Giáo án môn T t ng H Chí Minhư ưở ồ T ạVăn Sang
CH NG VIIƯƠ
T T NG H CHÍ MINH V VĂN HOÁ,Ư ƯỞ Ồ Ề
Đ O Đ C VÀ XÂY D NG CON NG I M IẠ Ứ Ự ƯỜ Ớ
M cụ đích:
Cung cấp cho sinh viên những n iộ dung cơ bản c aủ TT HCM về văn hóa, đạo đức
và xây dựng con người m i.ớ HCM đã đưa ra những quan ni mệ chung về văn hóa, về vai trò,
về m t ộs lĩnh vố ực c aủ văn hóa. Mặt khác, Người còn trình bày t tư ưởng c aủ mình về vai trò
của đạo đức cách m nạg, về những phẩm chất đạo đức cần có c aủ con người m i,ớ
những nguyên tắc cơ bản để xây dựng đạo đức mới, sau cùng là những c ngố hi nế c aủ
HCM v đề ạo đức, nhân văn và văn hóa vào sự phát tri nể chung c a vủăn hóa nhân loại.
Yêu cầu:
Sinh viên cần nắm được nhưng quan điểm chung, cơ bản c aủ HCM về văn hóa,
đạo đức và xây dựng con người m iớ đáp ứng yêu cầu, nhi mệ vụ của giai đoạn cách
m ngạ m i- ớCách m ngạ xã h iộ chủ nghĩa.
Ho t đ ng c a GV và SVạ ộ ủ N i dung bài h cộ ọ
Gi i thi u s l c và đi vào n i dung: H Chíớ ệ ơ ượ ộ ồ
Minh đã đ nh nghĩa nh th nào v văn hóa? ị ư ế ề
Trong đ nh nghĩa văn hóa c a H Chí Minh nóị ủ ồ
ph n ánh nh ng đi u c b n gì?ả ữ ề ơ ả
- Ngu n g c c a văn hóa: t lao đ ng…ồ ố ủ ừ ộ
- C u trúc c a văn hóa: là s t ng h p c a m iấ ủ ự ổ ợ ủ ọ
ph ng th c sinh ho t.ươ ứ ạ
Đ nh nghĩa v văn hóa này đ c hi u theo nghĩaị ề ượ ể
r ng hay nghĩa h p? văn hóa bao g m nh ng lĩnhộ ẹ ồ ữ
v c nào?ự
M c đích c a văn hóa là gì? Nh m đ m b o sụ ủ ằ ả ả ự
sinh t n c a con ng i.ồ ủ ườ
I. Nh ng quan đi m c b n c a HCMữ ể ơ ả ủ
v văn hoaề
1. Khái ni m văn hóa theo TT HCMệ
a. Đ nh nghĩa v văn hóaị ề
Tháng 8-1943, khi còn trong nhàở
tù c a T ng Gi i Th ch, HCM đ a raủ ưở ớ ạ ư
đ nh nghĩa v văn hoá: “ị ề Vì l sinh t nẽ ồ
cũng nh m c đích c a cu c s ng, loàiư ụ ủ ộ ố
ng i m i sáng t o và phát minh ra ngônườ ớ ạ
ng , ch vi t, đ o đ c, pháp lu t, khoaữ ữ ế ạ ứ ậ
h c, tôn giáo, văn h c, ngh thu t,ọ ọ ệ ậ
nh ng công c cho sinh ho t hàng ngàyữ ụ ạ
v ăn m c và các ph ng th c sề ặ ở ươ ứ ử
d ng. Toàn b nh ng sáng t o và phátụ ộ ữ ạ
minh đó t c là văn hoá.ứ
Văn hoá là s t ng h p c a m iự ổ ợ ủ ọ
ph ng th c sinh ho t cùng v i bi u hi nươ ứ ạ ớ ể ệ
c a nó mà loài ng i đã s n sinh ra nh mủ ườ ả ằ
thích ng nh ng nhu c u đ i s ng và đòiứ ữ ầ ờ ố
h i c a s sinh t nỏ ủ ự ồ .
b. Quan đi m v xây d ng m t n nể ề ự ộ ề
văn hóa m iớ
- Cùng v i đ nh nghĩa v văn hóa,ớ ị ề
HCM con nêu 5 điêm l n đ nh h ng cho ! ớ ị ướ
vi c xây d ng nên văn hóa dân tôc:ệ ự "
“1. Xây d ng tâm ly: tinh thân đôcự # "
lâp, t c ng" ự ườ
2. Xây d ng luân ly: biêt hy sinhự # #
Trang 1
Giáo án môn T t ng H Chí Minhư ưở ồ T ạVăn Sang
Văn hóa thu c lĩnh v c nào?ộ ự
Văn hóa v i kinh t và chính tr có m i quan hớ ế ị ố ệ
nh th nào v i nhau?ư ế ớ
minh, lam l i cho quân chung ợ #
3. Xây d ng xa hôi: moi s nghiêpự $ " " ự "
liên quan đên phuc l i cua nhân dân trong# # ợ !
xã h iộ
4. Xây d ng chinh tri: dân quyênự # "
5. Xây d ng kinh têự #”
2. Quan đi m c a HCM v các v n để ủ ề ấ ề
chung c a văn hóa.ủ
a. Quan đi m v v trí và vai trò c aể ề ị ủ
văn hóa trong đ i s ng xã h iờ ố ộ
-M t là, văn hóa là đ i s ngộ ờ ố
tinh th n c a xã h i, thu c ki n trúcấ ủ ộ ộ ế
th ng t ng.ượ ầ
Trong quan h v i chính tr :ệ ớ ị
Chính tr , xã h i đ c gi i phóng thì vănị ộ ượ ả
hóa m i đ c gi i phóng. Chính tr mớ ượ ả ị ở
đ ng cho văn hóa phát tri nườ ể
Trong quan h v i kinh t : Kinhệ ớ ế
t thu c v c s h t ng, là n n t ngế ộ ề ơ ở ạ ầ ề ả
c a vi c xây d ng văn hóa. ủ ệ ự xây d ngự
c s h t ng đ có đi u ki n xây d ngơ ở ạ ầ ề ề ệ ự
và phát tri n văn hóa.ể
-Hai là, văn hóa không th đ ngể ứ
ngoài mà ph i trong kinh t và chínhả ở ế
tr , ph i ph c v nhi m v chính trị ả ụ ụ ệ ụ ị
và thúc đ y s phát tri n c a kinh tẩ ự ể ủ ế
- Văn hóa có tính tích c c, chự ủ
đ ng, đóng vai trò to l n nh m t đ ngộ ớ ư ộ ộ
l c, thúc đ y s phát tri n c a kinh tự ẩ ự ể ủ ế
và chính tr :ị
- Văn hóa ph i trong kinh t vàả ở ế
chính tr có nghĩa là;ị
+ Văn hóa ph i tham gia th cả ự
hi n nh ng nhi m v chính tr , thúc đ yệ ữ ệ ụ ị ẩ
xây d ng và phát tri n kinh t . Quanự ể ế
đi m này đ nh h ng cho vi c xây d ngể ị ướ ệ ự
m t n n văn hóa m i Vi t Nam, đ nhộ ề ớ ở ệ ị
h ng cho m i ho t đ ng văn hóa.ướ ọ ạ ộ
+ Kinh t và chính tr cũngế ị
ph i có văn hóa. V n d ng sáng t o TTả ậ ụ ạ
HCM, Đ ng ta ch tr ng g n văn hóaả ủ ươ ắ
v i phát tri n, ch tr ng đ a các giá trớ ể ủ ươ ư ị
văn hóa th m sâu vào kinh t và chính tr ,ấ ế ị
làm cho văn hóa th c s v a là m c tiêu,ự ự ừ ụ
v a là đ ng l c c a công cu c xây d ngừ ộ ự ủ ộ ự
và phát tri n đ t n c.ể ấ ướ
Trang 2
Giáo án môn T t ng H Chí Minhư ưở ồ T ạVăn Sang
Tính ch t văn hóa không ph i “nh t thành b tấ ả ấ ấ
bi n” mà nó thay đ i cho phù h p v i t ng giaiế ổ ợ ớ ừ
đo n các m ng.ạ ạ
1943: DT – KH – ĐC.
2/1951: xây d ng m t n n văn hóa có tính ch t DTự ộ ề ấ
– KH – ĐC.
1945 – 1954: Xây d ng n n VH dân ch m i đ ngự ề ủ ớ ồ
th i là n n văn hóa kháng chi n. khi MB đ c GPờ ề ế ượ
thì xây d ng n n văn hóa XHCN.ự ề
9/1960: n n VH có n i dung XHCN và tính dânề ộ
t c.ộ
1991: n n VH tiên ti n đ m đà b n s c dân t c.ề ế ậ ả ắ ộ
Hi n pháp 1992: n n văn hóa m ng tính dân t c,ế ề ạ ộ
hi n đ i và nhân văn.ệ ạ
- VHGD phong ki ế n : HCM cho rằng, đó là nền
VHGD từ chương, kinh viện, xa rời thực tế, không
quan tâm đến thực nghiệm, coi kinh thánh của
thánh hiền là đỉnh cao trí tuệ.
Mẫu người mà nền VHGDPK hướng đến là: kẻ sĩ,
là quân tử, là bậc trượng phu hoàn toàn xa lạ với
người bình dân, phụ nữ bị tước quyền học vấn.
- VHGD th ự c dân : HCM cho rằng, đó là nền
VHGD ngu dân, làm cho dân đần độn thêm.
Theo HCM thì nó “chỉ dạy cho họ một lòng chung
thực giả dối, chỉ dạy cho họ biết sùng bái những
kẻ mạnh hơn mình, dạy cho thanh niên yêu Tổ
quốc nhưng không phải là Tổ quốc của mình”
b. Quan đi m v tính ch t c a n nể ề ấ ủ ề
văn hóa
+ Tính ch t dân t cấ ộ : C t cách dân t c,ố ộ
tinh tuý bên trong, đ c tr ng c a văn h cặ ư ủ ọ
+ Tính khoa h cọ: Thuân theo trào l u ti n" ư ế
hoá c a t t ng hi n đ i: Hoà bình,ủ ư ưở ệ ạ
đ c l p, dân ch , ti n b xã h i. Đ uộ ậ ủ ế ộ ộ ấ
tranh ch ng nh ng gì trái v i khoa h c,ố ữ ớ ọ
ph n ti n b , duy tâm, th n bí, mê tín dả ế ộ ầ ị
đoan, bi t g n đ c kh i trong, k th aế ạ ụ ơ ế ừ
truy n th ng t t đ p c a dân t c, ti pề ố ố ẹ ủ ộ ế
thu tinh hoa văn hóa nhân lo i.ạ
+ Tính ch t đ i chúngấ ạ : ph c v nhânụ ụ
dân, h p v i nguy n v ng, đ m đà tínhợ ớ ệ ọ ậ
nhân văn, là n n văn hóa do qu n chúngề ầ
xây d ngự
c. Quan đi m v ch c năng c a vănể ề ứ ủ
hóa: văn hóa có ba ch c năng ch y uứ ủ ế
sau:
- M t là, bội d ng lý t ng, tồ ưỡ ưở ư
t ng đúng đ n, tình c m cao đ p:ưở ắ ả ẹ
- Hai là, m r ng hi u bi t, nângở ộ ể ế
cao dân trí.
- Ba là, b i d ng nh ng ph mồ ưỡ ữ ẩ
ch t t t đ p, phong cách lành m nh,ấ ố ẹ ạ
h ng con ng i t i cái chân, thi n, mướ ườ ớ ệ ỹ
đ hoàn thi n b n thânể ệ ả
3. Quan đi m c a HCM v m t sể ủ ề ộ ố
lĩnh v c chính c a văn hóaự ủ
a. Văn hóa giáo d cụ
- Phê phán n n văn hoá phongề
ki n và n n văn hoá th c dânế ề ự .
- Đ a ra m t h th ng quan đi mư ộ ệ ố ể
r t phong phú và hoàn ch nh v giáo d c,ấ ỉ ề ụ
đ nh h ng cho n n giáo d c phát tri nị ướ ề ụ ể
đúng đ n, góp ph n quan tr ng vào sắ ầ ọ ự
nghi p xây d ng CNXH và đ u tranhệ ự ấ
th ng nh t n c nhàố ấ ướ
Trang 3
Giáo án môn T t ng H Chí Minhư ưở ồ T ạVăn Sang
Hoặc: Trong bài: “Chính sách ngu dân”, HCM đã
viết:
- “Trường học lập ra không phải để giáo dục cho
thanh niên An Nam một nền học vấn tốt đẹp và
chân thực, mở mang trí tuệ và phát triển tư tưởng
cho họ, mà trái lại càng làm cho họ đần độn thêm”
- “Nền GD ấy dạy cho thanh niên khinh rẻ nguồn
gốc, dòng giống mình. Nó làm cho thanh niên trở
nên ngu ngốc” (Tư tưởng T1 Tr 399)
Theo HCM, nền GD mới “có nhiệm vụ cấp bách
là phải GD lại nhân dân ta, chúng ta phải làm cho
dân tộc ta trở nên 1 dân tộc, dũng cảm, yêu nước,
yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước VN
độc lập”
Mục đích của nền GD thực dân là: Đào tạo những
kẻ phục vụ cho chính quyền thực dân, đó là tuỳ
phái, thông ngôn, viên chức nhỏ, nên nó dạy cho
thanh niên VN thờ ơ, xa rời đời sống của người lao
động và cuộc đấu tranh của nhân dân, của DT,
hoặc thuần tuý để lấy bằng cấp.
M t tr n giáo d c còn ph i “c i t o tri th c cũ”,ặ ậ ụ ả ả ạ ứ
“đào t o tri th c m i”, “tri th c hoá công nông”,ạ ứ ớ ứ
xây d ng đ i ngũ tri th c đông v s l ng m nhự ộ ứ ề ố ượ ạ
v chuyên môn nghi p v , v ng vàng v chính trề ệ ụ ữ ề ị
là nhi m v v vang c a giáo d c.ệ ụ ẻ ủ ụ
N i dungộ c a m t tr n giáo d c ph i phù h p v iủ ặ ậ ụ ả ợ ớ
t ng giai đo n cách m ng v a đáp ng t t nhi uừ ạ ạ ừ ứ ố ệ
v tr c m t, t ng th i kỳ, v a có tính chi n l cụ ướ ắ ừ ờ ừ ế ượ
lâu dài. Giáo d c nh v y ph i bao g m c xã h iụ ư ậ ả ồ ả ộ
và chuyên môn, chính tr , đ o đ c, KHKT.ị ạ ứ
Ph ng châm:ươ LL - TTi n, h c - hành, k t h pễ ọ ế ợ
nhà tr ng gia đình và xã h i, h c m i lúc m iườ ộ ọ ọ ọ
n i, h c th y, b n...ơ ọ ầ ạ
Ph ng phápươ : bám ch c m c tiêu GDắ ụ
không ng ng nâng cao dân trí ừ cán b đ ngộ ả
viên nâng cao s tu d ng v ch nghĩa Mácự ưỡ ề ủ
Lênin, h c t p văn hoá, văn nghê, KHKT, kinh t ,ọ ậ ế
qu n lý đ đ ng ta tr thành đ o đ c, văn minh.ả ể ả ở ạ ứ
b. Văn hóa văn nghệ
Văn ngh là văn hoá và nghệ ệ
thu t, bi u hi n t p trung nh t c a n nậ ể ệ ậ ấ ủ ề
văn hoá, đ nh cao c a đ i s ng tinh th n,ỉ ủ ờ ố ầ
hình nh c a tâả ủ m h n dân t c. Có baồ ộ
Trang 4
Giáo án môn T t ng H Chí Minhư ưở ồ T ạVăn Sang
Các bài vi t và tác ph m: B n yêu sách cế ẩ ả ủa nhân
dân An Nam, Đông dương, con rồng tre, con người
biết mùi hun khói, bản án chế độ thực dân Pháp,
nhật kí trong tù,… Qua ngòi bút của HCM đã:
- V ạ ch tr ầ n b ộ m ặ t tàn ác , âm mưu thâm hiểm
của bọn thực dân ĐQ. Tố cáo sự đầu độc VH, đàn
áp nền VH dân tộc, phá hoại tất cả các phong tục,
tập quán và nền văn minh của dân tộc thuộc địa,
phụ thuộc, Họ cố tình làm cho các dân tộc này
“càng ít VH càng tốt”
- Đ ả kích cái g ọ i là “công lí” c ủ a b ọ n th ự c dân ,
HCM đã viết: “Công lí được tượng trưng bằng
một người đàn bà hiền dịu, một tay cầm cân, một
tay cầm kiếm. Vì đường từ Pháp đến Đông Dương
xa quá, xa đến nỗi sang được tới đó thì cán cân đã
mất thăng bằng, đĩa cân chảy lỏng ra và biến
thành những tẩu thuốc phiện hoặc những chai
rượu ty, nên người đàn bà tội nghiệp chỉ còn lại
được cái kiếm để chém giết, bà chém đến cả
người vô tội, và nhất là người vô tội”
- C ổ v ũ tinh th ầ n đ ấ u tranh, n ổ i d ậ y c ủ a nhân dân
các dân t ộ c b ị áp b ứ c , HCM viết: “… Không,
người Đông Dương không chết, người Đông
Dương vẫn sống mãi mãi. Sự đầu độc có hệ thống
của bọn tư bản thực dân không thể làm tê liệt sức
sống, càng không thể làm tê liệt tư tưởng CM của
người Đông Dương. Luồng gió từ nước Nga thợ
thuyền, tứ tổ quốc CM, hoặc tư Aán Độ chiến đấu
đã thổi đến giải phóng cho Đông Dương… Đằng
sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương
đang giấu 1 cái gì sôi sục, đang gào thét và sẽ
bùng nổ 1 cách ghê gớm khi thời cơ đến. Bộ phận
ưu tú có nhiệm vụ thúc đẩy cho thời cơ mau đến.
Sự tàn bạo của CNTB đã chuẩn bị đất rồi, CNXH
chỉ còn phải làm cái việc gieo hạt giống cho công
cuộc giải phóng nữa thôi…”
- Giúp ng ườ i Pháp CS hi ể u th ế nào là CN th ự c
dân. Nhà sử học Pháp Sác Lơ Phu Mi Ô đã viết:
“NAQ đã có đóng góp quan trọng vào việc hình
thành truyền thống chống CN TD – một truyền
thống làm vẻ vang cho ĐCS Pháp”
- Tuyên truy ề n , c ổ v ũ , đ ộ ng viên nhân dân cả nước
đấu tranh giành chính quyền trong kháng chiến và
xây dựng XH mới.
- T ậ p h ợ p ngày càng đông đ ả o các v ă n ngh ệ sĩ vào
m ặ t tr ậ n (hiểu là 1 tổ chức) và làm cho họ trở
quan đi m ch y u:ể ủ ế
- M t là, văn hóa - văn ngh làộ ệ
m t m t tr n, ngh sĩ là chi n sĩ, tácộ ặ ậ ệ ế
ph m văn ngh là vũ khí s c bén trongẩ ệ ắ
đ u tranh cách m ngấ ạ (tính chi n đ uế ấ
c a văn hoá)ủ
Trang 5