SỞ GD VÀ ĐT NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT NGUYỄN ĐỨC MẬU
   
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
Hoạt động hóa người học bằng sử dụng kĩ thuật
phòng tranh và tổ chức trò chơi để phát triển
năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học
chương "Ứng dụng di truyền học"
Sinh học 12
Môn: Sinh học
Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Nhàn
Tổ: Khoa học tự nhiên
Năm thực hiện: 2021 – 2022
Số điện thoại: 0385312397
i
MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU……………………………………………………………….. 1
1. Lý do chọn đề tài ……………………………………………..……………...…...1
2. Mục đích nghiên cứu…………………………………………………..…………2
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu………………………………………………2
4. Giả thuyết khoa học………………………………………………………………2
5. Phạm vi nghiên cứu………………………………………………………………2
6. Nhiệm vụ nghiên cứu………………………………………………….………… 3
7. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………...……….3
8. Dự kiến đóng góp của đề tài…………………………………………….………. 4
PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU…………………………………………... 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI……………..5
1.1. Cơ sở lý luận của đề tài…………………………………………………..…… 5
1.1.1. Tổng quan về kĩ thuật phòng tranh trong dạy học…………………………...5
1.1.1.1. Khái niệm về kĩ thuật phòng tranh………………………..………………..5
1.1.1.2. Quy trình tổ chức dạy học bằng sử dụng kĩ thuật phòng tranh.……………5
1.1.1.3. Ưu điểm và hạn chế……………………………………………………..….6
1.1.2. Trò chơi và sử dụng trò chơi trong dạy học. ………………………..……….6
1.1.2.1. Khái niệm trò chơi trong dạy học…………………………………….……6
1.1.2.2. Vai trò của trò chơi trong tổ chức hoạt động học………………………….7
1.1.2.3. Quy trình thiết kế trò chơi………………………………………………….8
1.1.2.4. Quy trình tổ chức trò chơi trong hoạt động dạy học……………….....……8
1.1.3. Năng lực và năng lực hợp tác…………………………………………………9
1.1.3.1. Khái niệm năng lực ………………………………………………..………9
1.1.3.2. Khái niệm năng lực hợp tác ……………………………………….……….9
1.1.3.3. Thành tố năng lực hợp tác theo rubric ………………………………….…….9
1.2. Cơ sở thực tiễn…………………………………………………………..…….10
1.2.1. Khảo sát về mức độ sử dụng các kĩ thuật dạy học của GV trong dạy học Sinh
học………………………………………………….…………………………..… 10
ii
1.2.2. Khảo sát mức độ quan tâm của GV về việc sử dụng kĩ thuật phòng tranh và tổ
chức trò chơi trong dạy học chương "Ứng dụng di truyền học" - Sinh học 12……….11
1.2.3. Khảo sát nhu cầu, mong muốn của học sinh được tham gia các hoạt động học
để phát triển năng lực hợp tác………………………………………………….….11
CHƯƠNG 2. SỬ DỤNG KĨ THUẬT PHÒNG TRANH VÀ TỔ CHỨC TRÒ
CHƠI ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH TRONG
DẠY HỌC CHƯƠNG "ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC" - SINH HỌC 12
2.1. Phân tích cấu trúc nội dung chương "Ứng dụng di truyền học"…………………..13
2.2. Quy trình sử dụng kĩ thuật phòng tranh và trò chơi trong dạy học…………...13
2.3. Vận dụng quy trình sử dụng kĩ thuật phòng tranh và trò chơi trong dạy học
chương "Ứng dụng di truyền học" để tổ chức dạy học nhằm phát triển năng lực hợp
tác………………………………………………………………………………... 14
2.3.1. Phân tích mục tiêu cần đạt chương "Ứng dụng di truyền học"………………15
2.3.1.1 Về năng lực………………………………………………………………..15
2.3.1.2 Về phẩm chất………………………………………………………………15
2.3.2. Thiết kế các nhiệm vụ học tập và tổ chức dạy học sử dụng kĩ thuật phòng
tranh, trò chơi trong chương "Ứng dụng di truyền học" nhằm phát triển năng lực hợp
tác cho học sinh…………………………………………………………………....16
2.3.2.1. Định hướng tổ chức dạy học……………………………..………………..16
2.3.2.2. Tổ chức dạy học…………………………………………………………. 17
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM…………………………………… 46
PHẦN 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.…………………….…..…………….. 49
1. Kết luận................................................................................................................49
2. Đề nghị.................................................................................................................50
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
iii
BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
Các chữ viết tắt
Ý nghĩa chữ viết tắt
ĐC
Đối chứng
GV
Giáo viên
HS
Học sinh
KN
Kĩ năng
KTDH
Kĩ thuật dạy học
NL
Năng lực
NLHT
Năng lực hợp tác
PPDH
Phương pháp dạy học
SGK
Sách giáo khoa
THPT
Trung học phổ thông
TN
Thực nghiệm
TNSP
Thực nghiệm sư phạm
DH
Dạy học
1
PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, tất cả các nước trên thế giới đều nhận
thức rõ vai trò và vị trí hàng đầu của giáo dục, phải đổi mới giáo dục để có thể đáp
ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn những nhu cầu phát triển
của đất nước. Ở Việt Nam, đảng và nhà nước luôn quan tâm đến vấn đề đổi mới và
phát triển giáo dục, nhằm tạo ra những con người Việt Nam phát triển hài hoà về thể
chất lẫn tinh thần, phát huy cao độ tiềm năng của bản thân; có đủ năng lực và những
phẩm chất cao đẹp để trở thành một công dân toàn cầu với phương châm: "Học để
biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình".
Nghị quyết số 29-NQTW, hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ ra rằng: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp
dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận
dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều,
ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động
xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin
và truyền thông trong dạy và học…".
Hiện nay, việc dạy học nói chung và dạy học Sinh học nói riêng ở trường
THPT vẫn đang sử dụng nhiều các phương pháp dạy học truyền thống, chú trọng
đến truyền thụ kiến thức mà chưa đa dạng được các hoạt động học bằng các phương
pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại; chưa quan tâm nhiều đến việc hình thành và phát
triển các năng lực cho học sinh để dần tiếp cận với chương trình theo kết quả đầu ra.
Với chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu cần đạt là phải hình thành
và phát triển cho học sinh những năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và
hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo... Trong đó, năng lực hợp tác có vai
trò hết sức quan trọng đối với học sinh, sự phát triển năng lực hợp tác sẽ thúc đẩy
học tập ở các bậc lên cao và suốt đời. Phát triển năng lực hợp tác giúp các em rèn
luyện và phát triển kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp, khả năng thuyết phục,
tạo điều kiện cho học sinh học hỏi giao lưu lẫn nhau, phát huy vai trò trách nhiệm,
tính tích cực xã hội, giúp đỡ lẫn nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân
cách cho học sinh. Năng lực hợp tác có vai trò quan trọng để nâng cao kết quả học
tập của HS và chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường.
Có rất nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, mỗi phương pháp có
những ưu điểm riêng và tùy thuộc vào nội dung của mỗi bài học, tiết học để có thể
lựa chọn hoặc kết hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp. Kỹ thuật phòng
tranh được coi là một trong những kỹ thuật dạy học tích cực, có hiệu quả cao trong
tổ chức các hoạt động học cho học sinh từ đó hình thành và phát triển được các năng
lực cốt lõi. Việc kết hợp kĩ thuật phòng tranh và tổ chức trò chơi trong dạy học tạo