TRANG PHỤC THỜI HÙNG VƯƠNG
PHẦN 3. KIỂU ĐẦU TÓC
Kiểu cắt tóc ngắn của người Việt cổ đã được trích
dẫn trong sách Lĩnh Nam chích quái. Tượng đồng
Đào Thịnh (Yên Bái) có niên đại khoảng thế kỉ VI
đến VII TCN và những tượng cặp đôi nam nữ đều
cho thấy kiểu tóc ngắn giống nhau. Trên trống đồng
Ngọc Lũ (Nam Hà) và trống đồng Hoàng Hạ (Hà
Tây) cũng thấy kiểu tóc tương tự (để xõa ngang vai).
Nội dung ẩn:
- Lối cắt tóc ngắn đến tận chân tóc là hình ảnh trên
trống đồng Ro tìm thấy ở Hòa Bình.
- Hình thức buộc túm tóc sau đầu rồi thả xuống gáy
tìm được trên trống đồng ở Đại Vũ – Nam Hà.
- Kiểu búi tóc tìm thấy trên trống đồng Ngọc Lũ và
trống đồng Hoàng Hạ có từ thế kỉ VI, VII TCN.
Lối búi tóc phổ biến ở cả nam lẫn nữ, ngoài ra còn
thấy chít một dải băng nhỏ trên trán. Kiểu búi tóc
thường được coi là đặc trưng dân tộc học của những
người nói ngữ hệ Môn Khơ me. Ở nước ta đến đầu
thế kỉ XX vẫn rất phổ biến lối búi tóc ở đàn ông
người Việt, khi có những phong trào của các nhà Nho
thay đổi quan niệm, canh tân đất nước, kiểu tóc này
bị loại bỏ dần (điều mà trước đây gọi là quốc hồn,
quốc túy). Còn việc chít khăn từ thế kỉ XIII thì những
quan chức hoặc vua Trần lại dùng lụa phủ lấy búi tóc,
trông như luân cân của đạo sĩ.
- Phụ nữ ở tầng lớp trên trùm khăn vắt thành chóp
nhọn, phần búi tóc để hở (tượng ở núi Nưa). Phụ nữ
Thái hiện nay khi có chồng còn búi tóc kiểu này.
- Lối tết tóc, buộc tóc thấy ở tượng đồng Bảo Vệ (Hà
Tây). Kiểu tết tóc đuôi sam thả dài sau lưng, lối này
thường kèm một giải băng chít giữa trán và đuôi tóc,
hình ảnh này thấy ở tượng Tràng Kênh, Đông Sơn.
Theo sử kí Tư Mã Thiên cho biết: tết tóc là phong tục
của người Khương tộc nói tiếng Tạng Miến.
- Kiểu tóc quấn ngược của tượng ở núi Nưa – Thanh
Hóa có niên đại trước hoặc sau công nguyên. Tượng
diễn tả tóc quấn ngược lên đỉnh đầu; một dải khăn có
trang trí quấn ngang tóc và trán, đầu khăn vắt trùm
lên quấn tóc thành một chóp nhọc. Kiểu đầu này còn
truyền đến thế kỉ XIII ở người Việt, gần gũi với lối để
tóc của người phụ nữ Tày, Thái (khăn Piêu) và cách
quấn tóc của phụ nữ Mường hiện nay.
Trong sử thu Ê đê cũng đã nói đến đầu tóc: “Hơ Nhị
tay trái đeo xuyến bạc, tay phải đeo vòng kép, cả
người nàng lấp lánh như cái đĩa khiên đồng. Búi tóc
thấp, búi giống người Mnông, búi tóc cao, búi giống
người Ê đê, để loài ra ngoài một mớ đuôi gà. Nàng
bước khoan thai, tay đu đưa mềm mại, búi tóc chải
mượt được giữ thật mượt, búi tóc chải gọn được giữ
thật gọn. Cả búi tóc to bằng một cái chiêng
mong”[1].