Ch đ 3:ủ ề
Hãy v n d ng ki n th c KT h c vi mô và VD th c t gi i thích nguyên lý : “Th ng m i cóậ ụ ế ứ ọ ự ế ả ươ ạ
th làm cho m i ng i đ u có l i”.ể ọ ườ ề ợ
Liên h v i th c ti n.ệ ớ ự ễ
Th ng m iươ ạ là ho t đ ng trao đ iạ ộ ổ c a c iủ ả , hàng hóa, d ch vị ụ, ki n th cế ứ , ti n tề ệ v.v gi a haiữ
hay nhi uề đ i tácố, và có th nh n l i m t giá tr nào đó (b ng ti n thông quaể ậ ạ ộ ị ằ ề giá cả) hay b ngằ
hàng hóa, d ch v khác nh trong hình th c th ng m i hàng đ i hàng. Trong quá trìnhị ụ ư ứ ươ ạ ổ
này, ng i bánườ là ng i cung c p c a c i, hàng hóa, d ch v ... choườ ấ ủ ả ị ụ ng i muaườ , đ i l i ng iổ ạ ườ
mua s ph i tr cho ng i bán m t giá tr t ng đ ng nào đó. Th ng m i là ho t đ ng nh mẽ ả ả ườ ộ ị ươ ươ ươ ạ ạ ộ ằ
m c đích sinh l iụ ợ bao g m mua bán hàng hoá, cung ng d ch v , đ u t , xúc ti n th ng m i vàồ ứ ị ụ ầ ư ế ươ ạ
các ho t đ ng nh m m c đích sinh l i khác…ạ ộ ằ ụ ợ
Th tr ngị ườ là c ch đ th ng m i ho t đ ng đ c. D ng nguyên th y c a th ng m i làơ ế ể ươ ạ ạ ộ ượ ạ ủ ủ ươ ạ
hàng đ i hàng, trong đó ng i ta trao đ i tr c ti p hàng hóa hay d ch v mà không c n thông quaổ ườ ổ ự ế ị ụ ầ
các ph ng ti n thanh toán. Ví d , m t ng i A đ i m t con bò l y 5 t n thóc c a ng i Bươ ệ ụ ộ ườ ổ ộ ấ ấ ủ ườ
ch ng h n. Hình th c này còn t n t i đ n ngày nay do nhi u nguyên nhân (ch ng h n do bênẳ ạ ứ ồ ạ ế ề ẳ ạ
bán không tin t ng vào t giá h i đoái c a đ ng ti n s d ng đ thanh toán). Trong hình th cưở ỷ ố ủ ồ ề ử ụ ể ứ
này không có s phân bi t rõ ràng gi a ng i bán và ng i mua, do ng i bán m t hàng A l i làự ệ ữ ườ ườ ườ ặ ạ
ng i mua m t hàng B đ ng th i đi m.ườ ặ ồ ờ ể
Vì th ti n đ c hình thành nh m t ph ng ti n trao đ i đa năng đ đ n gi n hóa th ngế ề ượ ư ộ ươ ệ ổ ể ơ ả ươ
m i. N u nh tr c kia ti n th ng đ c kiên k t v i các ph ng ti n trao đ i hi n th c cóạ ế ư ướ ề ườ ượ ế ớ ươ ệ ổ ệ ự
giá tr thí d nh đ ng ti n b ngị ụ ư ồ ề ằ vàng thì ti n ngày nay thông th ng là t v t li u mà chính nóề ườ ừ ậ ệ
không có giá tr (ịti n gi yề ấ ). Trong trao đ i qu c t ng i ta g i các lo i ti n khác nhau làổ ố ế ườ ọ ạ ề ti nề
tệ. Giá tr c a ti n hình thành t tr giá đ i ng mà ti n đ i di n cho chúng. Ngày x a vàngị ủ ề ừ ị ố ứ ề ạ ệ ư
và b cạ là các v t b o đ m giá tr c a ti n t iậ ả ả ị ủ ề ạ châu Âu. Ngày nay vi c này không còn thông d ngệ ụ
n a và ti n là t ng tr ng cho giá tr c a hàng hóa mà ng i ta có th mua đ c. Chính vì thữ ề ượ ư ị ủ ườ ể ượ ế
mà khi đ a thêm ti n gi y hayư ề ấ ti n kim lo iề ạ vào s d ng thì t ng giá tr c a ti n l u thông trongử ụ ổ ị ủ ề ư
m t n n kinh t không đ c nâng cao thêm mà ch d n đ nộ ề ế ượ ỉ ẫ ế l m phátạ.
Th ng m i t n t i vì nhi u lý do. Nguyên nhân c b n c a nó là sươ ạ ồ ạ ề ơ ả ủ ự chuyên môn hóa và phân
chia lao đ ngộ, trong đó các nhóm ng i nh t đ nh nào đó ch t p trung vào vi c s n xu t đườ ấ ị ỉ ậ ệ ả ấ ể
cung ng các hàng hóa hay d ch v thu c v m t lĩnh v c nào đó đ đ i l i hàng hóa hay d chứ ị ụ ộ ề ộ ự ể ổ ạ ị
v c a các nhóm ng i khác. Th ng m i cũng t n t i gi a các khu v c là do s khác bi t gi aụ ủ ườ ươ ạ ồ ạ ữ ự ự ệ ữ
các khu v c này đem l iự ạ l i th so sánhợ ế hay l i th tuy t đ iợ ế ệ ố trong quá trình s n xu t ra các hàngả ấ
hóa hay d ch v có tính th ng m i ho c do s khác bi t trong các kích th c c a khu v c (dânị ụ ươ ạ ặ ự ệ ướ ủ ự
s ch ng h n) cho phép thu đ c l i th trongố ẳ ạ ượ ợ ế s n xu t hàng lo tả ấ ạ . Vì th , th ng m i theo cácế ươ ạ
giá c th tr ng đem l i l i ích cho c hai khu v c.ả ị ườ ạ ợ ả ự
Th ng m i là chìa khoá m ra con đ ng đi đ n th nh v ngươ ạ ở ườ ế ị ượ . Các nhà kinh t đã t lâu hi uế ừ ể
r ng th ng m i làm tăng c a c i. Trên th c t , th ng m i t o ra c a c i ngay trong các qu cằ ươ ạ ủ ả ự ế ươ ạ ạ ủ ả ố
gia và gi a các qu c gia v i nhau. Ðó là b i vì th ng m i khuy n khích các đ a ph ng, t nh vàữ ố ớ ở ươ ạ ế ị ươ ỉ
qu c gia chuyên sâu vào nh ng hàng hoá h có th s n xu t khá hi u qu , nh ng m t hàng cóố ữ ọ ể ả ấ ệ ả ữ ặ
l i th so sánh. ợ ế
L i th so sánh c a m t qu c gia n m trong l c l ng lao đ ng, tài nguyên thiên nhiên, vănợ ế ủ ộ ố ằ ự ượ ộ
hoá và ki n th c c a ng i dân qu c gia đó. T t c các n c đ u có l i th so sánh trong m tế ứ ủ ườ ố ấ ả ướ ề ợ ế ộ
s s n ph m. Nh ng n c có ngu n nhân công r có xu h ng t p trung vào các ngành ngh số ả ẩ ữ ướ ồ ẻ ướ ậ ề ử
d ng nhi u nhân công. Nh ng n c có giá thuê nhân công đ t đ l i có xu h ng t p trung vàoụ ề ữ ướ ắ ỏ ạ ướ ậ
các ngành s n xu t đòi h i đ u t vào nh ng công ngh c n đ n ít nhân công.ả ấ ỏ ầ ư ữ ệ ầ ế
Khi các qu c gia ti n hành ho t đ ng th ng m i, h có xu h ng mua t n c ngoài nh ngố ế ạ ộ ươ ạ ọ ướ ừ ướ ữ
s n ph m mà s n xu t trong n c t ng đ i khó và đ t, và bán ra nh ng s n ph m d s n xu tả ẩ ả ấ ướ ươ ố ắ ữ ả ẩ ễ ả ấ
v i giá thành t ng đ i r .ớ ươ ố ẻ
Th ng m i hai chi u nh v y làm gi m giá thành, m r ng s n xu t, tăng tuy n d ng nhânươ ạ ề ư ậ ả ở ộ ả ấ ể ụ
công, tăng thu nh p và phúc l i xã h i c hai n c. Th ng m i không bao gi ch đem l i l iậ ợ ộ ở ả ướ ươ ạ ờ ỉ ạ ợ
ích cho qu c gia này còn qu c gia kia thì ch u thi t. ố ố ị ệ
V i m t s ng i, khó có th tin r ng th ng m i t do th c s làm tăng thu nh p và c aớ ộ ố ườ ể ằ ươ ạ ự ự ự ậ ủ
c i c a t t c các qu c gia, nh ng l ch s th gi i đã ch ng minh đi u này. Th c t thì t t cả ủ ấ ả ố ư ị ử ế ớ ứ ề ự ế ấ ả
các qu c gia giàu có trên th gi i đ u giành đ c v trí c a h ch y u nh m t y u t - h làố ế ớ ề ượ ị ủ ọ ủ ế ờ ộ ế ố ọ
nh ng qu c gia th ng m i l n.ữ ố ươ ạ ớ
Không m t qu c gia nào có th đ t đ c m c tăng tr ng kinh t b n v ng mà không hộ ố ể ạ ượ ứ ưở ế ề ữ ạ
th p hàng rào th ng m i n c mình. N u m t n c đóng c a th tr ng, n c đó s bu cấ ươ ạ ướ ế ộ ướ ử ị ườ ướ ẽ ộ
ng i lao đ ng ph i làm vi c v t v h n v i thu nh p ít h n. R t cu c, các ngành công nghi pườ ộ ả ệ ấ ả ơ ớ ậ ơ ố ộ ệ
c a n c đó s ph i ch u l và suy thoái.ủ ướ ẽ ả ị ỗ
Ð tăng tr ng kinh t , các qu c gia ph i m c a th tr ng v i nhau. Nh n th c đ c th cể ưở ế ố ả ở ử ị ườ ớ ậ ứ ượ ự
t c b n này, nh ng n c ASEAN đã đ ng ý m c a th tr ng khu v c c a h , gi ng nh thế ơ ả ữ ướ ồ ở ử ị ườ ự ủ ọ ố ư ị
tr ng khu v c r ng l n đã m Châu Âu và B c M .ườ ự ộ ớ ở ở ắ ỹ
M t n n kinh t mà không có th ng m i đó là n n kinh t đóng. Khi có th ng m i thì t tộ ề ế ươ ạ ề ế ươ ạ ấ
c các lo i hàng hoá không còn d ng trao đ i mà đ c thông qua trên th tr ng vì v y hàngả ạ ở ạ ổ ượ ị ườ ậ
hoá tr nên phong phú, đa d ng, t o ra nhi u s l a ch n. T đó ta th y th ng m i không ph iở ạ ạ ề ự ự ọ ừ ấ ươ ạ ả
là tr n đ u mà các ho t đ ng th ng m i là s k t n i ng i này v i ng i khác , n c nàyậ ấ ạ ộ ươ ạ ự ế ố ườ ớ ườ ướ
trao đ i v i n c khác giúp con ng i có th mua đ c nh ng hàng hoá, d ch v đa d ng,ổ ớ ướ ườ ể ượ ữ ị ụ ạ
phong phú và chi phí th p. Và th ng m i cũng giúp các n c có l i t kh năng trao đ i này.ấ ươ ạ ướ ợ ừ ả ổ
Th ng m i cho phép các n c chuyên môn hoá vào lĩnh v c mà h làm t t nh t và s d ngươ ạ ướ ự ọ ố ấ ử ụ
hàng hoá phong phú h n. Dù v y ta có th th y r ng th ng m i là 1 con dao 2 l i, đ i v i cácơ ậ ể ấ ằ ươ ạ ưỡ ố ớ
n c có n n kinh t phát tri n thì th ng m i đóng vai trò quan tr ng trong nên kinh t qu cướ ề ế ể ươ ạ ọ ế ố
dân và đem l i nh ng c h i phát tri n t t nh t. Nh ng đ i v i nh ng n c có n n kinh tạ ữ ơ ộ ể ố ấ ữ ố ớ ữ ướ ề ế
ch a phát tri n thì th ng m i l i kém h n, phát tri n ch m gây ra nhi u khó khăn trong vi cư ể ươ ạ ạ ơ ể ậ ề ệ
h i nh p. ộ ậ
Đ i v i ng i tiêu dùng: trong th i kỳ công nghi p hoá, hi n đ i hoá hi n nay nhu c u c aố ớ ườ ờ ệ ệ ạ ệ ầ ủ
con ng i càng cao đòi h i th tr ng ph i phát tri n m nh m , đa d ng v hàng hoá, m u mã,ườ ỏ ị ườ ả ể ạ ẽ ạ ề ẫ
ch t l ng s n ph m t t h n, b n h n, r h n. Và th ng m i đó gi i quy t đ c v n đ này,ấ ượ ả ẩ ố ơ ề ơ ẻ ơ ươ ạ ả ế ượ ấ ề
ng i tiêu dùng có nhi u s l a ch n h n v hàng hoá.ườ ề ự ự ọ ơ ề
Ví d : V i ngành d ch v vi n thông, các công ty cung c p d ch v nh : Viettel, HT, Mobile,ụ ớ ị ụ ễ ấ ị ụ ư
S-phone…luôn có nh ng cu c c nh tranh v giá c , d ch v chăm sóc khách hàng, ch t l ngữ ộ ạ ề ả ị ụ ấ ượ
s n ph m…Giúp cho ng i tiêu dùng có đ c nh ng s n ph m có ch t l ng t t và chi phíả ẩ ườ ượ ữ ả ẩ ấ ượ ố
h p lý , có nhi u lo i hình d ch v đ l a ch n…ợ ề ạ ị ụ ể ự ọ
Qua th ng m i , các doanh nghi p cũng có l i và gi đúng vai trò quan tr ng. Khi không cóươ ạ ệ ợ ữ ọ
th ng m i doanh nghi p ch có th trao đ i hàng hoá cho nhau, l i nhu n th p, còn khi cóươ ạ ệ ỉ ể ổ ợ ậ ấ
th ng m i ti p s c các doanh nghi p có thươ ạ ế ứ ệ ể bán hàng trong khuôn kh thh ng m i t do làmổ ươ ạ ự
cho c 2 bên đ u có l i.ả ề ợ
Ví d :ụ Gi a 2 hãng s n xu t đ u ng l n nh t th gi i là Pepsi và CocaCola luôn có nh ngữ ả ấ ồ ố ớ ấ ế ớ ữ
c nh tranh kh c li t v th tr ng đ thu hút m t nhóm khách hàngạ ố ệ ề ị ườ ể ộ trên th tr ng n c gi iị ườ ướ ả
khát. Trong cu c tranh này không có ng i th ng ng i thua mà nó giúp 2 công ty cùng cóộ ườ ắ ườ
nh ng thay đ i t duy và công ngh …. Và nó tr c ti p giúp n n th ng m i c a th gi i phátữ ổ ư ệ ự ế ề ươ ạ ủ ế ớ
tri n.ể
Đ i v i ng i lao đ ng : Khi có th ng m i thì c u lao đ ng cũng tăng theo, kéo theo đó làố ớ ườ ộ ươ ạ ầ ộ
nhi u ng i có vi c làm, gi i quy t v n đ v n n th t nghi p.ề ườ ệ ả ế ấ ề ề ạ ấ ệ
Đ i v i chính ph thì th ng m i giúp m r ng th tr ng kinh t gi a các n c, đ a ra cácố ớ ủ ươ ạ ở ộ ị ườ ế ữ ướ ư
chính sách h p lý nh m thúc đ y nên th ng m i phát tri n. ợ ằ ẩ ươ ạ ể
Ví d :ụ V i nhi u thành viên m i đ c k t n p vào t ch c th ng m i th gi i WTO, chínhớ ề ớ ượ ế ạ ổ ứ ươ ạ ế ớ
ph nhi u n c đã th y đ c nh ng c h i phát tri n đ t n c t vi c tr thành thành viênủ ề ướ ấ ượ ữ ơ ộ ể ấ ướ ừ ệ ở
c a WTO. Nh v y th tr ng th gi i ngày càng đ c m r ng và th ng m i th gi i đ củ ư ậ ị ườ ế ớ ượ ở ộ ươ ạ ế ớ ượ
phát tri n, m r ng h n.ể ở ộ ơ
Liên h th c ti n : ệ ự ễ
Gia nh p t ch c th ng m i th gi i WTO là m t b c nh y quan tr ng giúp cho nênậ ổ ứ ươ ạ ế ớ ộ ươ ả ọ
th ng m i VN phát tri n.ươ ạ ể
Trong phân tích v tác đ ng gia nh p WTO thì l i ích đ u tiên và rõ nh t th ng đ c nh cề ộ ậ ợ ầ ấ ườ ượ ắ
đ n là VN s nhanh chóng thu hút đ u t ế ẽ ầ ư và đ y m nh xu t kh u. Phân tích v đi u này, làẩ ạ ấ ẩ ề ề
thành viên WTO, VN có đi u ki n đ xu t kh u vào th tr ng 149 n c thành viên theo m cề ệ ể ấ ẩ ị ườ ướ ứ
thu đ c c t gi m. Hàng hoá VN đ c đ i x bình đ ng và không b phân bi t. Đây là c sế ượ ắ ả ượ ố ử ẳ ị ệ ơ ở
đ VN có th đ y m nh xu t kh u các m t hàng l i th , khai thác thêm th tr ng. Đi u nàyể ể ẩ ạ ấ ẩ ặ ợ ế ị ườ ề
h t s c có ý nghĩa vì xu t kh u hi n chi m t i 60% GDP c a c n c.ế ứ ấ ẩ ệ ế ớ ủ ả ướ
Gia nh p WTO, môi tr ng kinh doanh VN s d n c i thi n theo h ng phù h p v i thông lậ ườ ẽ ầ ả ệ ướ ợ ớ ệ
qu c t , t o ra ni m tin và s c hút cho các nhà đ u t n c ngoài. Vi c ngày càng có nhi u nhàố ế ạ ề ứ ầ ư ướ ệ ề
s n xu t hàng đ u th gi i đ n VN đ u t c s s n xu t s t o ra năng l c s n xu t m i choả ấ ầ ế ớ ế ầ ư ơ ở ả ấ ẽ ạ ự ả ấ ớ
VN, tăng kh năng xu t kh u và chuy n d ch c c u kinh t . Bên c nh đó, gia tăng đ u t n cả ấ ẩ ể ị ơ ấ ế ạ ầ ư ướ
ngoài s giúp VN tham giaẽ sâu h n vào dây chuyên phân công s n xu t trên th gi i, c h iơ ả ấ ế ớ ơ ộ
xu t kh u m ra và doanh nghi p VN s g n ch t h n v i DN và th tr ng th gi i.ấ ẩ ở ệ ẽ ắ ặ ơ ớ ị ườ ế ớ
Đ c bi t, gia nh p WTO, VN có đ a v bình đ ng v i các thành viên khác trong vi c ho chặ ệ ậ ị ị ẳ ớ ệ ạ
đ nh chính sách th ng m i toàn c u nh m thi t l p m t tr t t kinh t công b ng trong vi cị ươ ạ ầ ằ ế ậ ộ ậ ự ế ằ ệ
đ u tranh b o v quy n l i cho đ t n c và DN. Đi u này có ý nghĩa l n, giúp DN tránh và gi iấ ả ệ ề ợ ấ ướ ề ớ ả
quy t thu n l i các cu c tranh ch p th ng m i theo nguyên t c WTO, không còn b thi t thòiế ậ ợ ộ ấ ươ ạ ắ ị ệ
nh tr c đây. ư ướ
Hi n nay trên th tr ng qu c t ,ệ ị ườ ố ế Nh t B nậ ả là đ i thố ủ c nh tranhạ c aủ Hoa Kỳ. Xét trên m tộ
vài khía c nh, đi u này là đúng vì các công ty Nh t và M s n xu t nhi u m t hàng gi ng nhau.ạ ề ậ ỹ ả ấ ề ặ ố
Hãng Ford và hãng Toyota c nh tranh đ thu hút cùng m t nhóm khách hàng trên th tr ng ô tô.ạ ể ộ ị ườ
Hewlett-Packard HP cũng c nh tranh v iạ ớ Sony Vaio trên th tr ng máy tính cá nhân đ thu hútị ườ ể
cùng m t nhóm hàng.ộ
Vì v y, ng i ta r t d m c sai l m khi nghĩ v s c nh tranh gi a các n c. Th ng m i ậ ườ ấ ễ ắ ầ ề ự ạ ữ ướ ươ ạ
gi a Nh t và M không gi ng nh m t cu c thi đ u th thao, trong đó luôn có k th ng, ữ ậ ỹ ố ư ộ ộ ấ ể ẻ ắ
ng i thua. S th t thì đi u ng c l i m i đúng: Th ng m i gi a hai n c có th làm c hai ườ ự ậ ề ượ ạ ớ ươ ạ ữ ướ ể ả
bên cùng đ c l i. ượ ợ
Đ lý gi i t i sao, hãy xem xét th ng m i tác đ ng nh th nào t i gia đình b n. Khi m t ể ả ạ ươ ạ ộ ư ế ớ ạ ộ
thành viên trong gia đình b n đi tìm vi c, anh ta ph i c nh tranh v i nh ng thành viên c a ạ ệ ả ạ ớ ữ ủ
các gia đình khác cũng đang tìm vi c. Các gia đình c nh tranh nhau khi đi mua hàng vì ệ ạ
gia đình nào cũng mu n mua hàng ch t l ng t t nh t v i giá th p nh t. Vì v y theo m t ố ấ ượ ố ấ ớ ấ ấ ậ ộ
nghĩa nào đó, m i gia đình đ u đang c nh tranh v i t t c các gia đình khác. ỗ ề ạ ớ ấ ả
Cho dù có s c nh tranh này, gia đình b n cũng không th có l i h n n u t cô l p v i t t ự ạ ạ ể ợ ơ ế ự ậ ớ ấ
c các gia đình khác. N u làm nh v y, gia đình b n s ph i t tr ng tr t, chăn nuôi, may ả ế ư ậ ạ ẽ ả ự ồ ọ
qu n áo và xây d ng nhà cho mình. Rõ ràng gia đình b n thu l i nhi u t kh năng ầ ự ở ạ ợ ề ừ ả
tham gia trao đ i v i các gia đình khác. Th ng m i cho phép m i ng i chuyên môn hóa ổ ớ ươ ạ ỗ ườ
vào m t lĩnh v c mà mình làm t t nh t, cho dù đó là tr ng tr t, may m c hay xây nhà. Thông quaộ ự ố ấ ồ ọ ặ
ho t đ ng th ng m i v i nh ng ng i khác, con ng i có th mua đ c ạ ộ ươ ạ ớ ữ ườ ườ ể ượ
nh ng hàng hóa và d ch v đa d ng h n v i chi phí th p h n. ữ ị ụ ạ ơ ớ ấ ơ
Cũng nh các gia đình, các n c đ c l i t kh năng trao đ i v i các n c khác. Th ng ư ướ ượ ợ ừ ả ổ ớ ướ ươ
m i cho phép các n c chuyên môn hóa vào lĩnh v c mà h làm t t nh t và th ng th c ạ ướ ự ọ ố ấ ưở ứ
nhi u hàng hóa và d ch v phong phú h n. Ng i Nh t, cũng nh ng i Pháp, ng i Ai C p ề ị ụ ơ ườ ậ ư ườ ườ ậ
và ng i Brazil là nh ng b n hàng c a chúng ta trong n n kinh t th gi i, nh ng cũng là đ i ườ ữ ạ ủ ề ế ế ớ ư ố
th c nh tranh c a chúng ta. ủ ạ ủ