z
BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
--------------------
TRẦN HOÀNG NGÂN
QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG
XUẤT KHẨU GẠO
Chuyên ngành: Tài Chính Doanh Nghiệp
Mã số: 60.31.12
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS. TS. NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG
T
TP
P.
.H
HỒ
ỒC
CH
HÍ
ÍM
MI
IN
NH
H-
-N
NĂ
ĂM
M2
20
01
10
0
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ......................................................................... 7
DANH MỤC CÁC BẢNG ................................ ................................ ..................... 8
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ................................................................................ 9
Chương 1: NHỮNG LÝ LUẬN C Ơ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI
RO.
1.1.Tổng quan về rủi ro................................ ................................ ......................... 10
1.1.1 Khái niệm ................................ ................................ ............................ 10
1.1.2 Phân loại rủi ro ..................................................................................... 10
1.2 Các rủi ro cơ bản trong hoạt động xuất khẩu ................................................... 11
1.2.1 Rủi ro tỷ giá ................................ ................................ ......................... 11
1.2.2 Rủi ro giá cả hàng hóa ................................ ................................ ......... 11
1.2.3 Rủi ro lãi suất ................................ ................................ ...................... 12
1.2.4 Rủi ro cạnh tranh trên thị tường ........................................................... 12
1.2.5 Rủi ro về công nghệ, chất l ượng sản phẩm ................................ ........... 13
1.2.6 Rủi ro thanh toán xuất nhập khẩu, khách h àng không trả nợ, thời gian
trả nợ kéo dài................................................................................................ 14
1.2.7 Rủi ro tuân thủ ..................................................................................... 14
1.3. Quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu .................................... 15
1.3.1 Khái niệm quản trị rủi ro ................................................................ ...... 15
1.3.2 Nguồn rủi ro ................................ ................................ ......................... 15
1.3.2.1 Môi trường vật chất: .................................................................. 15
1.3.2.2. Môi trường xã hội:................................ ................................ ..... 16
1.3.2.3 Môi trường chính trị................................ ................................ ... 16
1.3.2.4 Môi trường luật pháp .................................................................. 16
1.3.2.5 Môi trường hoạt động ................................ ................................ . 17
1.3.2.6 Môi trường kinh tế................................ ................................ ...... 17
1.3.2.7 Vấn đề nhận thức ........................................................................ 18
1.3.3 Nhận diện rủi ro ................................................................................... 18
2
1.3.4 Đánh giá chi phí c ủa hoạt động quản trị rủi ro tr ên phương diện chi
phí phát sinh do không thực hiện hoạt động quản trị rủi ro. .......................... 19
1.3.5 Sử dụng phương thức đánh giá để đánh giá hiệu quả của hoạt động
quản trị rủi ro................................................................................................ 20
1.3.6 Chương trình quản trị rủi ro không nên dựa vào quan điểm thị trường
của bạn ................................ ................................ ................................ ......... 20
1.3.7 Nắm rõ các công cụ quản trị rủi ro ....................................................... 21
1.3.8 Kiểm soát rủi ro và phòng ngừa rủi ro.................................................. 21
1.3.8.1 Các biện pháp né tránh rủi ro ................................ ...................... 21
1.3.8.2 Các biện pháp ngăn ngừa tổn thất ............................................... 22
1.3.8.3 Các biện pháp giảm thiểu tổn thất ............................................... 22
1.3.8.4 Tài trợ rủi ro ............................................................................... 22
1.3.9 Quản trị rủi ro tài chính................................ ................................ ................ 22
1.3.9.1. Hợp đồng kỳ hạn................................ ................................ .............. 23
1.3.9.2 Hợp đồng giao sau ................................ ................................ ............ 24
1.3.9.3 Quyền chọn................................ ................................ ....................... 26
1.3.9.4 Hoán đổi........................................................................................... 27
1.4 Quản trị rủi ro trong hoạt động xuất khẩu gạo ở Thái Lan v à bài học cho
Việt Nam.............................................................................................................. 29
1.4.1 Thái Lan phòng ngừa rủi ro biến động giá gạo ................................ ..... 29
1.4.2 Bài học đối với Việt Nam .................................................................... 32
Kết luận chương 1 ........................................................................................ 34
Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO ĐỐI VỚI
HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GẠO TẠI VIỆT NAM
2.1 Giới thiệu về tổng quan về ng ành gạo và cơ chế điều hành xuất khẩu gạo
trong thời gian qua................................ ................................ ................................ 35
2.1.1 Đối với hợp đồng không tập trung ................................ ....................... 36
2.1.2 Đối với hợp đồng tập trung .................................................................. 36
2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gạo ................................ ...... 37
2.2.1 Điều kiện tự nhiên ............................................................................... 37
2.2.2 Sản xuất................................ ................................ ............................... 38
3
2.2.3 Giống lúa............................................................................................. 40
2.3 Thực trạng xuất khẩu gạo của các doanh nghiệp trong thời gian qua ............... 42
2.3.1 Quá trình thu gom và xây xát, đấu trộn gạo theo tiêu chuẩn xuất khẩu . 42
2.3.2 Sản lượng, kim ngạch và giá cả xuất khẩu ........................................... 45
2.3.3 Thị trường xuất khẩu ................................ ................................ ........... 46
2.4. Thực trạng quản trị rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu gạo tại Việt Nam ....... 48
2.4.1 Thực trạng quản trị rủi ro xảy ra cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo
tại Việt Nam ................................ ................................ ................................ 48
2.4.1.1 Rủi ro giá cả nguyên liệu................................ ..................... 48
2.4.1.2 Rủi ro bảo quản, kho, chất l ượng......................................... 50
2.4.1.3 Rủi ro giá cả xuất khẩu ................................ ........................ 51
2.4.1.4 Rủi ro lãi suất ngân hàng ..................................................... 57
2.4.1.5 Rủi ro biến động tỷ giá ................................ ........................ 58
2.4.1.6 Rủi ro tuân thủ, pháp lý ....................................................... 60
2.4.1.7 Các rủi ro khác .................................................................... 62
2.4.2 Vai trò của chính phủ, ngành nông nghiệp, Hiệp Hội Lương Thực
Việt Nam trong việc điều hành xuất khẩu gạo............................................... 64
2.4.3 Công tác quản trị rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu gạo tại Việt Nam 66
2.4.4 Thực trạngứng dụng công cụ phái sinh ở Việt Nam ............................ 71
2.4.5 Khung pháp lý ch ế độ kế toán Việt Nam li ên quan đến công cụ tài
chính phái sinh hiện nay ............................................................................... 73
Kết luận chương 2 ........................................................................................ 75
Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ HIỆU QUẢ RỦI RO TRONG
HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU GẠO TẠI VIỆT NAM
3.1 Đối với chính phủ và Hiệp hội Lương thực Việt Nam, ngân hàng, ngành
nông nghiệp.......................................................................................................... 76
3.1.1 Hoàn thiện cơ chế, khung pháp lý về các công cụ phái sinh,
chiến lược hỗ trợ ngành gạo và các quy định về xuất khẩu gạo. ............ 76
3.1.2 Hỗ trợ từ phía Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam dự báo sự biến
động của thị trường gạo, tỷ giá, để lựa chọn tham gia v ào thị trường
giao sau, phát huy hiệu quả về giá đối với các hợp đồng kỳ hạn. .......... 78
4
3.1.3 Đưa ra mức phí hợp lý và sản phẩm phái sinh hiệu quả cho các
sản phẩm phái sinh để doa nh nghiệp có thể thưc hiện được. ................. 80
3.1.4 Xây dựng hệ thống kho dự trữ lúa gạo phục vụ tạm trữ v à xuất
khẩu ................................ ................................ ................................ ..... 82
3.1.5. Nghiên cứu lai tạo giống lúa có chất l ượng năng suất cao v à
đáp ứng biến đổi khí hậu, ph ù hợp nhu cầu gạo xuất khẩu .................... 83
3.1.6. Hỗ trợ từ Nhà nước, ngân hàng nhà nước và các ngân hàng
thương mại bằng các giải pháp về t ài chính và phòng ng ừa rủi ro. ........ 85
3.1.7. Phát triển hình thức bảo hiểm nông nghiệp cho nông dân ........... 86
3.2 Đối với bản thân các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, nông dân .......................... 87
3.2.1 Hoàn thiện hệ thống thu mua, chế biến, kho dự trữ gạo, tại các
nơi có nguồn nguyên liệu lớn................................................................ 87
3.2.2 Xây dựng, đào tạo đội ngũ có trình độ kiến thức chuyên môn để
phân tích dự báo và quản trị có hiệu quả rủi ro ..................................... 89
3.2.3 Nâng cao công tác dự báo về nguồn cung cấp nguyên liệu trong
nước, biến động giá gạo thế giới ................................ ........................... 90
3.2.4 Doanh nghiệp xuất khẩu xây dựng mô h ình quản trị rủi ro ........... 91
3.2.5 Nâng cao chất lượng gạo, cải tiến kỹ thuật canh tác, nghi ên cứu
tìm ra các giống lúa tốt. ........................................................................ 94
3.2.6 Doanh nghiệp xuất khẩu đẩy mạnh tìm thị trường, quảng cáo
tiếp thị, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại............................. 96
3.2.7 Xác định rõ mục tiêu và lợi ích của phòng ngừa rủi ro. ................ 97
Kết luận chương 3 ........................................................................................ 98
Kết luận chung ................................ ................................ ................................ ..... 99
Danh mục tài liệu tham khảo ...............................................................................100
Phụ lục
