intTypePromotion=4
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 142
            [banner_name] => KM3 - Tặng đến 150%
            [banner_picture] => 412_1568183214.jpg
            [banner_picture2] => 986_1568183214.jpg
            [banner_picture3] => 458_1568183214.jpg
            [banner_picture4] => 436_1568779919.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 9
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:12:29
            [banner_startdate] => 2019-09-12 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-12 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => minhduy
        )

)

Nông thôn Tây Nguyên – Một phân tích định tính về sự chuyển dịch xã hội (Qua trường hượp hai xã Ia Nhin và Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai

Chia sẻ: Kequaidan Kequaidan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
1
lượt xem
0
download

Nông thôn Tây Nguyên – Một phân tích định tính về sự chuyển dịch xã hội (Qua trường hượp hai xã Ia Nhin và Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết dựa trên những quan sát thực địa nhóm tác giả khuôn khổ đề tài độc lập cấp nhà nước như vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn trong phát triển bền vững Tây Nguyên. Một góc Tây Nguyên được phản ánh qua trường hợp hai xã Ia Nhin và Ia Ka.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nông thôn Tây Nguyên – Một phân tích định tính về sự chuyển dịch xã hội (Qua trường hượp hai xã Ia Nhin và Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai

  1. N«ng th«n T©y Nguyªn - Mét ph©n tÝch ®Þnh tÝnh vÒ sù chuyÓn dÞch x· héi (qua tr−êng hîp hai x· Ia Nhin vµ Ia Ka, huyÖn Ch− P¨h, tØnh Gia Lai) NguyÔn ThÞ Minh Ph−¬ng(*) NguyÔn Nh− Trang(**) T ©y Nguyªn ®−îc ghi nhËn lµ n¬i chÞu nh÷ng t¸c ®éng râ rÖt bëi qu¸ tr×nh khai th¸c, x©y dùng kinh tÕ míi, hîp hai x· Ia Nhin vµ Ia Ka gãp thªm nh÷ng b»ng chøng thùc nghiÖm vÒ sù dÞch chuyÓn x· héi cña T©y Nguyªn tõ di c− cã tæ chøc vµ di c− tù do. Qu¸ tr×nh nh÷ng thËp niªn cuèi cña thÕ kû tr−íc ®ã ®· ®ång thêi lµm ph¸ vì kh«ng gian ®Õn nay.(*) (**) v¨n hãa, m«i tr−êng sinh tån cña c¸c §«i nÐt vÒ lÞch sö vïng ®Êt céng ®ång b¶n ®Þa (Nguyªn Ngäc, 2008; Ia Nhin vµ Ia Ka n»m ë phÝa T©y Bïi Minh §¹o, 2010) cña huyÖn Ch− P¨h, c¸ch trung t©m Bµi viÕt nµy dùa trªn nh÷ng quan huyÖn kho¶ng 14-16km. Con ®−êng s¸t thùc ®Þa cña nhãm t¸c gi¶ trong 661 b¾t nguån tõ ®−êng 14 (®−êng nèi khu«n khæ §Ò tµi ®éc lËp cÊp Nhµ n−íc hai tØnh Gia Lai vµ Kon Tum) dÉn lªn “VÊn ®Ò n«ng nghiÖp, n«ng d©n vµ n«ng thñy ®iÖn Ialy ®i qua hai x· Ia Nhin vµ th«n trong ph¸t triÓn bÒn v÷ng T©y Ia Ka. Mét phÇn diÖn tÝch cña hai x· Nguyªn” (2012-2014) do PGS.TSKH. vèn thuéc N«ng tr−êng cao su Ia Nhin, Bïi Quang Dòng (ViÖn X· héi häc) lµm C«ng ty cao su Ch− P¨h, huyÖn Ch− chñ nhiÖm. Mét gãc T©y Nguyªn ®−îc P¨h, tØnh Gia Lai. Nh×n l¹i ®«i nÐt lÞch ph¶n ¸nh qua tr−êng hîp hai x· Ia sö vïng ®Êt nµy cho phÐp chóng ta Nhin vµ Ia Ka (n¬i tËp trung chñ yÕu h×nh dung vÒ mét qu¸ tr×nh thay ®æi ng−êi d©n téc Jrai), huyÖn Ch− P¨h, cña mét gãc T©y Nguyªn. tØnh Gia Lai. N¬i ®©y, sù thay ®æi x· héi N¨m 1954, chÝnh quyÒn Ng« §×nh g¾n liÒn víi sù xuÊt hiÖn cña c¸c dßng di DiÖm b¾t ®Çu khai th¸c T©y Nguyªn. c− tù ph¸t trong qu¸ tr×nh x©y dùng Toµn bé ®Êt Ch− P¨h trång cao su, ®−îc thñy ®iÖn Ialy, vµ c¶ sù tån t¹i cña n«ng tr−êng cao su trong suèt thêi gian dµi. (*) TS., ViÖn X· héi häc. Trong bèi c¶nh chuyÓn ®éng Êy, tr−êng (**) NCS., ViÖn X· héi häc.
  2. 40 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 2.2014 gäi lµ vïng cao su Ninh §øc. Ng−êi lao b¶n ®Þa b¾t ®Çu lïi dÇn vµo s©u bªn ®éng chñ yÕu ®−îc huy ®éng tõ Qu¶ng trong. Ng−êi ®ång bµo(*) −a yªn tÜnh, Ng·i. Hä ®i theo diÖn gi¸o d©n cña Ng« kh«ng thÝch sù ån µo cña con ®−êng lín. §×nh DiÖm. “Hä ë theo céng ®ång. NÕu ng−êi Kinh N¨m 1976, c¶ vïng ®−îc quy ho¹ch lµm nhµ bªn c¹nh, ng−êi b¶n ®Þa “lÆng thuéc n«ng tr−êng cao su, sau ®ã ®−îc lÏ” rêi nhµ s©u vµo bªn trong” (kÕt qu¶ ®Æt tªn lµ N«ng tr−êng Ninh §øc (n¨m qua pháng vÊn s©u ng−êi d©n). Ng−êi 1977). Nh÷ng n¨m 1983, 1984, c¶ vïng ®ång bµo b¸n ®Êt, sau ®ã hä khai hoang lµ rõng cao su. DÞch sèt rÐt trµn lan ®Êt míi. Nh÷ng n¨m cuèi 1980, ®Çu khiÕn nhiÒu trÎ em tö vong. NhiÒu gia 1990, gi¸ ®Êt ë ®©y kh¸ thÊp, chØ vµo ®×nh di c− ®Õn ®©y ph¶i bá n«ng tr−êng kho¶ng 100.000® cho mçi mÐt mÆt trë vÒ miÒn xu«i. N¨m 1986, N«ng ®−êng, kh«ng tÝnh chiÒu s©u cña m¶nh tr−êng Ninh §øc ®−îc ®æi tªn thµnh ®Êt. Do ®ã, c¸c hé ng−êi Kinh ®· mua N«ng tr−êng Ia Nhin, lÊy theo tªn lµng ®−îc kh¸ nhiÒu ®Êt cña ng−êi b¶n ®Þa. Ia Nhin (thuéc x· Ia Ka khi ®ã). Cho Còng thêi ®iÓm nµy, N«ng tr−êng Ia ®Õn thêi ®iÓm nµy, rõng cao su vÉn b¹t Nhin c¾t gi¶m lao ®éng. NhiÒu lao ®éng ngµn, um tïm vµ Ýt ng−êi qua l¹i. nghØ viÖc theo chÕ ®é 176. N«ng tr−êng N¨m 1989, con ®−êng dÉn lªn thñy cÊp mét phÇn ®Êt cho nh÷ng lao ®éng ®iÖn Ialy ®−îc khëi c«ng x©y dùng ®Ó thuéc diÖn nµy. ViÖc qu¶n lý ®Êt ®ai cña chuÈn bÞ cho viÖc khëi c«ng x©y dùng n«ng tr−êng cµng trë nªn khã kh¨n h¬n thñy ®iÖn Ialy. Con ®−êng 661 vµ viÖc khi d©n c− trong vïng lÊn chiÕm ®Êt ®ai khëi c«ng x©y dùng thñy ®iÖn Ialy g¾n cña n«ng tr−êng. “Sau nµy, chÝnh quyÒn víi nh÷ng thay ®æi cã tÝnh b−íc ngoÆt x· ®· cÊp giÊy chøng nhËn quyÒn sö cña toµn bé céng ®ång c− d©n ë ®©y. dông ®Êt cho c¸c hé d©n trªn nh÷ng Theo ng−êi d©n n¬i ®©y, vïng ®Êt tõ con m¶nh ®Êt nµy, kÓ c¶ nh÷ng m¶nh ®Êt ®−êng 661 dÉn lªn thñy ®iÖn Ialy h«m ®−îc lÊn chiÕm” (kÕt qu¶ qua pháng vÊn nay kh«ng ph¶i lµ vïng x©y dùng kinh s©u ng−êi d©n). §iÒu ®ã nh»m æn ®Þnh tÕ míi. Do ®ã d©n c− hiÖn ®ang c− tró ë cuéc sèng, t×nh h×nh qu¶n lý vµ sö dông ®©y kh«ng ph¶i lµ d©n c− ®i theo diÖn di ®Êt cña d©n c−. d©n x©y dùng vïng kinh tÕ míi. Hä lµ Cho ®Õn n¨m 1995, hÇu hÕt nh÷ng d©n di c− tù do. Con ®−êng 661 ®−îc ng−êi d©n di c− lÉn ng−êi b¶n ®Þa ë ®©y lµm ®Õn ®©u, ng−êi Kinh x©y dùng nhµ ®Òu lµm ruéng, chØ mét sè Ýt hé më cöa ®Õn ®ã. C¸c hé ng−êi Kinh lµm nhµ s¸t hµng phôc vô nh÷ng ng−êi lao ®éng cña mÆt ®−êng. NÕu nh− ë nhiÒu n¬i kh¸c c«ng tr−êng thñy ®iÖn Ialy. C¶ huyÖn cña T©y Nguyªn, ng−êi Kinh di c− lªn ®«ng ®óc ngay tõ sau n¨m 1975 (*) “Ng−êi ®ång bµo” lµ c¸ch gäi cña c¸n bé ®Þa (Nguyªn Ngäc, 2008; Lª V¨n Khoa, ph−¬ng vµ ng−êi Jrai ®Ó chØ ng−êi Jrai còng nh− Ph¹m Quang Tó, 2014, tr.159), th× ë hai c¸c céng ®ång d©n téc Ýt ng−êi trªn ®Þa bµn. Ng−êi b¶n ®Þa kh«ng thÝch bÞ gäi lµ “ng−êi d©n x· Ia Nhin vµ Ia Ka cho ®Õn nh÷ng n¨m téc”, bëi theo hä c¸ch gäi nµy chØ sù ph©n biÖt ®Çu 1990 - khi dù ¸n lµm ®−êng dÉn lªn gi÷a ng−êi Kinh vµ c¸c d©n téc Ýt ng−êi. §Ó t«n träng c¸ch gäi cña ng−êi b¶n ®Þa, chóng t«i sÏ sö thñy ®iÖn Ialy khëi c«ng - ng−êi Kinh dông côm tõ “ng−êi ®ång bµo” hoÆc “ng−êi b¶n míi di c− å ¹t lªn ®©y. Céng ®ång ng−êi ®Þa” ®Ó chØ nhãm c− d©n c¸c d©n téc Ýt ng−êi.
  3. N«ng th«n T©y Nguyªn… 41 Ch− P¨h khi ®ã hÇu nh− ®Òu trång cao c¬ së h¹ tÇng ®· t¸c ®éng lín ®Õn cuéc su, ch−a trång cµ phª. Trong khi ®ã, t¹i sèng cña céng ®ång ng−êi b¶n ®Þa. Bu«n Mª Thuét, ng−êi d©n ®· trång Sù chuyÓn dÞch c¸c quan hÖ s¶n xuÊt ®−îc cµ phª vµ b¸n ®−îc víi gi¸ kh¸ cao. “Gi¸ 1 t¹ cµ phª nh©n khi ®ã t−¬ng §iÒn d· ë T©y Nguyªn vµo mïa thu ®−¬ng víi 4 chØ vµng” (hiÖn nay, 1 t¹ cµ ho¹ch cµ phª lµ dÞp cho nh÷ng ng−êi phª gi¸ kho¶ng 4 triÖu ®ång - chØ h¬n 1 quan s¸t cã c¬ héi chøng kiÕn c¸c quan chØ vµng). N¨m 1996, mét sè hé ng−êi hÖ s¶n xuÊt diÔn ra trong c¸c céng ®ång Kinh ë Ch− P¨h ®· lÊy gièng cµ phª tõ d©n c− n¬i ®©y. Mïa thu ho¹ch cµ phª Bu«n Ma Thuét vÒ trång. Ba n¨m sau, lµ thêi gian cuèi n¨m, khi mïa m−a kÕt mét sè hé b¾t ®Çu thu ho¹ch mïa cµ phª thóc còng lµ lóc cµ phª b¾t ®Çu chÝn. ®Çu tiªn vµ ®· thu ®−îc lîi nhuËn ®¸ng §ång thêi, mïa thu ho¹ch cµ phª còng kÓ so víi c¸c lo¹i c©y trång tr−íc ®ã. KÓ cïng thêi gian víi mïa thu ho¹ch lóa. tõ ®ã, nhiÒu ng−êi d©n n¬i ®©y b¾t ®Çu HiÖn nay, ng−êi Kinh ë Ch− P¨h chuyÓn sang trång cµ phª. kh«ng trång lóa n÷a mµ ®· chuyÓn sang chuyªn trång cµ phª. Nh÷ng ng−êi b¶n §Õn thêi ®iÓm ®ã, gi¸ ®Êt ë Ia Ka ®Þa trång nhiÒu lo¹i c©y kÕt hîp nh− vµ Ia Nhin nãi riªng còng nh− ë T©y lóa, s¾n vµ cµ phª, mét sè kh¸c cßn Nguyªn nãi chung ®· t¨ng lªn kh¸ trång thªm cao su. Hai ph−¬ng thøc tæ nhiÒu. §Êt ®Ó khai hoang còng kh«ng chøc thu ho¹ch ngµy mïa ph¶n ¸nh hai cßn nhiÒu nh− tr−íc ®©y do d©n sè ngµy cung c¸ch tæ chøc x· héi cña ng−êi Kinh cµng ®«ng. N¨m 2002, x· Ia Ka ®−îc vµ ng−êi b¶n ®Þa rÊt kh¸c nhau. t¸ch ®«i thµnh hai x·, mét x· gi÷ tªn C¸c hé ng−êi Kinh rÊt quan t©m Ia Ka, cßn x· míi mang tªn Ia Nhin. theo dâi mïa vô cµ phª chÝn, theo dâi X· Ia Ka cã 2 th«n ng−êi Kinh, 7 th«n gi¸ c¶ biÕn ®éng cña thÞ tr−êng ®Ó quyÕt ng−êi ®ång bµo. X· Ia Nhin cã 7 th«n ®Þnh thêi ®iÓm thuª lao ®éng, thu ng−êi Kinh, 2 th«n ng−êi ®ång bµo. ho¹ch, b¶o qu¶n vµ b¸n. Khi cµ phª chÝn N¨m 2003, thñy ®iÖn Ialy hoµn thµnh. ré, sè nh©n lùc cña gia ®×nh kh«ng ®ñ Mét sè hé tr−íc ®©y më cöa hµng phôc ®Ó thu ho¹ch nhanh, c¸c hé ng−êi Kinh vô c¸c lao ®éng cña c«ng tr−êng thñy thuª thªm lao ®éng. ë c¸c hé gia ®×nh ®iÖn ®· chuyÓn sang trång cµ phª vµ ng−êi Kinh, quan hÖ lao ®éng thuª kÕt hîp bu«n b¸n. Cho ®Õn n¨m 2013, m−ín - tr¶ c«ng rÊt râ rµng. Kho¶n tiÒn nh÷ng ng−êi Kinh sinh sèng ë ®©y ®· thuª lao ®éng ë vô mïa nµy ®−îc tÝch cã 10 - 15 n¨m kinh nghiÖm trång cµ lòy tõ vô mïa tr−íc. Kho¶n tÝch lòy tõ phª, cßn ng−êi ®ång bµo míi b¾t ®Çu vô tr−íc cho phÐp c¸c hé gia ®×nh ng−êi ®−îc vµi n¨m. Kinh t¸i s¶n xuÊt vµ thuª thªm nh©n Mét vïng ®Êt T©y Nguyªn ®· thay c«ng ë vô mïa sau. ®æi m¹nh mÏ bëi qu¸ tr×nh khai th¸c vµ Ng−êi b¶n ®Þa kh«ng chän c¸ch thuª di d©n tù do. Di c− ®Õn ®©y, ban ®Çu lao ®éng. H×nh thøc phæ biÕn lµ ®æi c«ng ng−êi Kinh t×m c¬ héi m−u sinh, sau nµy gi÷a c¸c hé gia ®×nh. Mét nhãm kho¶ng lµ lµm giµu. Søc Ðp d©n sè, sù thay ®æi vÒ 10 ®Õn 20 ng−êi tô l¹i ®æi c«ng, lÇn l−ît c©y trång, sù chªnh lÖch møc sèng vµ c¶ ®i thu ho¹ch cµ phª hoÆc lóa cña tõng
  4. 42 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 2.2014 nhµ trong nhãm. ViÖc ®æi c«ng nµy cã tÝch lòy søc lao ®éng vµ b¶o tån nã d−íi khi kÐo dµi tíi gÇn mét th¸ng. §«i khi d¹ng “ghi nî ngµy c«ng”, h×nh thøc nµy cã hé thu ho¹ch chËm thêi vô do ch−a ®ang tån t¹i phæ biÕn trong céng ®ång ®Õn l−ît, lµm ¶nh h−ëng Ýt nhiÒu ®Õn ng−êi b¶n ®Þa. Khi cÇn, sè ngµy c«ng n¨ng suÊt cµ phª. Tuy vËy, ®èi víi ng−êi cho nî cã thÓ ®æi thµnh tiÒn mÆt. ®ång bµo, ®æi c«ng khiÕn hä c¶m thÊy Ng−êi b¶n ®Þa lµm thuª cho c¸c hé vui v× hä ®−îc gÆp nhau vµ cïng g¾n bã. ng−êi Kinh kh¸ nhiÒu vµ nhËn tiÒn c«ng §«i khi, hä cã thÓ b¸n c«ng nÕu kh«ng vµo cuèi ngµy. Nh−ng ng−îc l¹i kh«ng dïng hÕt sè c«ng ®· tham gia ë nhãm cã ng−êi Kinh lµm thuª cho ng−êi b¶n ®æi c«ng hoÆc khi hä cÇn tiÒn. Ch¼ng ®Þa. Mét phÇn bëi ®iÒu kiÖn kinh tÕ cña h¹n nhµ A lµm 10 c«ng cho nhµ B. Nhµ c¸c hé ng−êi Kinh kh¸ h¬n nhiÒu so víi B sÏ cÇn ph¶i lµm tr¶ 10 c«ng cho nhµ céng ®ång ng−êi b¶n ®Þa, c«ng viÖc cÇn A. Nh−ng v× lý do nµo ®ã nhµ A cÇn tiÒn ®Õn lao ®éng lµm thuª ë c¸c hé ng−êi (hoÆc kh«ng dïng hÕt sè c«ng mµ nhµ B Kinh nhiÒu h¬n. Ng−êi Kinh ë T©y tr¶ l¹i), hä cã thÓ b¸n c«ng (mµ nhµ B Nguyªn còng cã h×nh thøc ®æi c«ng nî) cho nhµ C ®Ó nhËn kho¶n tiÒn mµ nh−ng kh«ng phæ biÕn vµ th−êng kh«ng hä ®ang cÇn. liªn tôc, kh«ng kÐo dµi. Thuª m−ín lao §æi c«ng trong céng ®ång ng−êi b¶n ®éng lµ xu h−íng chñ yÕu trong c¸c hé ®Þa lµ mét h×nh thøc t−¬ng trî gi÷a c¸c ng−êi Kinh, gióp c«ng viÖc ®−îc hoµn hé gia ®×nh. §æi c«ng Ýt chó ý tíi tÝnh thµnh nhanh gän, m¹ch l¹c vÒ kho¶n hiÖu qu¶, n¨ng suÊt, sù cho ®i ®æi l¹i cã chi phÝ cho s¶n xuÊt vµ v× thÕ dÔ dµng ngang b»ng, t−¬ng xøng hay kh«ng. h¹ch to¸n lç l·i. Nh÷ng gia ®×nh mµ ng−êi lao ®éng tham gia ®æi c«ng cã søc kháe yÕu h¬n vÉn Trong céng ®ång ng−êi b¶n ®Þa, nhËn ®−îc sù hç trî cña nh÷ng thµnh h×nh thøc thuª m−ín lao ®éng lÉn nhau viªn kháe h¬n trong nhãm ®æi c«ng. ch−a xuÊt hiÖn. Cã thÓ xem b¸n c«ng lµ Nh÷ng ng−êi giµ yÕu, neo ®¬n cã thÓ vÉn mét ph−¬ng thøc quan hÖ s¶n xuÊt nhËn ®−îc sù trî gióp cña céng ®ång. trung gian gi÷a ®æi c«ng vµ thuª m−ín lao ®éng. Cã mét ®iÓm thó vÞ lµ viÖc ghi §æi c«ng trong céng ®ång ng−êi b¶n nhí ai “nî c«ng” ai kh«ng cÇn ®Õn sæ ghi ®Þa ®−îc ghi nhËn ®· cã tõ rÊt l©u. Cßn chÐp, mµ chØ dùa trªn tÝnh tù gi¸c, tù viÖc b¸n c«ng cã x¶y ra, nh−ng hiÕm. nguyÖn vµ ghi nhí chung cña nh÷ng HiÖn nay, viÖc b¸n c«ng dÇn trë nªn phæ ng−êi tham gia ®æi c«ng. §iÒu ®ã cho biÕn h¬n, ®Æc biÖt khi c¸c hé gia ®×nh thÊy “b¸n c«ng” vÉn mang ®Ëm tÝnh ng−êi b¶n ®Þa chuyÓn sang trång c©y cµ céng ®ång, t−¬ng trî bªn c¹nh nh÷ng phª. Nh÷ng gia ®×nh trÎ b¸n c«ng nhiÒu dÊu hiÖu cña ph−¬ng thøc trao ®æi hiÖn h¬n. Lóc nhµn rçi, nh÷ng ng−êi trÎ tuæi ®¹i (thuª m−ín nh©n c«ng) cña céng tham gia ®æi c«ng víi c¸c gia ®×nh kh¸c. ®ång ng−êi b¶n ®Þa. Sè ngµy ®æi c«ng nµy cã thÓ d− thõa v× c¸c c«ng viÖc mïa vô cña hä ®· kÕt Ng−êi b¶n ®Þa ë T©y Nguyªn th−êng thóc. Sè ngµy ®æi c«ng d− ra ®ã ®−îc “dù Ýt thµnh th¹o vÒ viÖc h¹ch to¸n lç l·i. tr÷” l¹i, ®−îc ghi nhí vµ cã thÓ b¸n khi Khã kh¨n cña hä lµ tÝnh to¸n vÒ chÝ phÝ hä cÇn tiÒn mÆt. §ã lµ mét h×nh thøc s¶n xuÊt, kü thuËt s¶n xuÊt, bè trÝ c«ng
  5. N«ng th«n T©y Nguyªn… 43 viÖc sao cho kÞp thêi vô, tæ chøc s¶n xuÊt nhãm d©n sè trÎ ®ang ®Çy søc sèng. Gia phï hîp víi søc lao ®éng hay tÝch luü ®Ó Lai lµ tØnh thø hai chØ sau Kon Tum cã t¸i s¶n xuÊt. Hä Ýt nh¹y bÐn vÒ tµi chÝnh. ®Æc ®iÓm cña c¬ cÊu d©n sè di c− lµ d©n Do vËy, ®æi c«ng trong céng ®ång ng−êi sè trÎ (§Æng Nguyªn Anh, 2014). b¶n ®Þa nh×n tõ mét ph−¬ng diÖn lµ c¸ch thøc hç trî, n−¬ng tùa lÉn nhau, th× tõ Nguån lùc cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp mét ph−¬ng diÖn kh¸c l¹i cã thÓ lµ rµo c¶n ®Ó tiÕn tíi mét quan hÖ lao ®éng dùa HiÖn nay, cã thÓ thÊy ë Ia Ka vµ Ia trªn quan hÖ mua - b¸n søc lao ®éng. Nhin ®Òu cã t×nh tr¹ng thiÕu ®Êt s¶n §æi c«ng t¹o ra quan hÖ t−¬ng ®èi ®ãng, xuÊt ë c¸c hé nghÌo (c¶ ng−êi Kinh vµ quay vßng vµ khÐp kÝn trong néi bé céng ng−êi Jrai). Mét phÇn nguyªn nh©n lµ ®ång. Trong khi ®ã mua b¸n søc lao ®éng do nh÷ng gia ®×nh cã ng−êi èm, bÖnh t¹o nªn quan hÖ më, trao ®æi gi÷a bªn nÆng, ®Æc biÖt lµ gia ®×nh nghÌo, trong vµ bªn ngoµi. th−êng b¸n ®Êt lÊy tiÒn. HoÆc ë nh÷ng gia ®×nh ®«ng con, khi con c¸i tr−ëng Tuy nhiªn, hiÖn nay nhiÒu gia ®×nh thµnh, cha mÑ chia mét phÇn ®Êt cho ng−êi b¶n ®Þa ®· biÕt tÝnh to¸n h¬n cho con. V× vËy, phÇn diÖn tÝch cña mçi gia c«ng viÖc cña gia ®×nh m×nh. Mét sè hé ®×nh ®· dÇn bÞ thu hÑp. Khi gÆp rñi ro, ng−êi Jrai tham gia ®æi c«ng cho biÕt, ®Ó hä l¹i tiÕp tôc b¸n ®i phÇn ®Êt vèn cßn tÝnh to¸n hîp lý cho viÖc thu ho¹ch mïa rÊt Ýt cña m×nh. vô, tr−íc khi ®Õn giê tham gia ®æi c«ng, hä ph¶i dËy sím h¬n ®Ó lµm xong phÇn Vµo kho¶ng nh÷ng n¨m 2000, viÖc cña gia ®×nh m×nh (sao cho thu nh÷ng ng−êi Kinh di c− ®Õn ®©y kh«ng ho¹ch ®óng thêi vô), hoÆc mçi gia ®×nh cã ®Êt ®ai th−êng t×m c¸ch mua hoÆc chØ cö ra mét ng−êi ®i ®æi c«ng, ng−êi thuª ®Êt cña ng−êi b¶n ®Þa. Thêi gian cßn l¹i thu ho¹ch mïa cña gia ®×nh nµy, viÖc mua ®Êt kh«ng cßn dÔ dµng m×nh. Tuy nhiªn, nh÷ng tÝnh to¸n ph©n n÷a v× gi¸ ®Êt t¨ng cao, mét phÇn do c«ng lao ®éng nh− vËy th−êng kh«ng d©n sè ngµy cµng ®«ng h¬n so víi mét ph¶i gia ®×nh ng−êi b¶n ®Þa nµo còng cã hai thËp kû tr−íc, ®Êt ®ai kh«ng cßn thÓ lµm ®−îc. nhiÒu. NhiÒu ng−êi míi ®Õn kh«ng cã nhiÒu vèn, bëi hä còng vèn lµ n«ng d©n Mïa thu ho¹ch cµ phª ®· lµm t¨ng nghÌo di c− tõ miÒn xu«i lªn. Khi gia tû lÖ ng−êi di c− ®Õn Gia Lai theo h×nh ®×nh ng−êi Jrai cÇn mét kho¶n tiÒn lín thøc mïa vô. Ngµy c«ng h¸i cµ phª tõ ®Ó tæ chøc ®¸m c−íi cho con, hoÆc dùng 150.000® ®Õn 200.000®. Trong mçi gia nhµ,... hä muèn cho thuª ®Êt. §©y còng ®×nh ng−êi Kinh cã thÓ cã tõ 10 ®Õn 20 lµ c¬ héi phï hîp ®Ó nh÷ng ng−êi Kinh lao ®éng ë l¹i. Cµ phª cµng chÝn ré th× kh«ng cã ®Êt cã thÓ thuª ®Êt cña ng−êi lao ®éng lµm thuª cµng trë nªn khan b¶n ®Þa. Thêi h¹n tho¶ thuËn trong c¸c hiÕm. PhÇn lín nh÷ng ng−êi lµm thuª b¶n giao kÌo thuª ®Êt th−êng kÐo dµi tõ lµ lao ®éng n÷ trong ®é tuæi 20-35, bëi 10 ®Õn 15 n¨m. Cã hai d¹ng ®Êt ®−îc c«ng viÖc nµy cÇn ®Õn sù khÐo lÐo vµ dÎo cho thuª lµ ®Êt trèng hoÆc ®· trång c©y dai. Mét nghiªn cøu míi ®©y còng chØ ra cµ phª hoÆc c©y cao su. Khi mét phÇn r»ng, d©n di c− ®Õn T©y Nguyªn thuéc ®Êt cña gia ®×nh ®· b¸n hoÆc cho thuª,
  6. 44 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 2.2014 ng−êi ®ång bµo kh«ng cßn nhiÒu ®Êt ®Ó giÊy chøng nhËn quyÒn sö dông ®Êt, viÖc s¶n xuÊt. mua b¸n, sang nh−îng hay thuª ®Êt cã thÓ ®−îc qu¶n lý tèt h¬n, ®Æc biÖt lµ viÖc Cuèi nh÷ng n¨m 2000, viÖc qu¶n lý sang nh−îng, cho thuª gi÷a ng−êi Kinh ®Êt ®ai chÆt chÏ, céng thªm quü ®Êt h¹n vµ ng−êi b¶n ®Þa ë T©y Nguyªn. hÑp nªn viÖc khai hoang ®Êt kh«ng thÓ thùc hiÖn ®−îc. Trong khi thêi h¹n cho Bªn c¹nh t×nh tr¹ng thiÕu ®Êt n«ng thuª ®Êt vÉn cßn kÐo dµi. NhiÒu ng−êi nghiÖp phôc vô s¶n xuÊt, ng−êi b¶n ®Þa b¶n ®Þa ®· rót ra bµi häc kinh nghiÖm ë Ch− P¨h hiÖn nay cßn gÆp mét sè khã tõ t×nh tr¹ng thiÕu ®Êt cña c¸c hé gia kh¨n vÒ gièng c©y trång vµ kü thuËt s¶n ®×nh ng−êi b¶n ®Þa do b¸n hoÆc cho thuª xuÊt, nguån ph©n bãn. Mét sè hé ng−êi ®Êt, nªn t×nh tr¹ng cho thuª ®Êt ®· dÇn ®ång bµo ®· häc theo ng−êi Kinh ®Ó h¹n chÕ h¬n. ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng trång cµ phª, nh−ng con sè nµy kh«ng còng ®· cè g¾ng h¹n chÕ t×nh tr¹ng cho nhiÒu. ThiÕu ph©n bãn vµ kü thuËt thuª ®Êt gi÷a ng−êi Kinh vµ ng−êi b¶n ch¨m sãc lµ hai lý do chÝnh khiÕn n¨ng ®Þa, nh»m tr¸nh nguy c¬ xung ®ét vÒ suÊt cµ phª cña ng−êi b¶n ®Þa th−êng ®Êt ®ai. §iÒu nµy ®−îc chØ ®¹o tõ cÊp thÊp h¬n so víi ng−êi Kinh. tØnh ®Õn cÊp ®Þa ph−¬ng. Tuy nhiªn trªn thùc tÕ, viÖc cho thuª vÉn ©m thÇm Víi t×nh h×nh ®ã, Ng©n hµng chÝnh diÔn ra. s¸ch x· héi ®· hç trî cho ng−êi d©n vay vèn ®Çu t− s¶n xuÊt theo h×nh thøc tÝn B¶n giao kÌo cho thuª ®Êt th−êng chÊp, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng ®øng ra chØ cã sù chøng kiÕn cña giµ lµng, b¶o l·nh cho ng−êi d©n vµ giao cho héi nh÷ng ng−êi xung quanh. Khi giµ lµng phô n÷ qu¶n lý vµ theo dâi. Sè tiÒn cho ®· ®ång ý vµ lµm chøng, viÖc cho thuª vay tõ 10 ®Õn 30 triÖu ®ång trªn mét hé ®Êt ®−îc “chÝnh thøc hãa”. C¸c hé cho gia ®×nh. Víi sè vèn nh− vËy, c¸c hé gia thuª – thuª ®Êt kh«ng ®Õn ñy ban x· ®Ó ®×nh cã thÓ chñ ®éng h¬n trong kÕ x¸c nhËn. Do vËy, chÝnh quyÒn c¬ së rÊt ho¹ch s¶n xuÊt cña m×nh còng nh− ®Çu khã kiÓm so¸t ®−îc qu¸ tr×nh nµy. t− söa ch÷a nhµ cöa ®Ó t¹o dùng cuéc NÕu nh− ë vïng ®ång b»ng s«ng sèng æn ®Þnh, bÒn v÷ng h¬n. ChÝnh Hång viÖc tÝch tô ®Êt ®ai lµ cÇn thiÕt quyÒn ®Þa ph−¬ng vµ c¸c tæ chøc héi nh»m gi¶m t×nh tr¹ng ®Êt chia thöa n«ng d©n, héi phô n÷ còng ®· quan t©m manh món, th× ë T©y Nguyªn viÖc tÝch tô ®Õn vÊn ®Ò qu¶n lý chÊt l−îng c¸c vËt t− ®Êt vµo c¸c hé gia ®×nh ng−êi Kinh sÏ n«ng nghiÖp, song t×nh tr¹ng vËt t− khiÕn t×nh tr¹ng thiÕu ®Êt ë ng−êi b¶n n«ng nghiÖp gi¶, chÊt l−îng kÐm vÉn ®Þa ngµy cµng c¨ng th¼ng. §Ó tr¸nh ch−a thÓ kiÓm so¸t. nh÷ng xung ®ét x· héi vÒ ®Êt ®ai, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng kh«ng khuyÕn khÝch *** qu¸ tr×nh tÝch tô nµy. Do ®ã, c¸c ®Þa ph−¬ng ®ang thùc hiÖn c«ng t¸c rµ so¸t Tr−êng hîp hai x· Ia Nhin vµ Ia Ka l¹i t×nh h×nh sö dông ®Êt ®ai vµ thóc ®Èy ®em l¹i cho chóng ta b»ng chøng thùc nhanh h¬n viÖc cÊp giÊy chøng nhËn nghiÖm vÒ nh÷ng thay ®æi cña mét gãc quyÒn sö dông ®Êt cho ng−êi d©n. Khi cã T©y Nguyªn bëi qu¸ tr×nh di c− tù do
  7. N«ng th«n T©y Nguyªn… 45 cïng sù ph¸t triÓn cña céng ®ång ng−êi 6. Bïi Minh §¹o (2010), Tæ chøc vµ Kinh trªn vïng ®Êt nµy. Qua ®ã, chóng ho¹t ®éng bu«n lµng trong ph¸t triÓn ta cã thÓ nhËn thÊy nh÷ng thay ®æi ë bÒn v÷ng vïng T©y Nguyªn, Nxb. céng ®ång ng−êi b¶n ®Þa nh»m häc hái, Khoa häc x· héi, Hµ Néi. thÝch nghi trong bèi c¶nh x· héi míi. 7. Hoµng ChÝ B¶o (2009), B¶o ®¶m Tuy nhiªn, cïng víi nh÷ng mÆt tÝch cùc b×nh ®¼ng vµ t¨ng c−êng hîp t¸c cña nã, nh÷ng vÊn ®Ò vÒ con ng−êi vµ gi÷a c¸c d©n téc trong ph¸t triÓn v¨n hãa cña céng ®ång d©n téc b¶n ®Þa kinh tÕ-x· héi ë n−íc ta hiÖn nay, trªn vïng ®Êt nµy vÉn ®ang th¸ch thøc Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi. nh÷ng nç lùc h−íng tíi sù ph¸t triÓn bÒn 8. NguyÔn Hång S¬n, Tr−¬ng Minh Dôc v÷ng . §ã còng lµ mét th¸ch thøc vÒ b×nh (chñ biªn) (1996), Gi÷ g×n vµ ph¸t ®¼ng gi÷a c¸c téc ng−êi trong tiÕn tr×nh huy gi¸ trÞ v¨n ho¸ T©y Nguyªn, Nxb. ph¸t triÓn bÒn v÷ng T©y Nguyªn  ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi. 9. Nguyªn Ngäc (2008), “Ph¸t triÓn bÒn Tµi liÖu tham kh¶o v÷ng ë T©y Nguyªn”, trong: N«ng 1. §Æng Nguyªn Anh (2014), “§Æc d©n, n«ng th«n vµ n«ng nghiÖp - tr−ng d©n sè vµ di d©n ë T©y nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra, Nxb. Tri thøc, Nguyªn”, T¹p chÝ D©n sè vµ ph¸t Hµ Néi. triÓn, sè 3. 10. NguyÔn ThÕ HuÖ (2008), Ng−êi cao 2. Lª V¨n Khoa, Ph¹m Quang Tó (®ång tuæi, d©n téc vµ giµ lµng trong ph¸t chñ biªn) (2014), H−íng ®Õn ph¸t triÓn bÒn v÷ng T©y Nguyªn, Nxb. triÓn bÒn v÷ng T©y Nguyªn, Nxb. Tri Th«ng tÊn, Hµ Néi. thøc, Hµ Néi. 11. NguyÔn TuÊn TriÕt (2007), T©y 3. UBND x· Ia Ka, B¸o c¸o tæng kÕt nguyªn, nh÷ng chÆng ®−êng lÞch sö c¸c n¨m 2010, 2011, 2012, 2013. v¨n hãa, Nxb. Khoa häc x· héi, Hµ Néi. 4. UBND x· Ia Nhin, B¸o c¸o tæng kÕt 12. Vò §×nh Lîi, Bïi Minh §¹o, Vò ThÞ c¸c n¨m 2010, 2011, 2012, 2013. Hång (2000), Së h÷u vµ sö dông ®Êt 5. UBND huyÖn Ch− P¨h, B¸o c¸o tæng ®ai ë c¸c tØnh T©y Nguyªn, Nxb. kÕt c¸c n¨m 2010, 2011, 2012, 2013. Khoa häc x· héi, Hµ Néi.

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

AMBIENT
Đồng bộ tài khoản