Hướng dẫn học sinh phương php gii bài tập vật lí lớp 8
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1) Lí do chọn đề tài: Trong mc tiêu chương trnh vt l THCS rt coi trng vic rèn luyn k năng
hc tp cho hc sinh. Vic l&m c'c th nghim c(ng như gi)i c'c b&i tp vt l , gi,p hc sinh hi-u
sâu hơn ph/n l thuy0t v& đ2c bit gi,p hc sinh c3 phương ph'p, c3 s4 tư duy- Vn dng c'c ki0n
th7c đ8 l nh h9i đ- gi)i b&i tp.Từ đ3 tạo cho hc sinh th- hin được vai trò chủ th- trong c'c giờ
hc, giờ th4c h&nh. Vic c)i ti0n phương ph'p dạy hc l& m9t nhân tố quan trng, bên cạnh vic bồi
dưỡng ki0n th7c chuyên môn, vic ph't huy tnh tch c4c của hc sinh c3 ý ngh a h0t s7c quan
trng. Bởi v xét cho cùng công vic gi'o dc ph)i được ti0n h&nh trên cơ sở t4 nhn th7c, t4 h&nh
đ9ng, vic khơi dy ph't tri-n ý th7c năng l4c tư duy, bồi dưỡng phương ph'p t4 hc l& con đường
ph't tri-n tối ưu của gi'o dc. C(ng như trong hc tp c'c b9 môn kh'c, hc Vt l lại c&ng c/n ph't
tri-n năng l4c tch c4c, năng l4c tư duy của hc sinh đ- không ph)i chỉ bi0t m& còn ph)i hi-u đ- gi)i
thch hin tượng Vt l c(ng như 'p dng ki0n th7c v& kỹ năng v&o c'c hoạt đ9ng trong cu9c sống
gia đnh v& c9ng đồng. B&i tp Vt l l& m9t khâu quan trng trong qu' trnh dạy v& hc Vt l. Vic
gi)i b&i tp Vt l gi,p củng cố đ&o sâu, mở r9ng những ki0n th7c cơ b)n của b&i gi)ng, xây d4ng
củng cố kỹ năng kỹ x)o vn dng lý thuy0t v&o th4c tiễn, l& bin ph'p quý b'u đ- ph't tri-n năng
l4c tư duy của hc sinh, c3 t'c dng sâu sắc về m2t gi'o dc tư tưởng, đạo đ7c lớn. Vic gi)i b&i tp
Vt l gi,p hc sinh hi-u sâu hơn những quy lut, những hin tượng, những b)n cht của Vt l, tạo
cho hc sinh vn dng linh hoạt c'c tnh huống c th- kh'c nhau đ- ho&n thin về m2t nhn th7c v&
tch l(y những ki0n th7c cơ b)n cho b)n thân.
Cùng với s4 đổi mới phương ph'p dạy hc chung của ng&nh gi'o dc, đồng thời b)n thân
c(ng t4 ki-m tra, tổng k0t tnh hnh dạy hc Vt l, cùng với vic ti0p thu c'c chuyên đề, thy được
t'c dng gi'o dưỡng v& gi'o dc rt lớn đối với hc sinh khi gi)i b&i tp Vt l. Từ đ3 vn dng v&o
qu' trnh gi)ng dạy, tôi thy c3 hiu qu) hơn so với trước đây, cht lượng hc sinh được nâng cao rõ
rt.Bên cạnh đ3 trong nhiều năm l&m công t'c gi)ng dạy, tôi nhn thy không t hc sinh khi c'c b&i
tp Vt l không phân bi0t được c'c dạng b&i như b&i tp đUnh lượng hay b&i tp đUnh tnh, c'ch t3m
tắt c'c dữ kin đ8 cho còn chưa chnh x'c, dVn đ0n k0t qu) chưa cao. Xut ph't từ những l do trên,
ch,ng tôi quy0t đUnh chn đề t&i: “ HƯZNG D^N H_C SINH PHƯƠNG PHcP GIdI BeI TfP
VfT Lh LZP 8”
Người viết: Võ Thị châu - Trường THCS Nguyễn Trãi Trang 1
Hướng dẫn học sinh phương php gii bài tập vật lí lớp 8
2) Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
- Nhằm nâng cao cht lượng dạy v& hc n3i chung, cht lượng dạy hc b9 môn Vt lý n3i riêng.
- Đ- hc sinh t4 chi0m l nh tri th7c thông qua c'c b&i tp vt lý nhằm tch c4c h3a nhn th7c của
hc sinh
- L& đ9ng l4c th,c đẩy phong tr&o thi đua hc tp ở hc sinh.
- Tạo điều kin thun lợi cho những hc sinh c3 năng l4c, c3 niềm đam mê, c3 s'ng tạo trong b9
môn
- Nhằm nâng cao cht lượng v& đổi mới phương ph'p dạy hc vt lý trong c'c trường Trung hc cơ
sở
- L&m cơ sở cho c'c em đUnh hướng v& chn l4a ng&nh nghề thch hợp cho tương lai.
3) Đối tượng nghiên cứu:
- Phương ph'p gi)i b&i tp Vt l lớp 8
- Gi'o viên tham gia gi)ng dạy b9 môn vt lý trung hc cơ sở
4) Phạm vi nghiêm cứu:
- C'c dạng b&i tp Vt l 8
- Hc sinh trường trung hc cơ sở Nguyễn Tr8i
5) Phương pháp nghiên cứu:
- Phương ph'p quan s't sư phạm
- S4 bổ trợ của gi'o viên
- Phương ph'p thống kê, tổng hợp, so s'nh
- Phương ph'p tr)i nghim th4c t0
Người viết: Võ Thị châu - Trường THCS Nguyễn Trãi Trang 2
Hướng dẫn học sinh phương php gii bài tập vật lí lớp 8
II. PHẦN NỘI DUNG
1) Cơ sở lí luận:
Vt lý vốn l& môn khoa hc th4c nghim, s4 ph't tri-n của ngh&nh khoa hc hin nay l& nhờ v&o
s4 đ3ng g3p không nhỏ của c'c b9 môn khoa hc t4 nhiên đ2c bit l& môn vt lý. Song song với
vic hc sinh sp dng tốt c'c th nghim Vt l, vic l&m th&nh thạo c'c b&i tp Vt l l& thước đo k0t
qu) hc tp của hc sinh.
Muốn l&m được c'c b&i tp Vt l, hc sinh ph)i bi0t vn dng c'c thao t'c tư duy,so s'nh, phân
tch, tổng hợp, kh'i qu't h3a….đ- x'c đUnh b)n cht vt l, trên cơ sở đ3 chn c'c công th7c phù
hợp cho từng b&i c th-. V th0 gi)i b&i tp Vt l còn l& phương tin rt tốt đ- ph't huy tư duy, 3c
tưởng tượng, s'ng tạov& t4 l4c trong suy lun, trong khi gi)i b&i. B&i tp Vt l l& hnh th7c củng cố,
ôn tp, mở r9ng ho2c đi sâu hơn v&o c'c trường hợp riêng ls của c'c đUnh lut. Khi l&m b&i tp, hc
sinh bu9t ph)i nhớ lại ki0n th7c đ8 hcv& vn dng đ&o sâu ki0n th7c, do vy đây l& phương tin t4
ki-m tra ki0n th7c, k năng của hc hc sinh. Trong vic gi)i b&i tpgi,p hc sinh t4 gi'c, say mê
tm tòi, gi,p c'c em c3 tinh th/n t4 lp, vượt kh3, cn thn, kiên tr v& đ2c bit tạo niềm vui tr tu
trong hc. Gi)i b&i tp g3p ph/n l&m ph't tri-n tư duy s'ng tạo của hc sinh. C3 nhiều b&i tp vt
lý không chỉ dừng lại trong phạm vi vn dng những ki0n th7c đ8 hc m& còn gi,p bồi dưỡng cho
hc sinh tư duy s'ng tạo. Đ2c bit l& những b&i tp gi)i thch hin tượng, b&i tp th nghim. . Gi)i
b&i tp vt lý l& m9t phương tin đ- ki-m tra m7c đ9 nắm vững ki0n th7c của hc sinh. Tuỳ theo
c'ch ra b&i tp ta c3 th- phân loại được c'c m7c đ9 nắm vững ki0n th7c của hc sinh gi,p vic đ'nh
gi' cht lượng hc sinh được chnh x'c.
2) Thực trạng:
a/ Thuận lợi – khó khăn:
* Thuận lợi:
- X8 h9i ng&y c&ng ph't tri-n, công ngh thông tin ng&y c&ng được 7ng dng r9ng r8i trong nhiều
ng&nh then chốt, đ2c bit l& ng&nh Gi'o dc v& Đ&o tạo. Chnh nhờ điều đ3 th/y cô gi'o v& c'c em
hc sinh c3 rt nhiều thun lợi trong vic thu thp t&i liu hc tp v& tham kh)o n3i chung, môn Vt
lý n3i riêng.
- Vt lý l& môn khoa hc t4 nhiên, n3 l& cơ sở, l& nền t)ng của nhiều l nh v4c khoa hc. Nhu c/u
hc tp, nâng cao ki0n th7c v& say mê kh'm ph' khoa hc của hc sinh ng&y c&ng nâng cao. V vy,
môn Vt lý ng&y c&ng được nhiều em hc sinh quan tâm, l4a chn l& môn hc ưa thch v& c/n thi0t
cho mnh.
- T&i liu tham kh)o của b9 môn nhiều, đa dạng v& cht lượng hơn
Người viết: Võ Thị châu - Trường THCS Nguyễn Trãi Trang 3
Hướng dẫn học sinh phương php gii bài tập vật lí lớp 8
- Đ9i ng( gi'o viên b9 môn nhit tâm với nghề
* Khó khăn:
- Còn m9t số hc sinh chưa tht s4 đam mê môn hc, m9t số em còn th đ9ng trong qu' trnh ti0p
thu ki0n th7c.rt lười l&m b&i tp, không tư duy, mượn vở bạn chép ho2c l&m b&i qua loa đ- đối ph3.
b/ Thành công – Hạn chế:
Thành công:
- B&i tp Vt l gi,p cho hc sinh ôn tp, đ&o sâu, mở r9ng ki0n th7c.
Trong c'c b&i tp hc sinh ph)i vn dng những ki0n th7c kh'i qu't, tru tượng v&o những trường
hợp c th- rt đa dạng, nhờ th0 m& hc sinh nắm được những ki0n th7c cơ b)n đ8 hc
-B&i tp vt l l& m9t phương tin củng cố, ôn tp ki0n th7c sinh đ9ng. Khi gi)i b&i tp vt l hc
sinh ph)i nhớ lại c'c ki0n th7c đ8 hc, c3 khi ph)i sp dng tổng hợp c'c ki0n th7c
.- B&i tp l& đi-m khởi đ/u đ- dVn đ0n ki0n th7c mới.Nhiều khi b&i tp được sp dng khéo léo c3
th- dVn hc sinh đ0n những suy ngh về m9t hin tượng mới ho2c xây d4ng m9t kh'i nim mới đ-
gi)i thch hin tượng mới do b&i tp ph't hin ra.
- Gi)i b&i tp vt lý rèn luyn kỹ năng, kỹ x)o, vn dng lý thuy0t v&o th4c tiễn, rèn luyn th3i
quen vn dng ki0n th7c kh'i qu't.
- Gi)i b&i tp l& m9t trong những hnh th7c l&m vic t4 l4c cao, g3p ph/n l&m ph't tri-n tư duy
s'ng tạo, l& phương tin đ- ki-m tra m7c đ9 nắm vững ki0n th7c của hc sinh.. Khơi dy niềm say
mê kh'm ph' – ph't huy tnh đ9c lp – s'ng tạo ở hc sinh- k0t qu) hc tp ở hc sinh ng&y m9t
nâng cao
+ C th- trong năm hc 2012 – 2013: Tôi được phân công dạy lý lớp: 9A1,2,3,4, v& lý lớp 8A1,2,3
k0t qu) ba lớp 8 đạt được như sau:
Tổng
số hs Giỏi % Kh' % Tb % Y0u % Kém %
108 8 7,4 35 32,4 51 47,2 12 11,1 02 1,9
Người viết: Võ Thị châu - Trường THCS Nguyễn Trãi Trang 4
Hướng dẫn học sinh phương php gii bài tập vật lí lớp 8
* Hạn chế: Tuy k0t qu) đạt được như trên nhưng m9t số em chưa tht s4 cố gắng trong hc tp còn
th đ9ng trong qu' trnh ti0p thu ki0n th7c.rt lười l&m b&i tp, không tư duy trong qu' trnh l&m b&i,
còn chép trong c'c s'ch hướng dVn
c/ Mặt mạnh – mặt yếu:
* Mặt mạnh - Hc sinh nắm chắc những ki0n th7c cơ b)n thông qua vic l&m b&i tp.
- B&i tp đa dạng, c3 mở r9ng v& nâng cao m9t số ki0n th7c phù hợp cho đối tượng hc sinh giỏi.
-Trong khi l&m b&i tp hc sinh đ8 t4 mnh phân tch c'c điều kin của đ/u b&i,t4 xây d4ng những
lp lun, ki-m tra , đ8 ph't tri-n năng l4c l&m vic t4 l4c nâng cao, tnh kiên tr được ph't tri-n.
- Khi gi)i b&i tp tư duy của hc sinh được nâng cao .
- Thông qua k0t qu) b&i tp, gi'o viên nhn bi0t được qu' trnh nắm ki0n th7c của hc sinh, từ đ3
c3 phương ph'p gi)ng dạy phù hợp hơn.
* Mặt yếu:
- Đa số hc sinh ham mê hc b9 môn Vt l, nhưng khi l&m c'c b&i tp vt l c'c em thường l,ng
t,ng trong vic đUnh hướng gi)i, c3 th- n3i h/u như c'c em chưa bi0t c'ch gi)i c(ng như trnh b&y
lời gi)i.
Theo ch,ng tôi, th4c trạng nêu trên c3 th- do m9t số nguyên nhân sau:
+ Hc sinh chưa c3 phương ph'p tổng quan đ- gi)i m9t b&i tp Vt l.
+ Hc sinh chưa bi0t vn dng c'c ki0n th7c, đUnh lut Vt l ....
+ N9i dung cu tr,c chương trnh s'ch gi'o khoa mới h/u như không d&nh thời lượng cho vic
hướng dVn hc sinh gi)i b&i tp hay luyn tp
d/ Các nguyên nhân, các yếu tố tác động:
- Cùng với xu th0 ph't tri-n của khoa hc công ngh. Đ9i ng( gi'o viên luôn năng đ9ng – s'ng tạo-
tn tâm với nghề, ly cht lượng gi)ng dạy l&m kim chỉ nam , luôn tm ra phương ph'p gi)ng dạy
tạo được h7ng th, cho hc sinh v& c3 hiu qu) nht.
- Đa số hc sinh tch c4c – s'ng tạo – khi gi)i c'c b&i tp, c'c em đ8 bi0t vn dng c'c ki0n th7c đ8
được ti0p thu, tch l(y v&o gi)i c'c b&i tp
- Tạo điều kin thun lợi cho những hc sinh c3 năng l4c, c3 niềm đam mê, c3 s'ng tạo trong hc
tp b9 môn.
e/ Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
Người viết: Võ Thị châu - Trường THCS Nguyễn Trãi Trang 5