1. S gi ng nhauự ố
a. S ra đ iự ờ
S ra đ i c a Nhà n c c đ i ph ng Đông và ph ng Tây đ u tuânự ờ ủ ướ ổ ạ ở ươ ươ ề
theo m t quyộ lu tậ chung, đó là s hình thành trên c s nh ng mâu thu n giaiự ơ ở ữ ẫ
c p đ i kháng không th đi u hòa đ c. Quy lu t (quá trình hìnhấ ố ể ề ượ ậ thành Nhà
n c) y đ c di n ra c th nh sau:ướ ấ ượ ễ ụ ể ư
Tr i qua hàng tri u năm s ng thành b y, con ng i đã b c vàoả ệ ố ầ ườ ướ xã h iộ có tổ
ch c cao h n là công xã nguyên th y, cách đây kho ng 40.000 năm. Th t c, bàoứ ơ ủ ả ị ộ
t c, b l c và cao h n là liên minh b l c là nh ng hình th c t ch c xã h i v aộ ộ ạ ơ ộ ạ ữ ứ ổ ứ ộ ừ
có m i quan h ch t ch v i nhau v a có vai trò và t ch c qu n lí khác nhau.ố ệ ặ ẽ ớ ừ ổ ứ ả
Trong ph m vi t ng c ng đ ng, m i thành viên đ u có nghĩa v và quy n l iạ ừ ộ ồ ọ ề ụ ề ợ
nh nhau, k c nh các th lĩnh. Vi c th c hi n nghĩa v và quy n l i d a trênư ể ả ư ủ ệ ự ệ ụ ề ợ ự
c s s t nguy n và áp l c c a c ng đ ng. Quy n h n c a các th lĩnh, doơ ở ự ự ệ ự ủ ộ ồ ề ạ ủ ủ
c ng đ ng trao cho, mang tính xã h i và ch a ph i làộ ồ ộ ư ả quy n l cề ự chính trị.
S phát tri n c a l c l ng s n xu t v i s ra đ i c a công c s n xu t b ngự ể ủ ự ượ ả ấ ớ ự ờ ủ ụ ả ấ ằ
kim lo i đã t o ra nh ng chuy n bi n l n v s phát tri nạ ạ ữ ể ế ớ ề ự ể kinh tế - xã h i.ộ
Kho ng thiên niên k th IV - TCN, c dân L ng Hà, Ai C p đã dùng nhi uả ỉ ứ ư ưỡ ậ ề
công c đ ng trong s n xu t và đ i s ng. Ngh luy n s t và công c s t đã xu tụ ồ ả ấ ờ ố ề ệ ắ ụ ắ ấ
hi n vào kho ng n a cu i thiên niên k th II - TCN Tây Nam Á và Ai C p.ệ ả ử ố ỉ ứ ở ậ
Cùng v i kinh nghi m s n xu t c a con ng i, s ra đ i c a công c s n xu tớ ệ ả ấ ủ ườ ự ờ ủ ụ ả ấ
m i đã t o nên b c nh y v t v tr ng tr t và ngh th công. m t s vùngớ ạ ướ ả ọ ề ồ ọ ề ủ Ở ộ ố
t i B c Phi và Châu Á, c dân còn bi t làm nh ng công trình th y l i đ t iạ ắ ư ế ữ ủ ợ ể ướ
tiêu n c. Tr ng tr t phát tri n đã thúc đ y ngh chăn nuôi. Do v y d n đ n sướ ồ ọ ể ẩ ề ậ ẫ ế ự
phân công lao đ ngộ trong xã h i l n th nh t: ngh tr ng tr t và ngh chăn nuôiộ ầ ứ ấ ề ồ ọ ề
Hoangphong.hlu@gmail.com
tách r i nhau, có nh ng b l c chuyên v chăn nuôi và nh ng b l c chuyênờ ữ ộ ạ ề ữ ộ ạ
ngh tr ng tr t. Các ngh th công phát tri n m nh d n đ n s hình thànhề ồ ọ ề ủ ể ạ ẫ ế ự
nh ng nhóm ng i chuyên làm ngh th công. T đó th công tách kh i nôngữ ườ ề ủ ừ ủ ỏ
nghi p. S chuyên môn hóa c a các ngành s n xu t làm xu t hi n và phát tri nệ ự ủ ả ấ ấ ệ ể
vi c trao đ i s n ph m gi a các b l c, gi a các vùng t B c Phi sang châu Á,ệ ổ ả ẩ ữ ộ ạ ữ ừ ắ
t ph ng Đông sang ph ng Tây. Ngay trong m t công xã cũng có s trao đ iừ ươ ươ ộ ự ổ
s n ph m. H qu là:ả ẩ ệ ả
- Xu t hi n tài s n t h u : Năng su t lao đ ng đ c nâng cao làm cho s nấ ệ ả ư ữ ấ ộ ượ ả
ph m xã h i tăng nhanh, d n t i d th a s n ph m. Trong các c ng đ ng,ẩ ộ ẫ ớ ư ừ ả ẩ ộ ồ
nh ng ng i có đ a v chi m đ c nhi u c a c i d th a c a t p th . Các giaữ ườ ị ị ế ượ ề ủ ả ư ừ ủ ậ ể
đình nh m t v m t ch ng hình thành. M i gia đình là m t đ n v kinh t có tàiỏ ộ ợ ộ ồ ỗ ộ ơ ị ế
s n riêng nh công c s n xu t, t li u lao đ ng và nh ng th đó đ c truy nả ư ụ ả ấ ư ệ ộ ữ ứ ượ ề
l i cho con cái t đ i này qua đ i khác, c ng c thêm ch đ t h u. Bên c nhạ ừ ờ ờ ủ ố ế ộ ư ữ ạ
đó, c a c i và tù binh trong chi n tranh cũng là m t ngu n tài s n quan tr ng bủ ả ế ộ ồ ả ọ ị
nh ng ng i có đ a v trong b l c th ng tr n chi m đo t thànhữ ườ ị ị ộ ạ ắ ậ ế ạ c a riêng mình.ủ
- Công xã nông thôn xu t hi n thay th công xã th t c ph h đang d n tan rã.ấ ệ ế ị ộ ụ ệ ầ
S phân hóa tài s n và đ a v giàu nghèo trong xã h i đã d n đ n tình tr ngự ả ị ị ộ ẫ ế ạ
nh ng ng i giàu có mu n t b bà con thân thu c túng thi u nh m tr n tránhữ ườ ố ừ ỏ ộ ế ằ ố
nghĩa v v i h hàng mình, tránh nh h ng đ n vi c tích lũy. Nh ng ng iụ ớ ọ ả ưở ế ệ ữ ườ
nghèo khó ph i di d i đ n vùng khác đ sinh s ng, đa s h không th t n t iả ờ ế ể ố ố ọ ể ồ ạ
đ c. M i quan h huy t th ng g n k t các thành viên trong th t c b l c bượ ố ệ ế ố ắ ế ị ộ ộ ạ ị
phá v , ranh gi i c a th t c b l c b xáo tr n, phá v và thay vào đó, hình thànhỡ ớ ủ ị ộ ộ ạ ị ộ ỡ
m t hình th c t ch c c ng đ ng m i. Đó là c ng đ ng công xã láng gi ng baoộ ứ ổ ứ ộ ồ ớ ộ ồ ề
g m nh ng ng i chung m t vùng đ t, có cùng m t s l i ích chung v kinhồ ữ ườ ở ộ ấ ộ ố ợ ề
t , có m i quan h láng gi ng là ch y u. Nh th , công xã nông thôn là hìnhế ố ệ ề ủ ế ư ế
Hoangphong.hlu@gmail.com
thái t ch c cu i cùng c a công xã nguyên th y, nó v a có ch đ t h u tài s nổ ứ ố ủ ủ ừ ế ộ ư ữ ả
(công c s n xu t, v t nuôi, nhà …) v a có ch đ s h u chung c a công xãụ ả ấ ậ ở ừ ế ộ ở ữ ủ
(ph n l n ru ng đ t, r ng núi, sông ngòi ..)ầ ớ ộ ấ ừ
Quá trình phát tri n c a ch đ t h u di n ra m nh d n đ n s phân hóa t tể ủ ế ộ ư ữ ễ ạ ẫ ế ự ấ
y u:ế
Xã h i hình thành ba giai c p: giai c p ch nôộ ấ ấ ủ (g m các quý t c th t c trongồ ộ ị ộ
công xã, b l c, liên minh b l c; nh ng th ng nhân tích lũy đ c nhi u c aộ ạ ộ ạ ữ ươ ượ ề ủ
c i và b t ng i s n xu t ph i ph thu c h v kinh t ; nh ng tăng l n m cả ắ ườ ả ấ ả ụ ộ ọ ề ế ữ ữ ắ ả
v n m nh tinh th n và v t ch t c a c dân; m t s ít là nông dân, bình dân ho cậ ệ ầ ậ ấ ủ ư ộ ố ặ
m t s ít th th công do tích lũy đ c nhi u kinh nghi m s n xu t đã d n d nộ ố ợ ủ ượ ề ệ ả ấ ầ ầ
giàu lên); giai c p nông dân, th dân nghèo, h có chút ít tài s n; giai c p nô lấ ị ọ ả ấ ệ (tù
binh chi n tranh và nông dân, th dân nghèo b phá s n).ế ị ị ả
Nh ng l i ích căn b n gi a ch nô và nô l đ i l p nhau, vì th mâu thu n giaiữ ợ ả ữ ủ ệ ố ậ ế ẫ
c p h t s c gay g t t i m c không th đi u hòa đ c., đ u tranh giai c p di nấ ế ứ ắ ớ ứ ể ề ượ ấ ấ ễ
ra quy t li t. Các hình th c t ch c xã h i trong xã h i nguyên th y không thế ệ ứ ổ ứ ộ ộ ủ ể
gi i quy t đ c th c tr ng đó và nó không còn phù h p đ t n t i. Giai c p chả ế ượ ự ạ ợ ể ồ ạ ấ ủ
nô c n ph i có m t t ch c m i đ c ng c và tăng c ng đ a v c a mình. Đóầ ả ộ ổ ứ ớ ể ủ ố ườ ị ị ủ
là b máy b o l c, g m các quan ch cộ ạ ự ồ ứ hành chính, tòa án, nhà tù, quân đ i, c nhộ ả
sát…đ đàn áp ng i lao đ ng. T ch c đó g i là Nhà n c.ể ườ ộ ổ ứ ọ ướ
b. C s Kinh t - xã h i, b n ch t, đ c tr ng và ch c năng c a Nhà n c:ơ ở ế ộ ả ấ ặ ư ứ ủ ướ
- C s Kinh t c a NNCHNL là n n kinh t đ c đ c tr ng b i ch đ chi mơ ở ế ủ ề ế ượ ặ ư ở ế ộ ế
h u c a ch nô đ i v i toàn b t li u s n xu t và ng i lao đ ng là nô l . Cữ ủ ủ ố ớ ộ ư ệ ả ấ ườ ộ ệ ơ
s xã h i c a NNCHNL là m t k t c u giai c p ph c t p trong đó có hai giaiở ộ ủ ộ ế ấ ấ ứ ạ
c p c b n và đ c tr ng là giai c p ch nô và giai c p nô l . Giai c p ch nôấ ơ ả ặ ư ấ ủ ấ ệ ấ ủ
tuy là thi u s dân c trong xã h i nh ng chi m toàn b t li u s n xu t và cể ố ư ộ ư ế ộ ư ệ ả ấ ả
Hoangphong.hlu@gmail.com
ng i lao đ ng – nô l , do đó gi vai trò chi ph i toàn b đ i s ng. Giai c p nôườ ộ ệ ữ ố ộ ờ ố ấ
l là b ph n quan tr ng c a xã h i nh ng không có t li u s n xu t, không cóệ ộ ậ ọ ủ ộ ư ư ệ ả ấ
tài s n và vì v y ph i ph thu c hoàn toàn vào ch nô c v th xác l n tinhả ậ ả ụ ộ ủ ả ề ể ẫ
th n, b coi nh th tài s n bi t nói c a ch nô, có th đem bán, cho t ng ho cầ ị ư ứ ả ế ủ ủ ể ặ ặ
gi t. Ngoài hai giai c p trên là nh ng thành ph n khác cùng thu c m t giai c pế ấ ữ ầ ộ ộ ấ
nh nông dân t h u, các thành viên công xã nông thôn, th th công, nh ngư ư ữ ợ ủ ữ
ng i làm các ngh t do,… H có thân ph n g n nh nô l , tuy ch ng m cườ ề ự ọ ậ ầ ư ệ ở ừ ự
nào đó h v n đ c t do h n.ọ ẫ ượ ự ơ
- Cùng mang b n ch t là Nhà n c ch nô: “ả ấ ướ ủ Nhà n c ch nô là công c b oướ ủ ụ ạ
l c đ th c hi n n n chuyên chính c a giai c p ch nô ”ự ể ự ệ ề ủ ấ ủ (V.I. Lênin) nh m duyằ
trì s th ng tr m i m t c a ch nô, duy trì tình tr ng b t bình đ ng trong xã h iự ố ị ọ ặ ủ ủ ạ ấ ẳ ộ
và đ đàn áp bóc l t nô l cùng nh ng ng i lao đ ng khác. Nh n xét v tínhể ộ ệ ữ ườ ộ ậ ề
ch t giai c p y, V.I. Lênin nh n m nhấ ấ ấ ấ ạ : “ NNCHNL bao gi cũng là m t bờ ộ ộ
máy đem l i cho ch nô quy n l c và kh năng cai tr t t c nh ng ng i nôạ ủ ề ự ả ị ấ ả ữ ườ
l … là b máy đ duy trì nh ng ng i nô l trong đ a v ph thu c và cho phépệ ộ ể ữ ườ ệ ị ị ụ ộ
m t b ph n này c a xã h i (giai c p ch nô ) c ng b c và đàn áp b ph n kiaộ ộ ậ ủ ộ ấ ủ ưỡ ứ ộ ậ
(giai c p nô l )ấ ệ ”. Nhà n c trong khi ph c v cho m t giai c p đ ng th i cũngướ ụ ụ ộ ấ ồ ờ
b t bu c ph i ph c v toàn xã h i đ có th t n t i, đây là b n ch t (vai trò) xãắ ộ ả ụ ụ ộ ể ể ồ ạ ả ấ
h i c a Nhà n c.ộ ủ ướ
- Đ c tr ng c a Nhà n c:ặ ư ủ ướ
+ Th ng tr dân c theo khu v c hành chính, đ p tan c s huy t th ng c a xãố ị ư ự ậ ơ ở ế ố ủ
h i th t c.ộ ị ộ
+ Hình thành b máy quy n l c công c ng, m t b máy quan liêu trung ngộ ề ự ộ ộ ộ ở ươ
và đ a ph ng, m t l c l ng quân s to l n đ tr n áp nhân dân và ti n hànhở ị ươ ộ ự ượ ự ớ ể ấ ế
chi n tranh xâm l c ho c ch ng xâm l c.ế ượ ặ ố ượ
Hoangphong.hlu@gmail.com
- Các ch c năng c a Nhà n c: G m 2 ch c năng c b n:ứ ủ ướ ồ ứ ơ ả
+ Ch c năng đ i n iứ ố ộ :
Ch c năng b o v , c ng c ch đ s h u c a ch nô đ i v i t li u s n xu tứ ả ệ ủ ố ế ộ ở ữ ủ ủ ố ớ ư ệ ả ấ
và nô l : Ch đ s h u c a ch nô không nh ng đ i v i t li u s n xu t màệ ế ộ ở ữ ủ ủ ữ ố ớ ư ệ ả ấ
c đ i v i nô l - là c s t n t i c a xã h i CHNL. Vì v y, đây là ch c năngả ố ớ ệ ơ ở ồ ạ ủ ộ ậ ứ
đ c tr ng, th hi n rõ nh t b n ch t giai c p c a Nhà n c ch nô. Nhà n cặ ư ể ệ ấ ả ấ ấ ủ ướ ủ ướ
th a nh n m i lúc m i n i quy n s h u tuy t đ i c a ch nô và tình tr ngừ ậ ở ọ ọ ơ ề ở ữ ệ ố ủ ủ ạ
vô quy n c a nô l , công khai s d ng m i bi n pháp đ b o v và hoàn thi nề ủ ệ ử ụ ọ ệ ể ả ệ ệ
ch đ s h u này. Nhà n c thông quaế ộ ở ữ ướ pháp lu tậ đ “chính th c hóa” quy nể ứ ề
l c vô h n c a ch nô đ i v i nô l và gia đình c a h .ự ạ ủ ủ ố ớ ệ ủ ọ
Ch c năng tr n áp nô l và các t ng l p b bóc l t khác : M i s ph n khángứ ấ ệ ầ ớ ị ộ ọ ự ả
c a nô l và dân nghèo đ u b NNCHNL đàn áp b ng các bi n pháp b o l c, đâyủ ệ ề ị ằ ệ ạ ự
là m t ho t đ ng c b n và th ng xuyên nh t c a các NNCHNL. Nhà n c sộ ạ ộ ơ ả ườ ấ ủ ướ ử
d ng r ng rãi b máy quân đ i, c nh sát, tòa án, nhà tù… đ đàn áp dã manụ ộ ộ ộ ả ể
nh ng cu c kh i nghĩa c a nô l cũng nh m i s ph n kháng. Bên c nh tr n ápữ ộ ở ủ ệ ư ọ ự ả ạ ấ
b ng b o l c, NNCHNL còn tr n áp c v tinh th n đ i v i nô l và dân nghèoằ ạ ự ấ ả ề ầ ố ớ ệ
b ng công c Th n quy n.ằ ụ ầ ề
Ch c năng kinh t - xã h i : NNCHNL đ ng ra gi i quy t m t s v n đ kinh tứ ế ộ ứ ả ế ộ ố ấ ề ế
- xã h i thi t y u nhộ ế ế ư xây d ngựđ ng sá, c u c ng, phân chia đ t đai, đi uườ ầ ố ấ ề
ch nh giá c th tr ng, đ ra các chínhỉ ả ị ườ ề sách kinh t , ngo i giao, xây d ng vàế ạ ự
qu n lí các công trình th y l i ( ph ng Đông )…ả ủ ợ ở ươ
+ Ch c năng đ i ngo iứ ố ạ :
Ch c năng ti n hành chi n tranh xâm l c : Chi n tranh là ph ng ti n t t nh tứ ế ế ượ ế ươ ệ ố ấ
đ th c hi n m c đích c a giai c p ch nô là làm giàu nhanh chóng b ng tài s nể ự ệ ụ ủ ấ ủ ằ ả
c p bóc đ c và b ng vi c bi n các tù binh thành nô l . Vì v y đây là ch cướ ượ ằ ệ ế ệ ậ ứ
Hoangphong.hlu@gmail.com
