intTypePromotion=1
ADSENSE

Luận văn Thạc sĩ Triết học: Nghệ thuật và vai trò của nghệ thuật trong việc hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam giai đoạn hiện nay

Chia sẻ: Nguyen Van Thuong | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:91

33
lượt xem
3
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Luận văn Thạc sĩ Triết học: Nghệ thuật và vai trò của nghệ thuật trong việc hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam giai đoạn hiện nay được thực hiện với mục tiêu nhằm phân tích làm rõ bản chất của nghệ thuật và nhân cách; khảo sát chiều tác động của nghệ thuật đến nhân cách từ đó xác định tính quy luật của sự tác động của nghệ thuật đến nhân cách; khảo sát, phân tích làm rõ sự biến động của nhân cách con người Việt Nam trước và sau thời kỳ đổi mới trong sự tác động của những biến đổi của xã hội;... Mời các bạn cùng tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Luận văn Thạc sĩ Triết học: Nghệ thuật và vai trò của nghệ thuật trong việc hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam giai đoạn hiện nay

  1. MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài  Như chúng ta đã biết, ý thức thẩm mỹ là một bộ phận của kiến trúc thượng  tầng mà nghệ  thuật là biểu hiện đỉnh cao của ý thức thẩm mỹ. Nghệ  thuật phản  ánh xã hội ở nhiều tầng, nhiều dạng khác nhau. Nghệ thuật là một hình thái ý thức   xã hội, nó không chỉ được sinh ra từ hoạt động lao động mà nó còn có tính độc lập  tương đối và tác động trở  lại tồn tại xã hội. Cũng như  bao hình thái ý thức xã hội  khác, sự  tác động của nghệ  thuật luôn diễn ra theo hai chiều hướng trái ngược  nhau, nếu tác phẩm nghệ thuật là biểu hiện của những tư tưởng tiến bộ, phù hợp   với ý thức hệ của giai cấp cầm quyền thì nó sẽ thúc đẩy xã hội phát triển, ngược   lại nó sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội.  Trong giai đoạn đổi mới hiện nay, sự góp phần của nghệ thuật vào việc hoàn  thành mục tiêu chung của đất nước là hết sức to lớn, do đó phải  “Tiếp tục phát   triển nền văn học nghệ  thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, giàu   chất nhân văn, dân chủ, vươn lên hiện đại, phản ánh chân thật, sâu sắc đời sống,   lịch sử  dân tộc và công cuộc đổi mới đất nước; cổ  vũ, khẳng định cái đúng, cái   đẹp, đồng thời lên án cái xấu, cái ác. Khuyến khích tìm tòi, thể  nghiệm những   phương thức thể  hiện và phong cách nghệ  thuật mới, đáp  ứng nhu cầu tinh thần   lành mạnh, đa dạng và bồi dưỡng lý tưởng, thị hiếu thẩm mỹ cho công chúng, đặc   biệt là thế  hệ  trẻ”  (Đảng Cộng sản Việt Nam,  Văn kiện Đại hội đại biểu toàn   quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.224).  Theo quan điểm Mác ­ Lê nin, con người là con người xã hội, chịu sự  chi   phối của xã hội. Có thể  nói, trong quá trình vận động và phát triển, nhân cách con  người là một “sản phẩm” của sự tổng hợp các yếu tố “còn sót lại” trong ý thức và  được biểu hiện ra bên ngoài thông qua hoạt động thực tiễn. Nhân cách là cái mang   tính chất tổng hợp, tích hợp của nhiều yếu tố, nhân cách không mang tính cá biệt,   1
  2. thuần tuý. Để  là một con người có giá trị  cho cuộc sống, cho xã hội thì việc hoàn  thiện nhân cách là yếu tố không thể thiếu, con người muốn hoàn thiện nhân cách thì   phải có bề dầy kinh nghiệm sống, không chỉ bản thân mà của người khác mang lại,   trong đó có yếu tố gia đình. Nghệ thuật, với vai trò là một hình thái ý thức xã hội, là  thế giới riêng của các nghệ sĩ, nó luôn tìm đến cái đẹp và phản ánh cuộc sống thực  tại, nói lên những  ước muốn của nhân loại do người nghệ  sĩ khắc hoạ  thông qua  hình tượng nghệ thuật, nghệ thuật luôn mang trong nó những khả năng tìm ẩn, giáo  dục nhân cách con người. Chỉ  có thế  giới nghệ  thuật mới mang con người  đến   những ước mơ mà cuộc sống đối khi không thể tạo ra cho họ, nó góp phần làm nên   sự  hoàn thiện nhân cách con người, nó chất chứa nhân tố  tình cảm, tức là nó tác   động đến con người bằng con đường tình cảm.  Thông   qua   hình   tượng   nghệ   thuật,   người   nghệ   sĩ   muốn   gửi   đến   người  thưởng thức một thông điệp về  cuộc sống, một  ước mơ  cho hiện thực. Hêghen   từng nói “Các hình tượng cảm tính và thanh âm trong nghệ thuật xuất hiện không   chỉ  vì mình và sự  bộc lộ trực tiếp của mình, mà để  thoả  mãn dưới hình thức này,   những hứng thú tinh thần cao nhất, vì chúng có khả năng thất tĩnh và lay động mọi   chiều sâu ý thức và gây nên tiếng vọng trong tâm hồn” (M.  Ốpxiannhicốp, Những   vấn đề về giáo dục thẩm mỹ trong điều kiện xã hội chủ  nghĩa phát triển, Tạp chí  Triết học, tháng 02 năm 1981, tr.177).  Chủ  tịch Hồ  Chí Minh từng nói “Muốn xây dựng Chủ  nghĩa xã hội phải có   con người xã hội chủ  nghĩa”  (Hồ  Chí Minh toàn tập, Tập 1, Nxb.Chính trị  Quốc  gia, Hà Nội, 2000, tr.448), con người cần phải được đặt vào vị  trí trung tâm trong  chiến lược phát triển kinh tế ­ xã hội của đất nước, phát huy nguồn lực con người   là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Con   người vừa là mục đích, vừa là động lực cửa sự  phát triển. Phát triển con người là   sự  gia tăng cho con người cả  về  tinh thần, đạo đức, tâm hồn, trí tuệ, kỹ  năng, ..   Phải làm cho con người trở  thành người lao động có năng lực và phẩm chất cần   2
  3. thiết, đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp phát triển kinh tế ­   xã hội.  Để  đạt được nhiệm vụ, mục tiêu đó, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta   phải đồng sức đồng lòng trên mọi mặt trận, trên mọi lĩnh vực. Mỗi chúng ta phải   “có ý thức làm chủ, ý thức trách nhiệm công dân; có tri thức, sức khỏe và lao động   giỏi; sống có văn hóa và tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân   chính”  (Đảng Cộng sản Việt nam,   Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ   quá độ lên Chủ  nghĩa xã hội, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1991, tr. 114). Trong quá trình  xây dựng và đổi mới đất nước nhằm thực hiện thành công mục tiêu Xã hội chủ  nghĩa, trước hết chúng ta cần “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện   về chính trị, tư tưởng, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng,   lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, có lối sống văn hóa, quan hệ hài hòa   trong gia đình, cộng đồng và xã hội.” (Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội   đại biểu toàn quốc lần IX, Nxb. Chính trị  Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 15). Đây là  mục tiêu trọng điểm, vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài nhằm tích cực   chủ động quá trình hội nhập quốc tế. Nhằm phát huy một cách tối đa nguồn lực con  người, chúng ta cần phải xây dựng con người hoàn thiện cả  về  tri thức lẫn đời  sống tinh thần. Bởi lẽ, mối quan hệ giữa văn hóa nghệ thuật với vấn đề xây dựng   và phát triển nhân cách trong thời kỳ đổi mới là mối quan hệ tất yếu và nội tại. Văn   hóa nghệ  thuật đẩy mạnh sự  nghiệp giải phóng nhân cách trong thời kỳ  mới. Khi   nhân cách được giải phóng thì văn hóa nghệ  thuật không chỉ  có nội dung mới mà   còn có công chúng mới. Đổi mới trong tiến trình xây dựng và phát triển nhân cách là  nhận thức lại việc chuyển con người từ phương tiện sang mục đích. Xây dựng và  phát triển nhân cách trong sự nghiệp đổi mới là làm cho mối quan hệ giữa cá nhân   và cộng đồng được phát triển trên một tầm cao mới, con người Xã hội chủ  nghĩa   toàn diện về  thể  lực và trí lực. Một con người toàn diện về  thể  lực và trí lực là   “Con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về  thể chất, phong phú về  tinh   thần, trong sáng về đạo đức là động lực của sự nghiệp phát triển xã hội mới, đồng   thời là mục tiêu Chủ nghĩa xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị   3
  4. lần thứ  tư  Ban chấp hành Trung  ương khoá VII, Nxb.Chính trị  Quốc gia, Hà Nội,  1993, tr.5).  Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả đã quyết định chọn vấn đề   “Nghệ thuật   và vai trò của nghệ thuật trong việc hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam   giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình.  2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 2.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài Đề  tài nghiên cứu những khía cạnh tác động của nghệ  thuật đến nhân cách  góp phần tạo nên sự hoàn thiện nhân cách của con người Việt Nam giai đoạn hiện   nay.  2.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Lý luận chung về  nghệ  thuật và nhân cách theo quan điểm Mácxít; những   biến động trong xã hội tác động tới nhân cách con người Việt Nam giai đoạn hiện   nay, những phương hướng và giải pháp với thực trạng đó.  3. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài  Việc nghiên cứu về nghệ thuật đã được nhiều nhà khoa học thực hiện dưới   nhiều góc độ, chiều sâu khác nhau. Dưới góc độ khoa học đại cương có thể kể đến  một số  tác phẩm như:   Lịch sử  mỹ  học, Nxb.Văn Hóa, Hà Nội, 1983 của lưỡng  quốc Tiến sĩ Đỗ Văn Khang; Giáo trình Mỹ học đại cương, Nxb. Giáo dục, Hà Nội,  2010 của Lê Văn Dương ­ Lê Đình Lục­ Lê Hồng Vân; Giáo trình Mỹ  học cơ  sở,  Nxb.Giáo dục, Hà Nội, 2011 của Đỗ  Văn Khang;  Nghệ  thuật với tư  cách là một   khoa học, Nxb.Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996 của GS ­ TS Đỗ Huy, ... 4
  5. Trong hiện thực nói chung, lĩnh vực văn hoá nói riêng, nghệ thuật là một hoạt   động được nhiều ngành khoa học nghiên cứu như: nghệ thuật học, tâm lý học, triết  học, ... Tất cả các đề tài nghiên cứu ấy càng làm rõ hơn những đặc điểm, thuộc tính   nội tại cũng như sự tác động, ảnh hưởng của nghệ thuật trong cuộc sống. Ứng với   mỗi quan điểm khoa học, hiện thực tồn tại và thời đại của tác giả  sẽ có cách nhìn   nhận khác nhau về nghệ thuật. Một số công trình khoa học, tác phẩm của một số  nhà khoa học nước ngoài như: Những vấn đề về giáo dục thẩm mỹ trong điều kiện   xã   hội   chủ   nghĩa   phát   triển,   Tạp   chí   Triết   học,   tháng   02   năm   1981   của   M.  Ốpxiannhicốp; Mỹ  học cơ bản và nâng cao, Nxb. Văn hoá thông tin, Hà Nội, 2001  của M.  Ốpxiannhicốp; Về  văn học và nghệ thuật, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1960 của  V.I. Lê nin; Quan hệ  thẩm mỹ  của nghệ  thuật đối với hiện thực , Nxb. Văn hoá –  Nghệ thuật,  Hà Nội, 1962,  của Tsecnưsepxki;  Nghệ thuật và vật lý, Nxb. Tri Thức,  Hà Nội, 2010 của Leonard Shlain;  Một đề  dẫn về  lý thuyết nghệ  thuật, Nxb.Tri  thức, Hà Nội, 2010 của Cynthia Freeland; ... Tương ứng với các tác giả đó, tại Việt  Nam cũng xuất hiện nhiều tác giả, nhà khoa học cừng với các tác phẩm, công trình   như: Về lãnh đạo, quản lý văn học nghệ thuật trong công cuộc đổi mới , Nxb. Chính  trị Quốc gia, 2001 do TS Nguyễn Duy Bắc tuyển ch ọn;  Cái đẹp trong cuộc sống và   trong nghệ  thuật, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội , 2002 của Như  Thiết,   Văn hoá   thẩm mỹ và sự phát triển con người Việt Nam trong thế kỷ mới , Nxb. Văn hoá, Hà  Nội, 2001 của PGS, TS. Nguyễn Văn Huyên; Tổ quốc ta, nhân dân ta, sự nghiệp ta   và   người  nghệ   sĩ,  Nxb.  Văn   học,  Hà   Nội,   1969  của   cố   Thủ   tướng   Phạm   Văn   Đồng; ... Về  vấn đề  nhân cách, tuy hiện nay có rất nhiều tài liệu nghiên cứu về  con  người, giải phóng con người như:  Quan niệm của C. Mác, Ph. Ăng ghen về  con   người và sự nghiệp giải phóng con người , Nxb. Tổng hợp Tp. HCM, 2006 của TS   Bùi Bá Linh;  Triết học xã hội, tập I, II, Nxb. Tuyên huấn, Hà Nội, 1989 của A.G.   Xpi ­ Rkin; Chủ nghĩa xã hội và nhân cách, tập I, II , Nxb. Sách giáo khoa Mác ­ Lê  5
  6. nin, Hà Nội, 1983 do Đào Anh San dịch; ... nhưng chưa có tác phẩm nào nghiên cứu   một cách trọn vẹn sự tác động của nghệ thuật đến việc hoàn thiện nhân cách. Điều  này, đặt ra một nhu cầu thực tiễn hết sức to lớn, đó là phải có những đề tài tìm mối   quan hệ giữa nghệ thuật và nhân cách.  4. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài  Nghệ  thuật là một lĩnh vực hoạt động nghiêng về  năng khiếu nhưng nghệ  thuật đòi hỏi mỗi chúng ta phải tập trung cao độ ý thức thẩm mỹ để tạo ra một tác  phẩm nghệ thuật có sức thuyết phục. Một khi con người quan tâm đến nghệ thuật  cũng đồng nghĩa quan tâm đến cái đẹp, cái đẹp không tồn tại một cách độc lập, mà  nó phải đi kèm với cái thật và cái thiện, tức là chân – thiện – mỹ luôn tồn tại trong  mối quan hệ gắn bó, không thể tách rời nhau. Nhiệm vụ của người nghệ sĩ là phản  ánh lý tưởng của mình trên tác phẩm nghệ thuật, đó là bức tranh về cuộc sống, về  tình cảm của con người trước thiên nhiên, xã hội.  Việc hoàn thiện nhân cách là một trong những vấn đề  cốt lõi của mọi thời   đại. Chuẩn mực đạo đức xã hội bắt nguồn từ nhân cách của mỗi cá nhân. Mỗi một  lĩnh vực đều có vai trò nhất định giúp con người ngày càng hoàn thiện mình hơn, có  thể mỗi chúng ta được hoàn thiện hơn về thể lực, hoặc trí lực, … nhưng nhân cách   của mỗi người ngày càng được nâng cao. Thông qua tác phẩm nghệ thuật, đối với  người nghệ sĩ thì đó là sự trau chuốt để nói lên tư tưởng, lý tưởng của mình, nhưng  đối với người thưởng thức thì tác phẩm nghệ  thuật giúp họ  nhìn thấy những lý   tưởng, sự kiện, thời đại mà người nghệ sĩ phản ánh. Nghệ thuật có một vai trò hết   sức to lớn trong việc hoàn thiện nhân cách, nghệ thuật tạo ra những giá trị tinh thần   góp phần làm phong phú cho thời đại. Đối với người nghệ sĩ, việc nhìn nhận một  cách nhạy cảm là một vấn đề tất nhiên, do đó, người nghệ sĩ sớm nhận ra sự thay   đổi của thế giới và tìm ra hướng cải tạo cuộc sống.  6
  7. Mỗi chúng ta một một cá nhân, nhân cách là nói chung cho tri thức, khả năng  của con người trong xã hội nên mỗi người có mỗi cách thể  hiện khác nhau trước   mọi tình huống. Nhân cách của con người không phải là một cái “nhất thành bất  biến” mà nó sẽ thay đổi theo thời gian, vấn đề là xu hướng vận động của nó.  Đề  tài tập trung phân tích, làm rõ vai trò của nghệ  thuật đối với nhân cách.  Qua đó, thiết lập hệ  thống phương hướng và giải pháp xây dựng nhân cách con   người Việt Nam hiện nay. Với mục đích như trên đối với việc nghiên cứu đề tài, tác giả cần phải thực  hiện nhiệm vụ sau:  Một là, phân tích làm rõ bản chất của nghệ thuật và nhân cách Hai là, Khảo sát chiều tác động của nghệ thuật đến nhân cách từ đó xác định  tính quy luật của sự tác động của nghệ thuật đến nhân cách. Ba là, khảo sát, phân tích làm rõ sự biến động của nhân cách con người Việt  Nam trước và sau thời kỳ đổi mới trong sự tác động của những biến đổi của xã hội. Bốn là, đưa ra hệ  thống phương hướng và giải pháp nhằm góp phần hoàn  thiện nhân cách con người Việt Nam hiện nay thông qua nghệ thuật. 5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu  Luận văn được thực hiện dựa trên cơ  sở  phương pháp luận Mác ­ Lê nin,  quan điểm của Đảng và nhà nước ta làm tiền đề nghiên cứu. Để nội dung của luận   văn được làm sáng tỏ  hơn, tác giả  đã kết hợp với nhiều phương pháp nghiên cứu   khoa học khác như: so sánh, phân tích ­ tổng hợp, lịch sử ­ logic, ... 6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài  Về ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần làm sáng tỏ vai trò của nghệ thuật   trong việc hoàn thiện nhân cách con người. 7
  8. Về ý nghĩa thực tiễn: Luận văn có thể trở thành tài liệu tham khảo cho việc   nghiên cứu và giảng dạy các môn thuộc lĩnh vực triết học, xã hội học, nhân học, ... 7. Kết cấu  Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn  gồm 02 Chương 05 Tiết.  8
  9. Chương 1 LÝ LUẬN VỀ NGHỆ THUẬT, NHÂN CÁCH VÀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA  NGHỆ THUẬT ĐẾN NHÂN CÁCH 1.1. Lý luận về nghệ thuật 1.1.1. Khái niệm về nghệ thuật Nghệ thuật ra đời như là một tất yếu của sự đam mê cái đẹp của con người   trước thế  giới hiện thực. Dựa vào nguồn gốc hình thành các loại hình nghệ  thuật,  người ta đã có nhiều cách hiểu khác nhau về nghệ thuật. Quan niệm thứ  nhất, nghệ  thuật là sự  khéo léo, đi kèm với tài nghệ  nào đó  của con người. Quan niệm thứ  hai, nghệ  thuật là phương tiện dùng những cách thức nhất  định để biểu đạt và lưu giữ tình cảm, suy nghĩ của con người. Quan niệm thứ ba, nghệ thuật là một hình thái ý thức, ra đời từ  lao động và   chiến đấu, từ các nhu cầu miêu tả, tín ngưỡng và rút ra bài học về cuộc sống. Quan điểm thứ  tư, nghệ  thuật là khái niệm dùng để  chỉ  hoạt động sáng tác   theo quy luật của cái đẹp. Xét về nguồn gốc hình thành mà nói, nghệ thuật ra đời sau xã hội loài người,  hay nói khác hơn, tác phẩm nghệ thuật do con người sáng tạo ra.  Thứ  hai, không một tác phẩm nghệ thuật nào không gắn liền với cuộc sống  con người, tác phẩm nghệ thuật luôn ẩn chứa tâm tư, tình cảm của người nghệ sĩ. Thứ  ba, tác phẩm nghệ  thuật luôn phản ánh một sự  vật, hiện tượng, phản   ánh một vấn đề nào đó trong xã hội. Tóm lại, nghệ thuật là hoạt động phản ánh thế giới theo quy luật của cái đẹp   của con người bằng hình tượng thông qua những phương thức nhất định. Với ý nghĩa này, sáng tạo nghệ thuật không phải là hoạt động phản ánh trực  tiếp, mà nó thông qua người nghệ sĩ (người sáng tác), mang tính chất chủ quan, cảm  9
  10. tính. Đây là quá trình phản ánh hiện thực khách quan qua lăng kính chủ  quan, mức   độ phản ánh, nội dung và hình thức phản ánh phụ thuộc vào người sáng tác. 1.1.2. Bản chất của nghệ thuật 1.1.2.1. Nghệ thuật là giá trị xã hội được đánh giá theo quy luật tình cảm Đời sống tình cảm của con người vô cùng phong phú và đa dạng. Tình cảm là   những thái độ thể hiện sự rung cảm của con người đối với những sự vật, hiện tượng   có liên quan tới nhu cầu và động cơ  của họ. Những giá trị  của nghệ  thuật được sáng  tạo và hưởng thụ thông qua những quy luật của tình cảm. Đó là các quy luật: quy luật   thích ứng, quy luật lây lan, quy luật di chuyển, quy luật tương phản, quy luật pha trộn   và quy luật về sự hình thành tình cảm.  Quy luật thích  ứng  là một xúc cảm, tình cảm được lặp đi lặp lại nhiều lần   một cách không thay đổi thì cuối cùng sẽ bị suy yếu, bị lắng xuống. Đó là hiện tượng   “chai sạn” tình cảm. Khi xem một bộ phim mới, chúng ta rất hào hứng và cảm thấy vui  thích trướng những ý tưởng nghệ thuật, hình thức thể hiện, âm thanh, ánh sáng của nó   nhưng khi ta xem đi xem lại bộ  phim  ấy nhiều lần, cảm xúc vui thích  ấy không còn   nữa, thậm chí rơi vào buồn chán. Ở đây, những giá trị xã hội của bộ phim không phải  bị mất đi, nó vẫn vậy, nhưng sự thích ứng của tình cảm làm cho con người đã quen với  nó, vì thế  nó không còn gây tác động mạnh mẽ  đến cảm nhận con người nữa. Khi   hiện tượng thích  ứng đối với một giá trị  nghệ  thuật  ở  con người xuất hiện thì có hai  trường hợp xảy đến: Một là, giá trị   ấy đủ  sức hấp dẫn cá nhân thì nó sẽ  thâm nhập   vào nhân cách cá nhân ấy góp phần nâng cao năng lực của cá nhân; hai là, nếu nó không   đủ sức hấp dẫn thậm chí đối lập hệ giá trị  của cá nhân nó sẽ  nhanh chóng bị  cá nhân  loại ra khỏi đời sống thẩm mỹ  của mình, nó góp phần giúp cá nhân phân định rõ cái   đối lập với nhu cầu thẩm mỹ của mình và qua đó củng cố lý tưởng thẩm mỹ cá nhân.   Có thể  nói, thông qua quy luật thích  ứng của tình cảm, mọi giá trị  xã hội của nghệ  thuật đều có lợi cho nhân cách.  10
  11. Quy luật lây lan là xúc cảm, tình cảm của chủ thể này có thể truyền, lây sang  chủ thể khác. Sự biểu hiện của quy luật này có thể thấy ở phạm vi ngoại diên chủ thể  . Khi một chủ thể đã yêu thích một đối tượng thì những chủ thể người xung quanh do   bị  ảnh hưởng mà cũng yêu thích đối tượng  ấy. Ví dụ  như  Hồ  Chí Minh yêu thích văn  hóa xã hội chủ nghĩa vì thế  mà đa số  người Việt Nam cũng yêu thích văn hóa xã hội  chủ  nghĩa. Kỳ  thực, đa số  người dân có thể  chưa đọc truyện Kiều nhưng lại rất yêu  mến Thúy Kiều là bởi vì họ  nghe kể  về  Kiều, tình cảm của người kể  đã lan truyền   đến họ.           Quy luật tương phản  ám chỉ rằng trong quá trình hình thành và biểu hiện tình  cảm, sự xuất hiện hoặc suy yếu của một tình cảm này có thể làm  giảm hoặc tăng của   một hiện tượng khác diễn ra đồng thời. Người càng yêu nước thì càng thù giặc ngoại   xâm. Với quy luật tương phản như  thế, khi nghệ  thuật đẩy cái ác lên cao trào, con  người sẽ  càng hướng về  cái thiện; nghệ  thuật càng tôn vinh cái đẹp, con người sẽ  càng xa rời cái xấu. Quy luật tương phản giúp con người hướng đến những giá trị  xã   hội của nghệ thuật đó là chân – thiện – mỹ.  Quy luật di chuyển  là hiện tượng tình cảm, cảm xúc của chủ  thể  có thể  di  chuyển từ khách thể này sang khách thể khác. Khi một khách thể được yêu thích thì tất   cả những khách thể có liên quan cũng sẽ được yêu thích theo. Ví dụ như một người đã  yêu thích chủ  nghĩa lãng mạn thì ít nhiều đều yêu thích những sản phẩm nghệ  thuật   chứa đựng tính mộng tưởng và đề  cao sự  tự  do. Quy luật di chuyển giúp con người   tiếp nhận những giá trị xã hội của nghệ thuật một cách rất chủ động và toàn vẹn. Quy luật pha trộn  là sự  cùng tồn tại của những thái độ  khác nhau về  đối  tượng bên trong tình cảm của chủ thể. Trong đời sống tình cảm của con người, nhiều   khi hai tình cảm đối cực nhau có thể  xảy ra cùng một lúc nhưng không loại trừ  nhau,  chúng pha trộn vào nhau. Đứng trước một khách thể  thẩm mỹ  con người có thể  vừa   cảm thấy hài lòng nhưng cũng đồng thời khó chịu với những khiếm khuyết của nó.  11
  12. Nhân vật Đường Tăng vừa làm ta khinh khi ngài phàm tục tin lời Bạch Cốt Tinh đuổi   Tôn Ngộ Không đi nhưng đồng thời cũng kính phục ý chí và lòng nhân từ của ngài. Quy luật về sự hình thành tình cảm thể hiện rằng xúc cảm là cơ sở của tình   cảm, tình cảm được hình thành từ  những xúc cảm đồng loại, chúng được động hình   hóa, tổng hợp hóa và khái quát hóa mà thành. Động hình hóa là khả năng làm sống lại  một phản xạ thẩm mỹ hoặc một chuỗi phản xạ thẩm mỹ đã được hình thành từ trước.  Tổng hợp hóa là quá trình dùng trí óc để hợp nhất các thuộc tính thẩm mỹ đã được tách  rồi nhờ sự phân tích thành một chỉnh thể thẩm mỹ. Khái quát hóa là quá trình dùng trí  óc để  hợp nhất nhiều thuộc tính thẩm mỹ  của những đối tượng khác nhau thành một  nhóm, một loại theo những cái chung nhất định. Quá trình hoạt động nghệ  thuật luôn chất chứa những tình cảm của người  nghệ  sĩ, đó là tình cảm thẩm mỹ. Tình cảm thẩm mỹ  là sự  rung động của con người   trước cái đẹp, cái bi, cái hài, … nó không đơn thuần là những rung độ  về mặt tâm lý,   cảm xúc mà nó còn chứa bên trong khả năng ý thức của con người.  Quá trình hoạt động nghệ thuật là quá trình tìm đến cái đẹp. Trước mắt chúng   ta phải trải ra một cánh đồng lúa chín, bà con xã viên đang vui vẻ  gặt hái, hay trong   một khu cửa của nhà khu công nhân tạp thể, thể hiện lên cảnh một người mẹ trẻ súng   vẫn khoác vai mà đã vội ôm hôn đúa con bụ bẩm của mình sau khi ta tầm ! Ngay tức   khắc, trong khoảnh khắc vừa thoạt thấy những cảnh đó,  ở  trong ta có dấy lên một  phản ứng tình cảm. Tuy ta chưa kịp tìm hiểu về những cảnh gặt lúa ấy hay người mẹ  trẻ nọ, trong tay đã nảy sinh một cảm xúc nhất định. Phản ứng tình cảm này, cảm xúc  này chính là cảm xúc thẩm mỹ, vì nó đã dấy lên những cái đẹp khách quan trong cuộc  sống sản xuất và chống Mỹ cứu nước. Như vậy, khi ta tiếp xúc với các hiện tượng thẩm mỹ khách quan, nếu các hiện  tượng thẩm mỹ khách quan, nếu các hiện tượng này có khả  năng tác động kích thích   đối với chúng ta, thì chúng ta lại có khả  năng tiếp nhận và phản  ứng lại sự  tác động  12
  13. kích thích đó : hân hoan, vui sướng, thích thú trước những cái đẹp ; bất bình, căm ghét,   giận dữ trước những cái xấu ; đau xót, mến phục, thương xót trước những cái bi ; cảm  phục, tôn kính trước những cái hùng, v.v… Do đó, cảm xúc thẩm mỹ  là dấu hiệu  thường trực xác nhận sự có mặt của qua hệ thẩm mỹ, là biểu thị  đâu tiên của ý thức   thẩm mỹ của con người đối với hiện thực. Đồng thời, cảm xúc thẩm mỹ cũng là bằng  chứng nói lên khả  năng cảm thụ  thẩm mỹ của con người trước các hiện tượng thiên  nhiên và xã hội. Có thể nói rằng quan hệ thẩm mỹ của mỗi người chúng ta đối với những hiện   tượng thẩm mỹ này khác trong cuộc sống được bắt đầu từ khi ở trong ta có dấy nên ở  cảm xúc thẩm mỹ. Bởi vì quan hệ  thẩm mỹ  của con ngưởi đối với một hiện tượng  nào đó bao giờ cũng gắn liền trước sự rung cảm trước hiện tượng ấy. Điều đáng chú ý  ở  đây là : tuy cảm xúc thẩm mỹ  là cảm xúc được dấy nên  trong ta khi có sự  tác động của các hiện tượng khách quan, song nó hoàn toàn không  phải là một cảm giác mang tính chất sinh lý, một phản ứng đơn thuần của cơ thể con   người. Đang đói, được ăn no, hoặc đang bị rét ngoài trời lạnh, giờ  được sưởi ấm bên  bếp lửa trong nhà, ta đều có cảm giác thoải mái, dễ chịu. Những cảm giác no và ấm ấy   củng là những phản ứng trực tiếp, song đáy là những cảm giác sinh lý, chứ không phải  cảm xúc thẩm mỹ. Mac đã gọi cảm xúc thẩm mỹ là cảm xúc tinh thần. Bởi vì cảm xúc   thẩm mỹ bao giờ cũng có chứa đựng yếu tố  tinh thần, luôn luôn gắn với tình cảm và  nhận thức của con người. Thật vậy, nếu một người nào đó không nhận thức đúng đắn  được đường lối chống Mỹ, cứu nước và xây dựng chủ  nghĩa xã hội của Đảng ta,  không có tình cảm tha thiết với sự nghiệp vĩ đại đó, thì làm sao người đó có được cảm  xúc thẩm mỹ lành mạnh và trong sáng khi đứng trước cảnh bà con xã viên hợp tác đang  gặt hái tập thể hay cảnh người mẹ trẻ ­ công nhân (( tay búa, tay súng )) nói trên. Đã   đành các hiện tượng thẩm mỹ  khách quan phải đi vào ta qua các giá quan, song bản  thân mắt và tai – hai cửa ngõ chủ  yếu của quan hệ thẩm mỹ ­ của con người xã hội  ( chứ không phải của một sinh vật thông thường ) lại có mang tính tinh thần, như  ta đã  chứng minh ở phần trên. Như vậy, dù xét ở mặt nội dung hay dù xét ở măt cơ chế tâm   thần, ta đều tháy cảm xúc thẩm mỹ luôn luôn phỉa là cảm xúc linh thần. 13
  14. Tất nhiên, không vì sự khác biệt trên đây giữa cảm xúc thẩm mỹ với cảm giác   sinh lý mà chúng ta đi tới chỗ  cực đoan, tách biệt một cách siêu hình và máy móc sự  vật, hay các thuộc tính của sự vật. Sau một ngày lao động hăng say do yêu cầu của một  nhiệm vụ đột xuất phục vụ cho một trận đánh, chẳng hạn, lúc về  nhà được ngồi vào  bàn ăn không những có đủ thức ăn cần thiết, mà còn được nấu nướng ngon lành, sạch   sẽ và bày biện gọn ghẽ, đẹp mắt bởi bàn tay khéo léo của bàn tay khéo léo của người  thân, dường như có gửi gắm vào đó cả tình thương yêu lẫn niềm thông cảm đối với ta,   thì cảm giác dấy lên  ở ta trong và sau bữa ăn đó chắc chắn à một cảm giác tổng hợp   chứa đựng nhiều yếu tố  và tính chất khác nhau : sinh lý, đạo đức, tâm lý, thẩm mỹ,   v.v… Thật khó có thể tách bạch riêng rẽ các yếu tố đó ra khỏi nhau, đồng thời cũng rõ   ràng là trong chúng ta không một ai nỡ nói rằng cảm giác sau bữa ăn đó chỉ là no bụng,   chỉ là một cảm giác sinh lí đơn thuần. Như vậy, cùng với tính chất cảm tính – trực tiếp , cảm xúc thẩm mỹ luôn luôn  mang tính chất tinh thần. canh trăng thanh gió mát bi ̉ ết bao lần đã diễn ra trước mắt  những con quạ, con diều hâu, song chúng không hề và không thể run động nổi,  còn đói   với chúng ta cảnh đẹp tự nhiên đó rất không phải là vô nghĩa. Cảm xúc thẩm mỹ, một   mặt, nói lên sức hấp dẫn của các hiện tượng thẩm mỹ khách qua đối với con người,   mặt khác, xác nhận khả năng cảm thụ thẩm mỹ, cảm thụ tinh thần của con người đối   với hiện thực. Có thể  coi cảm xúc thẩm mỹ là kết quả  sự  gặp gỡ của hai mặt khách   qua và chủ  quan: sức hấp dẫn của các hiện tượng thẩm mỹ  khách quan có khả  năng  tác động và kích thích, và những quan năng và khả năng chủ quan ở con người biết tiếp  thu và phản  ứng trước sự phản  ứng kích thích đó. Nói gọn lại, cảm xúc thẩm mỹ  là  kết quả biện chứng của khả năng kích thích từ hiện tượng thẩm mỹ ở ngoài ta, và khả  năng tiếp nhận sự  kích thích từ  ý thức thẩm mỹ   ở  trong ta. Nói như  vậy hoàn toàn  không có nghĩa là khả năng tiếp nhận kích thích ở con người là thụ động, ngược lại, đó   là một khr năng tích cực của con người. Tính tích cực này được thể hiện ở chỗ, trước  hết, như  ta đã biết, nhờ  hoạt động đánh giá của ý thức thẩm mỹ  mà sự  tác động của  một sự  vật khách quan vào ta trở  thành sự  tác động của   hiện tượng thẩm mỹ  chứ  không phải của vật tự nó ; thứ hai, dựa vào sự đánh giá đó của ý thức thẩm mỹ  ta sẽ  14
  15. có thái độ cảm xúc trước các hiện tượng thẩm mỹ tích cực ( cái đẹp, cái hùng…) hay  tiêu cực ( cái xấu, cái thấp hèn…) một cách hoàn toàn khác nhau : yêu, sướng, thích… trước các hiện tượng thẩm mỹ tích cực và ghét, buồn, chán trước các hiện tượng thẩm   mỹ  tiêu cực ; thứ  ba, tình cảm thẩm mỹ  này sẽ  là một động lực mạnh mẽ  thôi thúc  chúng ta có những hành động thích ứng trong sự nghiệp đấu tranh khắc phục cái axấu  và phát huy cái đẹp. Phép biện chứng về mối liên hệ giữa hiện tượng thẩm mỹ khách  quan với cảm xúc thẩm mỹ chủ quan và tính tích cực chủ động của ý thức thẩm mỹ ở  chủ thể đã dẫn tới một tình hình thú vị mà mới nghe có vẻ ngược đời là : cảm xúc bao   giờ  chả  là cái của ta và  ở  ngay trong chính ta,  ấy thế  mà xưa nay giới văn nghệ  sĩ –   những đại diện tiêu biểu của tình cảm thẩm mỹ ­ vẫn cứ phải (( đi tìm cảm xúc )) ! Số  là, tình cảm thẩm mỹ phải được thường xuyên nuôi dưỡng bằng các hiện tượng thẩm  mỹ  ( tình  cảm bao giờ  cũng gắn liền với các hiện tượng cụ  thể  ) và tình cảm thẩm   mỹ  càng đúng đắn và sâu sắc bao nhiêu, (( sức ăn ) càng khỏe, càng nhiều bấy nhiêu.  Đến với các hiện tượng thẩm mỹ ­  ấy là để  có cảm xúc thẩm mỹ, dể  nuôi dưỡng và  phát triển tình cảm thẩm mỹ. Các văn nghệ sĩ của chúng ta lâu nay thường (( đến với   những nơi tiên tiến, sống giữa những người tiên tiến )) – chính là vì vậy. Cuộc sống  khách quan chỉ có thể  đi vào tác phẩm nghệ  thuật thông qua rung động tình cảm của  nghệ  sĩ ! Thiếu mất cơ  sở  chủ  quan này, tác phẩm nghệ  thuật sẽ  chỉ  còn là một sự  phản ánh lạnh lùng về  hiện thực khách quan, không có sức mạnh bắt người thưởng   thức phải yêu – ghét… và do đó, nó không còn tác phẩm nghệ thuật nữa. Nhưng cảm xúc thẩm mỹ  không chỉ  là kết quả, mà còn là quá trình. Sau khi  được nảy sinh do kết quả sự gặp gỡ của hai mặt khách quan và chủ quan như vừa nói   trên, cảm xúc thẩm mỹ lại diễn ra như một quá trình rung động của tình cảm trước các  hình tượng của thiên nhiên và xã hội. Và mức độ  dài ngắn, cường độ  mạnh yếu của   quá trình rung động này lại vẫn phụ thuộc vào hai yếu tố khách quan và chủ  quan ấy.   Bởi vì một hiện tượng khác quan nào đó có ý nghĩa không lớn lắm đối với chủ thể, thì  dù ý thức và trình độ thẩm mỹ của chủ thể phát triển đến mấy, vẫn không thể gây nên   một sự rung động lên tục, kéo dài và mạnh mẽ. Mặt khác, một hiện tượng khách quan  dù có ý nghĩa to lớn đến mây đối với xã hội, song ý thức và trình độ  thẩm mỹ   ở  chủ  15
  16. thể lại kém phát triển thì kết quả  cũng như  vậy thôi. Đã đành là một người có ý thức  và trình độ  thẩm mỹ  phát triển cao, có thể  phát hiện dễ  dàng và nhanh chóng các ý  nghĩa của những hiện tượng và sự  vật khách quan, có thể  phản  ứng nhạy bén trước  chúng, song không vì vậy mà đi tới chỗ thổi phồng ý nghĩa của những hiện tượng hay   sự việc rất đỗi thông thường nào đó. Một thanh niên vội xách đỡ  chiếc va li nặng cho   một cụ  già hay một phụ  nữ  lên tàu, hành động đẹp này rõ ràng có dấy nên một phản   ứng tình cảm tốt đẹp cho chúng ta, song không thể tạo ra nổi một quá trình rung động  liên tục và mạnh mẽ và sâu sắc được. Là biểu hiện của ý thức thẩm mỹ ở con người   xã hội, cảm xúc thẩm mỹ không thể  chịu sự chi phối tới một chừng mực nào đó của   các yếu tố khác trong ý thức noi chung  ́ ở môi ng ̃ ươi : vôn kinh nghiêm t ̀ ́ ̣ ừng trai, s ̉ ự hiêu ̉   ́ ̀ ̃ ̣ ̀ ̣ ́ ̃ ̣ ̉ ́ ̀ ́ ́ ̉ ́ ̉ biêt vê xa hôi va vi tri xa hôi cua ca nhân minh… noi khac đi, trong cam xuc thâm mỹ  ́ ự tham gia cua cac yêu tô thuôc tri tuê hay ly tinh, thuôc kinh nghiêm hay luôn luôn co s ̉ ́ ́ ́ ̣ ́ ̣ ́ ́ ̣ ̣   ́ ưc. Quan hê thâm my la quan hê đanh gia. Cam xuc thâm my la biêu hiên cua y th tri th ́ ̣ ̉ ̃ ̀ ̣ ́ ́ ̉ ́ ̉ ̃ ̀ ̉ ̣ ̉ ́ ức  ̉ ̣ ́ ̉ ̉ thâm my trong quan hê đo, nên cam xuc thâm my luôn luôn ch ̃ ́ ̃ ưa đ ́ ựng yêu tô đanh gia. ́ ́ ́ ́  ̀ ự đanh gia cua tinh cam, s Va tuy đây la s ̀ ́ ́ ̉ ̀ ̉ ự đanh gia đ ́ ́ ược thê hiên băng cam xuc, song ̉ ̣ ̀ ̉ ́   ̉ ̉ ̃ ́ ̉ ̀ ̀ ̀ ̉ ̃ ̣ ̀ ̉ ́ ́ ự   tinh cam cua môi ca thê không năm ngoai tinh cam xa hôi, tinh cam giai câp. Do đo, s ̀ ́ ̉ ̉ đanh gia chu quan cua con ng ́ ươi xa hôi không thê hoan toan năm ngoai hay đoi lâp v ̀ ̃ ̣ ̉ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ới   sự đanh gia khach quan cua xa hôi hay giai câp. ́ ́ ́ ̉ ̃ ̣ ́ ̣ ̃ ́ ưng điêu kiên khach quan va chu quan cân thiêt đê khoanh khăc Môt khi đa co nh ̃ ̀ ̣ ́ ̀ ̉ ̀ ́ ̉ ̉ ́  ́ ́ ̀ ở thanh môt qua trinh liên tuc kich thich, thi cam xuc thâm my ban kich thich ban đâu tr ̀ ̣ ́ ̀ ̣ ́ ́ ̀ ̉ ́ ̉ ̃   ̀ ̃ ược diên ra trong môt qua trinh liên tuc phan  đâu se đ ̃ ̣ ́ ̀ ̣ ̉ ưng cua tinh cam. Trong qua trinh ́ ̉ ̀ ̉ ́ ̀   ̀ ́ ́ ́ ́ ́ ức thi, cac so sanh va liên t nay cac yêu tô đanh gia t ̀ ́ ́ ̀ ưởng bât giac se đ ́ ́ ̃ ược không ngừng  ́ ̉ ̀ ̉ ̀ ̣ ̃ ̀ ̀ ̀ ́ ̣ phat triên vê ca bê rông lân chiêu sâu. Điêu nay giup cho nhân thức thâm my cua chung ta ̉ ̃ ̉ ́   ̃ ̀ ̉ ̣ ượng thâm my, phat hiên ra đ tiên sâu mai vao ban chât cac hiên t ́ ́ ́ ̉ ̃ ́ ̣ ược cai đep, nh ́ ̣ ững   mực thươc trong cac hiên t ́ ́ ̣ ượng cua thiên nhiên va xa hôi. Đây la môt qua trinh hoat ̉ ̀ ̃ ̣ ̀ ̣ ́ ̀ ̣  ̣ ́ ́ ực cua y th đông rât tich c ̉ ́ ưc thâm my, cua ca con tim lân khôi oc, ca tinh cam lân tri tuê. ́ ̉ ̃ ̉ ̉ ̃ ́ ́ ̉ ̀ ̉ ̃ ́ ̣  Nhờ qua trinh nay, ta lân l ́ ̀ ̀ ̀ ượt thây ro h ́ ̃ ơn va nhân ra cac yêu tô, cac măt, cac bô phân ̀ ̣ ́ ́ ́ ́ ̣ ́ ̣ ̣   ́ ̀ ́ ́ ̣ ̉ khac nhau va cac môi liên hê cua chung: s ́ ự  cân đôi hay t ́ ương phan, s ̉ ự  hai hoa hay ̀ ̀   tương xưng,… va quan trong h ́ ̀ ̣ ơn nưa la s ̃ ̀ ự tương ưng gi ́ ưa nôi dung va hinh th ̃ ̣ ̀ ̀ ức trong   16
  17. ̣ ượng khach quan. Vi du,  cac hiên t ́ ́ ́ ̣ ở canh ng ̉ ươi me bông con noi trên, ta se thây đ ̀ ̣ ̀ ́ ̃ ́ ược   ́ ́ ̉ ươc da hông hao, canh tay tron trinh, bô măt hân hoan, căp măt linh voc dang son tre, n ́ ̀ ̀ ́ ̀ ̃ ̣ ̣ ̣ ́   lợi cử chi triu mên… cua môt con ng ̉ ̀ ́ ̉ ̣ ươi phân kh ̀ ́ ởi yêu đời, săn sang v ̃ ̀ ượt kho khăn đê ́ ̉  ̀ ̣ ̀ ́ ̣ ̣ lam moi điêu tôt đep, môt con ng ươi giau nghi l ̀ ̀ ̣ ực thê chât va tinh thân; va trên tay ̉ ́ ̀ ̀ ̀   ngươi me đe đo: môt đ ̀ ̣ ̉ ́ ̣ ứa be bu bâm v ́ ̣ ̃ ới bô măt mum mim, căp măt đen lay, hai ma  ̣ ̣ ̃ ̃ ̣ ́ ́ ́ửng   ̉ ́ ́ ̉ hông, đôi môi chum chin… Phai chăng cai triu mên ây cua ng ̀ ́ ́ ́ ̀ ười me v ̣ ơi cai th ́ ́ ơ dai ây ̣ ́  ̉ ứa be không phai la môt biêu hiên cu thê sinh đông cua môt quy luât vê s cua đ ́ ̉ ̀ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ ̣ ̉ ̣ ̣ ̀ ự hai hoa? ̀ ̀   ̉ Phai chăng s ự tương phan gi ̉ ưa khâu sung trên vai v ̃ ̉ ́ ơi đ ́ ứa be trong long không noi lên ́ ̀ ́   ̣ ́ ̣ ́ ́ ̉ ̃ ̣ ́ ́ ̣ ́ ̉ ̣ ̣ môt tinh quy luât tât yêu cua xa hôi co đâu tranh giai câp ac liêt muôn bao vê hanh phuc ́ ́ ́  ̉ ̣ ́ ́ ̉ ̃ ̀ cho con tre, cha me cac chau phai săn sang chiên đâu va chiên đâu khi cân thiêt?  ́ ́ ̀ ́ ́ ̀ ́ ̣ ̉ ̣ ̀ ̣ ̉ Rung đông thâm my sâu săc va manh liêt la rung đông cua nh ̃ ́ ̀ ̃ ững con ngươi đang ̀   ̣ ̀ ́ ự được cac s chiên thăng: đang chinh phuc va chê ng ́ ́ ́ ưc manh cua thiên nhiên, đang khăc ́ ̣ ̉ ́  ̣ ̀ ượt qua được cac kho khăn, cac mâu thuân trong xa hôi. Trong s phuc va v ́ ́ ́ ̃ ̃ ̣ ự  nghiêp cai ̣ ̉  ̣ ̀ ̃ ̣ ̣ ̣ ̣ ́ ực cua nh tao thiên nhiên va xa hôi, cac hoat đông sang tao tich c ́ ́ ̉ ưng con ng ̃ ươi co ly ̀ ́ ́  tưởng cao đep luôn luôn đ ̣ ưa lai nh ̣ ưng rung đông thâm my. Nhiêu em thiêu nhi miên ̃ ̣ ̉ ̃ ̀ ́ ̀  Nam nhưng năm tr ̃ ươc đây tuy ch ́ ưa đu tuôi nhâp ngu, vân c ̉ ̉ ̣ ̃ ̃ ứ năng năc đoi xin cac chu ̀ ̣ ̀ ́ ́  ̣ ̣ ̉ ́ ̣ bô đôi cho đi theo đê đanh My, đanh Nguy, v ̃ ́ ơi ly do rât đ ́ ́ ́ ơn gian: (( Đ ̉ ược đanh giăc ́ ̣   sương lăm! ). Va trong sô đo co nh ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ững em đa tr ̃ ở  thanh dung si diêt My. Cac em rât ̀ ̃ ̃ ̣ ̃ ́ ́  sương khi đ ́ ược gop phân minh vao thanh tich cua môi trân đanh trong s ́ ̀ ̀ ̀ ̀ ́ ̉ ̃ ̣ ́ ự  nghiêp c ̣ ứu   nươc, c ́ ưu nha. Cai s ́ ̀ ́ ương  ́ ̀ ̣ ̉ ̃ ́ ̉ ́ ́ ́ ơn: caí  ́ ây la rung đông thâm my. Co thê noi chinh xac h sương ây chinh la yêu tô khoai cam trong rung đông thâm my. Hiên nay trong s ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̉ ̣ ̉ ̃ ̣ ự nghiêp ̣   xây dựng chu nghia xa hôi, v ̉ ̃ ̃ ̣ ơi y th ́ ́ ưc lam chu đât n ́ ̀ ̉ ́ ươc lam chu xi nghiêp va h ́ ̀ ̉ ́ ̣ ̀ ợp tać   ̉ ̣ xa, lam chu may moc va đông ruông, nh ̃ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ững người công nhân va nông dân đang ra s ̀ ức  ̉ ̣ ́ ̣ ̣ ưng dung khoa hoc, nhăm không ng cai tiên ky thuât, phat minh, sang chê, manh dan  ́ ̃ ́ ́ ́ ̣ ̣ ̀ ừng   ́ ́ ̣ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ nâng cao năng suât, tiêt kiêm va tân dung nguyên vât liêu… đê san xuât ngay cang nhiêu ́ ̀ ̀ ̀  ̉ ̉ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ́ ́ ̀ ̃ ̣ ̀ san phâm cân thiêt cho nhân dân, lam giau cho Tô Quôc. Đây la nghia vu va vinh d ự, đây ́  ̃ ̀ ̀ ́ ́ ới moi ng cung la niêm vui thich đôi v ̣ ươi, nên qua trinh nay luôn luôn đ ̀ ́ ̀ ̀ ưa lai cho môi ̣ ̃  ngươi nh ̀ ưng rung đông va khoai cam thâm my sâu săc. Qua trinh lao đông t ̃ ̣ ̀ ́ ̉ ̉ ̃ ́ ́ ̀ ̣ ự do va sang ̀ ́   ̣ ươi chê đô xa hôi chu nghia va công san chu nghia, xet trên môt y nghia nhât đinh, tao d ́ ́ ̣ ̃ ̣ ̉ ̃ ̀ ̣ ̉ ̉ ̃ ́ ̣ ́ ̃ ́ ̣   17
  18. ̉ ̉ ́ ̉ ̣ ̉ ̣ cung la qua trinh (( san xuât )) ra cac cam xuc, cac rung đông thâm my lanh manh va ̀ ́ ̀ ́ ́ ́ ̃ ̀ ̀  trong sang. ́ ̣ ̣ ̣ ̉ Nêu hoat đông sang tao cua con ng ́ ́ ươi luôn luôn tao ra nh ̀ ̣ ưng cam xuc va rung ̃ ̉ ́ ̀   ̣ ̉ ̃ ̀ ược trở lai, rung đông đông thâm my lai th đông thâm my, thi ng ̣ ̣ ̣ ̉ ̃ ̣ ương xuyên kich thich, ̀ ́ ́   ́ ́ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ thuc đây qua trinh hoat đông sang tao. S ự  kich thich va thuc đây nay diên ra trong ban ́ ́ ̀ ́ ̉ ̀ ̃ ̉   thân ngươi hoat đông, nên no co kha năng phat huy cao đô tinh thân t ̀ ̣ ̣ ́ ́ ̉ ́ ̣ ̀ ự  giac, t ́ ự nguyên, ̣   ̣ ̣ ̀ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ̣  tinh thân hăng say lam viêc, lao đông quên minh vi muc đich cao ca. Do đo, no la môt ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ điêu kiên tinh thân cân thiêt, môt đông l ̀ ̀ ̀ ́ ực tinh cam to l ̀ ̉ ơn giup môi ng ́ ́ ̃ ười vượt qua   nhưng kho khăn, gian khô va giai quyêt thăng l ̃ ́ ̉ ̀ ̉ ́ ́ ợi công viêc cua minh. S ̣ ̉ ̀ ự  kich thich va ́ ́ ̀  ́ ̉ ̉ ̣ ̉ ̃ ́ ới hoat đông sang tao gi thuc đây cua rung đông thâm my đôi v ̣ ̣ ́ ̣ ữ môt vai tro quan trong ̣ ̀ ̣   ́ ̀ ̀ ̀ ̃ ̉ ̀ ̀ ̉ trong qua trinh tim toi, suy nghi căng thăng va lâu dai cua nh ưng ng ̃ ươi lao đông tri oc ̀ ̣ ́ ́  ̀ ̣ ơi nh nhăm đat t ́ ưng công trinh va phat minh gia tri, co y nghia công hiên đôi v ̃ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ́ ́ ̃ ́ ́ ́ ới Tô quôc ̉ ́  ̀ ̉ ̃ ̃ ̣ ́ ới dân tôc va nhân loai. va chu nghia xa hôi, đôi v ̣ ̀ ̣ ́ ơi sang tao nghê thuât, cam xuc thâm my, rung đông thâm my đong Riêng đôi v ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̉ ̃ ̣ ̉ ̃ ́   ̣ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ ̣ ̃ môt vai tro đăc biêt quan trong. Qua trinh hoat đông cua nghê si bao gi ́ ̀ ờ cung băt đâu t ̃ ́ ̀ ư ̀ sự tim hiêu va tiêp xuc v ̀ ̉ ̀ ́ ́ ơi cuôc sông. Co thê noi răng đôi v ́ ̣ ́ ́ ̉ ́ ̀ ́ ới nghê si, s ̣ ̃ ự tiêp xuc tr ́ ́ ực  ́ ơi cuôc sông, cuôc sông san xuât va chiên đâu cua nhân dân co y nghia t tiêp v ́ ̣ ́ ̣ ́ ̉ ́ ̀ ́ ́ ̉ ́ ́ ̃ ương tự   như  viêc bât (( công tăc )) đê nôi liên mach điên cho may chay hay đen sang vây. Thê ̣ ̣ ́ ̉ ́ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ ̀ ́ ̣ ́  giơi cac hiên t ́ ́ ̣ ượng thâm my khach quan la nguôn năng l ̉ ̃ ́ ̀ ̀ ượng băt buôc phai co đê bô ́ ̣ ̉ ́ ̉ ̣  ́ ́ ưc thâm my cua nghê si san xuât ra nh may y th ́ ̉ ̃ ̉ ̣ ̃ ̉ ́ ững cam xuc va rung đông thâm my – ̉ ́ ̀ ̣ ̉ ̃   thưc ăn tr ́ ực tiêp cua sang tac nghê thuât. Cang tiêp xuc nhiêu v ́ ̉ ́ ́ ̣ ̣ ̀ ́ ́ ̀ ới thê gi ́ ới thâm my ̉ ̃  khach quan, kho tang d ́ ̀ ự  trữ thưc ăn nay cang l ́ ̀ ̀ ơn, nh ́ ờ đo (( c ́ ơ  thê )) tac phâm nghê ̉ ́ ̉ ̣  ̣ ̉ ̣ ̀ ̀ ̀ ưc sông. Chinh vi thê ma Đang ta luôn luôn khuyên thuât cang khoe manh va dôi dao s ̀ ́ ́ ́ ̀ ́ ̀ ̉   ̣ ̃ ̀ ̀ ̣ ́ ́ ́ ́ ̀ ̉ ̣ ́ ̉   cac văn nghê si (( lăn minh )) vao cuôc sông, sông sâu săc, sông đây đu cuôc sông cua ́ nhân dân. ̉ ̉ ̣ ̉ ̃ ̀ ̣ ơ  sở, môt điêu kiên không thê Cam xuc thâm my, rung đông thâm my la môt c ́ ̃ ̣ ̀ ̣ ̉  ́ ược đê nghê si xây d thiêu đ ̉ ̣ ̃ ựng nên cac hinh t ́ ̀ ượng nghê thuât. Ta hay nh ̣ ̣ ̃ ớ lai nh ̣ ưng ̃   ̉ ̣ ̉ ́ ̀ ́ ̣ ̉ ̀ ơ  Tô H cam xuc va rung đông thâm my sâu săc va tê nhi cua nha th ́ ̀ ̃ ́ ữu trước vô sô cac ́ ́  ̣ ượng thâm my cua chiên khu Viêt Băc, t hiên t ̉ ̃ ̉ ́ ̣ ́ ừ nhưng canh (( m ̃ ̉ ưa nguôn suôi lu )), ̀ ́ ̃   18
  19. ́ ơm châm muôi )) qua canh (( trăng lên đâu nui, năng chiêu l (( miêng c ́ ́ ̉ ̀ ́ ́ ̀ ưng nương )), và  (( rưng xanh hoa chuôi đo t ̀ ́ ̉ ươi, đeo cao năng anh dao gai thăt l ̀ ́ ́ ̀ ́ ưng )),… cho đên canh ́ ̉   ́ ̀ ̀ ́ ̀ ̀ ̉ ̣ ơn ca la canh (( Ông cu măt sang (( mai đinh Hông Thai, cây đa Tân Trao )), va nôi bât h ̉ ̀ ̉ ̣ ́ ́   ngơi, ao nâu, tui vai… ung dung yên ng ̀ ́ ́ ̉ ựa trên đường suôi reo! ))…Co thê noi, y nghia ́ ́ ̉ ́ ́ ̃  ̉ cua nh ưng rung đông thâm my ây đôi v ̃ ̣ ̉ ̃ ́ ́ ơi tac phâm th ́ ́ ̉ ơ ca Viêt Băc cung t ̣ ́ ̃ ương tự như ý  ̃ ̉ nghia cua bê tông côt thep, nh ́ ́ ưng khung c ̃ ửa lam săn đôi v ̀ ̃ ́ ới toa nha nhiêu tâng đ ̀ ̀ ̀ ̀ ược  xây dựng theo kiêu lăp ghep hiên nay. ̉ ́ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ́ ̉ ́ ̀ ̣ ̉ Trong sang tao nghê thuât, cac cam xuc va rung đông thâm my con đong vai tro ̃ ̀ ́ ̀  ̣ ự thuc bach tinh cam môt s ́ ́ ̀ ̉ . Chung đoi hoi phai đ ́ ̀ ̉ ̉ ược thê hiên trên giây, trên lua, trên man ̉ ̣ ́ ̣ ̀  ̉ anh, trên sân khâu… Nh ́ ưng cuôn sach, nh ̃ ́ ́ ưng b ̃ ưc tranh, nh ́ ưng tac phâm nghê thuât ̃ ́ ̉ ̣ ̣  ̉ ̉ ừ khăp cac măt trân, đăc biêt t nong bong tinh cam t ́ ̀ ́ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ừ tiên tuyên l ̀ ́ ớn gửi vê trong nh ̀ ững   ̃ ưu n năm chông My, c ́ ́ ươc la băng ch ́ ̀ ̀ ứng ro nhât noi lên cac rung đông thâm my manh ̃ ́ ́ ́ ̣ ̉ ̃ ̃   ̣ ̉ ̣ ̃ ́ liêt cua văn nghê si chung ta tr ươc nh ́ ưng cai hung, cai đep trong cuôc chiên đâu vi đai ̃ ́ ̀ ́ ̣ ̣ ́ ́ ̃ ̣  ̉ ̀ ự thê hiên tinh cam cua văn nghê si ta đoi v cua quân va dân ta. Đo cung la s ̀ ́ ̃ ̉ ̣ ̀ ̉ ̉ ̣ ̃ ́ ới Tô quôc va ̉ ́ ̀  ̉ ̃ ̃ ̣ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ̣ ̣ ̉ chu nghia xa hôi. Đung trên môt măt nhât đinh ma xet, tac phâm nghê thuât chăng khac ́ ̀ ́ ́ ́  ̀ ́ ́ ́ ̣ ̣ ́ ứa đựng ca môt (( khôi tinh )). Vây nên qua trinh sang tao nao cai tui ki hiêu vât chât ch ̉ ̣ ́ ̀ ̣ ́ ̀ ́ ̣   ̉ ̣ ̣ ̃ ̀ ̣ ̀ ự giac, t cua môt nghê si la môt qua trinh hoan toan t ́ ̀ ̀ ́ ự nguyên; không môt ai, ngoai l ̣ ̣ ̀ ương   ̀ ̀ ̉ ̉ ́ ̀ ́ ̀ ̉ ́ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉ tri va tinh cam cua chinh minh, băt minh phai sang tao nghê thuât, mênh lênh cua Tổ  ̉ ̣ ̉ ̉ ̉ ́ ̉ ược thực hiên tôt đep, sau khi mênh lênh đo, chi thi đo quôc, chi thi cua Đang chi co thê đ ́ ̣ ́ ̣ ̣ ̣ ́ ̉ ̣ ́  ̣ ̣ ̀ ̉ ̣ ̉ ương tâm, cua long minh!  đa biên thanh mênh lênh va chi thi cua l ̃ ́ ̀ ̉ ̀ ̀ ̉ ̉ ̃ ̀ ̣ ̣ Ban thân tinh cam đa la môt đông l ̀ ực, môt s ̣ ưc manh to l ́ ̣ ơn. Khi tinh cam xuc ́ ̀ ̉ ́  ̣ ̣ ̀ ưc manh ây con tăng lên gâp bôi. No con không chi đông sâu săc va thôi thuc cao đô, thi s ́ ̀ ́ ́ ̣ ́ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ̉  ́ ươi nghê si phai sang tao, ma con lam cho nghê si phân kh băt ng ̀ ̣ ̃ ̉ ́ ̣ ̀ ̀ ̀ ̣ ̃ ́ ởi va hăng say, đông ̀ ̀   thơi tao thêm cho nghê si nh ̀ ̣ ̣ ̃ ưng nguôn năng l ̃ ̀ ượng vât chât va tinh thân đê khăc phuc ̣ ́ ̀ ̀ ̉ ́ ̣   nhưng kho khăn, gian khô trong qua trinh sang tao. Xuc đông tr ̃ ́ ̉ ́ ̀ ́ ̣ ́ ̣ ước cai chêt cua anh ́ ́ ̉   ̣ ̣ ̣ ̣ hung Pham Ngoc Thach, môt ng ̀ ươi công san chân chinh, môt tri th ̀ ̣ ̉ ́ ̣ ́ ức xa hôi chu nghia, ̃ ̣ ̉ ̃  ̉ ̀ ̀ ̀ ơi nha khăc Diêp Minh Châu đa lam xong đ chi trong vong vai ba ngay tr ̀ ̀ ́ ̣ ̃ ̀ ược pho tượng   ̀ ́ ̃ ̀ ̀ ̀ ̉ ̀ ̣ ̃ ̣ ban thân cao gân 2 met! Ro rang trong thanh công ty nay cua nha nghê si tao hinh không ́ ̀   ̉ ̉ ́ ưc manh cua tai năng va tri tuê ma con co  phai chi co s ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ́ ̣ ̀ ̀ ́ở mưc đô cao h ́ ̣ ơn sưc manh cua ́ ̣ ̉   19
  20. ̉ tinh cam. Chinh nh ̀ ́ ưng rung đông thâm my sâu săc va manh me cua nhiêu nhac si trên ca ̃ ̣ ̉ ̃ ́ ̀ ̣ ̃ ̉ ̀ ̣ ̃ ̉  ́ ươc ta tr hai miên Nam Băc n ̀ ́ ươc hiên t ́ ̣ ượng thâm my đep đe hay sôi nôi, diu dang hay ̉ ̃ ̣ ̃ ̉ ̣ ̀   hung trang, tr ̀ ́ ữ tinh hay d ̀ ữ dôi trong cuôc sông chông My, c ̣ ̣ ́ ́ ̃ ưu n ́ ươc đa dân t ́ ̃ ̃ ới sự  ra   đời cua rât nhiêu bai hat đ ̉ ́ ̀ ̀ ́ ược đông đao nhân dân va bô đôi ta yêu thich. ̉ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ưng nh Cang năm v ̀ ̃ ưng y nghia quan trong cua cam xuc thâm my, cua rung đông ̃ ́ ̃ ̣ ̉ ̉ ́ ̉ ̃ ̉ ̣   ̉ ̃ ́ ơi sang tao nghê thuât, chung ta cang thâm thia nh thâm my đôi v ́ ́ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ́ ́ ững lời day bao va ̣ ̉ ̀  ̉ ̉ ̉ ̉ ́ ̀ ự cân thiêt phai sông, phai thâu hiêu va cam thông v khuyên nhu cua Đang, cua Bac va s ̀ ́ ̉ ́ ̉ ́ ̉ ̀ ̉ ới   đời sông, tâm t ́ ư va nguyên vong cua nhân dân, phai lam sao cho nhip đâp cua tim minh ̀ ̣ ̣ ̉ ̉ ̀ ̣ ̣ ̉ ̀   ̀ ̀ ơi nhip đâp cua dân tôc va th hoa cung v ́ ̣ ̣ ̉ ̣ ̀ ời đai. ̣ ̣ … Lich s ử  nghê thuât Viêt Nam gân đây đa ghi nhân môt s ̣ ̣ ̣ ̀ ̃ ̣ ̣ ự  kiên hêt s ́ ức đăc̣   ̣ ̣ ự kiên băt nguôn t biêt, môt s ̣ ́ ̀ ừ sự xuc đông tinh cam vô cung sâu săc va manh liêt. Môt ́ ̣ ̀ ̉ ̀ ́ ̀ ̃ ̣ ̣  sự xuc đông đa dây lên, cung v ́ ̣ ̃ ́ ̀ ơi cac phong trao khac, môt phong trao sang tac văn nghê ́ ́ ̀ ́ ̣ ̀ ́ ́ ̣  ̀ ̣ ̀ ́ ̀ ̣ dôn dâp, đêu khăp va rông lớn chưa tưng thây, không chi  ̀ ́ ̉ ở  toan gi ̀ ơi văn nghê. Va ́ ̣ ̀  không chi ̉ ở đât n ́ ươc ta, ma ca  ́ ̀ ̉ ở cac n ́ ươc anh em, cac n ́ ́ ươc bâu ban,  ́ ̀ ̣ ở bât c ́ ứ nơi nao ̀  ́ ươi biêt t co ng ̀ ́ ơi va thông cam v ́ ̀ ̉ ơi cuôc chiên đâu cua dân tôc Viêt Nam, trên khăp năm ́ ̣ ́ ́ ̉ ̣ ̣ ́   ̉ ̣ ̉ ̀ ược dâng lên từ khăp moi ng châu bôn biên. Ngon triêu tinh cam nay đ ́ ̀ ̀ ́ ̣ ười, từ khăp moi ́ ̣  nơi cung môt luc: ngay mông ba thang chin năm môt ngan chin trăm sau m ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̣ ̀ ́ ́ ươi chin! ́   ̀ ̉ ̣ ̣ Ngay ca mây chuc dân triêu ng ́ ươi Viêt Nam chiu tang môt CON NG ̀ ̣ ̣ ̣ ƯƠI! Môt con ̀ ̣   ngươi manh khanh va không lô, binh th ̀ ̉ ̉ ̀ ̉ ̀ ̀ ương va vi đai, hiên t ̀ ̀ ̃ ̣ ̀ ừ va dung l ̀ ̃ ược! Môt con ̣   ngươi mang tâm voc cua ca môt dân tôc! Môt con ng ̀ ̀ ́ ̉ ̉ ̣ ̣ ̣ ươi (( li t ̀ ́ ưởng lơn lao ma gian di ́ ̀ ̉ ̣  như  la chân li )). Môt con ng ̀ ́ ̣ ươi (( ren luyên ra trăm van anh hung )) va (( đao tao nên ̀ ̀ ̣ ̣ ̀ ̀ ̀ ̣   ̣ ̣ nhiêu lanh tu )). Môt con ng ̀ ̃ ươi ma (( tai đ ̀ ̀ ̀ ức, phong tư đa thanh nh ̃ ̀ ững thiên thân thoai ̀ ̣  ́ ́ ̀ ơ  Bac đ sông! )) ( Trich trong bai th ́ ời đời vân sông ̉ ̣ ̃ ́  cua Hoang Trung Thông). Môt con ̀   ngươi đa (( lam rang r ̀ ̃ ̀ ̣ ỡ dân tôc ta, nhân dân ta va non sông đât n ̣ ̀ ́ ươc ta )) ( Xem: Điêu ́ ́  ̉ văn cua ban châp hanh Trung  ́ ̀ Ương Đang Lao Đông Viêt Nam do đông chi Lê Duân đoc ̉ ̣ ̣ ̀ ́ ̉ ̣   ̣ ̃ ̣ ̣ ̉ ̀ ̉ ̣ ̣ tai lê truy điêu trong thê Hô chu tich. ). Môt con ngươi đa (( đê lai cho chung ta môt di ̀ ̃ ̉ ̣ ́ ̣   ̉ ́ ̀ ờ đai HÔ CHI MINH, th san vô cung quy bau. Đo la th ̀ ́ ́ ̣ ̀ ́ ơi đai r ̀ ̣ ực rỡ nhât trong lic s ́ ̣ ử  ̉ ̣ ́ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣ ̉ ̉ ̉ ̉ quang vinh cua dân tôc. Đo la ky nguyên đôc lâp, tu do cua Tô quôc, ky nguyên chu nghia ́ ̃  ̃ ̣ ở nươc ta )) … ( xem: Điêu văn cua ban châp hanh Trung  xa hôi  ́ ́ ̉ ́ ̀ Ương Đang Lao Đông ̉ ̣   20
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2