intTypePromotion=1

Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội: Đối phó với nghèo đói theo quan điểm toàn cầu

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:11

0
42
lượt xem
0
download

Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội: Đối phó với nghèo đói theo quan điểm toàn cầu

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết phân tích mối quan hệ giữa trợ giúp xã hội với nghèo đói toàn cầu; nghiên cứu so sánh về các nhà nước phúc lợi ở những nước phát triển với những nước có thu nhập thấp và trung bình. Các phân tích thực nghiệm được dựa trên số liệu so sánh thu nhập ở hộ gia đình tại 36 nước trong năm 2005, áp dụng phương pháp mô tả và kỹ thuật hồi quy để đánh giá vai trò của bảo trợ xã hội trong nghèo đói toàn cầu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội: Đối phó với nghèo đói theo quan điểm toàn cầu

Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội...<br /> <br /> MỨC ĐỘ VÀ MỤC TIÊU CỦA NHỮNG<br /> CHUYỂN GIAO XÃ HỘI: ĐỐI PHÓ VỚI NGHÈO ĐÓI<br /> THEO QUAN ĐIỂM TOÀN CẦU(1)<br /> TOMMY FERRARINI*<br /> KENNETH NELSON**<br /> JOAKIM PALME***<br /> <br /> Tóm tắt: Bài viết phân tích mối quan hệ giữa trợ giúp xã hội với nghèo đói<br /> toàn cầu; nghiên cứu so sánh về các nhà nước phúc lợi ở những nước phát triển<br /> với những nước có thu nhập thấp và trung bình. Các phân tích thực nghiệm<br /> được dựa trên số liệu so sánh thu nhập ở hộ gia đình tại 36 nước trong năm<br /> 2005, áp dụng phương pháp mô tả và kỹ thuật hồi quy để đánh giá vai trò của<br /> bảo trợ xã hội trong nghèo đói toàn cầu.<br /> Từ khóa: An sinh xã hội, nghèo đói toàn cầu, bảo trợ xã hội.<br /> <br /> Sau hàng thập kỷ với nhiều tranh cãi,<br /> giờ đây vai trò của an sinh xã hội đối với<br /> vấn đề giảm nghèo đói trở nên rõ ràng<br /> hơn trong chương trình phát triển xã hội<br /> toàn cầu. Năm 2009, Liên Hợp Quốc<br /> phát động sáng kiến “Diễn đàn bảo trợ xã<br /> hội” nhằm tạo điều kiện cho công dân<br /> toàn cầu tiếp cận đến các dịch vụ xã hội<br /> cơ bản và đảm bảo thu nhập. Năm 2012,<br /> Ngân hàng Thế giới thông qua “Chiến<br /> lược Bảo trợ xã hội và Lao động” hoạt<br /> động trong 10 năm, kêu gọi tăng cường<br /> chương trình dịch vụ xã hội ở các nước<br /> có thu nhập thấp và trung bình. Trong<br /> khi đó, một số nước đang phát triển cũng<br /> đề ra chương trình quốc gia hướng tới<br /> phân phối lại nguồn thu nhập, thường có<br /> sự trợ giúp của nước ngoài.<br /> Mặc dù các tranh luận về bảo trợ xã<br /> <br /> hội ở các nước đang phát triển không<br /> chỉ giới hạn đối với các nước có thu<br /> nhập thấp, hiện nay trợ giúp phổ quát và<br /> các chương trình an sinh xã hội đã bao<br /> trùm cả khu vực phi chính thức và người<br /> ta vẫn quan tâm đến các nhóm đối tượng<br /> có thu nhập thấp trong chính sách bảo<br /> trợ xã hội. Độ lớn của trợ cấp theo thu<br /> (1<br /> <br /> Bài viết là một báo cáo khoa học, được thực<br /> hiện trong khuôn khổ dự án “Cơ hội cho chính<br /> sách bảo trợ xã hội ở Việt Nam: Ứng phó với<br /> toàn cầu hóa, thay đổi về dân số và nghèo đói<br /> theo kinh nghiệm của Thụy Điển” (2011 2013) do Viện Nghiên cứu Tương lai (Thụy<br /> Điển) chủ trì, tổ chức với sự phối hợp của Viện<br /> Nghiên cứu Châu Âu thuộc Viện Hàn lâm Khoa<br /> học xã hội Việt Nam, do SIDA tài trợ.<br /> (*), (**)<br /> Viện Nghiên cứu xã hội Thụy Điển<br /> (Swedish Institute for Social Research).<br /> (***)<br /> Trường Đại học Quốc gia Uppsala<br /> (Government Uppsala University).<br /> (1)<br /> <br /> 17<br /> <br /> Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9 (70) - 2013<br /> <br /> nhập ngày càng ít được đề cập đến; đôi<br /> khi bị bỏ qua hoàn toàn. Lấy một ví dụ,<br /> trong chính sách mới của Ngân hàng<br /> Thế giới (2012) đối với bảo trợ xã hội,<br /> không một mục nào nói về độ lớn của<br /> trợ giúp trong các chương trình, trong<br /> khi đó nhu cầu tập trung trợ giúp cho<br /> các nhóm đối tượng có thu nhập thấp<br /> thường được đề cập. Việc chỉ chú trọng<br /> một phía đến các đối tượng có thu nhập<br /> thấp trong chương trình phát triển xã hội<br /> toàn cầu, nhất là khi các nhà khoa học<br /> cho thấy cần phải có cái nhìn đa chiều<br /> đối với vấn đề an sinh xã hội, cần phải<br /> được xem xét lại.<br /> Ngay từ đầu chúng tôi muốn nhấn<br /> mạnh rằng, chúng tôi không phản đối<br /> quan điểm bảo trợ xã hội có đối tượng.<br /> Ngược lại, các chương trình có đối<br /> tượng có thể giúp các gia đình nghèo đói<br /> và họ tạo thành yếu tố thiết yếu trong<br /> toàn bộ hệ thống bảo trợ xã hội. Chúng<br /> tôi cũng không muốn thách thức tầm<br /> quan trọng của trợ giúp và an sinh xã<br /> hội mang tính phổ quát đối với phát<br /> triển xã hội. Chúng tôi cho rằng các<br /> cuộc thảo luận về những mối quan hệ<br /> giữa bảo trợ xã hội với đói nghèo toàn<br /> cầu đã bỏ qua mức độ trợ giúp trong các<br /> chương trình xã hội. Chúng tôi sẽ chỉ ra<br /> mặt tốt của quan điểm đa chiều đối với<br /> bảo trợ xã hội khi gắn kết sự phân phối<br /> và mức độ trợ giúp xã hội vào một hệ<br /> thống đồng nhất. Giả thiết của chúng tôi<br /> là mức độ trợ giúp dựa theo thu nhập<br /> cũng quan trọng như phân phối trợ giúp<br /> 18<br /> <br /> xã hội trong bối cảnh liên quốc gia của<br /> đói nghèo toàn cầu.<br /> Tiếp theo chúng tôi xem xét cuộc<br /> tranh luận về bảo trợ xã hội và nghèo<br /> đói trong nghiên cứu phát triển xã hội,<br /> cũng như rà soát lại công trình của các<br /> học giả liên quan đến phân phối theo thu<br /> nhập ở những nước phát triển. Dưới đây<br /> chúng tôi giới thiệu số liệu và các kết<br /> quả thực nghiệm.<br /> Bảo trợ xã hội và phát triển<br /> Tranh luận về tính đối tượng của bảo<br /> trợ xã hội là một vấn đề cũ trong nghiên<br /> cứu ở các nước phát triển, bao gồm cả<br /> những ý kiến ủng hộ cũng như phản đối<br /> tính phổ quát trong lĩnh vực này. Giờ đây<br /> vấn đề này đang nổi lên trong chương<br /> trình phát triển xã hội toàn cầu. Các<br /> chính sách xã hội phổ quát được áp dụng<br /> ở các nước phương Tây sau Chiến tranh<br /> thế giới thứ II xuất phát từ sự chỉ trích<br /> các điều luật dành cho người nghèo hoạt<br /> động kém hiệu quả, nhưng phải nhiều<br /> thập kỷ sau thì các nghiên cứu so sánh<br /> mới cho thấy hạn chế của chính sách<br /> hướng về các đối tượng nhằm làm giảm<br /> nghèo đói ở các nước phát triển. Trong<br /> bối cảnh này, Korpi và Palme (1998) đã<br /> sử dụng dữ liệu từ giữa những năm 1980<br /> để cho thấy rằng, quá trình tái phân phối<br /> diễn ra chậm hơn ở những nước giàu có,<br /> nơi đó trợ giúp theo thu nhập tập trung<br /> vào nhóm có thu nhập nghèo hơn và bất<br /> bình đẳng về thu nhập cao hơn.<br /> Bảo trợ xã hội ở những nước giàu<br /> Kể từ những năm 1980, một số nước<br /> <br /> Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội...<br /> <br /> giàu đã có những thay đổi to lớn trong<br /> hệ thống bảo trợ xã hội, thường thể hiện<br /> dưới dạng cắt giảm đối tượng được nhận<br /> hỗ trợ và đòi hỏi tiêu chí nghiêm ngặt<br /> hơn. Trong khi đó, người ta chú trọng<br /> hơn đến các hình thức trợ giúp xã hội có<br /> định hướng đối tượng. Sự tăng cường hỗ<br /> trợ cho trẻ em là một ví dụ bất ngờ, khi<br /> một loạt các nước giàu có thay thế trợ<br /> giúp phổ quát bằng tín dụng thuế cho trẻ<br /> em dựa vào thu nhập. Trợ giúp cho<br /> những đối tượng trẻ em có thu nhập thấp<br /> vẫn mang tính chủ đạo ở nhiều nước<br /> đang phát triển.<br /> Có thể còn quá sớm khi nói về sự<br /> chuyển đổi lớn lao trong các ưu tiên tái<br /> phân phối, tức là sự dịch chuyển từ các<br /> chương trình phổ quát và an sinh xã hội<br /> nổi lên cùng với sự lan tỏa của khái<br /> niệm công dân xã hội trong những thập<br /> kỷ sau chiến tranh sang việc đối phó<br /> theo đối tượng có thu nhập thấp và<br /> nghèo. Tuy nhiên, rõ ràng là, các khoản<br /> chi cho trợ giúp thông qua thẩm định tài<br /> sản đã tăng mạnh kể từ những năm<br /> 1980. Ở các nước thuộc Tổ chức Hợp<br /> tác và Phát triển kinh tế (OECD), tỉ<br /> trọng của nguồn chi này trong GDP tăng<br /> gần gấp đôi từ năm 1980 đến 2000. Ở<br /> nhiều nước Châu Âu, xu thế này vẫn<br /> tiếp tục. Việc tăng cường sử dụng định<br /> hướng theo đối tượng ở các nước giàu<br /> phản ánh tác động của các tư tưởng tân<br /> tự do trong giới lập pháp và ảnh hưởng<br /> lớn hơn của xu hướng tái hàng hoá trong<br /> cải cách bảo trợ xã hội. Các động cơ<br /> <br /> tiềm tàng khác đang làm thay đổi hình<br /> thái dân số và sự quay lại của thất<br /> nghiệp hàng loạt, đặc biệt là tỉ lệ thất<br /> nghiệp dài hạn kéo dài liên tục ở nhiều<br /> nước Châu Âu sau khủng hoảng dầu mỏ<br /> những năm 1970.<br /> Tầm quan trọng của chính sách<br /> hướng tới đối tượng dường như vẫn tiếp<br /> tục tăng lên ở những nước phát triển và<br /> là một trong những hậu quả của khủng<br /> hoảng tài chính hiện nay. Trong những<br /> giai đoạn căng thẳng về tài khoá, việc<br /> thẩm tra tài sản trở thành nguyên tắc<br /> hàng đầu của cải cách chính sách xã hội.<br /> Sự phát triển ở Châu Âu cung cấp nhiều<br /> ví dụ cho thấy, các quốc gia ở đây đã<br /> củng cố nguyên tắc hướng tới đối tượng<br /> của bảo trợ xã hội, bao gồm cả các biện<br /> pháp thoát nghèo. Những cải cách xã<br /> hội này thường được khuôn trong vấn đề<br /> cải thiện hiệu quả trợ giúp xã hội. Liệu<br /> có xu hướng tăng cường định hướng đối<br /> tượng trong xoá nghèo ở các nước giàu?<br /> Rõ ràng là, khó có thể đưa ra một câu trả<br /> lời khẳng định cho câu hỏi mang tính cơ<br /> bản này. Những nghiên cứu trước đây<br /> liên quan đến cơ chế tái phân phối của<br /> nhà nước phúc lợi và hình thái nghèo<br /> trên toàn quốc đã đưa ra những nguyên<br /> nhân dẫn đến mối quan tâm về vấn đề<br /> này, nhất là từ khi tình trạng nghèo và<br /> bất bình đẳng thu nhập ở các nước giàu<br /> tăng lên cùng với việc tổ chức lại nhà<br /> nước phúc lợi.<br /> Dường như hai khuynh hướng tinh<br /> giản nhà nước phúc lợi và gia tăng bất<br /> 19<br /> <br /> Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 9 (70) - 2013<br /> <br /> bình đẳng không liên quan đến nhau, và<br /> có lẽ những thay đổi trong bảo trợ xã<br /> hội ở những nước giàu đã làm suy yếu<br /> mối quan hệ giữa tái phân phối theo đối<br /> tượng và tái phân phối theo thu nhập.<br /> Có lẽ sự phân biệt giữa định hướng đối<br /> tượng với tính phổ quát đã không còn<br /> được quan tâm đặc biệt trong vấn đề tái<br /> phân phối. Whiteford (2008) đang tiếp<br /> tục vấn đề này và lập luận rằng, mối<br /> liên hệ giữa bảo trợ xã hội và tái phân<br /> phối ở những nước giàu đã quay trở lại<br /> và các chương trình có định hướng đối<br /> tượng hiệu quả hơn so với những<br /> chương trình tái phân phối theo thu<br /> nhập, nhờ đó làm giảm bất bình đẳng<br /> thu nhập ở các nước OECD.<br /> Việc phân phối dịch vụ xã hội và<br /> định hướng tới nhóm đối tượng có thu<br /> nhập thấp được bảo trợ xã hội cũng<br /> được thực hiện ở cấp độ Cộng đồng<br /> Châu Âu (EU), theo đánh giá gần đây<br /> của EU về chiến lược tăng trưởng 2020.<br /> Mặc dù EU thừa nhận phải nỗ lực nhiều<br /> hơn nữa để tăng cường hiệu suất của<br /> bảo trợ xã hội thông qua nhóm đối<br /> tượng, các nước thành viên EU cũng<br /> được khuyến khích tăng mức trợ giúp ở<br /> những nơi bảo trợ xã hội kém phát triển.<br /> Khía cạnh này của chương trình phát<br /> triển xã hội trong EU rất quan trọng, bởi<br /> vì người ta ngày càng nhận thức được<br /> rằng các chương trình chỉ định hướng<br /> nhóm đối tượng thực hiện xóa nghèo<br /> kém hiệu quả và rằng mức độ trợ giúp<br /> cũng có ý nghĩa quan trọng. Tuy nhiên,<br /> 20<br /> <br /> khi các học giả và những người lập chính<br /> sách chuyển mối quan tâm từ bối cảnh<br /> Châu Âu để đánh giá chiến lược giảm<br /> nghèo ở các nước có thu nhập thấp và<br /> trung bình thì quan điểm đánh giá đa<br /> chiều này đã biến mất. Phần lớn tranh<br /> luận về bảo trợ xã hội và nghèo đói ở các<br /> nước đang phát triển đều quan tâm đến<br /> các nguyên tắc thiết kế chính sách về<br /> phân phối và đối tượng hưởng dịch vụ xã<br /> hội, mà không quan tâm đến mức độ trợ<br /> giúp và độ lớn của thu nhập được hỗ trợ.<br /> Cải cách trợ giúp xã hội ở các nước<br /> đang phát triển<br /> Bảo trợ xã hội theo đối tượng là<br /> nguyên tắc hàng đầu trong cải cách<br /> chính sách xã hội ở những nước có thu<br /> nhập thấp và trung bình. Nguyên tắc này<br /> chịu tác động của kết hợp những học<br /> thuyết kinh tế vĩ mô và chính sách trợ<br /> giúp. Chương trình được biết đến nhiều<br /> nhất trong trường hợp này là hệ thống<br /> hỗ trợ bằng tiền mặt có điều kiện, được<br /> phổ biến rộng rãi ở các nước Mỹ Latinh.<br /> Hỗ trợ tiền mặt có điều kiện cho các hộ<br /> nghèo đáp ứng được các yêu cầu thường<br /> liên quan đến chăm sóc sức khoẻ trẻ em<br /> hoặc giáo dục.<br /> Những lập luận kinh tế nhấn mạnh<br /> định hướng đối tượng của bảo trợ xã hội<br /> ở những nước có thu nhập thấp và trung<br /> bình chú trọng vào tình trạng căng thẳng<br /> tài chính và coi bảo trợ xã hội có ảnh<br /> hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.<br /> Về mặt viện trợ phát triển, có sự dịch<br /> chuyển từ hỗ trợ cho các nước đang phát<br /> <br /> Mức độ và mục tiêu của những chuyển giao xã hội...<br /> <br /> triển sang trực tiếp giúp người nghèo ở<br /> những nước này, cũng tức là chuyển sang<br /> giúp theo nhóm đối tượng. Đối với nhiều<br /> nước, tài trợ là vấn đề có hàm ý chính trị,<br /> thể hiện nguồn tài trợ chỉ thực sự có hiệu<br /> quả khi đến được với người nghèo. Định<br /> hướng theo đối tượng này hiện đang là<br /> mục tiêu của nhiều tranh luận.<br /> Những tranh luận về bảo trợ xã hội và<br /> nghèo đói ở những nước đang phát triển<br /> hiện đang được mở rộng ra ngoài những<br /> lợi ích của bảo trợ theo đối tượng, mặc<br /> dù phải thừa nhận rằng còn có những<br /> nguyên tắc khác có thể đóng góp cho<br /> phát triển xã hội. Sự mở rộng phạm vi<br /> có thể nhìn thấy rõ khi Ngân hàng Thế<br /> giới thông qua việc xem lại cách tiếp<br /> cận đối với bảo trợ xã hội ở những nước<br /> đang phát triển. Nhiều thập kỷ qua, cách<br /> tiếp cận này ủng hộ các chương trình hỗ<br /> trợ bằng tiền mặt có điều kiện và các<br /> hình thức khác của chương trình giảm<br /> nghèo theo đối tượng. Ngân hàng Thế<br /> giới có tầm ảnh hưởng trong giai đoạn<br /> đầu của cải cách trợ giúp bằng tiền có<br /> điều kiện ở Mỹ Latinh, cung cấp tư vấn<br /> cũng như hỗ trợ tài chính và kỹ thuật.<br /> Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới hiện nay<br /> dường như thừa nhận rằng, có thể cần<br /> những biện pháp bổ sung để đối phó với<br /> nghèo đói toàn cầu. Kể từ những năm<br /> 1980, nghèo đói đã giảm ở một số nước<br /> có thu nhập thấp và trung bình, trong<br /> khi đó hàng triệu người tiếp cận được<br /> rất nhiều loại hỗ trợ khác nhau.<br /> Trong chiến lược mới về bảo trợ xã<br /> <br /> hội ở các nước đang phát triển, Ngân<br /> hàng Thế giới dường như đã chấp nhận<br /> một thái độ mở hơn, thừa nhận vai trò<br /> của các chương trình an sinh xã hội phổ<br /> quát. Tuy nhiên, định hướng đối tượng<br /> vẫn là chiến lược chủ đạo, chỉ có điều<br /> người ta không nhấn mạnh vào số tiền<br /> mà người nghèo thật sự được nhận. Trên<br /> thực tế, ngoài một điều khoản nhỏ liên<br /> quan đến lương hưu cho người già,<br /> chúng ta không thể tìm thấy ở đâu trong<br /> chiến lược mới của Ngân hàng Thế giới<br /> về Bảo trợ xã hội và Lao động đề cập<br /> đến vấn đề mức tiền trợ cấp. Chúng tôi<br /> tin rằng, việc không đề cập đến số tiền<br /> bảo trợ trong các chương trình trợ giúp<br /> xã hội là không hợp lý, nhất là khi<br /> chương trình hướng đến thấu hiểu mối<br /> quan hệ giữa bảo trợ xã hội và nghèo<br /> đói toàn cầu.<br /> Lựa chọn dữ liệu và phương pháp<br /> Nghiên cứu xuyên quốc gia về phân<br /> phối thu nhập đòi hỏi dữ liệu so sánh có<br /> chất lượng cao. Trung tâm dữ liệu xuyên<br /> quốc gia ở Luxembourg (LIS) là một cơ<br /> quan nghiên cứu quốc tế phỏng theo cơ<br /> sở dữ liệu thu nhập quốc gia ở quy mô<br /> nhỏ. Nghiên cứu của chúng tôi gồm 36<br /> nước với dữ liệu so sánh thu nhập quy<br /> mô nhỏ trong năm 2005: Australia, Áo,<br /> Belgium, Brazil, Canada, Colombia, Séc,<br /> Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Pháp, Đức,<br /> Hy Lạp, Guatemala, Hungary, Ireland,<br /> Israel, Italy, Luxembourg, Mexico, Hà<br /> Lan, Norway, Peru, Ba Lan, Romania,<br /> Nga, Cộng hoà Slovak, Slovenia, Hàn<br /> 21<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2