Khoá lu n t t nghi p L p Liên thông K2A – Vi t Namậ ố ệ ớ ệ
H cọ
L I M Đ UỜ Ở Ầ
1. Lý do ch n đ tàiọ ề
m th c là m t nhu c u thi t th c trong cu c s ng sinh t n c aẨ ự ộ ầ ế ự ộ ố ồ ủ
loài ng i. Không đ n thu n ch đáp ng nhu c u ườ ơ ầ ỉ ứ ầ “ăn no m c m, ănặ ấ
ch c m c b n”ắ ặ ề mà m th c đã tr thành m t bi u t ng văn hóa ph nẩ ự ở ộ ể ượ ả
ánh cu c s ng c a con ng i. Vì l sinh t n mà b t kì qu c gia, dân t cộ ố ủ ườ ẽ ồ ấ ố ộ
nào cũng chú tr ng đ n m th c và sáng t o ra nh ng món ăn, cách ănọ ế ẩ ự ạ ữ
mang nhi u giá tr và b n s c văn hóa riêng theo quan ni m riêng c a h .ề ị ả ắ ệ ủ ọ
m th c luôn g n bó v i con ng i, ph n ánh phong t c, t p quán,Ẩ ự ắ ớ ườ ả ụ ậ
l i s ng, t duy th m mĩ c a t ng dân t c, vùng mi n t truy n th ng đ nố ố ư ẩ ủ ừ ộ ề ừ ề ố ế
hi n đ i.ệ ạ
Hòa Bình là cái nôi phát sinh n n văn hóa Hòa Bình, đây cũng là đ aề ị
bàn sinh s ng ch y u c a đ ng bào dân t c M ng v i các vùng M ngố ủ ế ủ ồ ộ ườ ớ ườ
“nh t Bi, nhì Vang, tam Thàng, t Đ ng”ấ ứ ộ . Văn hóa M ng là n n văn hóaườ ề
mang đ m b n s c dân t c, g n ki n v i thiên nhiên và con ng i n i đây.ậ ả ắ ộ ắ ề ớ ườ ơ
T bao đ i nay, ng i M ng th ng đúc k t m t cách ng n g n v đ cừ ờ ườ ườ ườ ế ộ ắ ọ ề ặ
tr ng văn hóa c a mình b ng câu nói: ư ủ ằ “qu n m t ng, áo m t gang, nhàầ ộ ố ộ ở
sàn, trâu đeo mõ, chó leo thang” hay câu nói:“c m đ nhà gác, n c vác,ơ ồ ướ
l n thui, ngày lùi, tháng ti n”.ợ ế
m th c c a ng i M ng r t đ c s c và đ c đáo, n ch a nhi uẨ ự ủ ườ ườ ấ ặ ắ ộ ẩ ứ ề
giá tr tinh th n, mang đ m c t cách c a con ng i, v a đ n gi n, m cị ầ ậ ố ủ ườ ừ ơ ả ộ
m c l i v a hài hòa, b d ng, góp ph n đem l i s t hào cho con ng iạ ạ ừ ổ ưỡ ầ ạ ự ự ườ
và vùng đ t. Nh ng giá tr đó t ng ch ng nh khó phai nhòa, m nh tấ ữ ị ưở ừ ư ờ ạ
cùng năm tháng nh ng th gi i thì luôn thay đ i theo quy lu t t nhiên, m iư ế ớ ổ ậ ự ọ
v t cũng thay đ i theo trong đó có m th c. Khi kinh t phát tri n, đi uậ ổ ẩ ự ế ể ề
ki n s ng c a con ng i đ c nâng cao, s giao l u ti p bi n văn hóaệ ố ủ ườ ượ ự ư ế ế
Th.S Tr n Đăng Hi u SV Bùi Th Minh Lanầ ế ị
1
Khoá lu n t t nghi p L p Liên thông K2A – Vi t Namậ ố ệ ớ ệ
H cọ
di n ra m nh m thì quan ni m c a con ng i v m th c cũng d n thayễ ạ ẽ ệ ủ ườ ề ẩ ự ầ
đ i. Ngày nay con ng i luôn h ng đ n ổ ườ ướ ế “ăn ngon m c đ p”, “ăn sungặ ẹ
m c s ng” ặ ướ cho nên trong c c u b a ăn c a ng i M ng s l ng mónơ ấ ữ ủ ườ ườ ố ượ
ăn phong phú h n, cách ch bi n cũng đa d ng v i nhi u ngu n nguyênơ ế ế ạ ớ ề ồ
li u khác nhau. Tiêu chí ngon, đ p m t đ c đ a lên hàng đ u, thiên vệ ẹ ắ ượ ư ầ ề
th ng th c h n là no b ng.ưở ứ ơ ụ
Cho đ n nay, ch a có m t công trình nghiên c u chính th c nào vế ư ộ ứ ứ ề
văn hóa m th c c a ng i M ng xu t hi n Hòa Bình. Có chăng cũngẩ ự ủ ườ ườ ấ ệ ở
ch là nh ng bài báo, bài gi i thi u v m t s món ăn đ c s c ch ch aỉ ữ ớ ệ ề ộ ố ặ ắ ứ ư
th c s đ ng trên ph ng di n văn hóa đ đánh giá, bình lu n. Có thự ự ứ ươ ệ ể ậ ể
kh ng đ nh r ng trong cu c s ng hi n đ i ngày nay, các giá tr văn hóaẳ ị ằ ộ ố ệ ạ ị
truy n th ng c a m th c đang b mai m t. L p tr hi n nay cũng ít quanề ố ủ ẩ ự ị ộ ớ ẻ ệ
tâm v văn hóa m th c truy n th ng, th m chí nhi u ng i còn cho r ngề ẩ ự ề ố ậ ề ườ ằ
nh ng giá tr đó không còn phù h p n a và d n lãng quên. Ph i chăng là cácữ ị ợ ữ ầ ả
món ăn đó không th c s phù h p? Nói nh v y là không đúng. B i vìự ự ợ ư ậ ở
nh ng giá tr đó ph i phù h p thì m i đ c l u truy n t đ i này sang đ iữ ị ả ợ ớ ượ ư ề ừ ờ ờ
khác, t c là b n thân nó đã ch a đ ng tính truy n th ng. H n n a s phùứ ả ứ ự ề ố ơ ữ ự
h p còn b chi ph i b i quan ni m c a t ng dân t c, t ng vùng mi n đợ ị ố ở ệ ủ ừ ộ ừ ề ể
hình thành nh ng giá tr văn hoá mang tính b n đ a. N u nh ng i M ngữ ị ả ị ế ư ườ ườ
quan ni m các món đ th ng ngon và b thì ng i Kinh l i cho r ngệ ồ ườ ổ ườ ạ ằ
“canh rau mu ng”ố và “cà d m t ng”ầ ươ m i là ngon. Rõ ràng là m i m tớ ỗ ộ
c nh quan vùng mi n, m i m t dân t c s quy đ nh, chi ph i và s n sinh raả ề ỗ ộ ộ ẽ ị ố ả
nh ng giá tr văn hoá khác nhau đ tr thành truy n th ng cũng nh ni mữ ị ể ở ề ố ư ề
t hào c a dân t c đó.ự ủ ộ M t lí do mà ta cũng c n bàn đ n đó là ý th c l uộ ầ ế ứ ư
gi các giá tr văn hóa m th c c a ng i dân còn nhi u h n ch . Khi n nữ ị ẩ ự ủ ườ ề ạ ế ề
kinh t phát tri n cùng v i quá trình giao l u văn hoá di n ra th ng xuyênế ể ớ ư ễ ườ
và liên t c gi a các t c ng i thì vi c b o l u các giá tr văn hoá truy nụ ữ ộ ườ ệ ả ư ị ề
th ng cũng g p nhi u khó khăn. Th nh t là do nh n th c ch a đúng ho cố ặ ề ứ ấ ậ ứ ư ặ
Th.S Tr n Đăng Hi u SV Bùi Th Minh Lanầ ế ị
2
Khoá lu n t t nghi p L p Liên thông K2A – Vi t Namậ ố ệ ớ ệ
H cọ
nh n th c m t cách máy móc và thái quá v các giá tr văn hoá. Ng i thìậ ứ ộ ề ị ườ
cho r ng b o l u truy n th ng là nh t đ nh ph i gi nguyên b n, ph i s pằ ả ư ề ố ấ ị ả ữ ả ả ắ
đ ăn vào lá chu i, ph i làm d m b ng theo ph ng pháp truy n th ng làồ ố ả ấ ỗ ươ ề ố
d n t t c th c ăn th a vào m t chi c v i sau đó đ cho th c ăn lên menồ ấ ả ứ ừ ộ ế ạ ể ứ
chua và múc ra đun lên đ làm n c ch m hay n u canh…, ng i thì chể ướ ấ ấ ườ ỉ
c n hình th c bên ngoài ch không quan tâm đ n h ng v và ch t l ngầ ứ ứ ế ươ ị ấ ượ
c a nh ng món ăn cho nên nhi u khi món rau đ đã b thay th b ng rauủ ữ ề ồ ị ế ằ
lu c. Th m chí h còn e ng i khi s ng i khác chê món ăn c a t c ng iộ ậ ọ ạ ợ ườ ủ ộ ườ
mình là l c h u. Th hai là do ý th c l u gi truy n th ng ch a đ c chúạ ậ ứ ứ ư ữ ề ố ư ượ
tr ng, tâm lí d b dao đ ng, d b nh h ng khi ti p c n v i nh ng giá trọ ễ ị ộ ễ ị ả ưở ế ậ ớ ữ ị
văn hoá c a các dân t c nh ng vùng mi n khác. Chính h ph i là ng iủ ộ ở ữ ề ọ ả ườ
hi u rõ v văn hoá m th c c a t c ng i mình, đ hi u, đ th m th u,ể ề ẩ ự ủ ộ ườ ể ể ể ẩ ấ
đ t hào và gi i thi u, tuyên truy n qu ng bá đ n b n bè và nh ng ng iể ự ớ ệ ề ả ế ạ ữ ườ
xung quanh trong quá trình giao l u. Nh ng th c t thì r t nhi u ng i đãư ư ự ế ấ ề ườ
không trân tr ng và không bi t cách b o v , ch vì ti n d ng mà h đã đánhọ ế ả ệ ỉ ệ ụ ọ
m t đi truy n th ng. Khi s ng trong m t môi tr ng m i, chung s ng v iấ ề ố ố ộ ườ ớ ố ớ
nhi u ng i nhi u vùng mi n khác nhau, con ng i ta luôn tìm ki mề ườ ở ề ề ườ ế
nh ng đi m chung đ hoà đ ng mà vô tình quên đi b n s c c a mình.ữ ể ể ồ ả ắ ủ
Ng i ta thích ch bi n món ăn theo công th c m i, nguyên li u m i,ườ ế ế ứ ớ ệ ớ
nhanh và h p kh u v c a nhi u ng i ch không nghĩ đ n vi c k t h pợ ẩ ị ủ ề ườ ứ ế ệ ế ợ
s d ng gi a cái m i và cái truy n th ng đ làm cho các món ăn ngon h nử ụ ữ ớ ề ố ể ơ
mà không m t đi h ng v đ c tr ng. Chính nh ng cái t ng nh ti nấ ươ ị ặ ư ữ ưở ư ệ
d ng đó đã làm nh h ng đ n ý th c l u gi truy n th ng.ụ ả ưở ế ứ ư ữ ề ố
Trong khi xu th h i nh p giao l u vùng mi n đang di n ra songế ộ ậ ư ề ễ
song cùng v i công cu c gìn gi b n s c văn hóa dân t c thì v n đ nh nớ ộ ữ ả ắ ộ ấ ề ậ
th c và đ nh v v văn hóa m th c là r t quan tr ng. Đ ng th i vi c giáoứ ị ị ề ẩ ự ấ ọ ồ ờ ệ
d c và thay đ i nh n th c c a th h tr v văn hóa m th c truy n th ngụ ổ ậ ứ ủ ế ệ ẻ ề ẩ ự ề ố
Th.S Tr n Đăng Hi u SV Bùi Th Minh Lanầ ế ị
3
Khoá lu n t t nghi p L p Liên thông K2A – Vi t Namậ ố ệ ớ ệ
H cọ
cũng c n đ c l u tâm vì h chính là ch th văn hóa, có s ti p nh n thìầ ượ ư ọ ủ ể ự ế ậ
m i có cái đ mà l u truy n.ớ ể ư ề
Tôi luôn t hào là m t ng i con c a m nh đ t mang trong mình m tự ộ ườ ủ ả ấ ộ
n n văn hóa l n – văn hóa Hòa Bình. Khi ti p xúc v i văn hóa M ng tôiề ớ ế ớ ườ
luôn b cu n hút b i l nó không c u kì, không đ n đi u, nó mang tính đ cị ố ở ẽ ầ ơ ệ ộ
đáo và chân th c c a ch nhân sáng t o. Trăn tr tr c th c tr ng c a mự ủ ủ ạ ở ướ ự ạ ủ ẩ
th c truy n th ng đang d n mai m t trong cu c s ng hi n đ i, tôi xin m oự ề ố ầ ộ ộ ố ệ ạ ạ
mu i đóng góp m t s ý ki n, nh n xét và c m nh n c a riêng mình thôngộ ộ ố ế ậ ả ậ ủ
qua đ tài ề“ Nét đ c s c v văn hóa m th c trong m t s món ănặ ắ ề ẩ ự ộ ố
truy n th ng c a ng i M ng Hoà Bình”ề ố ủ ườ ườ ở đ giúp b n đ c có cáchể ạ ọ
đánh giá, nhìn nh n đúng v nh ng giá tr văn hóa truy n th ng, đ ậ ề ữ ị ề ố ể “ mẩ
th c M ng”ự ườ luôn “s ng”ố cùng dân t c M ng nói riêng và dân t c Vi tộ ườ ộ ệ
Nam nói chung.
Đó cũng là món quà, m t ni m tri ân sâu s c c a tôi đ i v i n i tôi đãộ ề ắ ủ ố ớ ơ
sinh ra và l n lên.ớ
2. M c đích nghiên c uụ ứ
Theo các c li u s h c, kh o c h c thì Hòa Bình là cái nôi sinhứ ệ ử ọ ả ổ ọ
s ng c a ng i Vi t c mà sau này đã phát tri n thành hai nhánh c dân làố ủ ườ ệ ổ ể ư
ng i M ng và ng i Kinh. Do đi u ki n sinh s ng lâu đ i trên m nhườ ườ ườ ề ệ ố ờ ả
đ t này đã hình thành m t n n văn hóa l n mang nhi u giá tr đ c s c trongấ ộ ề ớ ề ị ặ ắ
đó có văn hóa m th c. Chính nh ng đi u ki n l ch s , t nhiên đã chi ph iẩ ự ữ ề ệ ị ử ự ố
và t o nên nh ng món ăn truy n th ng ph n ánh c m t n n văn hóa vàạ ữ ề ố ả ả ộ ề
quá trình sinh s ng lâu dài c a c ng đ ng t c ng i. Đành r ng s phố ủ ộ ồ ộ ườ ằ ự ổ
bi n và t m nh h ng sâu r ng c a m th c hi n nay không ch gi i h nế ầ ả ưở ộ ủ ẩ ự ệ ỉ ớ ạ
trong ph m vi c a t nh mà đã có s m h ng đi kh p các đ a ph ngạ ủ ỉ ự ở ướ ắ ị ươ
khác. Đó là m t tín hi u đáng m ng và đáng trân tr ng. Và s t t h n n aộ ệ ừ ọ ẽ ố ơ ữ
khi t t c chúng đ u có s trân tr ng và ý th c gi gìn, b o t n và phátấ ả ề ự ọ ự ữ ả ồ
Th.S Tr n Đăng Hi u SV Bùi Th Minh Lanầ ế ị
4
Khoá lu n t t nghi p L p Liên thông K2A – Vi t Namậ ố ệ ớ ệ
H cọ
huy các giá tr văn hóa tiêu bi u đó. Hi v ng r ng bài vi t này s giúp choị ể ọ ằ ế ẽ
m i ng i có s nhìn nh n đúng, hi u đúng v m th c truy n th ng, tọ ườ ự ậ ể ề ẩ ự ề ố ừ
đó t o d ng ni m tin, thái đ tích c c n i công chúng đ xây d ng c s líạ ự ề ộ ự ơ ể ự ơ ở
lu n cho vi c phát huy, v n d ng các giá tr đó vào trong công cu c xâyậ ệ ậ ụ ị ộ
d ng và phát tri n quê h ng đ t n c hi n nay.ự ể ươ ấ ướ ệ
3. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
- Tìm hi u ngu n g c hình thành, tên g i, cách th c ch bi n và ýể ồ ố ọ ứ ế ế
nghĩa c a t ng món ăn đ hi u rõ h n v đ c đi m con ng i, vùng đ tủ ừ ể ể ơ ề ặ ể ườ ấ
quy đ nh chi ph i đ n văn hóa m th c c a ng i M ng.ị ố ế ẩ ự ủ ườ ườ
- Đ nh v tính đ c tr ng văn hóa m th c c a ng i M ng trong t ngị ị ặ ư ẩ ự ủ ườ ườ ổ
th b n s c văn hóa Hòa Bình.ể ả ắ
- Phân tích giá tr th c ti n, xây d ng c s lí lu n, h th ng gi i cị ự ễ ự ơ ở ậ ệ ố ả ơ
b n nh m v n d ng nh ng món ăn đ c s c c a ng i M ng vào trongả ằ ậ ụ ữ ặ ắ ủ ườ ườ
quá trình xây d ng cu c s ng m i. ự ộ ố ớ
- Nâng cao th ng hi u c a m th c M ng trong cu c s ng hi nươ ệ ủ ẩ ự ườ ộ ố ệ
đ i, t o đi u ki n đ phát tri n du l ch, góp ph n b o t n và l u giạ ạ ề ệ ể ể ị ầ ả ồ ư ữ
nh ng giá tr văn hóa c a m th c.ữ ị ủ ẩ ự
4. Đ i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tàiố ượ ạ ứ ủ ề
- Đ i t ng: nh ng món ăn truy n th ng c a ng i M ng Hòa Bìnhố ượ ữ ề ố ủ ườ ườ ở
- Ph m vi: ạ
+ N i dung: nghiên c u v đi u ki n hình thành nét đ c s c c a văn hóaộ ứ ề ề ệ ặ ắ ủ
m th c, đ c tr ng, quan ni m. ý nghĩa cũng nh các v n đ v b o t n vàẩ ự ặ ư ệ ư ấ ề ề ả ồ
phát huy các giá tr văn hóa m th c.ị ẩ ự
+ Th i gian: t khi hình thành t c ng i đ n nay.ờ ừ ộ ườ ế
Th.S Tr n Đăng Hi u SV Bùi Th Minh Lanầ ế ị
5