SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 3
------- -------
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
Sử dụng Kỹ thuật mảnh ghép trong dạy học bài
“Sinh sản vô tính ở động vật” - sinh học 11 nhằm
phát triển một số năng lực cho học sinh THPT
LĨNH VỰC: SINH HỌC
Tác giả
1. Phạm Thị Phương Thảo - Tổ tự nhiên - Sđt 0976. 293. 996
2. Nguyễn Thị Nga - Phó hiệu trưởng – Sđt 0335. 061. 177
Năm học 2021 – 2022
MỤC LỤC
Trang
Phần I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1
1. Lý do chọn đề tài.
1
2. Cơ sở của vấn đề nghiên cứu
2
3. Tính mới của đề tài trong thực tế của nghành giáo dục, của địa
phương
2
Phần II. NỘI DUNG
3
1. Cơ sở lý luận
3
2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
3
3. Áp dụng Kỹ thuật mảnh ghép vào dạy học bài “Sinh sản vô tính ở
động vật” – Sinh học 11
3
3.1. Quy trình thiết kế hoạt động học tập:
4
3.2 Tổ chức dạy học:
4
4. Hiệu quả của đề tài
16
4.1. Kết quả định lượng
16
4.2. Kết quả định tính
18
4.3. Kết luận chung về thực nghiệm
Phần III. KẾT LUẬN
22
1. Những kết luận trong quá trình nghiên cứu, triển khai SKKN
23
2. Những kiến nghị, đề xuất
23
TÀI LIỆU THAM KHẢO
QUY ƯỚC VỀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT
SỬ DỤNG TRONG ĐỀ TÀI
Viết tắt
Viết đầy đủ
GV
: Giáo viên
HS
: Học sinh
SKKN
: Sáng kiến kinh nghiệm
SGK
: Sách giáo khoa
THPT
: Trung học phổ thông
CNTT
: Công nghệ thông tin
GD&ĐT
: Giáo dục và đào tạo
ĐC
: Đối chứng
TN
: Thực nghiệm
DH
: Dạy học
HĐ
: Hoạt động
ND
: Nội dung
PHT
: Phiếu học tập
1
Phần I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài:
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo đã nêu rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và
học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng
kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi
nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học không phải là những phát hiện mới
mẻ mà vốn đã có từ lâu. Cho dù đổi mới ở mức độ nào thì việc dạy học cũng
phải hướng đến “ lấy người học làm trung tâm”, phải khai thác tối đa năng lực
của người học. Đổi mới PPDH thể hiện r vai tr kiến tạo của giáo viên trong
công việc tổ chức, hướng d n hoạt động học tập nh m khuyến khích người học
tích cực tham gia, khơi gợi và khuyến khích người học tự kh ng định năng lực
của bản thân. Rèn cho người học thói quen và khả năng tự học, tích cực phát huy
tiềm năng và vận dụng hiệu quả những kiến thức, kỹ năng đã được tích luỹ. Từ
đó, tạo tiền đề để phát triển toàn diện ngu n nhân lực trong bối cảnh phát triển
của cách mạng công nghiệp 4.0, hướng tới một nền giáo dục Việt Nam hiện đại
và hội nhập quốc tế.
Có rất nhiều phương hướng đổi mới phương pháp dạy học với những cách
tiếp cận khác nhau. Mỗi giáo viên với kinh nghiệm riêng của mình cần xác định
những phương hướng riêng để cải tiến phương pháp dạy học và kinh nghiệm của
cá nhân. B ng nhiều hình thức khác nhau, cần luyện tập cho học sinh các
phương pháp học tập chung và các phương pháp học tập trong bộ môn. Trong
đó, phương pháp học tập một cách tự lực đóng vai tr quan trọng trong việc tích
cực hoá, phát huy tính sáng tạo của học sinh.
Trong tất cả các môn học của chương trình THPT, có thể nói Sinh học là
môn học mà HS ngại học nhất và khó học nhất vì đó là môn khoa học thực
nghiệm, là môn khoa học tự nhiên nhưng lượng lí thuyết nhiều và khô khan, bài
tập ít. Nên việc phát triển năng lực cho HS là một việc làm rất khó khăn với giáo
viên. Mặt khác trong những năm gần đây, tỉ lệ HS thi THPT QG để lấy kết quả
xét tuyển đại học tương đối ít phần lớn là xét tốt nghiệp nên bài tự chọn đa phần
là bài Khoa học xã hội. Bên cạnh đó, xu thế đề thi môn Sinh trong kỳ thi THPT
Quốc gia ngày càng dài và khó, HS thi khối B thì mục tiêu hàng đầu là vào các
trường thuộc khối Y - Dược nhưng những trường này điểm chuẩn rất cao, những
trường khác thì cơ hội tìm kiếm việc làm khi ra trường là rất thấp, do đó số HS
chọn thi đại học khối B ngày càng ít, môn Sinh lại càng không quan trọng với
các em học sinh (có nhiều em có tâm lí đó là môn phụ nên chỉ cần cố gắng để
đạt điểm trung bình là tốt, c n thi THPT thì chỉ cần thoát điểm liệt). Trong khi
đó, đề thi THPT Quốc Gia của môn Sinh có nội dung kiến thức trọng tâm vào
2
chương trình 12, chỉ có một phần nhỏ kiến thức khoảng 4 câu (tương đương 1
điểm) thuộc chương trình 11 nhưng lại thuộc về chương I “Chuyển hóa vật chất
và năng lượng của cơ thể sinh vật” nên đối với cả những HS chọn khối B để thi
THPT Quốc Gia thì chương trình Sinh học 11, đặc biệt là chương IV “Sinh sản”
cũng chỉ được quan tâm một cách chiếu lệ. Và tới đây, theo chương trình GDPT
tổng thể mới, môn Sinh học là một môn học tự chọn trong nhóm Khoa học tự
nhiên, nên trong tình hình hiện nay, theo dự tính chủ quan của tôi, số HS chọn
nhóm này sẽ rất ít. Vì vậy đ i hỏi mỗi thầy cô giáo bộ môn Sinh học phải không
ngừng trau d i chuyên môn, tích cực tìm t i để có được những phương pháp dạy
học phù hợp, kích thích được tư duy tìm t i, sáng tạo của HS từ đó hình thành
nên sự đam mê và tình yêu đối với bộ môn Sinh học, để học sinh không quay
lưng lại với môn Sinh học nói riêng và khối B nói chung.
Xác định được nhiệm vụ trên, đội ngũ giáo viên dạy môn Sinh học đã
không ngừng đổi mới phương pháp, tìm t i những kỹ thuật dạy học hay, tích cực
nh m phát huy năng lực của HS đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giai đoạn
hiện nay, trong đó có kỹ thuật “Mảnh ghép” đã được nhiều giáo viên lựa chọn.
Kỹ thuật này đã được ứng dụng trong dạy học ở nhiều bài học của nhiều bộ
môn. Tuy nhiên việc sử dụng kỹ thuật “Mảnh ghép” để cung cấp kiến thức và
rèn luyện cho HS các kỹ năng trong môn Sinh học 11 c n nhiều hạn chế. Đặc
biệt qua thăm d các đ ng nghiệp, HS ở nhiều trường trong tỉnh Nghệ An, thì
chưa tìm thấy thầy cô nào triển khai sử dụng kỹ thuật “mảnh ghép” trong dạy
học bài 44 “Sinh sản vô tính ở động vật”. Xuất phát từ những lý do đó, tôi và
đ ng nghiệp Nguyễn Thị Nga đã mạnh dạn chọn đề tài: “Sử dụng Kỹ thuật
mảnh ghép trong dạy học bài “ Sinh sản vô tính ở động vật” - sinh học 11
nhằm phát triển một số năng lực cho học sinh THPT” góp phần thực hiện yêu
cầu đổi mới nội dung và PPDH theo hướng phát triển năng lực của HS ở phổ
thông.
2. Tính mới, tính sáng tạo:
- Khắc phục được nhiều nhược điểm của các phương pháp dạy học cũ.
- Phù hợp với nhiều đối tượng học sinh
- Thuận lợi với phương pháp dạy học tích cực.
- Phù hợp với điều kiện dạy học ở mỗi nhà trường.
- Giúp làm quen với chương trình SGK mới...
- Tạo mối liên hệ giữa các nhóm học trong tập thể, phát huy tính tích cực
của người học.
