intTypePromotion=3

Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có đề tài dũng sĩ diệt ác thú

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

0
3
lượt xem
0
download

Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có đề tài dũng sĩ diệt ác thú

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mảng văn học này đã đóng góp nhất định vào lịch sử phát triển văn học của mỗi dân tộc nói riêng và lịch sử văn học Việt Nam nói chung. Để có cái nhìn so sánh văn học Việt Nam nói chung và truyện thơ giữa các dân tộc Kinh, Tày và Thái; bài viết chọn các tác phẩm có cùng đề tài cốt truyện về dũng sĩ diệt ác thú để phân tích, từ đó đưa ra một số nhận xét về sự giao thoa văn hóa, văn học giữa các dân tộc Kinh, Tày và Thái ở miền Bắc Việt Nam.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Truyện thơ của các dân tộc (Kinh, Tày, Thái) từ góc nhìn so sánh qua truyện thơ có đề tài dũng sĩ diệt ác thú

  1. No.11_Mar 2019|S 11 – Tháng 3 năm 201 9|p.5-12 T P CHÍ KHOA H C Đ I H C TÂN TRÀO ISSN: 2354 - 1431 http://tckh.daihoctantrao.edu.vn/ Truy n th c a các dân t c (Kinh, Tày, Thái) t góc nhìn so sánh qua truy n th có đ tài dũng sĩ di t ác thú Tr nh Kh c M nh1 Vi n Nghiên c u Hán Nôm 1 Thông tin bài vi t Tóm t t M t m ng văn h c đ c s c mà ba dân t c Kinh, Tày và Thái đã s d ng ch vi t Ngày nh n bài: 15/02/2019 c truy n c a mình đ sáng tác nên nh ng tác ph m b t h truy n l i đ n hôm Ngày duy t đăng: nay. Đó là th lo i truy n th : dân t c Kinh có truy n th Nôm vi t theo th song 10/3/2019 th t l c bát, dân t c Tày có truy n th Nôm vi t theo th th t ngôn tr ng thiên, T khóa: dân t c Thái có truy n th vi t b ng ch Thái c th t do. M ng văn h c này đã Văn h c, truy n th ; dũng đóng góp nh t đ nh vào l ch s phát tri n văn h c c a m i dân t c nói riêng và sĩ; ác thú; dân t c Kinh; dân l ch s văn h c Vi t Nam nói chung. Đ có cái nhìn so sánh văn h c Vi t Nam t c Tày; dân t c Thái. nói chung và truy n th gi a các dân t c Kinh, Tày và Thái; bài vi t ch n các tác ph m có cùng đ tài c t truy n v dũng sĩ di t ác thú đ phân tích, t đó đ a ra m t s nh n xét v s giao thoa văn hóa, văn h c gi a các dân t c Kinh, Tày và Thái mi n B c Vi t Nam. vào l ch s phát tri n văn h c c a m i dân t c nói riêng Vi t Nam là qu c gia đa dân t c, đa ngôn ng , có và l ch s văn h c Vi t Nam nói chung. m t n n văn hóa đa d ng và th ng nh t trong c ng đ ng các dân t c Vi t Nam. Ch vi t là tài s n văn hóa, 1.1. Ch Nôm và truy n Nôm th l c bát c a dân đánh d u s phát tri n v văn hóa xã h i c a m i t c t c Kinh ng i. Ch vi t c a các dân t c trên đ t n c ta, là v n Ch Nôm c a dân t c Kinh ra đ i có ý nghĩa h t s c văn hóa vô cùng quý báu mà m i ng i c n bi t gi gìn l n lao, đánh d u b c phát tri n c a n n văn hóa dân và phát huy. Trong s các dân t c Vi t Nam có ch t c, ý th c t c ng và kh ng đ nh vai trò đ a v c a vi t c truy n, thì h th ng ch vi t c a các dân t c, ti ng Vi t; đã đáp ng đ c ph n nào nhu c u phát tri n nh : ch Nôm c a dân t c Kinh, ch Nôm c a dân t c c a n n văn hóa dân t c, giai đo n n c Đ i Vi t v ng Tày, ch Thái c c a dân t c Thái, v.v… là nh ng ch b c trong k nguyên đ c l p, t ch và th ng nh t. Ch vi t đã có l ch s t ng đ i lâu đ i và có tính hành Nôm ra đ i, th i nhà Lý, ch đ n thu n là nh ng ch d ng cao. xu t hi n trong các văn b n v i m c đích ghi tên ng i 1. Vài nét v truy n th c a ba dân t c Kinh, và tên đ t. Th i nhà Tr n thì phát tri n th nh hành và b t Tày và Thái đ u t o nên văn h c ch Nôm v i các bài phú, nh : C M t m ng văn h c đ c s c mà ba dân t c Kinh, Tày tr n l c đ o phú 居塵樂 賦 và Đ c thú lâm tuy n và Thái đã s d ng ch vi t c truy n c a mình đ sáng thành đ o ca 得趣林泉成 歌 c a vua Tr n Nhân tác nên nh ng tác ph m b t h truy n l i đ n hôm nay. Tông (1258 - 1308), t th nh t c a Thi n phái Trúc Đó là th lo i truy n th : dân t c Kinh có truy n th Nôm vi t theo th song th t l c bát, dân t c Tày có Lâm Yên T ; ti p đ n là Hoa Yên t phú 花燕寺賦 c a truy n th Nôm vi t theo th th t ngôn tr ng thiên, Lý Đ o Tái (1254 - 1334), đ o hi u là Huy n Quang, t dân t c Thái có truy n th vi t b ng ch Thái c th t th ba c a Thi n phái Trúc Lâm Yên T và Giáo t phú do. M ng văn h c này đã có nh ng đóng góp nh t đ nh 5
  2. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 教子賦 t ng truy n c a M c Đĩnh Chi (th k XIV). tr ng tân thanh 斷 新 c a Nguy n Du (1765- B n bài phú này, hi n còn đ c ghi chép trong sách 1820), S kính tân trang 梳 新妝 c a Ph m Thái Thi n tông b n h nh 禪宗本行. (1777 - 1813), L c Vân Tiên 蓼 仙 c a Nguy n Đình T th k XVI đ n đ u th k XX, tr i qua các tri u Chi u (1822 - 1888), v.v... Còn hàng lo t các tác ph m đ i phong ki n, t M c - Lê Trung H ng - Tây S n và th Nôm l c bát khuy t danh, nh : Nh đ mai 二度梅, đ n Nguy n, tình hình chính tr , văn hóa, xã h i có nhi u bi n đ i l n lao. Các tri u đ i nhà n c phong ki n Ph m T i - Ng c Hoa 笵載玉花, T ng Trân - Cúc Hoa Vi t Nam phát tri n lúc th nh, lúc suy; nh ng văn h c 宋珍菊花, Ph ng Hoa 芳花, Hoàng Tr u 儲, Phan Vi t Nam nói chung và văn h c ch Nôm nói riêng, l i có s phát tri n m nh m . Nhi u cái m i trong sáng tác Tr n 潘 , L u Bình - D ng L 劉平揚禮, Th ch văn h c ngh thu t đ c hình thành c v giá tr n i dung Sanh 石生, v.v… và hình th c ngh thu t. Văn h c ch Nôm phát tri n toàn di n v ch t l ng n i dung và s l ng tác ph m. 1.2. Ch Nôm Tày và truy n th Nôm c a dân t c Nhi u tác ph m văn th Nôm có t t ng ti n b , th Tày hi n nh n th c và quan đi m ngoài khuôn kh đ o lý Tày và Nùng là hai dân t c có m i quan h m t thi t chính th ng c a nhà n c phong ki n; và vì th nhà n c v i nhau v huy t th ng, v kinh t , v văn hóa và ch phong ki n đã ban hành nh ng ch tr ng c m đoán hay vi t, v.v… bài vi t này chúng tôi gi i thi u v ch Nôm hu ho i n n văn h c ch Nôm(1). Nh ng vi c sáng tác Tày và truy n th Nôm dân t c Tày. Ng i Tày có lo i văn th Nôm là khuynh h ng t t y u c a phát tri n l ch ch truy n th ng, đ c xây d ng trên c s phái sinh c a s , nh m đáp ng nhu c u văn hóa xã h i. Bên c nh s ch Hán đ ghi âm ti ng Tày và theo nh ng nguyên t c ti n b v giá tr n i dung tác ph m, văn h c ch Nôm c u t o nh ch Nôm c a ng i Kinh, chúng ta th ng còn có s phát tri n v th lo i, nh m góp ph n vào s g i là ch Nôm Tày. Vi c xác đ nh th i đi m xu t hi n hoàn thi n h th ng th lo i văn h c trung đ i Vi t Nam. c a ch Nôm Tày c n đ c nghiên c u ti p t c, nh ng Văn h c Vi t Nam giai đo n này, v i s đóng góp c a trên th c t là ng i Tày đã dùng ch Nôm c a mình đ văn h c ch Nôm đã xu t hi n nh ng th lo i văn h c sáng tác văn h c t kho ng th k XVI - th k XVII(2) v i m i, nh : ca trù, di n ca, truy n th l c bát, song th t l c bát và truy n th lu t Đ ng, v.v…, đây là nh ng th nh ng tác ph m, nh L n tam nguyên 三元 c a B lo i s d ng ngôn ng thi ca dân t c. Văn Ph ng (th k XVI - XVII) và L n t quí 四季 Th truy n Nôm l c bát ph i k đ n là Lâm tuy n c a Nông Quỳnh Vân (th k XVI - XVII). vãn 林泉挽 c a Phùng Kh c Khoan (1528 - 1613), g m Ch Nôm Tày t ng có m t vai trò nh t đ nh trong kho ng 200 câu, Ng a Long c ng vãn 臥 崗挽 g m đ i s ng xã h i c dân ng i Tày vùng núi phía B c n c ta. Ch Nôm Tày ra đ i, đã tr thành công c đ c 136 câu và T Dung vãn 思 容 挽 g m 332 câu đ u c a l c cho s phát tri n n n văn hóa dân t c Tày nói chung Đào Duy T (1572 - 1634), Hoán t nh châu dân t c a và ngôn ng Tày nói riêng. Hi n t i nhi u đ a Đinh Nho Hoàn 唤省州民詞 丁儒環 (1671 -?), Nh c ph ng, nh Thái Nguyên, B c C n, Cao B ng, L ng S n, Tuyên Quang, v.v... còn l u gi khá nhi u văn b n X ng phân kính 樂昌分 c a Nguy n Th Nghi (th Nôm Tày. Văn b n Nôm Tày có giá tr v nhi u m t, k XVI), Song tinh b t d 星不夜 g m 2000 câu c a nh : văn h c, ngh thu t, phong t c, tín ng ng, l ch Nguy n H u Hào (? - 1713), S trình tân truy n s , đ a lý, y h c c truy n, v.v…; nhi u h n c là các tác ph m văn h c, nó ch a đ ng nh ng nét đ c đáo 使程新傳 g m 600 câu c a Nguy n Tông Quai (1693 - mang đ m b n s c dân t c Tày. Các tác ph m văn h c 1767). Sau này có nh ng tác ph m truy n th Nôm l c có nhi u lo i, có th k nh : Tuy n sli cáu (truy n th ), bát đ c l u hành sâu r ng trong nhân dân và đ c Sli l u (hát l c i), L n c i (hát giao duyên), Then nhi u ng i h c thu c lòng, nh : Truy n Hoa tiên (hát trong bu i l ), v.v... 傳花箋 c a Nguy n Huy T (1743 - 1790), Đo n Truy n th Nôm c a dân t c Tày khá phong phú, hi n trong kho sách c a Vi n Nghiên c u Hán Nôm có 6
  3. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 các truy n th , nh : To ng T ng仲襄, Pác cho r ng ch Thái Đen và các d ng ch Thái Tr ng Tây B c v c b n gi ng nhau. Trong kho sách Hán D o 百教, Bjoóc l 下呂 , Nho h ng 儒 , Chiêu Nôm c a Vi n Nghiên c u Hán Nôm, hi n cũng có m t đ c 昭德 , Nhân Lăng 人 , Lý Th Khanh 李世卿 , s tác ph m Hán Nôm ghi chép v ch Thái, nh : L u Đài - Hán Xuân 刘台汉春 , Nàng Kim娘 , - H ng Hóa ký l c 興化記略 (còn có tên H ng Nàng Ng c Dong 娘玉容 , Nàng Quy n 娘 , Th Hóa đ a chí 興化地志) do Ph m Th n Du t biên so n và vi t t a năm T Đ c Bính Thìn (1856). Tác ph m Đan 氏單 , Nàng Ng c Long 娘玉竜 , T ng Tân - ghi chép v đ a chí c a t nh H ng Hóa (g m 4 ph , 6 Cúc Hoa 宋珍菊花 , Ph m T - Ng c Hoa huy n, 16 châu) th i y, m t d i đ t mi n Tây B c n c ta t h u ng n sông H ng đ n biên gi i phía nam 范子玉花 , Lý Lan - Th Dung 李羅氏容 , L u Bình Trung Qu c và đông b c Lào. N i dung chính c a -D ng L 刘平揚禮, L ng Nhân 良人, Qu ng Tân - H ng Hóa ký l c g m có 12 m c, trong đó m c 11 ghi Th t (ch Thái) và m c 12 ghi Th ng (ngôn Ng c L ng 廣珍玉良, L u Bang 刘 , L u ng Thái), theo PGS.TS. NG T.Hoàng L ng thì đó là T ng刘 张 , Pây s 使 , Đính Quân廷君 , Hoàng ch Thái c a đ ng bào Thái Tây B c hi n nay(3) Tr u 儲, Th ch Sanh (Th ch Seng) 石生 , v.v… - Thanh Hóa quan phong 清化觀 do V ng Trong s các truy n Nôm Tày nêu trên, chúng ta Duy Trinh so n năm Thành Thá i 15 (1903). N i th y có m t s truy n trùng tên và trùng c đ tài c t dung tác ph m ghi các bài dân ca ph n ánh phong truy n v i truy n Nôm dân t c Kinh, nh : T ng Tân - t c, t p quán c a nhân dân Thanh Hóa. Trong đó có m t s bài hát c a dân t c mi n núi ghi b ng ch dân Cúc Hoa 宋珍菊花, Ph m T - Ng c Hoa 范子玉花 , t c, đ c phiên âm b ng ch Hán và ch Nôm, theo L u Bình - D ng L 劉平揚禮, Hoàng Tr u 儲, Phan Anh Dũng thì đây th c ch t là m t trong 8 d ng ch Thái Vi t Nam, ph bi n vùng núi Thanh Hóa Th ch Sanh 石生, v.v… và Ngh An(4) 1.3. Ch Thái và truy n th dân t c Thái Ch Thái đã đ c ng i Thái s d ng trong sáng tác Di s n ch c c a ng i Thái r t phong phú, có vai văn h c ngh thu t và nhi u t li u ghi chép hàng ngày, trò khá l n trong sinh ho t văn hóa tinh th n c a đ ng hay văn kh cùng th t trao đ i, v.v... Kho tàng truy n bào Thái. m t s t nh có đ ng bào Thái c trú nh Lai th c a dân t c Thái h t s c phong phú, có th k nh : Châu, S n La, Lào Cai, Thanh Hóa, Ngh An, v.v… các X ng ch xon xao ,sG uC soN saV (Ti n d n ng i ngành văn hóa và m t s cá nhân đã t ch c s u t m, yêu), Khun Lú - Nàng a uqN ul NaG o< , Ch ng nghiên c u các văn b n ch Thái c . Theo truy n thuy t Han Quám Khun Tinh KVaM qN tiG , thì Lò L t (th k XIII) là ng i có công làm cho ch vi t Quám Kén K o KVaM ekN ekV Quám Ngu Háu này dùng r ng rãi trong đ ng bào Thái vùng Tây B c. Truy n Mãng xà), T ng Nguyên Theo ý ki n c a các nhà nghiên c u ch Thái c , hi n (Tr ng Nguyên), T ng T (Tr ng T ), n c ta có t i 8 lo i ch Thái c khác nhau: ch c a Quám tô m ng (Truy n k b n ng i Thái Đen Lai Châu, S n La, Yên Bái, Lào Cai; M ng), Táy pú x c (Ng i Thái đánh ch c a ng i Thái Tr ng huy n Phong Th , Lai gi c), Sam L ng - In Lái , Pha Châu; ch c a ng i Thái Tr ng các huy n M ng Cáng , Náng C ng C m Đanh , Lay, M ng Tè (Lai Châu) và m t b ph n Quỳnh Phanh m ng (Yêu d u b n M ng), Péc Nhai, S n La; ch c a ng i Thái Tr ng huy n Phù m ng (S tích b n M ng), Kham Panh Yên t nh S n La; ch c a ng i Thái Tr ng M c Châu (S n La), Mai Châu, Đà B c (Hòa Bình). Ch c a ng i , v.v…Theo Ngô Th Ph ng thì Th vi n t nh Thái Đen Tây Thanh Hoá, Ngh An; ch Thái Quì S n La đang l u gi kho ng 300 truy n th vi t b ng Châu (Ngh An); ch Lai Pao T ng D ng (Ngh ch Thái c (5). G n đây, Vi n Nghiên c u Hán Nôm có An); ch c a ng i Thái Thanh Tây Thanh Hoá, Ngh t ch c m t l p h c ch Thái c S n La và xu t b n An. So sánh các ki u ch Thái n c ta, nhi u ng i cu n Tuy n t p văn h c Thái v i s tuy n ch n, gi i 7
  4. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 thi u 2 tác ph m là Quám tô m ng và ph bi n trong văn h c các n c Đông Nam Á và Nhá váng xia l (L i n Đ v i mô típ c t lõi và h t nhân là “dũng sĩ di t truy n x a đ ng b phí), đã góp ph n vào vi c gi i đ i bàng ho c di t r n c u ng i đ p”(6). Trong thi u và nghiên c u khai thác v n di s n văn hóa giá tr chuyên kh o Th ch Sanh và ki u truy n dũng sĩ trong c a dân t c Thái. truy n c Vi t Nam và Đông Nam Á, Nguy n Bích Hà đã th ng kê Vi t Nam có 80 truy n c tích cùng ki u Trong s các truy n th c a dân t c Thái có m t truy n (type) v i truy n Th ch Sanh và Đông Nam s truy n có cùng c t truy n v i truy n th Nôm dân Á có 16 truy n c tích cùng ki u truy n này(7). Còn t c Kinh, nh : Th ch Sanh 石生và Quám Ngu Háu truy n th Nôm có tên Th ch Sanh c a dân t c Kinh KVaM uG HaV , T m Cám và Ý N i - Náng b t ngu n t truy n c tích cùng tên Th ch Sanh và n i dung c a hai lo i truy n này v căn b n th ng X a , T Th c 徐式 và U Thêm nh t, nh ng truy n th ra đ i mu n h n(8). Sau đây #wM , T ng Trân - Cúc Hoa 宋珍菊花 và T ng xin gi i thi u n i dung truy n th dũng sĩ di t ác thú c u công chúa c a các dân t c Kinh, Tày và Thái. nguyên T , Hoàng Tr u 儲và T ng T 2.1. Truy n Th ch Sanh ch Nôm c a dân t c TaG TU , Nh đ Mai二度梅và Phung l u p ng on Kinh upG ELa poG ooN , Truy n Ki u 傳 翹 và Quam T i Vi n Nghiên c u Hán Nôm hi n l u gi có 1 Th C u KVaM Uw EKa , v.v... b n in năm Duy Tân Nhâm Tý (1912) v i tiêu đ Th ch Sanh tân truy n, ký hi u AB. 221, nh 1. Qua s mô t trên, chúng ta th y có s giao thoa truy n th , tr c h t là đ tài c t truy n gi a các dân t c Kinh, Tày và Thái. Theo chúng tôi, s giao thoa này đ c th c hi n trên c s tái t o, ti p nh n và c i biên truy n th c a dân t c Kinh, mà tr c h t và ph n nhi u là các truy n th không đ tên tác gi . Đó là ba truy n có cùng đ tài c t truy n, nh : T ng Trân - Cúc Hoa 宋珍菊花 (dân t c Kinh, Tày) và T ng nguyên TaG uG#N (dân t c Thái), Hoàng Tr u 儲 (dân t c Kinh, Tày) và T ng T TaG TU (dân t c Thái), Th ch Sanh 石生(dân t c Kinh, Tày) và Quám Ngu Háu KVaM uG HaV (dân t c Thái). nh 1 Đ có cái nhìn so sánh văn h c Vi t Nam nói chung T i Th vi n Qu c gia còn l u gi 5 b n Th ch và truy n th gi a các dân t c Kinh, Tày và Thái nói Sanh tân truy n, v i các ký hi u: R.51, Kh i Đ nh Đinh riêng; chúng tôi ch n các tác ph m có cùng đ tài c t T (1917, nh 2); R.1815, Kh i Đ nh M u Ng (1918); truy n v dũng sĩ di t ác thú đ phân tích, t đó đ a ra R.1523, Kh i Đ nh Giáp Tý (1924); R.1527, Kh i Đ nh m t s nh n xét v s giao thoa văn hóa, văn h c gi a Giáp Tý (1924); R.1882, không ghi năm. các dân t c Kinh, Tày và Thái mi n B c Vi t Nam. 2. Truy n th có đ tài dũng sĩ di t ác thú c u công chúa c a ba dân t c Kinh, Tày và Thái d i góc nhìn so sánh văn h c Truy n th có đ tài dũng sĩ di t ác thú c u công chúa, dân t c Kinh có truy n Nôm vi t theo th l c bát có tiêu đ Th ch Sanh, dân t c Tày có truy n Nôm vi t theo th th t ngôn có tiêu đ Th ch Sanh, dân t c Thái có truy n th vi t theo th th t do có tiêu đ Quám Ngu háu. C t truy n dũng sĩ di t ác thú c u nh 2 công chúa, không nh ng ph bi n Vi t Nam mà còn 8
  5. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 Hi n có nhi u b n phiên âm Truy n Th ch Sanh, nh ng ph bi n là hai b n phiên: Truy n Th ch Sanh, Huỳnh Lý và Nguy n Xuân Lan gi i thi u, phiên âm và chú thích, Nxb. Văn h c, 1971. Truy n Th ch Sanh, Mai Xuân H i và Nguy n Tá Nhí gi i thi u, phiên âm và chú thích, Nxb. Văn h c, 1987. N i dung c t Truy n Th ch Sanh nh sau: 1/ M đ u: Có gia đình Th ch Nghĩa quê Cao Bình, làm ngh ki m c i, tu i cao mà không có con. Ng c Hoàng sai Thái t xu ng đ u thai và v ch ng Th ch Nghĩa sinh ra Th ch Sanh. Ông bà Th ch nghĩa m t s m, Th ch Sanh m côi, s ng g c đa ki m c i nuôi thân. Ng c Hoàng sai Tiên Ông (có b n ghi là nh 3. Trang đ u Truy n Th ch Sanh ch Nôm Tà. Lý Tĩnh, có b n ghi là Lã Đ ng Tân) xu ng d y phép N i dung Truy n Th ch Sanh c a dân t c Tày v c thu t cho Th ch Sanh. 2/ Di n bi n: Th ch Sanh k t b n hoàn toàn gi ng n i dung c t truy n c a dân t c nghĩa anh em v i Lý Thông, Th ch Sanh chém xà Kinh, t tên nhân v t và đ a danh, đ n nh ng s ki n và các tình ti t, v.v... tinh c u Lý Thông, Lý Thông c p công Th ch Sanh và đ c phong làm Đô đ c. Công chúa con vua Vi n 2.3. Truy n Ngu háu (Truy n mãng xà) ch Thái V ng kén ch ng b đ i bàng b t đ a xu ng hang, c a dân t c Thái (S n La) Th ch Sanh gi t đ i bàng c u công chúa, Lý Thông Văn b n tác ph m hi n đang l u gi t i kho sách đ a công chúa lên, l p hang gi t Th ch Sanh và l i Đ a chí Th vi n t nh S n La. H i văn ngh t nh S n c p công Th ch Sanh. Th ch Sanh d i hang gi t La đã chép l i và gi i thi u trong cu n Truy n th và trăn tinh, c u Hoàng T , thăm th y cung, di t H tr ng ca dân gian Thái, H i Văn ngh - S Văn hóa Thông tin S n La, 1997. Truy n Ngu háu mà chúng tôi tinh. Th ch Sanh tr l i tr n gian và đ c t ng cây tham kh o trong bài vi t này đ c công b trong ph n đàn th n, h n xà tinh và trăn tinh báo thù Th ch Ph l c lu n án Ti n sĩ c a Ngô Th Ph ng v Nghiên Sanh, Th ch Sanh b giam vào ng c, Th ch Sanh c u m t s truy n th c a dân t c Thái Vi t Nam bu n r u mang đàn th n ra g y, Công chúa nghe có cùng đ tài v i truy n th Nôm dân t c Kinh, ti ng đàn đòi g p Th ch Sanh. Th ch Sanh k t duyên Lu n án Ti n sĩ, Tr ng Đ i h c S ph m Hà N i, cùng Công chúa, Lý Thông b tr t i. 3/ Đo n k t: 2013, cùng nh ch p trang đ u Truy n Ngu háu do Khi đ t n c b gi c ngo i xâm, Th ch Sanh dùng ch cung c p ( nh 4). đàn th n và niêu c m th n đ y lui quân đ ch. Th ch Sanh lên làm vua tr n c. 2.2. Truy n Th ch Sanh ch Nôm c a dân t c Tày (có ng i phiên là Th ch Seng) Có ý ki n cho r ng Truy n Th ch Sanh b t ngu n t dân t c Tày Cao B ng(8). Trong bài vi t này, chúng tôi không đ c p đ n v n đ này, mà t p trung nghiên c u gi i thi u n i dung c t truy n. Hi n chúng tôi có b n Truy n Th ch Sanh duy nh t do nhà nghiên c u Hoàng Tri u Ân cung c p và công b trong T ng t p truy n th Nôm các dân t c thi u s Vi t Nam, t p 9, Nxb. KHXH, 2010, nh 3. nh 4. Trang đ u Truy n Ngu háu 9
  6. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 N i dung Truy n Ngu háu g m các tình ti t nh c a dân t c Kinh và dân t c Tày có nhi u tình ti t sau: 1/ M đ u: N c Trung V ng có v Công T n, gi ng nhau v i nh ng chu i s ki n: Th ch Sanh sinh đ c ng i con trai tên là L u Vĩnh, L u Vĩnh l n s ng khó khăn + Th ch Sanh di t xà tinh, di t đ i lên thông minh, tìm th y h c văn và thi đ th khoa, bàng và c u công chúa, r i di t trăn tinh và h tinh + nh ng r i chàng tr v quê h ng s ng cùng cha m Th ch Sanh k t hôn v i công chúa, đánh đu i gi c và ch u c nh nghèo khó. L u Vĩnh đ c cha truy n phép lên ngôi vua. Đi vào chi ti t Truy n Th ch Sanh c a thu t và chàng đi u khi n đ c đá, bi n thành ng a đá dân t c Kinh và dân t c Tày cũng có ch khác nhau, ph c v chàng. 2/ Di n bi n: B y gi đ t Ngô có m t nh : Truy n Th ch Sanh c a dân t c Kinh vi t khi công chúa r c r nh ng c, nh ng bu n thay, đ t n c đ i bàng c p thì “Th ch Sanh đang lúc th n th , xu t hi n mãng xà và đ c thiên nhiên phù tr . Mãng Th y chim c p m t ng i mà bay; Gi ng cung xà hung t n và quái ác, dân n c Ngô luân phiên n p chàng m i b n ngay, trúng bên cánh t chim rày li n m ng, m t đ n n a dân lành. R i mãng xà đòi vua n p r i”; còn Truy n Th ch Sanh c a dân t c Tày vi t: công chúa, vua không đ ng ý. Mãng xà g i gió hô m a, “Th ch Sanh đang d o b c r ng hoang, Nhác th y h ng th y p t i, kh p n i n c tràn đ đ c. Th ng chím c p ng i s l ; Đ i ng i ch a h th y bao dân, vua đành h a n p công chúa sau 7 ngày và m t gi , chàng gi ng cung b n ngay trúng đích”. chi u g i kh p b n m ng tìm ng i c u công chúa. Truy n Ngu háu dân t c Thái cũng motip nh Truy n Đ n ngày, mãng xà đ a công chúa vào r ng sâu và L u Th ch Sanh c a dân t c Kinh và dân t c Tày, nh ng Vĩnh cũng nh n đ c chi u th . L u Vĩnh c i ng a đá vào r ng, đánh nhau và gi t ch t mãng xà, chàng ng n g n và đ n gi n, ít chu i s ki n, ch có: L u đ a công chúa v cung và xin tr v quê. 3/ Đo n k t: Vĩnh s ng khó khăn + L u Vĩnh di t mãng xà và c u Vua m h i và cúng vía cho công chúa, L u Vĩnh g p công chúa + L u Vĩnh k t hôn v i công chúa và lên l i công chúa và hai ng i k t hôn. L u Vĩnh lên làm ngôi vua. Các chi ti t v L u Vĩnh và Th ch Sanh có vua tr n c và đón cha m v cùng h ng thái bình. nhi u đi m khác nhau, nh : L u Vĩnh không m côi cha m , còn Th ch Sanh m côi cha m ; phép thu t 3. M t s nh n xét c a L u Vĩnh do cha truy n l i, còn phép thu t c a C t truy n th dũng sĩ gi t ác thú c u công chúa đã Th ch Sanh do Tiên giúp; L u Vĩnh không b b n đ c các dân t c là Kinh, Tày và Thái có nh ng đi m h i, Th ch Sanh b Lý Thông h i, v.v… Tuy có gi ng nhau, nh ng cũng có nhi u đi m khác nhau v nh ng khác nhau nh v y, nh ng v đ tài, n i dung hình th c ngh thu t và tình ti t n i dung truy n, chúng c t truy n đ u chung motip là “dũng sĩ di t ác thú tôi xin nêu m t s v n đ sau: c i công chúa và lên ngôi vua”; nh m khuyên răn 3.1. V hình th c ngh thu t con ng i chăm ch h c t p, s ng l ng thi n, luôn khao khát chính ph thiên nhiên, tích c c bi n đ i xã C ba truy n đ u đ c th hi n theo hình th c h i và h ng đ n m t xã h i “qu c thái dân an”. th t s , nh ng có đ dài ng n khác nhau liên quan Motip này khác v i motip lo i truy n th mà chúng đ n c t truy n và tình ti t s ki n. Truy n Th ch ta th ng g p c a ba dân t c Kinh, Tày và Thái là Sanh c a dân t c Kinh theo th th Nôm l c bá t v i 1872 câu(9). Truy n Th ch Sanh (Th ch Seng) theo “g p g + tai bi n + đoàn t ”. th th Nôm th t ngôn tr ng thiên v i 2015 câu(10). 3.3. V ngh thu t ngôn t Truy n Ngu háu c a dân t c Thái theo th th t do Đ c k ba tuy t tác truy n th c a dân t c Kinh, Tày v i 515 câu ng n dài xen k (11). và Thái, chúng tôi cho r ng: ngôn t trong m i truy n đã 3.2. V k t c u n i dung truy n th hi n tri th c, tâm h n và không gian sinh s ng c a m i K t c u truy n th dũng sĩ di t ác thú c u công dân t c. Theo chúng tôi Truy n Th ch Sanh c a dân t c chúa c a ba dân t c Kinh, Tày, Thái có chung m t Kinh, ngôn t uyên thâm và nho nhã; Truy n Th ch Sanh motip chung là: dũng sĩ sinh s ng trong hoàn c nh c a dân t c Tày ngôn t sinh đ ng và chân th c; còn khó khăn + dũng sĩ di t thú d và c u công chúa + Truy n Ngu háu c a dân t c Thái, ngôn t phóng khoáng k t hôn v i công chúa và lên ngôi vua. Nh ng đi sâu và lãng m n. Trong ph m vi bài vi t, chúng tôi không có vào t ng chi ti t s ki n t ng truy n c a m i dân t c đi u ki n bàn sâu, xin trích đo n cu i c a ba truy n đ thì có khác nhau. Tr c h t là, Truy n Th ch Sanh chúng ta cùng tham kh o và đánh giá. 10
  7. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 Truy n Th ch Sanh c a dân t c Kinh vi t: 4. Phan Anh Dũng: “V ch Thái Vi t Nam trong tác “M i hay ng i th c thà, ph m Thanh Hóa quan phong” T p chí Hán Nôm , s 2 (99) năm 2010, tr. 24 - 30. Tr i kia ch ng ph t là thanh tao; 5. Ngô Th Ph ng: Nghiên c u m t s truy n th C trong tích cũ chép sao, c a dân t c Thái Vi t Nam có cùng đ tài v i Vi n tri u yên m i Nam giao v ng vàng; truy n th Nôm dân t c Kinh, Lu n án Ti n sĩ, Bút hoa ghi chép t t ng, Tr ng Đ i h c S ph m Hà N i, 2013, tr.39 Truy n này thông th th đ ng mà xem”. 5. Ki u Thu Ho ch: Văn h c dân gian ng i Vi t - Truy n Th ch Sanh c a dân t c Tày vi t: Góc nhìn th lo i, Nxb. KHXH, 2006, tr. 326. 6. Nguy n Bích Hà: Th ch Sanh và ki u truy n dũng sĩ “M i tám n c c y nh vua m i, trong truy n c Vi t Nam và Đông Nam Á, Nxb. Giáo Thu n thiên th i đ a l i bình an, d c, 1998, tr.158 Vi c đ ng ru ng nông trang yên trí, 7. T đi n văn h c (B m i), Nxb. Th gi i, 2004, Minh v ng coi sông núi hòa bình, tr.1622. M y n ti c linh đình hoan h , 8. Phan Đăng Nh t: “Tìm hi u Th ch Sanh Cao Bình - L p đài văn vui thú hát ca” . Hòa An - Cao B ng”, T p chí Văn h c, s 6 năm 1972. Hoàng Tri u Ân: “L i gi i thi u Truy n Th ch Sanh”, in Truy n Ngu háu c a dân t c Thái vi t: trong T ng t p truy n th Nôm các dân t c thi u s Vi t “Chàng sai m trâu c m t đ ng t i cao, Nam, t p 9, Nxb. KHXH, 2010, tr.162. Th y mo th y lang c u cho b t di t, 9. Truy n Th ch Sanh, Mai Xuân H i và Nguy n Tá L i hát yêu th ng c a chúng dân dâng tràn kh p núi, Nhí gi i thi u, phiên âm và chú thích, Nxb. Văn h c, Chúc phúc cho cu c s ng thái bình, 1987. M ng cho đ t n c ph n vinh, 10. T ng t p truy n th Nôm các dân t c thi u s Vi t Nam, t p 9 (Truy n Th ch Sanh do Hoàng Tri u Và đèn m i th ng dân luôn lung linh b ng sáng”. Ân phiên d ch), Nxb. KHXH, 2010. Di s n truy n th c a các dân t c Vi t Nam r t phong 11. Ngô Th Ph ng: Nghiên c u m t s truy n th phú, hi n còn hàng ngàn tác ph m đ c l u gi các th c a dân t c Thái Vi t Nam có cùng đ tài v i vi n và các đ a ph ng cũng nh nhi u c quan khác. truy n th Nôm dân t c Kinh, Lu n án Ti n sĩ, tlđd. Bài vi t này, nh ng mong có th đóng góp m t ph n nh TÀI LI U THAM KH O bé vào vi c gi i thi u truy n th c a ba dân t c Kinh, Tày và Thái d i góc nhìn so sánh văn h c qua truy n 1. Hoàng Tri u Ân (2003), Ch Nôm Tày và th lo i th cùng đ tài c t truy n “dũng sĩ di t ác thú c u công truy n th , Nxb. Văn h c. chúa”, góp ph n vào s nghi p b o t n và phát huy 2. B ng tra ch Thái - Vi t (2016), Vũ Xuân Hi n và truy n th ng văn hóa các dân t c Vi t Nam. Nguy n Minh Tuân s u t p, biên so n, Nxb. KHXH. ------------------------------------------------------ 3. Phan Anh Dũng (2010), “V ch Thái Vi t Nam trong tác ph m Thanh Hóa quan phong” T p chí Hán Chú thích: Nôm , s 2 (99). 1. Các chúa Tr nh, nh Tr nh T c, Tr nh C ng và 4. Nguy n Bích Hà (1998), Th ch Sanh và ki u truy n Tr nh Doanh; đã ban hành nh ng l vào các năm 1663, dũng sĩ trong truy n c Vi t Nam và Đông Nam Á, Nxb. 1718 và 1760; đ thu h i, tiêu hu sách ch Nôm đã in Giáo d c. và không cho ti p t c in sách ch Nôm. 5. Ki u Thu Ho ch (2006), Văn h c dân gian ng i Vi t - 2. Hoàng Tri u Ân: Ch Nôm Tày và th lo i truy n th , Góc nhìn th lo i, Nxb. KHXH. Nxb. Văn h c, 2003, tr.11. 5. Hoàng L ng (2015), “V quan tri u Nguy n nghiên 3. Hoàng L ng: “V quan tri u Nguy n nghiên c u ch c u ch Thái c Vi t Nam” trong Ng i Tày - Thái c Thái c Vi t Nam” trong Ng i Tày - Thái c Vi t Nam, Vi t Nam, Nxb. Đ i h c Qu c gia Hà N i. Nxb. Đ i h c Qu c gia Hà N i, 2015, tr. 325 - 329. 11
  8. T.K.Manh / No.11_Mar 2019|p.5-12 7. Tr nh Kh c M nh ch biên, 3 t p, Th m c sách Hán 9. T ng t p truy n th Nôm các dân t c thi u s Vi t Nam Nôm c a các dân t c thi u s Vi t Nam (2008, 2009, (2010), t p 9, Nxb. KHXH. 2013), Nxb. KHXH. 10. T đi n văn h c, B m i, (2004) Nxb. Th gi i. 8. Phan Đăng Nh t (1972), “Tìm hi u Th ch Sanh 11. Truy n Th ch Sanh (1987), Mai Xuân H i và Cao Bình - Hòa An - Cao B ng”, T p chí Văn h c, Nguy n Tá Nhí gi i thi u, phiên âm và chú thích, Nxb. s 6. Văn h c. Narrative poetry of the ethnicites Kinh, Tay and Thai through the comparative perspective of the poem Brave man kills beasts Trinh Khac Manh Article info Abstract Ethnicities Kinh, Tay, Thai used their traditional script to write immortal literary Recieved: 15/02/2019 works that have remained so far. It is poetic genre: Kinh ethnic community Accepted: composed Nom narrative poetries in seven-seven-six-eight-versed, Tay ethnicity 10/3/2019 made Nom narrative poetries in seven-word-versed saga, and Thai ethnicity used their own old script to create narrative poetries in free verses. Such special literary Keywords: Literature; Narrative part certainly contributed to literary increasing history of each community in poetry; Brave man; particular, and to Vietnamese literature history in general. In order to examine Beast; Kinh ethnicity; Vietnamese general literature of Kinh, Tay, Thai narrative poetries, the writing Tay ethnicity; Thai selects stories that are similar plot on the brave man kills beasts, to analyse and ethnicity. make some comments on the cultural and literary interaction between Kinh, Tay and Thai ethnicities in the North of Vietnam. 12

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản