BỘ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
TS. Đoàn Thị Quỳnh Anh – TS. Trương Đức Định
Đồng chủ biên
GIÁO TRÌNH
KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
HÀ NỘI - 2023
i
LỜI NÓI ĐẦU
Trong xu hướng phát triển hội nhập quốc tế, hệ thống văn bản pháp luật về kế
toán của Việt Nam đang dần hoàn thiện để xây dựng hệ thống kế toán Việt Nam phù
hợp với quy định của hệ thống kế toán quốc tế, đồng thời giúp các loại hình doanh
nghiệp thuận lợi trong tiếp cận với các quy định trong nước và quốc tế. Mỗi loại hình
doanh nghiệp có những đặc điểm kinh doanh khác nhau, đòi hỏi hệ thống kế toán được
quy định, vận dụng linh hoạt tại mỗi loại hình doanh nghiệp đảm bảo phù hợp và hiệu
quả. Doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những loại hình doanh nghiệp chiếm tỷ
trọng lớn trong nền kinh tế đồng thời đóng góp quan trọng trong tạo việc làm, tạo thu
nhập cho người lao động, đóng góp trong tổng sản phẩm quốc nội …Doanh nghiệp nhỏ
và vừa tăng nhanh về số lượng, lĩnh vực kinh doanh rộng khắp ở tất cả các thành phần
kinh tế, người lao động tham gia khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đa dạng, phong phú
về trình độ, độ tuổi, ngành nghề. Chính vì vậy, mô hình quản trị doanh nghiệp nói chung
và quản trị tài chính nói riêng tại doanh nghiệp nhỏ và vừa mang đặc trưng riêng và đòi
hỏi những yêu cầu nhất định.
Với mục tiêu đào tạo, cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng toàn diện về
kế toán của các loại hình doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế, kế toán tại các
doanh nghiệp nhỏ và vừa cung cấp cho người học những kiến thức kế toán chuyên sâu
mang đặc thù của loại hình doanh nghiệp này. Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa là một
trong những học phần chuyên ngành trong chương trình đào tạo ngành Kế toán, ngành
Kiểm toán trình độ đại học hệ chính quy đào tạo theo hệ thống tín chỉ của Trường Đại
học Lao động – Xã hội. Giáo trình Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa là tài liệu dùng
trong giảng dạy và học tập dành cho sinh viên ngành Kế toán – Kiểm toán nói riêng và
khối ngành kinh tế nói chung. Với mục đích cung cấp cho sinh viên tài liệu học tập khoa
học, bài bản, đồng thời phục vụ cho quá trình giảng dạy của giảng viên, Khoa Kế toán
– Trường Đại học Lao động – Xã hội tổ chức biên soạn cuốn giáo trình này nhằm cung
cấp kiến thức cơ bản về kế toán trong doanh nghiệp nhỏ kèm theo các câu hỏi ôn tập và
bài tập vận dụng.
Giáo trình Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa gồm 5 chương:
Chương 1: Tổ chức kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
Chương 2: Kế toán các yếu tố của quá trình sản xuất
ii
Chương 3: Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.
Chương 4: Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh
Chương 5: Báo cáo tài chính
Giáo trình Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa là công trình khoa học của tập thể
giảng viên Khoa Kế toán, Trường Đại học Lao động – Xã hội. Giáo trình do tập thể các
giảng viên tham gia biên soạn gồm:
1. TS. Đoàn Thị Quỳnh Anh – Trưởng Khoa Kế toán – Đồng chủ biên, biên soạn
chương 1.
2. TS Trương Đức Định- Phó Trưởng khoa Kế toán – Đồng chủ biên, biên soạn
chương 2
3. PGS.TS. Bùi Thị Ngọc – Phó Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý, Trường Đại
học Thủy Lợi, biên soạn chương 3.
4. PGS.TS. Đỗ Đức Tài – Giảng viên Khoa Kế toán, biên soạn chương 4.
5. ThS.Vũ Thị Ngọc Huyền – Giảng viên Khoa Kế toán, biên soạn chương 5.
Giáo trình Kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa là một tài liệu tham khảo hữu ích
cho các giảng viên, các nhà khoa học, các nhân viên kế toán và các đối tượng quan tâm.
Tập thể tác giả rất mong nhận được các ý kiến đóng góp quý báu của các nhà
khoa học và độc giả gần xa để không ngừng hoàn thiện hơn cuốn giáo trình.
Trân trọng cảm ơn!
TM. TẬP THỂ TÁC GIẢ
TS. Đoàn Thị Quỳnh Anh
iii
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................................. i
MỤC LỤC .................................................................................................................... iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................... vii
CHƯƠNG 1. TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ
VỪA................................................................................................................................1
1.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................................................... 1
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa .................................................... 1
1.1.2. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa .................................................................... 4
1.2. Vận dụng tổ chức kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ................................ 5
1.2.1. Khái niệm, nhiệm vụ tổ chức kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ................. 5
1.2.2. Nội dung tổ chức kế toán trong doanh nghiệp nhỏ và vừa .................................... 8
1.2.3. Hệ thống pháp luật kế toán áp dụng trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ................. 14
1.3. Sự khác biệt giữa chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa và chế độ kế toán
doanh nghiệp ................................................................................................................ 15
TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .............................................................................................. 17
CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................................... 18
CHƯƠNG 2. KẾ TOÁN CÁC YẾU TỐ CỦA QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT ............ 22
2.1. Kế toán tiền lương ................................................................................................ 22
2.1.1. Đặc điểm kế toán tiền lương trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................. 22
2.1.2. Chứng từ kế toán ................................................................................................. 24
2.1.3. Tài khoản kế toán ................................................................................................ 25
2.1.4. Phương pháp kế toán ........................................................................................... 27
2.2. Kế toán nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ .......................................................... 32
2.2.1. Đặc điểm kế toán nguyên vật liệu, CCDC trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ....... 32
2.2.2. Chứng từ kế toán ................................................................................................. 35
2.2.3. Tài khoản kế toán ................................................................................................ 35
2.2.4. Phương pháp kế toán ........................................................................................... 36
2.3. Kế toán tài sản cố định ......................................................................................... 49
2.3.1. Đặc điểm kế toán tài sản cố định trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ...................... 49
iv
2.3.2. Chứng từ kế toán ................................................................................................. 55
2.3.3. Tài khoản kế toán ................................................................................................ 56
2.3.4. Phương pháp kế toán ........................................................................................... 57
2.4. Sự khác biệt giữa chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa và chế độ kế toán
doanh nghiệp về kế toán các yếu tố của quá trình sản xuất .................................... 84
TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .............................................................................................. 89
CÂU HỎI ÔN TẬP ...................................................................................................... 90
CHƯƠNG 3. KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN
PHẨM.........................................................................................................................99
3.1. Kế toán chi phí sản xuất ....................................................................................... 99
3.1.1. Đặc điểm kế toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp nhỏ và vừa .................... 99
3.1.2. Chứng từ kế toán ............................................................................................... 100
3.1.3. Tài khoản kế toán .............................................................................................. 100
3.1.4. Phương pháp kế toán ......................................................................................... 102
3.2. Đánh giá sản phẩm dở dang .............................................................................. 106
3.2.1. Đánh giá sản phẩm dở dang theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp hoặc chi phí
nguyên vật liệu chính ................................................................................................... 106
3.2.2. Đánh giá sản phẩm dở dang theo sản lượng hoàn thành tương đương ............. 107
3.2.3. Đánh giá sản phẩm dở dang theo chi phí định mức .......................................... 108
3.3. Kế toán giá thành sản phẩm .............................................................................. 109
3.3.1. Đặc điểm giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ......................... 109
3.3.2. Chứng từ kế toán ............................................................................................... 115
3.3.3. Tài khoản kế toán .............................................................................................. 115
3.3.4. Phương pháp kế toán ......................................................................................... 115
3.4. Kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm theo phương pháp kiểm kê
định kỳ ........................................................................................................................ 117
3.4.1. Tài khoản kế toán .............................................................................................. 117
3.4.2. Phương pháp kế toán ......................................................................................... 117
3.5. Sự khác biệt giữa chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa và chế độ kế toán
doanh nghiệp về kế toán chi phia sản xuất và tính giá thành sản phẩm .............. 118
TÓM TẮT CHƯƠNG 3 ............................................................................................ 123
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................... 124