intTypePromotion=1

Tiểu luận môn logic biện chứng

Chia sẻ: Nguyễn Thị Tình | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:11

0
955
lượt xem
112
download

Tiểu luận môn logic biện chứng

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tư duy có thể được hiểu theo nghĩa là toàn bộ đời sống tinh thần của con người, là phạm trù đối lập với phạm trù vật chất (nghĩa này được dùng khi nói về vấn đề cơ bản của triết học). Tư duy cũng có thể được hiểu theo nghĩa hẹp hơn đó là giai đoạn cao của nhận thức (nhận thức lý tính). Theo nghĩa thứ hai, tư duy có quá trình hình thành, vận động và phát triển. Khái niệm một hình thức của tư duy - đương nhiên cũng có quá trình sinh thành, vận động và phát triển. Quá trình sinh...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tiểu luận môn logic biện chứng

  1. LUẬN ÁN NGHIÊN CỨU Tiểu luận môn logic biện chứng 1
  2. MỤC LỤC A. MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 3 B. NỘI DUNG................................................................................................................ 4 I. Bản chất của khái niệm.............................................................................................. 4 1.1 Định nghĩa ................................................................................................................. 4 1.2 Đặc trưng của khái niệm ............................................................................................ 4 II. Sự hình thành khái niệm .......................................................................................... 5 III. Cơ cấu biện chứng của khái niệm .......................................................................... 8 C. KẾT LUẬN ............................................................................................................. 12 2
  3. A. MỞ ĐẦU Tư duy có thể được hiểu theo nghĩa là toàn bộ đời sống tinh thần của con người, là phạm trù đối lập với phạm trù vật chất (nghĩa này được dùng khi nói về vấn đề cơ bản của triết học). Tư duy cũng có thể được hiểu theo nghĩa hẹp hơn đó là giai đoạn cao của nhận thức (nhận thức lý tính). Theo nghĩa thứ hai, tư duy có quá trình hình thành, vận động và phát triển. Khái niệm một hình thức của tư duy - đương nhiên cũng có quá trình sinh thành, vận động và phát triển. Quá trình sinh thành, vận động và phát triển (gọi tắt là quá trình hình thành) của khái niệm có logic của nó. Trong phạm vi tiểu luận này tôi đề cập đến quan điểm cuả logic biện chứng về sự hình thành và hoạt động của khái niệm trong tư duy 3
  4. B. NỘI DUNG I. Bản chất của khái niệm 1.1 Định nghĩa Khái niệm là hình thức cơ bản của tư duy phản ánh tương đối đầy đủ và có hệ thống về bản chất và quy luậtcủa đối tượng bằng các dấu hiệu khác biệt cơ bản. Đây là định nghĩa về khái niệm của logic hình thức và logic biện chứng trên lập trường của logic biện chứng. 1.2 Đặc trưng của khái niệm - Khái niệm là hình thức phản ánh(diễn tả) tương đối đầy đủ và có hệ thống về bản chất của đối tượng.Bản chất là yếu tố mang tính ổn định, tương đối bền vững vì vậy khái niệm là một hệ thống tri thức về bản chất của đối tượng. Hay khái niệm là hình thức của những tri thức kết thành hệ thống. Ở đây cúng ta cần hiểu một tri thức chưa phải là khái niệm, nhiều tri thức rời rạc, chưa thành hệ thống cũng chưa có khái niệm. Ví vậy phải có tri thức về cùng một đối tượng liên kết với nhau mới trở thành khái niệm. Lênin nói: sản phẩm cao nhất của bộ óc con người là các khái niệm. Hệ thống tri thức nói lên mặt ổn định(tĩnh) của khái niệm - Khái niệm là sự diễn tả tương đối đầy đủ có hệ thống vêg quy luật của đối tượng. Hay nói cách khác, khái niệm là hệ thộng những ý nghĩ về quy luật của đối tượng (là hình thức của những ý nghĩ kết thành hệ thống). Bản tính của quy luật là hoạt động, Sự vận động mới có quy luật. Đặc trưng này nói lên mặt động của khái niệm. Vậy khái niệm trong tư duy con người là một cơ cấu động tĩnh. Nó có mặt động vì nó là một hệ thống ý nghĩ, tĩnh vì nó là hệ thống tri thức. Tri 4
  5. thức trong hoạt động thì nó là ý nghĩ. Ý nghĩ khi được cố định lại thì dó là tri thức. Nguồn gốc của ý nghĩ, tri thức là hoạt động của con người. Hình thức biểu đạt (phương tiện biểu đạt)của khái niệm là các thuật ngữ(từ hoặc nhóm từ). Xét về mặt hình thức, thuật ngữ là cái vật chất(chữ- kí hiệu vật chất, tiếng- tín hiệu vật chất). Khái niệm thuộc về tinh thần(ý thức) Thuật ngữ và khái niệm khác nhau về nghĩa. Có nghĩ của thuật ngữ người ta gọi là ngữ nghĩa- nghĩa từ. Nghĩa của khái niệm thể hiện ử nội hàm, nghĩa của thuật ngữ thể hiện ử các thuật ngữ khác dùng để giải thích cho nó. chẳng hạn ASEAN: Cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á. Đây là nghi thuật ngữ chứ không phải nghĩa khái niệm Tuy nhiên, giữa nghĩa thuật ngữ và nghĩa khái niệm cũng có mối liên hệ với nhau. Biểu hiện ở chỗ: Trong đa phần trường hpj, người ta coi nghĩa của thụt ngữ là một thành tố nội hàm khái niệm. Bởi vì nghĩa của thuật ngữ cũng là thành quả của nhận thgức mà ử đó có sự đúc kết hoạt động thực tiễn của con người với đối tượng Quan hệ giữa nghĩa thuật ngữ và nghĩa khái niệm: Nghĩa khái niệm không đơn trị. Trong quá trình nhận thức trao đổi các khái niệ m có hiện tượng làm sai lệch nội hàm của khái niệm hoặc hiểu sai nọi hàm của khái niệm. Yêu cầu trong quá trình truyền bá khái niệm phải sử dụng thuật ngữ chính xác, càng tránh được các thuật ngữ đa nghĩa càng tốt Tóm lại khái niệm là hệ thống ý nghí phản ánh quy luật của đối tượng. Khía niệm có tính năng chỉ đạo một cách có hiệu quả hoạt động thực tiễn của con người với đối tượng. Các sản phẩm do con người tạo ra trong thực tiễn, các công cụ hoạt động thực tiễn của con người nói chung là hình thức vật chất hoá những khái niệm. II. Sự hình thành khái niệm 5
  6. Khái niệm là kết quả của quá trình nhận thức nhưng không phải nhận thức nào cũng tạo ra khái niệm Nhận thức con người trải qua hai giai đoạn, chỉ có giai đoạn nhận thức lý tính con người mới tạo ra khái niệm. để tạo ra nhận thức lý tính, có 3 yếu tố tác động: Sự thâm nhập của ngôn ngữ Sự xuất hiện và việc thực hiện các thao tác tư duy Yếu tố giữ vai trò quyết định là hoạt động thực tiễn của con người. Vì thực tiễn là nguồn gốc của các thao tác tư duy. - Sự thâm nhập của ngôn ngữ Trong hoạt động thực tiễn, những tín hiệu được con người thông qua quan hệ xã hội và xã hội hoá được biến thành phương tiện để biểu đạt đối tượng, biểu đạt những hiểu biết, diễn tả những ý nghĩ. Đó chính là ngôn ngữ và cũng thông qua ngôn ngữ con người thực hiện các thao tác trí óc. Nhưng ngôn ngữ không sản sinh ra các thao tác trí óc. Trong hoạt động thực tiễn, những động tác có tính kĩ thuật của con ngươuì được phán ánh trong đầu óc được cải biến đi và chủ quan hoá thành những thao tác trí óc. Cho nên nhâ n tố quyết định sự xuất hiện ngôn ngữ và những thao tác trí óc trong nhận thức của con người chính là hoạt động thực tiễn của con người. Thực tiễn quyết định nhận thức từ cảm tính đến lý tính thể hiện các vai trò: - Nó là phương thức nguồn gốc làm xuất hiện ngôn ngữ vàc các thao tác trí óc - Thực tiễn là phương thức đầu tiên mà con người phát hiện ra bản chất, quy luật của khách thể - Thực tiễn là nội dung phản ánh trong nhận thức lý tính của con người. Sự phản ánh thực tiễn làm xuất hiện trong đầu óc con người những ý nghĩ 6
  7. Thời kì đầu của sự xuất hiện nhận thức lý tính con người chưa có các khái niệm mà chỉ có các ý niệm Ý niệm là một cơ cấu có tính biểu tượng được gán vào ngôn ngữ khi lần đầu con người lĩnh hội việc sử dụng ngôn ngữ. Hay ý niệm là biểu tượng đã được đặt tên, đa gọi tên. Chẳng hạn khi đứa trẻ lên 3 chỉ vào ly nước để gọi nước .đứa bé này chưa có khái niệm về nước nhưng đã gọi tên được nước tức đã có trình độ về khái niệm Ý niệm và khái niệm đều giống nhau ở phương tiện ngôn ngữ biểu đạt. Sự khác nhau giữa ý niệm và khái niệm là: Hình ảnh ý niệm nguyên là hình ảnh biểu tượng được gắn vào phương tiện ngôn ngữ. Cho nên ý niệm trên căn bản chưa phản ánh tương đối đầy đủ về bản chất đối tượng. Còn khái niệm bao giờ cũng phản ánh tương đối đầy đủ bản chất đối tượng Nội dung cơ bản của ý niệm là những ý nghĩ nhất định về đối tượng. Ý nghĩ là sự phản ánh trực tiếp những hành động thực tiễn của con người. Cho nên ý niệm có tư cách là một cơ cấu bắt chước những hánh động thực tiễn của con người mà chưa có thể độc lập được dù là tương đối với thực tiễn của con người. Còn khái niệm luôn có tư cách là một hệ thống, phản ánh tương đối đầy đủ quy luâtk của đối tượng. Cho nên ở chừng mực nhất đinh khái niệm có tính độc lạp tương đối với hoạt động thực tiễn của con người. Nhờ đó nó đi vào tương lai đêt hướng dẫn hoạt động thực tiễn của con người. - Quá trình phát triển của nhận thức lý tính được thực hiện thông qua các thao tác trí óc hay tư duy Chính nhờ được thực hiện các tha tác tư duy làm cho những hiểu biết chưa đầy đủ hệ thống những ý niệm dần dần hoàn thiện trở nên đầy đủ hơn. Nghĩa là làm cho ý niệm trở thành khái niệm. Trong quá trình làm đầy đủ những hiểu biết ở trong ý niệm thì nhân thức lý tính được triển khai ra bằng 7
  8. phán đoán và các suy lý cho nên xét về mặt lịch sử và khả năng phản ánh bản chất của đối tượng thì các phán đoán suy lý xuất hiện trước khái niệm. Cũng vì lí do này mà Lênin cho rằng khái niệm là sản phẩm cao nhất của bộ có con người. III. Cơ cấu biện chứng của khái niệm Khái niệm là một hình thức tư duy diễn tả có hệ thống về bản chất, quy luật của khách thể. Nhưng bản chất, quy luật của khách thể bao giờ cũng có tư cách là cái chung, cái phổ biến. Cho nên khái niệm trước hết là cái phổ biến nhưng quy luật và bản chất mà khái niệm diễn tả trong cái phổ biến thì không thuộc về tư duy mà vốn thuộc về đối tượng tồn tại bên ngoài tư duy luôn có tư cách là những cái đơn nhất. Cái bản chất, quy luật ấy thực chất là tồn tại trong những cái đơn nhất. Cho nên khái niệm là cái phổ biến diễn tả bản chất của những cái đơn nhất. Để diễn tả bản chất quy luật của cái đơn nhất ở trong khái niệm, tư duy phải hướng đến cái đơn nhất, tìm kiếm ở trong cái đơn nhất những thuộc tính, quan hệ có tính bản chất, quy luật của nó, lẩy ra(tách ra) khỏi sự vật, đối tượng những thuộc tính dó và nâng chúng lên thành những hình thức cái phổ biến để diễn tả bản chất của đối tượng hay là cái đơn nhất. Như vậy trong khi diễn tả bản chất của cái đơn nhất dưới hình thức cái phổ biến thì khái niệm không xóa bỏ hoàn toàn cái đơ n nhất mà duy trì nó về phương diện bản chất. Cho nên mỗi khái niệm trong tư duy của con người néu là sự phản ánh bản chất của đối tượng thì luôn có tư cách là một cơ cấu biện chứng giữa cái đơn nhất và cái phổ biến. Vì vậy khái niệ m cũng là mâu thuẫn biện chứng giữa cái đơn nhất và cái phổ biến cho nên khái niệm luôn tồn tại trong sự vận động, phát triển. Sự vận động phát triển của khái niệm thực chất là một quá trình thâ m nhập lẫn nhau giãu cái đơn nhất và cái phổ biến. Sự thâ m nhập này bao gồm hai vòng khâu diễn ra đồng thời 8
  9. Vòng khâu thứ nhất: Sự thâm nhập caí đơn nhất và đồng thời tạo dựng nên cái phổ biến được thực hiện bởi trừu tượng hoá Tư duy hướng đến cái đơn nhất tìm ra ở trong đó những tính quy định bản chất và những quy luật rồi bằng con đường trừu tượng hoá để tách những tính quy định này ra khỏi đối tượng. Đồng thời cần tạo lại chúng để hình thành nên cái phổ biến diễn tả cái đơn nhất về mặt bản chất. Vì vậy bản chất của cái đơn nhất thì lại được diễn tả trong hình thức với nó là cái phổ biến Vòng khâu thứ hai: Cái phổ biến thâm nhập và quán triệt cái đơn nhất Cái phổ biến lúc này đã được tạo dựng để trở thành công cụ để tư duy nhận thức cái đơn nhất. Cho nên từ chỗ cái phổ biến mang tính trừu tượng được cụ thể hoá thành từng biểu hiện đa dạng của nó. Thông qua những biểu hiện đa dạng này tư duy quán triệt sâu hơn cái đơn nhất làm cho cái đơn nhất trước đó tồn tại bên cạnh nhau thì lúc này nhờ sử dụng cái phổ biến mà tư duy quy những cái đơn nhất vào trong tính thống nhất của cái phổ biến. Quá trình này thực chất là chuyển hoá cái phổ biến trừu tượng thành cái phổ biến cụ thể làm cho cái đơn nhất thành mỗi mắt khâu tất yếu của cái phổ biến bằng con đường khái quát hoá. Vì đây là hai vòng khâu đồng thời trong sự vận động của khái niệm nên cái đơn nhất thâm nhập vào cái phổ biến đến đâu và mức độ nào thì cái phổ biến thâ m nhập vào cái đơn nhất đến đấy. Và ở mức độ ấy cho nên nếu cái đơn nhất thâ m nhập vào cái phổ biến được mở rộng ra trong sự vận động của khái niệm thì cái phổ biến cũng thâm nhập và mở rộng sự có mặt của cái đơn nhất đến đấy làm cho sự vận động của khái niệm trừu tượng hoá diễn ra đồng thời với khái quát hoá. Cái đơn nhất thể hiện ra ở ngoại diên của khái niệm còn cái phổ biến thể hiện ra ở nội hàm của khái niệm. 9
  10. Logic hình thức cho rằng nội hàm là tập hợp những dấu hiệu cơ bản khác biệt của đối tượng được phản ánh trong khái niệm. Ngoại diên là tập hợp những đối tượng có dấu hiệu nội hàm được phản ánh trong khái niệm Tương quan giữa nội hàm và ngoại diên là ngược chiều. Khi nội hàm mở rộng thì ngoại diên thu hẹp và ngược lại. Khái niệm rộng hay hẹp phụ thuộc vào số lượng hần tử ngoại diên. Khái niệm chung hay ít chung phụ thuộc vào số lượng dấu hiệu nội hàm. Quan niệm này của logic hình thức là quan niệm nghiên cứu khái niệm ở trạng thái tĩnh. Từ những cái có sẵn người ta tìm ra xem số lượng dấu hiệu nội hàm và số lượng phần tử ngoại diên nhiều hay ít. Quan điểm này hợp lý ở chỗ nó trở thành cơ sự để xác định và phân biệt khái niệm này với khái niệm khác. Và cũng dựa vào quan điểm này người ta thực hiện các thao tác trên khái niệm, phân chia hay kết hợp khái niệm, mở rộng hay thu hẹp khái niệm một cách thuận lợi. Tuy nhien cách xem xét đó chỉ đúng khi tính đến mặt lượng của khái niệm, nhưng quan điểm này sẽ sai lầm khi xét sự phát triển của khái niệm. Trên thực tế quan điểm này không giải thích được sự phát triển về nhận thức của khái niệm. Biểu hiện ở chỗ trong sự phát triển của nhận thức chúng ta thấy có một xu hướng là nhận thức của con người đi từ những khái niệm hẹp đến khái niệm ngày càng rộng. Chẳng hạn sự phát triển của khái niệm vật chất từ cổ đại đến hiện đại. Dó cũng là quá trình đi từ khái niệm ít chung đến khái niệm chung hơn. Thế nhưng theo quan điểm của logic hình thức quá trình này làm cho nội hàm của khái niệm lại thu hẹp lại hay nghèo nàn đi mà hiểu biết của con người bao giờ cũng thuộc về nôi hàm. Điều đó có nghĩa là làm cho sự hiểu biết đó rtong sự phát triển đó ngày càng nghèo nàn đi. Logic biện chứng xét khái niệm trong sự vận động cho nên nội hàm không đơn giản là tập hợp những dấu hiệu của đối tượng được phản ánh mà 10
  11. nội hàm được hiểu là bản chất của đối tượng được diễn tả trong khái niệm. Cái bản chất đó không phụ thuộc vào số lượng các dấu hiệu của đối tượng được diễn tả nhiều hay ít mà phụ thuộc vào chỗ cái bản chất được diễn tả sâu sắc hay kém sâu sắc trong khái niệm. Nếu bản chất của đối tượng được diễn tả sâu sắc trong khái niệm thì nội hàm của khái niệm phong phú hơn, đầy đủ hơn. Ngoại diên của khái niệm chính là đối tượng nhưng đó không phải đối tượng tồn tạih bên ngoài khái niệm mà là dối tượng hiện ra trong khái niệm Logic biện chứng cho rằng khi nội hàm được mở rộng trở nên sâu sắc thêm thì ngoại diên được mở rộng và đầy đủ thêm. Mỗi khi nội hàm thu hẹp thì ngoại diên cũng bị thu hẹp. Như vậy nội hàm và ngoại diên phụ thuộc vào trình độ và mức độ trong tư duy con người. Mỗi khi trình độ hoạt động của khái niệm được nâng cao thê m thì ngoại diên của khái niệm trở nên sâu sắc hơn và ngoại diên của khái niệm được mở rộng ra. Vì lúc này đối tượng của khái niệm được rõ hơn thì ngoại diên mở rộng ra nhưng không vì thế mà nội hàm bị thu hẹp lại mà ngược lại nội hàm được làm đầy đủ và sâu sắc thê m. Tương quan này được giải thích thông qua sự thâm nhập lẫn nhau giữa cái đơn nhất và cái phổ biến trong sự vận động của khái niệm.. Vòng khâu thứ nhất chính là tạo dựng nên nội hàm khái niệm, vòng khâu thứ hai chính là sự xác lập ngoại diên của khái niệm. Hai vòng khâu này diễn ra dồng thời có nghĩa là cái phổ biến được tạo dựng đến đâu thì cái đơn nhất được quán triệt đến đó. Tức là nội hàm được tạo dựng đến đâu thì ngoại diên được xác lập đến đó. 11
  12. C. KẾT LUẬN Khái niệm là hình thức cơ bản của tư duy biện chứng. Sự hình thành khái niệm là kết quả của nhận thức trong tư duy. Khái niệm là một hình thức tư duy diễn tả có hệ thống về bản chất, quy luật của khách thể. Mỗi khái niệm trong tư duy là một cơ cấu biện chứng giữa nội hàm và ngoại diên mà trong phương thức hoạt động của khái niệm thì nội hàm của khái niệm được tạo dựng đến đâu thì ngoại diên của khái niệm được xác lập đến đó Để khai thác được toàn bộ sức mạnh nội dung của khái niệm, chúng ta cần phải làm rõ được logic của sự hình thành và hoạt động của khái niệm. Muốn làm rõ được logic của sự hình thành khái niệm, chúng ta phải bắt đầu nghiên cứu khái niệm từ trong lịch sử hiện thực để chỉ ra đời sống của riêng nó, nêu lên sự liên hệ của nó với quá khứ và tương lai, đồng thời phải nghiên cứu khái niệm trong tính hệ thống, nghĩa là nghiên cứu sự tác động của khái niệm trong chuỗi của nó và sự tác động của nó tới các chuỗi khái niệm khác 12
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2