1
Luận văn
Chế độ tổng thống Mỹ
Hà Nội - 2008
2
mục lục
Trang
Phần mở đầu
1
Chương 1: Sự hình thành và phát triển của chế độ
Tổng thống Mỹ
8
1.1. Sự hình thành chế độ tổng thống Mỹ 8
1.2. Những giai đoạn phát triển và đặc tính của chế độ tổng
thống Mỹ 15
1.2.1. Những giai đoạn phát triển của chế độ tổng
thống Mỹ 15
1.2.1.1. Giai đoạn 1789-1877: Nền móng và các
tiền lệ 16
1.2.1.2. Giai đoạn 1877-1901: Sự thay đổi nhiều
mặt 20
1.2.1.3. Giai đoạn 1901-1945: Vững mạnh trong
môi trường khủng hoảng 21
1.2.1.4. Giai đoạn từ năm 1945 đến nay: ổn
định, toàn diện hoá và hiện đại 22
1.2.2. Các đặc tính của chế độ tổng thống Mỹ 24
1.2.2.1. Tính quyền lực tối cao 25
1.2.2.2. Tính dân chủ 26
1.2.2.3. Tính xã hội rộng rãi 26
1.2.2.4. Tính liên tục và ổn định 27
1.3. Quan niệm và sự đánh giá về chế độ tổng thống Mỹ 28
1.3.1. Về cơ cấu cá nhân 29
1.3.2. Về hình thức chế độ 32
1.3.3. Về mức độ hợp lý, khả năng linh động và hiệu
quả 35
1.4. ý nghĩa của chế độ tổng thống Mỹ 37
1.4.1. ý nghĩa triết học 37
1.4.2. ý nghĩa lịch sử 41
1.4.3. ý nghĩa chính trị - xã hội 42
Chương 2: Địa vị và quyền hạn của Tổng thống Mỹ 45
2.1. Phương thức tổ chức và sự phân bố quyền lực chính
trị trong Nhà nước Mỹ 45
2.1.1. Thuyết "Tam quyền phân lập", Hiến pháp và các
nguyên tắc tổ chức, phân chia quyền lực của Nhà nước Mỹ 45
2.1.2. Tổ chức chính quyền liên bang 48
3
2.1.3. Tổ chức chính quyền bang 52
2.1.4. Tổ chức chính quyền địa phương 54
2.1.5. Các thiết chế "không chính thức" 55
2.2. Địa vị của Tổng thống Mỹ 57
2.2.1. Địa vị pháp lý của Tổng thống Mỹ 57
2.2.1.1. Người đứng đầu Nhà nước 57
2.2.1.2. Người đứng đầu ngành hành pháp 59
2.2.2. Địa vị thực tế của Tổng thống Mỹ 59
2.2.2.1. Người đứng đầu Nhà nước và xã hội 60
2.2.2.2. Người lãnh đạo nền hành chính và toàn
quyền thực thi pháp luật 61
2.2.2.3. Người đứng đầu đảng cầm quyền và
trung tâm hệ thống chính trị 61
2.2.2.4. Nhân vật hàng đầu thế giới 62
2.3. Quyền hạn của Tổng thống Mỹ 63
2.3.1. Quyền trong lĩnh vực hành pháp 63
2.3.2. Quyền trong lĩnh vực lập pháp 66
2.3.2.1. Công bố luật 66
2.3.2.2. Sáng quyền lập pháp 66
2.3.2.3. Triệu tập kỳ họp Quốc hội bất thường 69
2.3.2.4. Bổ nhiệm ghế thượng nghị sĩ tạm thời
bỏ trống 69
2.3.2.5. Phủ quyết 70
2.3.2.6. Được Quốc hội ủng hộ 72
2.3.3. Quyền trong lĩnh vực tư pháp 73
2.3.3.1. Đề cử và bổ nhiệm thẩm phán liên bang 73
2.3.3.2. Ân xá cho phạm nhân 73
2.3.3.3. Hạ lệnh truy nã và bắt giữ tội phạm đặc
biệt nguy hiểm 74
2.3.4. Quyền trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng 74
2.3.5. Quyền trong lĩnh vực danh dự và nghi lễ quốc
gia 75
2.3.6. Quyền trong lĩnh vực đối ngoại 76
2.3.7. Quyền đặc biệt 78
2.3.7.1. Quyền khẩn cấp 78
2.3.7.2. Đặc quyền hành pháp 79
2.3.7.3. Quyền sung công 80
2.3.7.4. Quyền pháp lệnh 81
2.3.8. Quyền lợi 82
Chương 3: Phương thức thiết lập Tổng thống Mỹ 87
4
3.1. Tiêu chuẩn ứng viên tổng thống Mỹ 87
3.2. ứng cử và đề cử tổng thống Mỹ 91
3.2.1. Lựa chọn cơ sở 91
3.2.2. Đề cử thực sự 95
3.3. Tranh cử tổng thống Mỹ 96
3.4. Bầu chọn tổng thống Mỹ 101
3.5. Nhậm chức, giữ chức và thôi chức tổng thống Mỹ 106
Kết luận 114
Danh mục tài liệu tham khảo 116
A. Tài liệu tiếng Việt 116
B. Tài liệu tiếng Anh 120
5
mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
1.1. Nước Mỹ đã và đang là cường quốc hàng đầu thế giới với sức
ảnh hưởng mạnh mẽ về chính trị, kinh tế, văn hóa, ngoại giao, quân sự lan
toả tới nhiều quốc gia, nhiều khu vực trên khắp các châu lục. Nhìn nhận vai
trò và vị thế đặc biệt đó, cả giới nghiên cứu lẫn phương tiện thông tin và dư
luận công chúng đều rất quan tâm đến chế độ tổng thống Mỹ - một lĩnh vực
quan trọng bậc nhất của hệ thống chính trị Hoa Kỳ.
1.2. Chế độ tổng thống Mỹ là mô hình nguyên thủ quốc gia cộng hoà
mang bản chất tiên phong, tiêu biểu và có tác động rộng rãi. Tiên phong vì
đây là một trong ít hình thức nguyên thủ quốc gia cộng hoà đầu tiên, tự
thân hình thành, khẳng định và phát triển. Tiêu biểu vì nó thể hiện rõ ràng,
đầy đủ nhất các đặc tính của một mô hình nguyên thủ quốc gia cộng hoà
hiện đại: tính quyền lực tối cao, tính dân chủ, tính xã hội, tính liên tục và
ổn định. Có tác động rộng rãi vì nó tồn tại, phát triển suốt hơn hai thế kỷ
qua, là trung tâm và chi phối toàn bộ nền chính trị Mỹ, đồng thời ngày càng
trở thành mô hình nguyên thủ quốc gia mẫu của nhiều nước (khoảng gần
1/3 số quốc gia trên thế giới hiện nay theo kiểu chế độ tổng thống này).
1.3. Dù ban đầu đã đạt được ít nhiều thành công, nhưng ngành luật
hiến pháp nước ngoài ở Việt Nam vẫn còn rất non trẻ, đầy tính sơ lược và
khái quát. Trong điều kiện đó, chế định nguyên thủ quốc gia cũng chỉ được
đề cập chung chung, sơ sài và chế độ tổng thống Mỹ chỉ được coi bình
thường như hàng chục mô hình nguyên thủ quốc gia khác. Thực trạng này
đã không đánh giá đúng được những đặc tính, giá trị khác biệt và ưu thế
của chế độ tổng thống Mỹ. Như vậy, nghiên cứu kỹ càng và toàn diện chế
độ tổng thống Mỹ sẽ là một nhu cầu cần thiết nhằm bổ sung, hoàn thiện chế
định nguyên thủ quốc gia, góp phần làm phong phú, cụ thể hoá và phát
triển ngành luật hiến pháp nước ngoài ở Việt Nam nói chung.
