Thuyền giấy
Tagor
Ngày lại ngày, tôi thả những chiếc thuyền giấy của tôi.
Từng chiếc một bơi trên dòng nước chảy,
Tôi viết tên tôi và tên làng tôi ở trên thuyền
bằng những chữ lớn màu đen
Tôi hi vọng rằng một người nào đó
trên một miền đất lạ
sẽ thấy chiếc thuyền này
và biết tôi là ai.
Trên những chiếc thuyền nhỏ của tôi,
Tôi chất đầy những hoa Siêu-li hái được ở trong vườn.
Và tôi hi vọng rằng trong đêm tối
những đoá hoa của bình minh này sẽ được mang vào
đất liền yên ổn.
Tôi buông những chiếc thuyền bằng giấy của tôi
rồi nhìn lên trời
và thấy những đám mây nhỏ
đang dong những chiếc buồm trắng phồng to.
Tôi không rõ người bạn nào của tôi ở trên trời
đã thả chúng xuống để chạy đua với những chiếc thuyền của tôi!
Khi đêm xuống.
Tôi úp mặt vào cánh tay
và mơ thấy thuyền của tôi
đang trôi, trôi mãi
dưới những vầng sao khuya
Những nàng tiên-giấc-ngủ đang đi trên những chiếc thuyền đó,
Và hàng hóa trong thuyền là những cái rổ
đựng đầy những giấc mơ
Đào Xuân Quý dịch
Lời bình
Sau mấy năm liền đau khổ trong tang tóc: đứa con gái thứ hai (1904) và
đứa con trai đầu (1907) chết, Tagor đã viết tập thơ “Trăng non”, coi đó là
niềm an ủi và một dịp để tìm lại hình ảnh những đứa con yêu quý đã qua đời.
Lúc đầu lấy tên là “Trẻ non” xuất bản năm 1915.
Bài thơ “Thuyền giấy” cũng như “Mây và Sóng”, “Những đóa hoa nhài
đầu tiên”,… là những bài thơ rất hay rút trong tập “Trăng non” này. Tác giả
nhắc lại trò chơi thả thuyền giấy để nói về kỉ niệm tuổi thơ và tâm hồn tuổi
thơ: ngây thơ và hồn nhiên, trong sáng và bay bổng tuyệt với. “Tôi” là nhân
vật trữ tình, có thể là nhà thơ thời bé nhỏ, cũng có thể là những đứa con yêu
quý của Tagor, đứa còn và đứa đã qua đời trong ốm đau bệnh tật.
Thả thuyền giấy, trò chơi hấp dẫn ấy đã diễn ra “ngày lại ngày”, chơi mãi
mà không chán; thú vị biết bao khi ngắm nhìn và thả hồn mình trôi theo
“Từng chiếc một bơi trên dòng nước chảy”, xa dần… xa dần… Những chiếc
thuyền giấy như một mảnh linh hồn tuổi thơ, được đánh số, được “ghi tên tôi
và tên làng tôi, bằng chữ lớn màu đen”. Con thuyền sẽ mang tên tôi tên làng
tôi đi đến những bến bờ xa lạ. Đó là những cuộc phiêu lưu, những cuộc viễn
du của tuổi thơ trong tưởng tượng vô cùng kì diệu:
“Tôi hi vọng rằng một người nào đó
trên một miền đất lạ
sẽ thấy chiếc thuyền này
và biết tôi là ai.”
Có tự hào về tên tuổi mình, về xóm làng quê hương mình mới có ước ao
và hy vọng tốt đẹp ấy. Chiếc thuyền giấy đã trở thành sứ giả của tuổi thơ
trong việc tìm bạn và kết bạn ở mọi phía chân trời, ở cửa sông, ở những bến
bờ xa lạ. Con thuyền giấy vì thế đã được “chấy đầy những hoa Siêu-li hái
được ở trong vườn”. Hoa Siêu-li là một loài hoa cánh nhỏ, nhiều màu sắc
rực rỡ, rất đẹp, nở vào lúc bình minh, được trẻ em Ấn Độ rất thích. Hoa
Siêu-li là hương sắc quê nhà, là quà tặng tuổi thơ gửi cho bè bạn chưa hề gặp
mặt, chưa hề biết tên và quen thân. Một món quà nhờ thuyền giấy mang theo
chứa đựng bao mơ ước và tình cảm thánh thiện, hồn nhiên, trong sáng:
“Và tôi hi vọng rằng trong đêm tối
những đoá hoa của bình minh này sẽ được mang vào
đất liền yên ổn.”
Nói rằng, mơ ước rừng, hoa Siêu-li - quà tặng- “sẽ được mang vào đất liền
yên ổn” là đến được những bàn tay bè bạn gần xa. Nói rằng tình bè bạn tuổi
thơ lúc nào cũng gắn liền với niềm hạnh phúc là vậy.
Không có tưởng tượng thì không có thơ hay. Tagor đã sống lại tuổi thơ,
đã nhớ lại hình ảnh tuổi thơ của những đứa con bé bỏng yêu thương đã mất
để sáng tạo nên những vần thơ đầy mộng tưởng. Thế giới tâm hồn tuổi thơ
vô cùng huyền diệu. Nếu trong “Mây và Sóng” em bé định cùng Mây bay
lên chín tâng không “chơi với vầng trăng bạc”, muốn cùng Sóng ca hát từ
sáng sớm đến chiều tà, “ngao du khắp nơi này nơi nọ” thì ở đây, “tôi” đã
thấy có bạn nhỏ nào ở trên trời thả xuống con thuyền “chiếc buồm trắng
phồng to”… “chạy đua với những chiếc thuyền của tôi”:
“Tôi buông những chiếc thuyền bằng giấy của tôi
rồi nhìn lên trời
và thấy những đám mây nhỏ