Bệnh Gai Cột Sống
Gai cột sống là bệnh trong đó có sự phát triển không mong muốn của
xương hoặc sụn đã bị thoái hóa.
Gai thường có ở xung quanh khớp xương và đĩa liên sống. Nhiều
người than phiền bị gai cột sống và cho là gai gây ra đau lưng, đau cổ.
Thực ra, gai là do sự hóa già của xương và sụn và bản thân gai không
gây đau. Đa số người trên 60 tuổi thường có những chồi xương này mà
không biết và chỉ tình cờ tìm ra khi chụp hình X-quang cơ thể trong khi chẩn
đoán một bệnh nào khác. Tuy nhiên, 42% những trường hợp gai này một lúc
nào đó có thể đưa tới đau cổ, lưng, lan ra tứ chi, yếu bàn tay bàn chân.
Chữ Gai cũng không chính xác vì chồi xương trơn tru, dài vài mi li
mét và là phần nhô ra của xương.
Ôn lại về cột sống
Xương sống trẻ sơ sinh có 33 đốt: 7 đốt cổ, 12 đốt ngực, 5 đốt thắt
lưng, 5 đốt hông và 4 đốt cụt. Tới khi trưởng thành, các đốt hông và cụt dính
lại với nhau, chỉ còn lại hai xương cùng và xương cụt. Vì thế cột sống người
trưởng thành có 26 xương.
Cột sống nâng đỡ sức nặng các phần ở bên trên của cơ thể là đầu,
mình, hai tay.
Cột sống chạy từ đáy hộp sọ xuống tới cuối lưng, bao bọc và bảo vệ
dây cột sống (spinal cord). Dây cột sống gồm có các tế bào thần kinh, các bó
sợi thần kinh kết nối tất cả các bộ phận của cơ thể với não bộ. Từ cột sống,
phát xuất 32 đôi dây thần kinh tủy sống. Xương sống ăn khớp với hộp
xương sọ, xương sườn, đai hông và là nơi bám của các cơ lưng.
Cột sống không đứng ngay thẳng mà có nhiều đoạn hơi cong để chịu
sức nặng cơ thể hữu hiệu hơn trong các thế đứng khác nhau.
Các đốt xương sống được dây chằng và hơn 400 cơ bắp nho nhỏ neo
giằng hỗ trợ.
Dây chằng (ligament) là một băng mô liên kết xơ cứng, mầu trắng, nối
hai xương với nhau ở vùng khớp. Các dây này không đàn hồi nhưng có thể
uốn cong, giữ cho khớp mạnh hơn và giới hạn sự chuyển động của khớp về
một phía nào đó.
Nằm giữa các đốt xương là một cấu trúc dẹp (đĩa liên sống) cấu tạo
bằng chất collagen rất bền chắc dùng làm chất đệm cho đốt xương, chống đỡ
với sức mạnh va chạm. Khi mới sanh, nước chiếm 80% thành phần cấu tạo
đĩa và đĩa mềm sốp. Tới tuổi gia tăng, nước trong đĩa khô dần. Vì đĩa không
có mạch máu nuôi dưỡng, cho nên khi bị tổn thương thì không tự lành được.
Nguyên nhân
Có ít nhất 3 nguyên nhân để giải thích sự hiện diện của gai cột sống:
1- Gai xương có thể là kết quả của việc xương tự tu bổ sau khi liên tục
bị chấn thương như sức ép, va chạm, cọ xát. Thí dụ những người làm nghề
khuân vác nặng, người quá kí tăng áp lực lên xương khớp, người có dáng đi
đứng không ngay ngắn khiến cột sống xiêu vẹo.
2- Khi đĩa liên sống hư hao, xẹp xuống, dây chằng giữa các đốt sống
sẽ chùng giãn, khớp chuyển động nhiều hơn
-Phản ứng tự nhiên của cơ thể với sự chùng giãn này là làm cho dây
chằng dầy lên để có sức giữ vững cột sống.
-Lâu ngày, calci sẽ tụ lại trên dây chằng và tạo ra các gai hoặc chồi
xương.
-Dây chằng ở trong ống cột sống cũng có thể dày lên, ống thu hẹp, ép
vào dây thần kinh và gây ra các dấu hiệu bệnh.
3- Gai là một diễn tiến của sự hóa già. Đĩa sụn và xương bị thoái hóa,
hao mòn, mặt xương khớp gồ ghề và gai mọc ra. Đó là bệnh viêm xương
khớp, thường thấy ở người tuổi cao.
Nói chung, các yếu tố như Di truyền, kém dinh dưỡng, nếp sống
không lành mạnh, dáng điệu đứng ngồi xấu, chấn thương liên tục (do thể
thao, tai nạn xe cộ) là những rủi ro đưa tới sự thoái hóa xương khớp và tạo
gai nhanh hơn.
Bệnh thường thấy ở người cao tuổi khi cột sống bắt đầu thoái hóa với
tuổi già và thường có nhiều ở nam giới hơn là nữ giới. Tuy nhiên nữ giới ở
tuổi mãn kinh cũng hay bị gai cột sống.
Dấu hiệu
Đa số bệnh gai cột sống không gây ra dấu hiệu triệu chứng gì. Tuy
nhiên khi gai cọ xát với xương khác hoặc các phần mềm ở xung quanh như
dây chằng, rễ dây thần kinh thì bệnh nhân mới thấy đau.
Đau thường xuất hiện ở cổ, thắt lưng, đặc biệt là khi bệnh nhân đứng
hoặc đi. Đau lan xuống vai với nhức đầu khi gai ở cột sống cổ, lan xuống
lưng, chân khi gai ở cột sống lưng.
Cơn đau tăng khi cử động, giảm khi nghỉ do đó sẽ đưa tới giới hạn cử
động ở các phần này.
Khi dây thần kinh bị chèn ép, bệnh nhân cảm thấy đau ở tay và chân,
cơ bắp yếu. Nếu ống tủy bị quá thu hẹp, bệnh nhân sẽ có rối loạn đại tiểu
tiện, mất cảm giác.
Ngoài gai cột sống, các dấu hiệu vừa kể cũng thấy trong bệnh tiểu
đường, rối loạn tuần hoàn ở tứ chi, u, viêm hoặc nhiễm trùng cột sống. Một
số dấu hiệu của gai cột sống cũng tương tự như ở các bệnh viêm thấp khớp,
chấn thương lưng, đứt đĩa liên sống.
Cần phân biệt Gai cột sống với Thoái hóa cột sống, đau thần kinh tọa,
thoát vị đĩa đệm. Sự phân biệt căn cứ vào dấu hiệu và y sử của mỗi trường
hợp.
Chụp hình X-quang là phương thức rõ ràng để phân biệt gai cột sống
với các bệnh vừa kể.
-Trong bệnh gai cột sống, chồi nhô ra từ xương sẽ hiện rõ rệt trên
phim X-quang.
-Trong thoái hóa cột sống và thoái vị đĩa đệm, trên phim X-quang sẽ
thấy có thay đổi về cấu trúc và vị trí của đốt sống và khớp như đĩa đệm xẹp
hoặc lòi ra, khoảng cách liên sống hẹp lại, đốt sống hao mòn.