vi bài vi t này chúng tôi đi vàoọ ạ ế
th c hi nự ệ h ch toán các nghi p v kinh t có liênạ ệ ụ ế
quan đ n vi c mua ho c bán các tài s n phi tài chínhế ệ ặ ả
theo h p đ ng quy n ch n.ợ ồ ề ọ
4. Các lo i quy n ch nạ ề ọ
- Quy n ch n cho phép đ c mua g i là quy n ch n muaề ọ ượ ọ ề ọ
(call option), quy n ch n cho phép đ c bán g i là quy n ch nề ọ ượ ọ ề ọ
bán (put option).
• Quy n ch n mua trao cho ng i mua (ng i n m gi )ề ọ ườ ườ ắ ữ
quy n, nh ng không ph i nghĩa v , đ c mua m t tài s n c sề ư ả ụ ượ ộ ả ơ ở
vào m t th i đi m hay tr c m t th i đi m trong t ng lai v iộ ờ ể ướ ộ ờ ể ươ ớ
m t m c giá xác đ nh.ộ ứ ị
• Quy n ch n bán trao cho ng i mua (ng i n m gi )ề ọ ườ ườ ắ ữ
quy n, nh ng không ph i nghĩa v , đ c bán m t tài s n c sề ư ả ụ ượ ộ ả ơ ở
vào m t th i đi m hay tr c m t th i đi m t ng lai v i m tộ ờ ể ướ ộ ờ ể ươ ớ ộ
m c giá xác đ nh.ứ ị
Đ i v i quy n ch n mua, ta có ng i mua quy n ch n muaố ớ ề ọ ườ ề ọ
(holder) và ng i bán quy nườ ề
ch n mua (writer). Đ i v i quy n ch n bán, ta cũng có ng iọ ố ớ ề ọ ườ
mua quy n ch n bán và ng i bán quy n ch n bán. M t cáchề ọ ườ ề ọ ộ
phân lo i khác là chia quy n ch n thành quy n ch n ki u châuạ ề ọ ề ọ ể
Âu (European options) và ki u M (American options).ể ỹ
• Quy n ch n ki u châu Âu (European options) là lo iề ọ ể ạ
quy n ch n ch có th đ c th c hi n vào ngày đáo h n chề ọ ỉ ể ượ ự ệ ạ ứ
không đ c th c hi n tr c ngày đó.ượ ự ệ ướ
. Quy n ch n ki u M (American options) là lo i quy nề ọ ể ỹ ạ ề
ch n có th đ c th c hi n vào b t c th i đi m nào tr c khiọ ể ượ ự ệ ấ ứ ờ ể ướ
đáo h n.ạ
Quy n ch n có th đ c d a vào các tài s n c s nh cề ọ ể ượ ự ả ơ ở ư ổ
phi u, ch s c phi u, trái phi u, lãi su t, ngo i h i, kim lo iế ỉ ố ổ ế ế ấ ạ ố ạ
quý hay nông s n. Nh ng nhìn chung n u phân theo lo i tài s nả ư ế ạ ả
c s thì có th chia quy n ch n thành quy n ch n trên thơ ở ể ề ọ ề ọ ị
tr ng hàng hoá,ườ
quy n ch n trên th tr ng tài chính và quy n ch n trên thề ọ ị ườ ề ọ ị
tr ng ngo i h i.ườ ạ ố
Quy n ch n có th đ c mua bán trên th tr ng t p trungề ọ ể ượ ị ườ ậ
(nh Th tr ng quy n ch n Chicago – CBOE, Th tr ng HĐư ị ườ ề ọ ị ườ
t ng lai qu c t London – LIFFE, ...) hay các th tr ng phi t pươ ố ế ị ườ ậ
trung (OTC).
a.) Quy n ch n mua ề ọ là ki u h p đ ng quy n ch n cho phépể ợ ồ ề ọ
ng i mua nó có quy n, nh ng không b t bu c, đ c muaườ ề ư ắ ộ ượ
m t s l ng ngo i t m t m c giá và trong h n đ c xácộ ố ượ ạ ệ ở ộ ứ ạ ượ
đ nh tr cị ướ .
+Đ i v i ng i mua quy n ch n mua:ố ớ ườ ề ọ
Trách nhi m c a ng i mua quy n ch n mua ngo iệ ủ ườ ề ọ ạ
t :ệ
-Th a thu n các đi u ki n trên h p đ ng mua call optionỏ ậ ề ệ ợ ồ
nh th i gian. t giá th c hi n, phí quy n ch n mua…ư ờ ỷ ự ệ ề ọ
-Thanh toán phí quy n ch n khi ký h p đ ng. N u khôngề ọ ợ ồ ế
th c hi n h p đ ng thì ng i mua đ ng nhiên s m t điự ệ ợ ồ ườ ươ ẽ ấ
kho n ti n này.ả ề
Quy n l i c a ng i mua quy n ch n mua:ề ợ ủ ườ ề ọ
-Ch đ ng th c hi n quy n ch n: th c hi n h p đ ngủ ộ ự ệ ề ọ ự ệ ợ ồ
hay không th c hiên h p đ ng n u t giá trên th tr ngự ợ ồ ế ỷ ị ườ
di n bi n b t l i cho mình.ễ ế ấ ợ
-S d ng quy n ch n mua đ phòng ch ng r i ro khiử ụ ề ọ ể ố ủ
ng ai t có xu h ng tăng. N u t giá giao ngay có xuọ ệ ướ ế ỷ
h ng tăng, th i đi m th c hi n h p đ ng t giá giaoướ ở ờ ể ự ệ ợ ồ ỷ
ngay l n h n t giá th c hi n c ngchi phí thanh toán thìớ ơ ỷ ự ệ ộ
ng i mua quy n ch n mua s có l i và ng c l i.ườ ề ọ ẽ ợ ượ ạ
-Ch đ ng th c hi n h p đ ng tr c ngày đáo h n n uủ ộ ự ệ ợ ồ ướ ạ ế
áp d ng quy n ch n theo ki u M .ụ ề ọ ể ỹ
+ Đ i v i ng i bán quy n ch n mua:ố ớ ườ ề ọ
Trách nhi m c a ng i bán quy n ch n muaệ ủ ườ ề ọ
ngo i tạ ệ
-Th a thu n các đi u ki n trên h p đ ng mua call optionỏ ậ ề ệ ợ ồ
nh : th i gian, t giá th c hi n, phí quy n ch n….ư ờ ỷ ự ệ ề ọ
-Có trách nhi m bán ngo i t n u ng i mua th c hi nệ ạ ệ ế ườ ự ệ
h p đ ng.ợ ồ
Quy n l i c a ng i bán quy n ch n mua:ề ợ ủ ườ ề ọ
-Nh n đ c chi phí thanh toán khi ký h p đ ng.ậ ượ ợ ồ
-N u ng i mua không th c hi n h p đ ng thì ng i bánế ườ ự ệ ợ ồ ườ
đ ng nhiên đ c h ng kho n ti n này.ươ ượ ưở ả ề
b.) Quy n ch n bán ề ọ là ki u h p đ ng quy n ch n choể ợ ồ ề ọ
phép
ng i mua nó có quy n, nh ng không b t bu c, đ c bánườ ề ư ắ ộ ượ
m t s l ng ngo i t m t m c giá và trong th i h nộ ố ượ ạ ệ ở ộ ứ ờ ạ
đ c xác đ nh tr c.ượ ị ướ
+ Đ i v i ng i mua quy n ch n bán:ố ớ ườ ề ọ
Trách nhi m c a ng i mua quy n ch n bán ngo iệ ủ ườ ề ọ ạ
tệ