PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Sinh học là môn khoa học về sự sống, cung cấp những kiến thức lý thuyết về
sự sống trong đó có thể thiết kế thành các mô hình ứng dụng để học tập. Do đó quá
trình giáo viên giảng dạy có thể hướng dẫn cho học sinh thiết kế các mô hình học
tập nhằm phát huy tính tích cực của học sinh điều này có ý nghĩa vô cùng quan
trọng. Học sinh không những tiếp nhận những tri thức sinh học đã có sẵn mà chủ
yếu là quá trình học sinh tự học, tự nhận thức, tự khám phá, tìm tòi các tri thức
sinh học một cách chủ động, tích cực dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
Qua quá trình giảng dạy trong những năm qua tôi nhận thấy rằng trong việc
tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh bằng các mô hình đồ dùng dạy học
tự làm có vai trò quan trọng trong hình thành kiến thức, kỹ năng, học sinh tiếp thu
bài một cách nhanh chóng, tích cực và tự giác. Đồng thời trong giai đoạn hiện nay
việc xử lý rác thải trong trường học rất được quan tâm tro đó có thể nghiên cứu,
hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng dạy học từ rác thải trong Nhà trường để phục
vụ cho giảng dạy có nhiều ý nghĩa.
Trong khi đó bộ môn sinh học ở trường THPT nói chung là môn khoa học
thực nghiệm nhiều kiến thức trừu tượng, nên trong việc giảng dạy và học tập để
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động nhận thức thì việc là và
sử dụng đồ dùng dạy học kết hợp với phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học
tích cực là việc làm vô cùng quan trọng và thiết yếu nhằm phát huy phẩm chất và
năng lực người học.
Trong đó phần sinh học 11 có nhiều nội dung liên quan đến cấu tạo và chức
năng của các cơ quan cơ thể thực vật có thể làm các đồ dùng học tập áp dụng trong
giảng dạy, tạo cho học sinh hứng thú và tiếp thu bài hiệu quả hơn tôi đã thiết kế đồ
dùng dạy học tự làm “Mô hình cơ thể thực vật trưởng thành” để giảng dạy một số
nội dung liên quan đến cấu tạo và chức năng của cơ quan ở thực vật, vì vậy tôi
chọn đề tài “Sử dụng đồ dùng dạy học tự làm từ rác thải tái chế kết hợp với các
phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để dạy một số nội dung trong các bài về
cấu tạo và chức năng của cơ thể thực vật Sinh Học 11- THPT”
1
2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
2.1. Phạm vi nghiên cứu
Các bài học liên quan đến kiến thức cở thể thực vật trong chương trình sinh
học lớp 11-THPT tại 3 trường trên địa bàn Quỳ Hợp, từ năm học 2018-2019 đến
năm học 2020-2021.
2.2. Đối tượng nghiên cứu
Thiết kế các mô hình học tập từ rác thải về cấu tạo cơ thể thực vật và một số
phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy môn sinh học lớp 11-
THPT.
3. Mục đích, phương pháp nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Đề tài này giúp giáo viên hướng dẫn học sinh tự làm các đồ dùng dạy học đơn
giản từ rác thải tái chế, dễ làm để sử dụng trong dạy học môn sinh học 11 THPT.
Đồng thời với việc sử dụng kết hợp với các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích
cực, hợp lí của giáo viên sẽ tác động rất lớn đối với học sinh trong quá trình học
tập và tự tìm tòi học hỏi, khắc sâu kiến thức, mở rộng hiểu biết về khoa học và đạt
hiệu quả cao trong học tập.
3.2. Phương pháp nghiên cứu;
Đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau đây;
+ Phương pháp nghiên cứu lý luận và thử nghiệm mô hình;
+ Phương pháp trình bày mô hình;
+ Phương pháp sử dụng sơ đồ trực quan;
+ Phương pháp điều tra, quan sát thực tiễn;
+ Phương pháp tổng kết đúc rút kinh nghiệm;
4. Tính mới và những đóng góp của đề tài
Hiện nay việc hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng dạy học trong giảng dạy và
học tập ngày càng bị mai một đi, việc cải tiến phương pháp dạy học truyền thống
kết hợp có hiệu quả với các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực là yêu cầu cần
thiết với toàn ngành GD hiện nay.
Việc sử dụng đồ dùng dạy học tự làm từ rác thải và các phương pháp dạy học,
kỹ thuật và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh là một điểm
mới, mang lại hiệu quả cao trong giáo dục.
Giúp học sinh hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo hơn trong các giờ học
hiểu bài sâu, giải thích được các hiện tượng thực tế của cuộc sống.
2
Giúp học sinh hứng thú và nắm vững tổng quan kiến thức về cấu tạo chức
năng và các quá trình sinh lý của cơ thể thực vật, từ đó giúp học sinh liên hệ để
giải quyết tốt các vấn đề gắn với thực tiễn và học tốt ở các khối tiếp theo.
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
I. Cơ sở lí luận và thực tiễn
1. Cơ sở lí luận
Đồ dùng dạy học tự làm là những hình ảnh, dụng cụ, đồ vật phục vụ cho việc
dạy và học mà học sinh có thể quan sát, khám phá để nhận thức sự vật hiện tượng
và các quá trình, đặc biệt nếu được sử dụng kết hợp với các phương pháp dạy học
tích cực thì sẽ mang lại hiệu quả to lớn trong học tập.
Đồ dùng dạy học đối với bộ môn sinh học là để mô tả về cấu tạo và cơ chế
của quá trình, giúp phát huy tính năng động, sáng tạo trong tư duy của học sinh.
Người giáo viên đứng trên bục giảng phải thể hiện hết khả năng của mình về lối
diễn đạt nội dung bài, có nghệ thuật thu hút học sinh đặc biệt là phải tạo sự hấp
dẫn, lôi cuốn học sinh bằng một phương pháp thủ thuật riêng của chuyên môn
trong việc tổ chức các hoạt động dạy học vì vậy đồ dùng dạy học không thể thiếu
đối với người thầy khi lên lớp và đối với học sinh khi tìm hiểu vấn đề, đồ dùng dạy
học chính là điều kiện, phương tiện để dạy học và học bộ môn sinh học.
Ngoài ra đồ dùng dạy học là đối tượng tri giác thật hấp dẫn buộc các em phải
động não, suy nghĩ giải đáp thắc mắc mà bản thân các em đặt ra, đồ dùng dạy học
đã dẫn các em vào hoạt động học tập với sự tập trung cao độ, làm việc liên tục,
căng thẳng mà các em không hề hay biết. Như vậy các em đã đáp ứng được yêu
cầu của giáo viên đặt ra đối với việc tiếp thu bài.
Rõ ràng qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi thấy được tầm quan trọng của đồ
dùng dạy học, nhất là trong việc hình thành cho các em thao tác thực hành, đem
hình ảnh sống động thực tế vào bài giảng và giúp học sinh cảm thất gần gũi và yêu
thích bộ môn hơn, hoạt động học tập có hiệu quả cao hơn. Nội dung kiến thức của
bộ môn sinh học bao giờ cũng đặt quan sát, phân tích và tiến hành thí nghiệm lên
hàng đầu, do đó đồ dùng dạy học là một dụng cụ không thể thiếu trong giảng dạy
môn sinh học ở trường THPT nói chung và môn sinh học lớp 11 nói riêng.
1.2. Cơ sở thực tiễn
Sử dụng một số phiếu điều tra trong đề tài.
1.2.1. Phiếu điều tra dành cho giáo viên:
Kính đề nghị Thầy/Cô vui lòng dành thời gian đọc kỹ và trả lời chính xác, khách
quan các câu hỏi dưới đây bằng cách đánh dấu (X ) vào ô của phương án trả lời
phù hợp.
3
1. Theo thầy (cô) việc hướng dẫn học sinh học tự làm đồ dung dạy học từ
rác thải tái chế kết hợp với các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực có khó
thực hiện tại trường mình công tác không?
a. Không thực hiện được.
b. Khó thực hiện.
c. Thực hiện được.
d. Thực hiện tốt
2. Theo thầy sử dụng đồ dùng dạy học tự làm từ rác thải tái chế kết hợp
với các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực có mang lại hiệu quả trong dạy
học cho học sinh?
a. Rất hiệu quả.
b. Hiệu quả.
c. Hiệu quả thấp
d. Không hiệu quả.
3. Thầy (cô) đã từng hướng dẫn học sinh tự làm đồ dung dạy học chưa?
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
1.2.2. Phiếu dành cho học sinh: Rubic đánh giá mục đích, ý nghĩa của làm
đồ dung dạy học.
Mẫu phiếu số 1. Mục đích, ý nghĩa của làm đồ dung dạy học
Nội dung Có Không
1. Hiểu mục đích làm đồ dùng dạy học từ rác thải tái chế
2. Hứng thú với việc làm đồ dùng dạy học từ rác thải tái chế
3. Biết làm đồ dùng dạy học từ rác thải tái chế
4. Giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
Mẫu phiếu số 2. Vai trò của việc sử dụng đồ dùng dạy học tự làm từ rác
thải tái chế kết hợp với các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực.
Nội dung Có Không
1. Mạnh dạn phát biểu nhiều hơn, chủ động tham gia vào quá trình
học tập.
2. Giao tiếp, trao đổi thông tin, giúp học sinh học tập có hiệu quả
Học sinh rất vui vẻ sau tiết học
4
3. Phát triển các kĩ năng nhận xét, kĩ năng quan sát, kĩ năng sử
dụng đồ dùng dạy học, kĩ năng trình bày tranh luận
4. tư duy sáng tạo đạt hiệu quả cao hơn trong hình thành kiến thức
1.3. Thực trạng của vấn đề
Kết quả phiếu điều tra dành cho giáo viên.
Tổng số giáo viên được khảo sát 75 người
Phiếu 1
Câu hỏi khảo sát Không
thực hiện
được
Khó thực
hiện được
Thực hiện
được
Thực hiện
tốt.
1. Theo thầy (cô) việc hướng dẫn
học sinh học tự làm đồ dung dạy
học từ rác thải tái chế kết hợp
với các phương pháp, kỹ thuật
dạy học tích cực có khó thực
hiện tại trường mình công tác
không?
2.5% 10.8% 30.9% 55.8%
Phiếu 2
Câu hỏi khảo sát Không
hiệu quả
Hiệu quả Hiệu quả
thấp
Hiệu quả
cao
2. Theo thầy sử dụng đồ dùng
dạy học tự làm từ rác thải tái chế
kết hợp với các phương pháp, kỹ
thuật dạy học tích cực có mang
lại hiệu quả trong dạy học cho
học sinh?
1.5% 15.3% 32.9% 50.3%
Câu hỏi 3
Câu hỏi khảo sát Chưa từng Đã từng
3. Thầy (cô) đã từng hướng dẫn học sinh tự
làm đồ dung dạy học chưa? 86.2% 13.8%
Kết quả phiếu điều tra dành cho học sinh.
1.2.2. Phiếu dành cho học sinh: Rubic đánh giá mục đích, ý nghĩa của làm
đồ dung dạy học.
5