1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------o0o----------
ĐỖ THỊ HẠNH
TƢ TƢỞNG NHÂN VĂN TRONG THƠ
HỒ XUÂN HƢƠNG
LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC
Hà Nội - 2008
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------o0o----------
ĐỖ THỊ HẠNH
TƢ TƢỞNG NHÂN VĂN TRONG THƠ
HỒ XUÂN HƢƠNG
CHUYÊN NGÀNH: TRIẾT HỌC
MÃ SỐ: 60.22.80
LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. ĐỖ THỊ HOÀ HỚI
Hà Nội - 2008
3
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu của riêng tôi. Nội dung và
các trích dẫn trong luận văn là hoàn toàn trung thực và có xuất xứ rõ ràng.
Tác giả luận văn:
ĐỖ THỊ HẠNH
4
MỤC LỤC
Trang
Mở đầu………………………………………………………………………..3
Nội dung
Chƣơng 1. Những tiền đề cho sự hình thành
tƣ tƣởng nhân văn ở thơ Hồ Xuân Hƣơng……………………………….16
1.1. Điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội
Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII, nửa đầu thế kỷ XIX……………………...16
1.2. Tiền đề văn hoá – tư tưởng…………………………………...23
Chƣơng 2. Tƣ tƣởng nhân văn trong thơ Hồ Xuân Hƣơng
và ý nghĩa của nó đối với hiện nay………………………………………...36
2.1. Một số vấn đề về khái niệm “chủ nghĩa”,
“chủ nghĩa nhân văn”, “tư tưởng nhân văn”…………………………………36
2.2. Tư tưởng nhân văn trong thơ
Hồ Xuân Hương và ý nghĩa của nó đối với hiện nay………………………..43
2.2.1. Những nội dung độc đáo, đặc sắc của
tư tưởng nhân văn trong thơ Hồ Xuân Hương……………………………....43
2.2.2. Ý nghĩa của tư tưởng nhân văn trong thơ
Hồ Xuân Hương đối với hiện nay…………………………………………....68
Kết luận……………………………………………………………………..73
Danh mục tài liệu tham khảo ……………………………………………..75
5
MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Tinh thần nhân văn đã trở thành nét truyền thống quý báu của dân tộc
Việt Nam. Ngay từ xưa, trong ca dao dân ca của người Việt đã có những câu
thể hiện rõ nét tinh thần nhân văn ấy như: “Bầu ơi thương lấy bí cùng/ Tuy
rằng khác giống nhưng chung một giàn”, hay “Thương người như thể thương
thân”… Dòng chảy tinh thần nhân văn ấy tiềm tàng nhưng mãnh liệt xuyên
suốt tiến trình phát triển của lịch sử tư tưởng Việt Nam, nhưng phải đến tận
cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX nó mới thực sự phát triển mạnh và trở
thành một trào lưu tư tưởng mang tính bộc phát.
Chúng ta đều biết, cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX là thời kỳ đánh
dấu sự mục ruỗng và suy tàn của chế độ phong kiến Việt Nam. Song trong
chính bối cảnh xã hội rối ren, con người bị đè nén đến cùng cực như vậy thì
những tiếng nói phản kháng chống lại sự hà khắc của chế độ phong kiến, đòi
hỏi quyền sống, bảo vệ những giá trị của con người càng được đề cao. Những
nguyên tắc, lễ nghi phong kiến xơ cứng không còn đủ sức để trói buộc con
người, mà ngược lại người ta luôn mong ước được giải phóng ra khỏi những
nghi lễ ràng buộc ấy, ước mơ được tự do, được hưởng những hạnh phúc trần
tục đời thường mà vì những lý do khuôn mẫu giáo điều người ta vẫn khinh rẻ
và chối bỏ chúng. Các nhà Nho tiêu biểu như Lê Hữu Trác, Nguyễn Du,
Nguyễn Huy Tự, Nguyễn Gia Thiều, Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát…
chính là các nhà tư tưởng tiêu biểu của thời đại đã nói lên tiếng nói chung,
khát vọng chung của quảng đại quần chúng. Đặc biệt, trong dòng chảy tư
tưởng nhân văn chung của thời kỳ này, sẽ thực sự là một thiếu sót rất lớn nếu
chúng ta không nhắc đến sự xuất hiện của “hiện tượng Hồ Xuân Hương” như
là một nguồn năng lượng tiếp sức làm phong phú cho lịch sử tư tưởng Việt
Nam.
Sự xuất hiện của hiện tượng Hồ Xuân Hương đánh dấu một bước ngoặt
trong sự thể hiện tư tưởng nhân văn Việt Nam là một sự đột phá trong quan