Héi To¸n Häc ViÖt Nam
th«ng tin to¸n häc
Th¸ng 12 N¨m 2006 TËp 10 Sè 4
Trường Đại học Đông Dương chụp năm 1930 (19 Lê Thánh Tông, Hà Nội)
L−u hµnh néi bé
Th«ng Tin To¸n Häc
• Tæng biªn tËp:
Lª TuÊn Hoa
• Ban biªn tËp:
Ph¹m Trµ ¢n
NguyÔn H÷u D−
Lª MËu H¶i
NguyÔn Lª H−¬ng
NguyÔn Th¸i S¬n
Lª V¨n ThuyÕt
§ç Long V©n
NguyÔn §«ng Yªn
• B¶n tin Th«ng Tin To¸n Häc
nh»m môc ®Ých ph¶n ¸nh c¸c
sinh ho¹t chuyªn m«n trong
céng ®ång to¸n häc ViÖt nam vµ
quèc tÕ. B¶n tin ra th−êng k× 4-
6 sè trong mét n¨m.
• ThÓ lÖ göi bµi: Bµi viÕt b»ng
tiÕng viÖt. TÊt c¶ c¸c bµi, th«ng
tin vÒ sinh ho¹t to¸n häc ë c¸c
khoa (bé m«n) to¸n, vÒ h−íng
nghiªn cøu hoÆc trao ®æi vÒ
ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu vµ
gi¶ng d¹y ®Òu ®−îc hoan
nghªnh. B¶n tin còng nhËn ®¨ng
c¸c bµi giíi thiÖu tiÒm n¨ng
khoa häc cña c¸c c¬ së còng
nh− c¸c bµi giíi thiÖu c¸c nhµ
to¸n häc. Bµi viÕt xin göi vÒ toµ
so¹n. NÕu bµi ®−îc ®¸nh m¸y
tÝnh, xin göi kÌm theo file (®¸nh
theo ABC, chñ yÕu theo ph«ng
ch÷ .VnTime, hoÆc unicode).
• Mäi liªn hÖ víi b¶n tin xin göi
vÒ:
B¶n tin: Th«ng Tin To¸n Häc
ViÖn To¸n Häc
18 Hoµng Quèc ViÖt, 10307 Hµ Néi
e-mail:
hthvn@math.ac.vn
© Héi To¸n Häc ViÖt Nam
Ảnh trang bìa của Léon Busy chụp
7
Khoa To¸n-C¬-Tin häc
Nöa thÕ kû x©y dùng vµ ph¸t triÓn
Ph¹m Kú Anh (§HKHTN - §HQG Hµ Néi)
Ngµy 8 th¸ng 10 n¨m 2006, lÔ kû niÖm
50 n¨m thµnh lËp Khoa To¸n-C¬-Tin häc,
Tr−êng §¹i häc Tæng hîp Hµ Néi
(§HTHHN), nay lµ Tr−êng §¹i häc Khoa
häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi,
®· ®−îc tiÕn hµnh träng thÓ t¹i Nhµ h¸t lín
thµnh phè Hµ Néi víi sù tham dù ®«ng ®¶o
cña c¸c thÕ hÖ thµy trß cña Khoa.
Nöa thÕ kû ®· tr«i qua kÓ tõ ngµy Khoa
To¸n-Lý chung cho c¶ hai tr−êng
§HTHHN vµ §¹i häc S− ph¹m Hµ Néi do
GS Lª V¨n Thiªm lµm chñ nhiÖm ®−îc
thµnh lËp. N¨m 1960 bé phËn To¸n - Lý vµ
bé phËn Sinh - Ho¸ cña tr−êng §HTHHN
®−îc nhËp l¹i thµnh Khoa Tù nhiªn vÉn do
Gi¸o s− Lª V¨n Thiªm lµm chñ nhiÖm. Sau
®ã, n¨m 1961 Bé Gi¸o dôc ra quyÕt ®Þnh
chia Khoa Tù nhiªn thµnh ba khoa: To¸n -
Lý, Sinh vËt vµ Ho¸ häc, trong ®ã Khoa
To¸n - Lý do GS Hoµng Tôy lµm chñ
nhiÖm. §Õn n¨m 1963, Bé phËn To¸n lín
m¹nh ®· ®−îc t¸ch ra thµnh mét Khoa ®éc
lËp. Khoa To¸n do GS Hoµng Tôy lµm chñ
nhiÖm cã 4 bé m«n: Gi¶i tÝch, X¸c suÊt,
C¬ häc vµ bé m«n Ph−¬ng ph¸p tÝnh, gåm
c¸c nhãm VËn trï, §¹i sè, Logic, Ph−¬ng
ph¸p tÝnh vµ sau nµy cã thªm nhãm m¸y
tÝnh.
Líp c¸n bé ®Çu tiªn cña Khoa víi nhiÖt
huyÕt trµn ®Çy, võa d¹y, võa ®äc s¸ch tù
nghiªn cøu. Ngoµi GS Lª V¨n Thiªm,
Khoa cßn cã thµy Hoµng Tôy míi b¶o vÖ
PTS ë Liªn x« trë vÒ vµ mét sè sinh viªn
giái võa tèt nghiÖp ®−îc gi÷ l¹i Khoa, nh−
c¸c thµy Hoµng H÷u §−êng, Phan §øc
ChÝnh, NguyÔn Thõa Hîp, Ph¹m Ngäc
Thao vµ mét sè thµy kh¸c.
§Õn nh÷ng n¨m cuèi thËp kû 60, t¹i
Khoa To¸n non trÎ ®· h×nh thµnh nh÷ng
nhãm nghiªn cøu m¹nh vÒ To¸n häc, C¬
häc. N¨m 1964 GS Hoµng Tôy c«ng bè
c«ng tr×nh "Concave programming under
linear constraints" trong B¸o c¸o cña
VHLKHLX. Ngµy nay giíi khoa häc quèc
tÕ gäi ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn trong c«ng
tr×nh nÒn mãng, më ®Çu cho lý thuyÕt tèi
−u toµn côc nãi trªn lµ "L¸t c¾t Tôy". N¨m
1965 thµy Phan §øc ChÝnh b¶o vÖ thµnh
c«ng luËn ¸n PTS t¹i tr−êng §HTH
Lomonosov. C¸c kÕt qu¶ chÝnh cña luËn ¸n
®· ®−îc tæng kÕt trong cuèn chuyªn kh¶o
viÕt chung víi GS Shylov ®−îc nhµ xuÊt
b¶n Nauka ph¸t hµnh vµ ®−îc dÞch ra c¸c
tiÕng Anh, TiÖp. NhiÒu c¸n bé trong Khoa
®· nªu nh÷ng tÊm g−¬ng s¸ng vÒ tinh thÇn
tù häc, tù nghiªn cøu. §iÓn h×nh lµ thµy
Hoµng H÷u §−êng ®· cã c«ng tr×nh vÒ
®iÒu khiÓn tèi −u ®−îc ®¨ng trªn t¹p chÝ
Ph−¬ng tr×nh vi ph©n; thµy NguyÔn Thõa
Hîp cã kÕt qu¶ ®−îc c«ng bè trong B¸o
c¸o cña ViÖn Hµn l©m khoa häc Liªn X«.
Nh÷ng c¸n bé ®−îc cö ra n−íc ngoµi häc
tËp ®· hoµn thµnh tèt nhiÖm vô, nh− Thµy
Ph¹m Ngäc Thao cã bµi ®¨ng trong
Ph−¬ng tr×nh vi ph©n ®−îc Arnold trÝch
dÉn. Thµy Hoµng H÷u Nh− lµ mét trong
nh÷ng ng−êi ViÖt Nam ®Çu tiªn cã bµi
®¨ng trªn t¹p chÝ Lý thuyÕt X¸c suÊt vµ
øng dông, Thµy §Æng Huy RuËn cã bµi vÒ
lý thuyÕt otomat ®¨ng trong B¸o c¸o
VHLKHLX, vv...
Th¸ng 9 n¨m 1965, trong khãi löa cña
chiÕn tranh, Thñ t−íng Ph¹m V¨n §ång
thÊy ®−îc tÇm quan träng cña To¸n häc
còng nh− sù cÇn thiÕt ph¶i chuÈn bÞ lùc
l−îng khoa häc tµi n¨ng cho tæ quèc, ®· ra
quyÕt ®Þnh thµnh lËp líp chuyªn To¸n phæ
th«ng ®Çu tiªn trong c¶ n−íc. Khoa To¸n
8
®−îc nhµ n−íc giao thªm träng tr¸ch ®µo
t¹o häc sinh n¨ng khiÕu cho ®Êt n−íc.
§Õn n¨m 1970, víi viÖc C¬ häc trë
thµnh ngµnh ®µo t¹o chÝnh thøc, Khoa ®æi
thµnh Khoa To¸n-C¬.
Khoa To¸n §HTH HN lµ mét trong
nh÷ng ®¬n vÞ ®Çu tiªn trong c¶ n−íc d¹y
m«n M¸y tÝnh. N¨m 1963 thÇy NguyÔn
C«ng Thuý ®· d¹y m«n lËp tr×nh trªn m¸y
tÝnh ®iÖn tö cho sinh viªn Khoa To¸n. Tõ
1966 Khoa b¾t ®Çu më chuyªn ngµnh m¸y
tÝnh. N¨m 1987, ®Ó ®¸p øng víi sù ph¸t
triÓn m¹nh mÏ cña bé phËn Tin häc, Khoa
To¸n - C¬ ®−îc ®æi thµnh Khoa To¸n- C¬ -
Tin häc, t−¬ng øng víi ba ngµnh ®µo t¹o
lín lµ To¸n häc, C¬ häc vµ Tin häc.
Khoa To¸n-C¬-Tin häc hiÖn cã 69 c¸n
bé trong biªn chÕ, 7 c¸n bé ®−îc ký hîp
®ång lµm viÖc vµ 19 ng−êi lµ c¸n bé hîp
®ång t¹o nguån cña Tr−êng. NhiÒu c¸n bé
nghØ h−u vÉn tiÕp tôc tham gia gi¶ng d¹y
vµ nghiªn cøu khoa häc. Lùc l−îng khoa
häc cña Khoa hiÖn cã 9 gi¸o s−, 3 gi¸o s−
kiªm nhiÖm, 15 phã gi¸o s−, 6 TSKH, 39
TS. Khoa cã Khèi trung häc phæ th«ng
chuyªn To¸n- Tin vµ 7 bé m«n: §¹i sè -
T« p« - H×nh häc, Gi¶i tÝch, To¸n häc tÝnh
to¸n vµ To¸n øng dông, X¸c suÊt - Thèng
kª, To¸n sinh th¸i vµ m«i tr−êng, Tin häc,
C¬ häc. Sè häc viªn ®ang theo häc t¹i
Khoa: h¬n 1000 sinh viªn hÖ ®¹i häc chÝnh
qui, 520 häc sinh phæ th«ng chuyªn To¸n-
Tin, 200 häc viªn cao häc, 20 nghiªn cøu
sinh vµ h¬n 1000 häc viªn t¹i chøc.
Sau ®©y lµ mét sè thµnh tÝch mµ Khoa
®· ®¹t ®−îc trong nöa thÕ kû x©y dùng vµ
ph¸t triÓn:
• Khoa To¸n-C¬-Tin häc lµ ®¬n vÞ ®Çu
tiªn trong toµn quèc tæ chøc b¶o vÖ luËn
¸n PTS vµ TS. §Õn nay ®· cã 6 luËn ¸n
TSKH, 82 luËn ¸n TS ®−îc b¶o vÖ t¹i
Khoa. Khoa lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn trong
§HTH HN tæ chøc ®µo t¹o cao häc. HiÖn
®· cã h¬n 350 häc viªn cao häc b¶o vÖ
thµnh c«ng luËn v¨n Th¹c sÜ.
• Kho¶ng 4000 Cö nh©n khoa häc,
3000 häc sinh chuyªn To¸n-Tin ®· tèt
nghiÖp t¹i Khoa. Khoa To¸n-C¬-Tin häc
lµ ®¬n vÞ ®i ®Çu trong viÖc t×m h−íng míi
trong ®µo t¹o. N¨m 1993, chuyªn ngµnh
To¸n-Tin øng dông ®−îc ®µo t¹o thö
nghiÖm lÇn ®Çu tiªn trong c¶ n−íc t¹i
Khoa To¸n-C¬-Tin häc. Khoa còng më
hÖ cao ®¼ng To¸n-Tin trong qu¶n lý víi
kho¶ng 100 häc viªn mçi kho¸. HÖ Cao
häc chuyªn ngµnh To¸n s¬ cÊp ®−îc më
t¹i Khoa ®· ®¸p øng nhu cÇu ®µo t¹o
chuyªn gia vÒ To¸n phæ th«ng vµ ®−îc
®éi ngò gi¸o viªn phæ th«ng trong c¶
n−íc nhiÖt t×nh h−ëng øng. Khoa trùc tiÕp
tham gia so¹n ch−¬ng tr×nh, viÕt gi¸o
tr×nh vµ gi¶ng d¹y cho c¸c líp Cö nh©n
khoa häc tµi n¨ng ®Çu tiªn trong c¶ n−íc.
§©y lµ nh÷ng líp ®µo t¹o ®éi ngò kÕ cËn
chÊt l−îng cao cho c¸c tr−êng §¹i häc vµ
ViÖn nghiªn cøu cña ViÖt Nam.
• Khèi phæ th«ng chuyªn To¸n-Tin ®¹t
®−îc nhiÒu thµnh tÝch xuÊt s¾c trong c¸c
kú thi häc sinh giái quèc gia, quèc tÕ:
§¹t 61 gi¶i quèc tÕ vÒ To¸n vµ 27gi¶i
quèc tÕ vÒ Tin, trong ®ã cã 21 gi¶i nhÊt
To¸n quèc tÕ vµ 2 gi¶i nhÊt Tin häc quèc
tÕ. Khèi ®· ®−îc Nhµ n−íc tÆng th−ëng
danh hiÖu Anh hïng lao ®éng vµ Hu©n
ch−¬ng §éc lËp h¹ng 3.
9
• C¸c c¸n bé cña Khoa ®· c«ng bè
h¬n 1000 bµi b¸o khoa häc, xuÊt b¶n h¬n
200 cuèn s¸ch, hoµn thµnh h¬n 200 ®Ò tµi
nghiªn cøu khoa häc, trong ®ã cã kho¶ng
100 ®Ò tµi cÊp Bé, cÊp §HQG vµ cÊp
Nhµ n−íc.
• Khoa lµ ®¬n vÞ ®Çu tiªn (tõ n¨m
1962) ®−a To¸n häc, C¬ häc, Tin häc vµo
thùc tÕ, phôc vô sù nghiÖp chèng Mü cøu
n−íc vµ c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x·
héi, víi viÖc gi¶i c¸c bµi to¸n nh−: næ
m×n ®Þnh h−íng, khÝ t−îng ph¸o binh,
thiÕt kÕ cÇu d©y, tÝnh tr÷ l−îng dÇu khÝ,
tÝnh n−íc d©ng trong b·o, ®iÒu khiÓn tèi
−u hÖ thèng ®iÖn, ®iÒu khiÓn nhµ m¸y
thuû ®iÖn Hoµ B×nh, phñ xanh ®Êt trèng
®åi nói träc, tÝnh to¸n gi¶m thiÓu rñi ro
cho hÖ thèng thñy ®iÖn S¬n La, vv... C¸n
bé cña Khoa ®ang lµm chñ nh÷ng ph−¬ng
tiÖn tÝnh to¸n hiÖn ®¹i bËc nhÊt ViÖt Nam
víi tæng n¨ng lùc tÝnh to¸n lªn ®Õn 300 tû
phÐp tÝnh dÊu phÈy ®éng trong 1 gi©y. HÖ
thèng m¸y tÝnh nµy ®· vµ ®ang gióp Khoa
gi¶i quyÕt nh÷ng bµi to¸n øng dông víi
khèi l−îng tÝnh to¸n rÊt lín trong thêi
gian thùc.
HiÖn nay t¹i Khoa To¸n-C¬-Tin häc ®·
h×nh thµnh nh÷ng nhãm nghiªn cøu m¹nh
thu hót ®−îc nhiÒu c¸n bé trÎ tham gia. §Ò
tµi nghiªn cøu cña c¸c nhãm hoÆc c¸ nh©n
trong Khoa rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, nh−
bÊt biÕn modular vµ lý thuyÕt ®ång lu©n,
h×nh häc ®¹i sè, d¸ng ®iÖu tiÖm cËn cña
ph−¬ng tr×nh vi ph©n, bµi to¸n biªn cho
ph−¬ng tr×nh elliptic vµ phi elliptic, lý
thuyÕt to¸n tö kh¶ nghÞch ph¶i vµ ph−¬ng
tr×nh tÝch ph©n kú dÞ, c¸c ph−¬ng ph¸p
tuÇn tù vµ song song gi¶i ph−¬ng tr×nh vi
ph©n, hÖ ®éng lùc suy biÕn, m« h×nh to¸n
sinh th¸i, lý thuyÕt to¸n tö ngÉu nhiªn, ®é
®o æn ®Þnh vµ chuçi ngÉu nhiªn, ph−¬ng
ph¸p Monte-Carlo vµ lý thuyÕt ®æi míi, lý
thuyÕt ®µn dÎo, c¬ häc vËt liÖu composite,
sãng vµ dao ®éng tùa tuÇn hoµn cña c¸c hÖ
®éng lùc phi tuyÕn, dßng ch¶y rèi, dßng
ch¶y nhiÒu pha, nhiÒu thµnh phÇn, xö lý
song song vµ c¸c vÊn ®Ò liªn quan, lý
thuyÕt tÝnh to¸n vµ ®é phøc t¹p, c¸c
ph−¬ng ph¸p luËn vµ ng«n ng÷ lËp tr×nh,
ng«n ng÷ h×nh thøc vµ otomat, xö lý ng«n
ng÷ tù nhiªn, vv...
Mèi quan hÖ hîp t¸c gi÷a Khoa To¸n-
C¬-Tin häc víi c¸c ®¬n vÞ b¹n, nh− ViÖn
To¸n häc, ViÖn C¬ häc, ViÖn C«ng nghÖ
Th«ng tin thuéc ViÖn Khoa häc vµ C«ng
nghÖ ViÖt Nam, c¸c tr−êng anh em, nh−
§¹i häc B¸ch Khoa Hµ Néi, §¹i häc S−
ph¹m Hµ Néi, §¹i häc S− ph¹m Vinh, §¹i
häc HuÕ, §¹i häc Th¸i Nguyªn, §¹i häc
S− ph¹m Xu©n Hoµ, §¹i häc S− ph¹m Quy
Nh¬n, vv... ngµy cµng ®−îc cñng cè vµ
ph¸t triÓn. NhiÒu c¸n bé cña c¸c ®¬n vÞ
b¹n ®· tham gia gi¶ng d¹y, h−íng dÉn cao
häc vµ nghiªn cøu sinh t¹i Khoa. Ng−îc
l¹i, ngoµi viÖc cö c¸n bé tham gia gi¶ng
d¹y ®¹i häc vµ sau ®¹i häc cho mét sè
tr−êng, Khoa cßn gãp phÇn ®µo t¹o c¸n bé
khung, x©y dùng ch−¬ng tr×nh, cung cÊp
gi¸o tr×nh ®Ó mét sè tr−êng b¹n cã ®iÒu
kiÖn më c¸c chuyªn ngµnh míi.
Sù phÊn ®Êu liªn tôc cña c¸c thÕ hÖ
thµy trß Khoa To¸n-C¬-Tin häc trong nöa
thÕ kû ®· ®−îc Nhµ n−íc ghi nhËn b»ng
nh÷ng tÊm hu©n ch−¬ng, nh÷ng b»ng khen
vµ nhiÒu danh hiÖu cao quý. Hy väng r»ng
trong t−¬ng lai, thÕ hÖ c¸n bé trÎ n¨ng
®éng sÏ kÕ tôc xøng ®¸ng truyÒn thèng tèt
®Ñp cña Khoa.