intTypePromotion=3

Việc làm và đời sống của người lao động theo thời vụ từ nông thôn ra Hà Nội: Nghiên cứu trường hợp tại Hà Nội, xã Xuân Thượng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định - Nguyễn Thị Bích Nga

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
46
lượt xem
2
download

Việc làm và đời sống của người lao động theo thời vụ từ nông thôn ra Hà Nội: Nghiên cứu trường hợp tại Hà Nội, xã Xuân Thượng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định - Nguyễn Thị Bích Nga

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nghề của lao động nam, nữ tại Hà Nội tương tự nhau đơn giản, phổ thông và sử dụng lao động cơ bắp là chính, cả nam và nữ đều không chỉ làm một nghề cố định mà còn làm thêm bất cứ công việc gì có thể tạo ra thu nhập là những nội dung chính trong bài viết "Việc làm và đời sống của người lao động theo thời vụ từ nông thôn ra Hà Nội: Nghiên cứu trường hợp tại Hà Nội, xã Xuân Thượng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Việc làm và đời sống của người lao động theo thời vụ từ nông thôn ra Hà Nội: Nghiên cứu trường hợp tại Hà Nội, xã Xuân Thượng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định - Nguyễn Thị Bích Nga

  1. 42 X· héi häc sè 2 (82), 2003 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi (Nghiªn cøu tr−êng hîp t¹i Hµ Néi vµ x· Xu©n Th−îng, huyÖn Xu©n Tr−êng, tØnh Nam §Þnh) NguyÔn ThÞ BÝch Nga Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y qóa tr×nh ®« thÞ hãa diÔn ra víi tèc ®é nhanh chãng, vÊn ®Ò ng−êi lao ®éng tõ khu vùc n«ng th«n ra c¸c ®« thÞ vµ c¸c trung t©m c«ng nghiÖp, c¸c thµnh phè lín t×m viÖc lµm ngµy cµng t¨ng. Trong ph¹m vi c¶ n−íc tÝnh tõ 1990 - 1997 con sè nµy lªn tíi 1,2 triÖu ®Õn 1,5 triÖu ng−êi. Riªng ®èi víi thñ ®« Hµ Néi - trung t©m kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n hãa cña c¶ n−íc, th× hµng n¨m ph¶i tiÕp nhËn hµng ngµn l−ît lao ®éng tõ khu vùc n«ng th«n ®Õn ®Ó t×m c«ng ¨n viÖc lµm. Cã nhiÒu nguyªn nh©n thóc ®Èy nhiÒu nam, n÷ n«ng th«n rêi quª lªn Hµ Néi lao ®éng theo h×nh thøc kh«ng tho¸t ly hoµn toµn c«ng viÖc ë n«ng th«n. Bµi viÕt nµy xin ®Ò cËp ®Õn mét sè néi dung liªn quan ®Õn vÊn ®Ò viÖc lµm vµ ®êi sèng cña nam, n÷ n«ng th«n lao ®éng theo thêi vô t¹i Hµ Néi, ®−îc rót ra tõ kÕt qu¶ nghiªn cøu ®Þnh tÝnh víi quy m« nhá t¹i Hµ Néi vµ x· Xu©n Th−îng, huyÖn Xu©n Tr−êng, tØnh Nam §Þnh, ®−îc tiÕn hµnh n¨m 2000 - 2001. Nghiªn cøu ®−îc tiÕp cËn theo ph−¬ng ph¸p m« t¶ thùc tr¹ng, vËn dông quan ®iÓm giíi vµ ph¸t triÓn trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn, xem xÐt mèi t−¬ng quan gi÷a nam vµ n÷ trong mèi quan t©m vµ bèi c¶nh chung cña vÊn ®Ò di chuyÓn lao ®éng n«ng th«n - thµnh thÞ nh»m t×m hiÓu s©u c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Ó cã nh÷ng can thiÖp phï hîp cho tõng giíi. 1. NghÒ cña lao ®éng nam, n÷ t¹i Hµ Néi t−¬ng tù nhau, ®¬n gi¶n, phæ th«ng vµ sö dông lao ®éng c¬ b¾p lµ chÝnh. Lao ®éng nam vµ n÷ lµm viÖc t¹i 3 nhãm nghÒ chÝnh lµ: b¸n hµng rong, thu gom phÕ liÖu vµ lao ®éng tù do. Trong ®ã nhãm lao ®éng tù do cã nhiÒu lo¹i c«ng viÖc kh¸c nhau víi tÝnh chÊt, møc ®é kh¸c nhau vµ Ýt nhiÒu cã quan hÖ chñ thî. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ tr×nh ®é häc vÊn cña nh÷ng lao ®éng nµy chñ yÕu lµ cÊp 2 vµ tÝnh chÊt di chuyÓn theo phong trµo c¶ lµng, x· cïng ®i nªn c¶ 3 nhãm nghÒ mµ ng−êi lao ®éng lùa chän ®Òu kh«ng ®ßi hái chuyªn m«n kü thuËt, kh«ng cÇn nhiÒu vèn vµ c¸c trang thiÕt bÞ phôc vô lao ®éng phøc t¹p, chØ cÇn cã søc kháe, chÞu khã tÝch lòy kinh nghiÖm lµ cã thÓ lµm tèt vµ cã thu nhËp. C¶ 3 nhãm nghÒ trªn ®Òu gióp ng−êi lao ®éng tù ®Þnh ®o¹t viÖc sö dông thêi gian trong ngµy, trong tuÇn vµ trong th¸ng ®Ó cã thÓ ®i vÒ quª bÊt cø lóc nµo. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  2. NguyÔn ThÞ BÝch Nga 43 Cïng mét nhãm nghÒ nh−ng gi÷a nam vµ n÷ kh«ng hoµn toµn gièng nhau vÒ c¸ch thøc thùc hiÖn. Nam giíi do søc kháe tèt h¬n th−êng chän nh÷ng c«ng viÖc nÆng nhäc, ph¶i ®i xa, cßn phô n÷ th× chän viÖc nhÑ nhµng h¬n: nh− trong nhãm b¸n hµng rong, phô n÷ chØ b¸n nh÷ng mÆt hµng nhùa, quÇn ¸o, ®å dïng gia ®×nh hoÆc hoa qu¶ cßn nam giíi b¸n nh÷ng mÆt hµng ph¶i mang v¸c nÆng h¬n vµ ph¶i sö dông ®Õn c¸c ph−¬ng tiÖn trî gióp nh− xe ®¹p, loa ®µi ®Ó b¸n b¸o, b¸n d−a, b¸n ®å sø, v.v…; trong nhãm thu gom phÕ liÖu nÕu nam giíi th−êng chän Ýt mÆt hµng phÕ liÖu cã gi¸ trÞ ®Ó mua vµ hä sö dông b»ng xe ®¹p ®Õn c¸c ngâ phè th× phô n÷ l¹i chän ®«i quang g¸nh mua tÊt c¶ c¸c mÆt hµng cã thÓ vµ hä cã thÓ ®i bé tõ ngµy nµy sang ngµy kh¸c; trong nhãm lao ®éng tù do, phô n÷ chØ lµm duy nhÊt lo¹i c«ng viÖc g¸nh hµng thuª víi thu nhËp trung b×nh 20.000 ®ång/ngµy trong khi nam giíi l¹i lµm nh÷ng c«ng viÖc kh¸c nÆng h¬n víi thu nhËp trung b×nh 30.000 ®ång - 40.000 ®ång/ngµy. Trong nhãm lao ®éng nµy tuy cã Ýt nhiÒu mèi quan hÖ chñ thî nh−ng kh«ng ai cã hîp ®ång lao ®éng, hä ®Òu chÊp nhËn møc ®é rñi ro rÊt cao khi thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc, nghÜa lµ ng−êi lao ®éng chØ nh×n ®−îc c¸i lîi tr−íc m¾t mµ kh«ng thÊy ®−îc c¸i lîi l©u dµi liªn quan ®Õn c¶ tÝnh m¹ng b¶n th©n vµ gia ®×nh. Nãi chung, mçi ng−êi tù quyÕt ®Þnh ph−¬ng thøc vµ c¸c trang thiÕt bÞ phô gióp ®Ó hoµn thµnh c«ng viÖc cã thu nhËp trong ngµy, nh−ng cã mét ®iÓm chung cho c¶ hai giíi lµ hä ®Òu lµm nh÷ng c«ng viÖc theo nh÷ng ng−êi ®i tr−íc ®· lµm, nghÜa lµ nghÒ nghiÖp mµ hä lùa chän phï hîp víi ph−¬ng thøc di chuyÓn theo phong trµo tõ quª h−¬ng. HÇu hÕt trong sè hä ®· x¸c ®Þnh c«ng viÖc sÏ lµm tr−íc khi lªn Hµ Néi, chØ cã mét sè Ýt ng−êi sau khi lªn Hµ Néi míi t×m viÖc do ®−îc ng−êi kh¸c chØ dÉn hoÆc chuyÓn l¹i khi hä kh«ng tiÕp tôc lµm n÷a. §iÒu nµy chøng tá ng−êi lao ®éng kh«ng mÊy khã kh¨n khi héi nhËp vµo thÞ tr−êng lao ®éng cña Hµ Néi. Lao ®éng n÷ Ýt ph¶i chê viÖc h¬n lao ®éng nam do hä ®· ch¾c ch¾n c«ng viÖc tr−íc khi quyÕt ®Þnh ®i. Xu h−íng chuyÓn ®æi nghÒ Ýt x¶y ra trong c¸c nhãm b¸n hang rong vµ thu gom phÕ liÖu. Nam giíi nhãm lao ®éng tù do cã mong muèn thay ®æi nghÒ nhiÒu h¬n phô n÷ cïng nhãm nghÒ v× søc kháe cña hä tèt h¬n n÷ vµ mong muèn béc lé tÝnh n¨ng ®éng, x«ng x¸o, muèn thö nghiÖm nh÷ng c«ng viÖc míi còng cao h¬n n÷, nh−ng nh÷ng nghÒ mµ hä mong muèn thay ®æi còng th−êng lµ nh÷ng nghÒ cã tÝnh chÊt ®¬n gi¶n. Phô n÷ trong nhãm nµy kh«ng muèn thay ®æi nghÒ, hä b»ng lßng víi c«ng viÖc hiÖn t¹i cho dï cã vÊt v¶ nh−ng phï hîp víi tr×nh ®é, n¨ng lùc cña hä. Nh−ng thùc chÊt trong t©m t− cña mét sè phô n÷ còng cã mong muèn ®æi nghÒ nh−ng hä kh«ng d¸m quyÕt ®Þnh v× kh«ng tù tin khi lµm nghÒ kh¸c vµ ®iÒu quan träng lµ sî thu nhËp bÞ gi¶m ®i “muèn thay ®æi nghÒ kh¸c nh−ng sî ®−îc Ýt tiÒn h¬n nªn kh«ng d¸m lµm” (N÷ lao ®éng tù do, 46 tuæi, quª ë Song Mai, Kim §éng, H−ng Yªn). Ng−êi lao ®éng lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn c−êng ®é cao, thêi gian lao ®éng trong ngµy trung b×nh 9 - 10 giê, c¸ biÖt cã ng−êi kh«ng tÝnh ®−îc thêi gian, hä lµm c¶ ngµy lÉn ®ªm nÕu cã c«ng viÖc. Ng−êi b¾t ®Çu c«ng viÖc sím nhÊt lµ 3 - 4 giê s¸ng, ng−êi muén nhÊt lµ 7 - 8 giê tïy thuéc vµo tõng nhãm nghÒ vµ c«ng viÖc mµ hä lµm. Dï lµm nghÒ nµo th× tÝnh chÊt “®i rong” còng thÓ hiÖn rÊt râ vµ lµ chñ yÕu. Nam giíi th−êng ®i b»ng xe ®¹p, ng−êi nhiÒu nhÊt lµ 15 km/ngµy, thÊp nhÊt lµ 6 km/ngµy. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  3. 44 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi NÕu chØ nh×n vµo nh÷ng con sè nµy th× râ rµng c−êng ®é lao ®éng cña nam cao h¬n n÷ nh−ng thùc chÊt n÷ vÊt v¶ h¬n nam rÊt nhiÒu v× hä ph¶i tiªu tèn nhiÒu n¨ng l−îng h¬n cho c«ng viÖc ®i bé cña m×nh. Cã rÊt nhiÒu lý do ®Ó ng−êi lao ®éng chän nghÒ hiÖn t¹i nh−ng lý do c¬ b¶n mµ c¶ nam, n÷ ®Òu lùa chän lµ “lµm theo c«ng viÖc mµ ng−êi ®i tr−íc ®· lµm” (ý kiÕn nam cao h¬n ý kiÕn n÷). §èi víi mçi giíi cßn cã c¸c lý do kh¸c nh− lao ®éng nam “®· lµm c«ng viÖc kh¸c nh−ng kh«ng thµnh c«ng do vÊt v¶, thu nhËp thÊp, bÊp bªnh” cßn phô n÷ th× “kh«ng d¸m lµm nghÒ kh¸c v× sî thu nhËp thÊp, mÊt nhiÒu thêi gian vµ kh«ng cã ng−êi h−íng dÉn”. Nh÷ng lý do thuéc vÒ b¶n th©n ng−êi lao ®éng nh− kh«ng cã tr×nh ®é hoÆc cã nh−ng tr×nh ®é thÊp chiÕm tØ lÖ kh«ng ®¸ng kÓ ë c¶ nam vµ n÷. Lý do kh«ng cã søc kháe ®Ó phï hîp víi nghÒ kh¸c chØ cã ë lao ®éng n÷ vµ kh«ng cã n¨ng khiÕu ®Ó lµm nghÒ kh¸c chØ cã ë lao ®éng nam. Ngoµi ra, nam giíi trong nhãm lao ®éng tù do cßn “chän nghÒ nµy v× lµ nghÒ lµm ®Õn ®©u cã tiÒn ®Õn ®Êy, lµ nghÒ ®¬n gi¶n nhÊt, kh«ng cÇu kú, kh«ng ph¶i bá nhiÒu vèn, kh«ng muèn phô thuéc nhiÒu vµo ng−êi kh¸c - cã quan hÖ chñ thî nh−ng phô thuéc ng¾n chø kh«ng dµi h¹n, lµ nghÒ nÆng nhäc nªn phô n÷ Ýt lµm vµ cÇn cã søc kháe” (Nam lao ®éng tù do, 32 tuæi, quª ë Xu©n Th−îng, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh). §iÒu ®¸ng chó ý lµ hÇu hÕt nam, n÷ lao ®éng tr−íc khi quyÕt ®Þnh lµm lo¹i c«ng viÖc chÝnh ®ang lµm, hä ®· tõng lµm nh÷ng c«ng viÖc cña nhãm kh¸c nh− ®¹p xÝch l«, trång cÊy thuª ë ngo¹i thµnh, b¸n b¸nh mú, v.v… nh−ng kh«ng cã hiÖu qu¶. Còng cã mét sè ng−êi ®i lµm nh÷ng c«ng viÖc tr−íc ®ã cã thu nhËp kh¸ nh−ng l¹i thÊy c«ng viÖc ®ã qu¸ vÊt v¶ hoÆc bÞ rµng buéc bëi nhiÒu quy ®Þnh, bÞ cÊm, bÞ ph¹t mét vµi lÇn nªn ch¸n n¶n dÉn ®Õn xu h−íng chän lo¹i nghÒ nµo thËt ®¬n gi¶n, æn ®Þnh vµ kh«ng gß bã vÒ thêi gian miÔn lµ cã thu nhËp ®ñ chi tiªu c¸ nh©n vµ göi vÒ cho gia ®×nh lµ ®−îc: “Tr−íc khi lµm c«ng viÖc nµy, t«i ®· ®¹p xÝch l« kho¶ng 5 th¸ng nh−ng sau ®ã ph¶i bá nghÒ v× phøc t¹p, th−êng bÞ kh¸ch kh«ng tr¶ tiÒn, c«ng an cÊm vµ nÕu bÞ b¾t th× ph¹t tiÒn, mïa hÌ ph¶i ®i suèt ngµy trªn ®−êng n¾ng vµ mÖt” (Nam lao ®éng tù do, 32 tuæi, quª ë Xu©n Th−îng, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh); hoÆc “N¨m 1999 khi Nhµ n−íc trång c©y trªn ®ª, cã chÞ cïng nhµ trä cã ng−êi quen rñ th× c¶ nhµ trä bän em ra ®Êy lµm, mçi ngµy ng−êi ta tr¶ 14.000 ®ång. Lµm nh− vËy æn ®Þnh h¬n so víi ®i chî nh−ng c«ng viÖc chØ cã mét thêi gian lµ hÕt. Kh«ng d¸m ®i bu«n v× m×nh vông, kh«ng kh«n ngoan s¾c s¶o, cßn g¸nh thÕ nµy th× ch¶ cÇn ai chØ b¶o, nh×n mét lÇn lµ biÕt lµm, víi l¹i m×nh còng kh«ng lµm th−êng xuyªn ®−îc” (N÷ lao ®éng tù do, 45 tuæi, quª ë B·i SËy, ¢n Thi, H−ng Yªn). V× c«ng viÖc ®¬n gi¶n, phæ th«ng vµ sö dông b»ng søc lùc lµ chÝnh nªn viÖc ®µo t¹o nghÒ ®−îc thùc hiÖn theo h×nh thøc võa häc võa lµm. Tuy kh«ng bµi b¶n nh−ng hÇu hÕt lao ®éng nam, n÷ ®Òu cã thêi gian häc viÖc tõ ng−êi ®i tr−íc Ýt nhÊt lµ 2 ngµy, nhiÒu nhÊt lµ 2 th¸ng tïy thuéc vµo tõng nghÒ. Gi÷a nam vµ n÷ kh«ng kh¸c nhau nhiÒu vÒ thêi gian häc viÖc nh−ng gi÷a c¸c nghÒ th× cã kh¸c: nghÒ thu gom phÕ liÖu cã thêi gian häc viÖc l©u nhÊt v× ®a d¹ng c¸c mÆt hµng víi nhiÒu lo¹i gi¸ kh¸c nhau vµ quan träng nhÊt lµ ph¶i ph©n biÖt ®−îc hµng tèt, xÊu ®Ó biÕt h−íng ®Þnh gi¸ b¶o ®¶m “cã l·i” chø kh«ng bÞ “lç vèn”. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  4. NguyÔn ThÞ BÝch Nga 45 Ng−êi lao ®éng häc viÖc b»ng h×nh thøc h−íng dÉn nhau, cho lµm cïng, mua b¸n chung sau ®ã chia ®«i kho¶n thu nhËp cã ®−îc trong ngµy. PhÇn lín ng−êi lao ®éng häc tõ ng−êi th©n trong gia ®×nh hoÆc hä hµng ®· lªn Hµ Néi lao ®éng tr−íc ®ã. Nh÷ng ng−êi cã thêi gian häc viÖc Ýt chñ yÕu lµ hái b¹n bÌ c¸ch thøc råi tõ mµy mß l©u dÇn thµnh quen viÖc, nh−ng sè nµy kh«ng ®¸ng kÓ. Theo ®¸nh gi¸ cña hÇu hÕt ng−êi lao ®éng th× c«ng viÖc hiÖn t¹i so víi søc kháe lµ qu¸ vÊt v¶ vµ t−¬ng ®−¬ng vÒ møc ®é vÊt v¶ cña c«ng viÖc ë quª, nh−ng hä vÉn ph¶i cè lµm. Phô n÷ thÊy vÊt v¶ h¬n nam giíi v× “mïa hÌ nãng bøc, mïa ®«ng gi¸ l¹nh vÉn ph¶i ®i bé nhiÒu” (N÷ lao ®éng tù do, thu gom phÕ liÖu, 32 tuæi, quª ë Xu©n Hång, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh). Còng cã mét sè ng−êi ®−îc hái cho r»ng c«ng viÖc ë Hµ Néi nhµn h¬n ë quª v× mçi buæi tèi ®−îc nghØ ng¬i kh«ng ph¶i lµm nhiÒu c«ng viÖc lÆt vÆt kh«ng tªn trong gia ®×nh. Trong ®iÒu kiÖn cã nhiÒu ng−êi cïng lµm mét nghÒ nh−ng hÇu hÕt ng−êi lao ®éng ®Òu kh«ng cã biÖn ph¸p g× ®Ó duy tr× c«ng viÖc vµ hä còng kh«ng biÕt lµm thÕ nµo ®Ó cã thÓ duy tr× tèt ®−îc c«ng viÖc. Nh×n chung c¶ nam vµ n÷ ®Òu Ýt ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò nµy, chØ riªng mét sè lao ®éng n÷ lµm nghÒ thu gom phÕ liÖu th× x¸c ®Þnh nghÒ hä lµm lµ “may rñi” tùa nh− ng−êi ®i c©u c¸, kh¸ch hµng gäi ai th× ng−êi ®ã mua, ng−êi nµo “cã duyªn” th× ®−îc nhiÒu vµ ng−îc l¹i, nªn cã ngµy cã ng−êi kh«ng kiÕm ®−îc ®ång nµo. Cßn nam giíi trong nhãm nµy th× kh«ng cã ý kiÕn g×. Trong qu¸ tr×nh lao ®éng, nam n÷ ®Òu nhËn ®−îc sù hç trî, gióp ®ì cña nh÷ng ng−êi cïng hoµn c¶nh b»ng nhiÒu h×nh thøc nh− cho vay thªm tiÒn; gióp ®ì khi èm ®au vµ chia sÎ c«ng viÖc khi ®−îc ng−êi kh¸c thuª. 2. C¶ nam vµ n÷ ®Òu kh«ng chØ lµm mét nghÒ cè ®Þnh mµ cßn lµm thªm bÊt cø c«ng viÖc g× cã thÓ t¹o ra thu nhËp Mçi ng−êi lao ®éng dï lµ nam hay n÷ ®Òu kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµm mét lo¹i c«ng viÖc chÝnh ®· lùa chän, mét trong nh÷ng môc ®Ých ®Õn Hµ Néi lao ®éng lµ t×m kÕ m−u sinh nªn ®Ó kiÕm ®−îc nhiÒu tiÒn, cïng mét lóc hä lµm nhiÒu c«ng viÖc kh¸c nhau. §èi víi hä, bÊt cø c«ng viÖc g× cã thu nhËp th× khã kh¨n, vÊt v¶ ®Õn mÊy hoÆc ®éc h¹i vµ ¶nh h−ëng nhiÒu ®Õn søc kháe hä còng s½n sµng lµm, thËm chÝ hä biÕt c¸c quy ®Þnh cÊm liªn quan ®Õn c¸c c«ng viÖc m×nh lµm nh−ng hä vÉn vi ph¹m “v× nh− thÕ míi b¸n ®−îc hµng” (Nam lao ®éng tù do, b¸n tµo phí vµ phô x©y dùng, 45 tuæi, quª ë NghÜa ThÞnh, NghÜa H−ng, Nam §Þnh). Hai nhãm nghÒ b¸n hµng rong vµ thu gom phÕ liÖu t×m viÖc lµm thªm dÔ dµng h¬n nhãm lao ®éng tù do bëi nh÷ng c«ng viÖc mµ c¸c nhãm nµy nhËn lµm thªm chÝnh lµ nh÷ng c«ng viÖc chÝnh cña nhãm lao ®éng tù do. C¸c c«ng viÖc mµ ng−êi lao ®éng lµm thªm ®Òu cã quan hÖ chñ thî nh−ng kh«ng cã hîp ®ång. PhÇn ®«ng ng−êi lao ®éng kh¼ng ®Þnh mèi quan hÖ nµy tèt hay xÊu phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè, trong ®ã ®Æc biÖt lµ sù c¶m th«ng gi÷a hai bªn vµ tÝnh chÊt cña lo¹i c«ng viÖc ®−îc thuª. NÕu c«ng viÖc mµ chÊt l−îng ®Æt lªn hµng ®Çu th× ng−êi lao ®éng ®−îc quan t©m h¬n trong vµ sau qu¸ tr×nh lµm viÖc, cã thÓ nhËn ®−îc sè tiÒn nhiÒu h¬n ®· tho¶ thuËn hoÆc ®−îc båi d−ìng b»ng vËt chÊt nh− Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  5. 46 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi hoa qu¶, thuèc l¸, v.v.... Ng−îc l¹i, còng cã nh÷ng ng−êi chñ cã th¸i ®é coi khinh ng−êi lao ®éng, Ðp gi¸ c«ng, b¾t lµm thªm c«ng viÖc hoÆc quþt tiÒn sau khi c«ng viÖc ®· ®−îc hoµn thµnh, v.v... TÝnh chÊt cña c¸c c«ng viÖc lµm thuª rÊt ®a d¹ng nh−ng nh×n chung nÆng nhäc, ®éc h¹i, vÊt v¶ h¬n so víi søc lao ®éng cña hä bá ra. Thï lao mçi lao ®éng nhËn ®−îc tõ c«ng viÖc nµy trung b×nh kho¶ng 20.000 - 25.000 ®ång/ngµy tïy thuéc tõng lo¹i c«ng viÖc vµ sù tháa thuËn gi÷a hai bªn. ViÖc s¾p xÕp thêi gian ®Ó cã thÓ cïng thùc hiÖn tèt c¸c c«ng viÖc kh¸c nhau gi÷a c¸c nhãm nghÒ kh«ng gièng nhau vµ còng kh«ng gièng nhau gi÷a nam vµ n÷ trong cïng nhãm: nhãm nghÒ thu gom phÕ liÖu cã nhiÒu ®iÒu kiÖn thuËn lîi nhÊt, ng−êi lao ®éng cã thÓ tranh thñ kho¶ng thêi gian ch−a mua ®−îc hµng ®Ó lµm thªm c«ng viÖc kh¸c. Nam giíi chØ lµm thªm nh÷ng viÖc thu dän, phô gióp nh÷ng n¬i cã c«ng tr×nh x©y dùng, g¸nh hoÆc mang v¸c thuª cßn nh÷ng c«ng viÖc mµ phô n÷ lµm th−êng lµ dän dÑp nhµ cöa, giÆt quÇn ¸o, dän dÑp vÖ sinh vµ mét sè c«ng viÖc linh tinh kh¸c; nhãm b¸n hµng rong gÆp nhiÒu khã kh¨n h¬n, trong ®ã n÷ khã kh¨n nhiÒu h¬n nam v× nh÷ng mÆt hµng n÷ b¸n th−êng lµ hoa qu¶ hoÆc thùc phÈm t−¬i sèng cÇn tiªu thô hÕt trong ngµy nªn khi lµm c«ng viÖc phô th× c«ng viÖc chÝnh th−êng ph¶i chËm l¹i, thËm chÝ nÕu thÊy c«ng viÖc phô kiÕm ®−îc nhiÒu h¬n th× t¹m nghØ b¸n hµng mét vµi h«m ®Ó lµm v× kh«ng thÓ cïng lµm c¶ hai ®−îc, ng−êi lao ®éng cho r»ng nÕu "tham b¸t" th× sÏ "bá m©m" nªn nhiÒu khi nh×n thÊy viÖc kiÕm ra tiÒn mµ kh«ng thÓ bá b¸n hµng ®−îc. Nh−ng nam giíi th× dÔ dµng h¬n v× nh÷ng mÆt hµng hä b¸n gåm ®å sø, d©y l−ng, vÝ da... cã thÓ ®Ó l¹i kh«ng sî háng. Riªng nhãm lao ®éng tù do th× ng−îc l¹i, lao ®éng n÷ dÔ dµng h¬n lao ®éng nam v× n÷ th−êng g¸nh hµng thuª nªn kh«ng gß bã vÒ thêi gian cã thÓ lµm thªm nh÷ng c«ng viÖc kh¸c nh− dän dÑp nhµ cöa, c«ng tr×nh... cßn nam do ®¶m nhËn nh÷ng c«ng viÖc chÝnh cã thêi gian dµi h¬n nªn kh«ng dÔ s¾p xÕp thêi gian cho c«ng viÖc kh¸c. 3. Cïng nét nhãm nghÒ nh−ng thu nhËp cña nam cao h¬n n÷, do chi tiªu c¸ nh©n cña nam cao h¬n nªn sè tiÒn göi vÒ gia ®×nh cña nam vµ n÷ t−¬ng ®−¬ng nhau Thu nhËp cña mçi nghÒ kh«ng gièng nhau vµ chñ yÕu lµ bÊp bªnh, ngµy nhiÒu, ngµy Ýt, thËm chÝ cã ngµy kh«ng cã thu nhËp. Dï ë bÊt cø nhãm nghÒ nµo th× thu nhËp cña lao ®éng nam vÉn cao h¬n n÷ v× hä cã sù hç trî cña ph−¬ng tiÖn ®i l¹i. Mçi ngµy lao ®éng, phô n÷ thu nhËp trung b×nh thÊp nhÊt 10.000 ®ång, cao nhÊt 40.000 ®ång (nh−ng sè phô n÷ cã thu nhËp 40.000 ®ång kh«ng ®¸ng kÓ), cßn nam giíi th× thu nhËp trung b×nh thÊp nhÊt lµ 7.000 ®ång (kh«ng cã nhiÒu ng−êi cã møc thu nhËp nµy), cao nhÊt lµ 50.000 ®ång. §©y lµ kho¶n thu b»ng tiÒn mÆt t−¬ng ®èi lín víi nguêi lao ®éng so víi thu nhËp ë quª. Sù chªnh lÖch vÒ thu nhËp gi÷a nam vµ n÷ râ nhÊt ë nhãm lao ®éng tù do. Trong nh÷ng gia ®×nh c¶ hai vî chång ë Hµ Néi th× tuú theo nghÒ mµ mçi nguêi cã thu nhËp kh¸c nhau. ChÞ §Þnh 32 tuæi thu gom phÕ liÖu cßn chång chÞ phô x©y dùng th× thu nhËp cña chång cao h¬n vî (thu nhËp cña vî 300.000 ®ång/th¸ng, thu nhËp cña chång lµ 400.000 ®ång/th¸ng), cßn anh Th−îng 25 tuæi c¶ hai vî chång cïng Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  6. NguyÔn ThÞ BÝch Nga 47 thu gom phÕ liÖu th× tÝnh ra c¶ hai vî chång thu nhËp nh− nhau. Chi phÝ trung b×nh cho c¸c nhu cÇu c¸ nh©n (gåm tiÒn nhµ trä, tiÒn ¨n, vµ chi phÝ kh¸c) cña lao ®éng nam kho¶ng 150.000 ®ång-200.000 ®ång/th¸ng, c¸ biÖt cã nh÷ng ng−êi chi phÝ lªn tíi 350.000 ®ång/th¸ng cßn cña phô n÷ th× trung b×nh 100- 150.000 ®ång/th¸ng, ng−êi chi cao nhÊt lµ 250.000 ®ång/th¸ng. Cã thÓ nãi, chi tiªu cho c¸ nh©n cña nam cao h¬n n÷ tõ 1.3-1,4 lÇn kÓ c¶ nh÷ng tr−êng hîp c¸ biÖt v× theo anh Tr., 26 tuæi, lao ®éng tù do th× "ngoµi tiÒn trä vµ ¨n uèng nam cßn chi tiÒn thuèc l¸, xµ phßng... ®«i khi cßn uèng thªm cèc bia v× qu¸ mÖt". Sè tiÒn mµ lao ®éng nam vµ n÷ thu ®−îc trong th¸ng phô thuéc vµo sè ngµy lao ®éng thùc tÕ mµ hä ®· lµm. Tæng sè tiÒn ng−êi lao ®éng göi vÒ gia ®×nh thÊp nhÊt lµ 200.000-250.000 ®ång/th¸ng, nhiÒu kho¶ng 500.000 ®ång/th¸ng, c¸ biÖt cã mét sè göi tõ 600-700.000 ®ång/th¸ng, nh−ng kh«ng ®Òu gi÷a c¸c th¸ng. Ng−êi lao ®éng tù qu¶n lý tiÒn nÕu ch−a göi vÒ cho gia ®×nh. Mét sè nam vµ n÷ ®Ó tr¸nh rñi ro x¶y ra khi mang tiÒn theo ng−êi nªn ®· göi l¹i chñ trä ®Õn khi nµo vÒ th× lÊy. Tr−êng hîp c¶ hai vî chång cïng ë Hµ Néi th× dï ë cïng hay kh«ng ë cïng, ng−êi vî vÉn lµ ng−êi qu¶n lý tiÒn. Kh«ng mét ai göi tiÒn tÝch lòy ®−îc vµo ng©n hµng, hoÆc c¸c h×nh thøc tiÕt kiÖm kh¸c nh− quü tÝn dông vµ tiÕt kiÖm b−u ®iÖn... Nh×n chung thu nhËp t¹i Hµ Néi ®−îc ng−êi lao ®éng ®¸nh gi¸ lµ cao h¬n rÊt nhiÒu so víi lao ®éng ë quª (dao ®éng tõ 2-4 lÇn, c¸ biÖt cã ng−êi kh¼ng ®Þnh cao gÊp 7-10 lÇn "thu nhËp 1 th¸ng ë Hµ Néi b»ng c¶ vô thãc ë nhµ mÊt 6, 7 th¸ng vÊt v¶. ë quª nÕu lµm thuª c«ng nhËt còng chØ 17.000 ®ång/ngµy, lµm viÖc ë Hµ Néi tù do, m×nh tù nghÜ, tù lµm, dÔ t×m viÖc, dÔ kiÕm tiÒn mÆt"(Nam lao ®éng tù do, 34 tuæi, quª ë Xu©n Ngäc, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh); "thu nhËp tõ c¸c c«ng viÖc ë ®©y kh¸ h¬n ë n«ng th«n v× quª chØ cã thãc nh−ng l¹i rÊt rÎ, chi phÝ lµm ruéng lín, cÊy 6 th¸ng ®−îc mÊy t¹ thãc chØ ®ñ ¨n cßn lªn Hµ Néi, 3 th¸ng cã thu nhËp b»ng 6 th¸ng cÊy 2 sµo ruéng ë nhµ"(N÷ lao ®éng tù do, 32 tuæi, quª ë Xu©n Hång, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh). Bëi vËy, còng cã lóc thu nhËp ë Hµ Néi kh«ng t−¬ng xøng víi c«ng søc ng−êi lao ®éng bá ra nh−ng l¹i gÊp kho¶ng 10 lÇn ë quª nªn hä vÉn vui víi c«ng viÖc m×nh ®· lùa chän. Cã thÓ nãi, thu nhËp cña mét sè lao ®éng nam, n÷ so víi thu nhËp cña mét sè c¸n bé c«ng chøc ®ang lµm viÖc t¹i c¸c c¬ quan cña Trung −¬ng còng nh− Hµ Néi cã thÓ lµ t−¬ng ®−¬ng víi nh÷ng ng−êi mµ bËc l−¬ng vµ ng¹ch l−¬ng thÊp, thËm chÝ cã tr−êng hîp c¸ biÖt cßn cao h¬n nh÷ng ng−êi lao ®éng kh«ng ®−îc h−ëng c¸c phóc lîi x· héi. Tuy vËy do ph¶i chi tiªu t»n tiÖn nªn ®· ¶nh h−ëng ®Õn søc kháe vµ kh¶ n¨ng t¸i t¹o søc lao ®éng. 4. Kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi vÞ trÝ lµm viÖc cña ng−êi lao ®éng thÊp Trong sè ng−êi lao ®éng ®−îc hái, chØ cã mét sè nam giíi thuéc nhãm nghÒ thu gom phÕ liÖu cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi tõ vÞ trÝ tõ ng−êi lao ®éng sang ng−êi chñ cöa hµng. Khi thu gom phÕ liÖu ®· thµnh th¹o vµ cã ®iÒu kiÖn, ng−êi lao ®éng cã thÓ trë Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  7. 48 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi thµnh nh÷ng ng−êi chñ cöa hµng hoÆc chñ c¸c b·i thu gom phÕ liÖu. Khi nhu cÇu tiªu thô c¸c lo¹i tµi s¶n kh«ng cßn sö dông ®−îc n÷a hoÆc ®−îc thay thÕ b»ng nh÷ng tµi s¶n kh¸c cã nhiÒu tÝnh n¨ng, c«ng dông thuËn lîi h¬n ngµy cµng t¨ng th× c¬ héi cho nh÷ng ng−êi lao ®éng thuéc nhãm nghÒ nµy trë thµnh "«ng chñ", "bµ chñ" cµng lín. Tuy nhiªn, do tÝnh n¨ng ®éng vµ nh¹y bÐn x· héi cña nam cao h¬n nªn xu h−íng chuyÓn ®æi vÞ trÝ tõ ng−êi lao ®éng sang ng−êi chñ c¸c cöa hµng chØ cã ë nam kh«ng thÊy ë n÷ xu h−íng nµy. Mét lao ®éng nam 25 tuæi cho biÕt: "kÓ tõ ®Çu n¨m 2001 kh«ng ®i thu mua n÷a mµ phô gióp cho anh trai lµm ®¹i lý mua cña nh÷ng ng−êi kh¸c. Tr−íc ®©y th−êng ®i thu mua xa trung b×nh mçi ngµy kho¶ng 30 km nh−ng hiÖn nay kh«ng ph¶i ®i mµ chØ ngåi ë nhµ ®Ó mua vµ b¸n lu«n. C¸c ®¹i lý kh¸c cã nhu cÇu vÒ mÆt hµng nµo th× hä còng tù ®Õn mua. C«ng viÖc chÝnh lµ thu mua cña nh÷ng ng−êi ®i nhÆt vµ ®i rong, sau ®ã ph©n lo¹i, th¸o bá thµnh nguyªn liÖu ®Ó b¸n cho c¸c ®¹i lý lín h¬n. C«ng viÖc nµy kh«ng ph¶i ®i l¹i nh−ng nÆng nhäc h¬n...". Theo thèng kª kh«ng chÝnh thøc cña l·nh ®¹o x· Xu©n Th−îng còng ph¶n ¸nh: "ng−êi d©n cña x· ®i lao ®éng n¬i kh¸c giê cã kho¶ng 500 ®¹i lý ë Hµ Néi vµ H¶i Phßng, s¾t ®−a vµo c¸c lß t¹i Hµ Néi vµ Th¸i Nguyªn, giÊy ®−a sang lµng §a Héi (B¾c Ninh). Sè tiÒn ®Çu t− kho¶ng 20 triÖu. §¹i lý mua gom s¾t cã nhµ lµm 1 n¨m thu kho¶ng 100 triÖu ®ång" (Täa ®µm víi c¸n bé l·nh ®¹o x· Xu©n Th−îng, Xu©n Tr−êng, Nam §Þnh). Víi nh÷ng ph¶n ¸nh nµy chøng tá t−¬ng lai sè ng−êi lµm chñ cöa hµng mua b¸n phÕ liÖu sÏ cßn cao h¬n. 5. Nh÷ng khã kh¨n cña nam vµ n÷ khi lao ®éng t¹i Hµ Néi. Trong khi thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc t¹i Hµ Néi, c¶ nam vµ n÷ ®Òu gÆp ph¶i nhiÒu khã kh¨n nh− Õ hµng, bÞ quþt tiÒn, tr¶ c«ng thÊp, bÞ ¨n c¾p hµng, bÞ ®e däa, nép lÖ phÝ cho nh÷ng ng−êi kh«ng ®µng hoµng, b¾t lµm thªm giê, v.v... ngoµi ra nam giíi cßn th−êng bÞ c¬ quan chøc n¨ng nh− qu¶n lý c¸c chî, c«ng an giao th«ng, c«ng an khu vùc ph¹t do lÊn chiÕm vØa hÌ, lßng ®−êng, më ®µi to, hµng cång kÒnh... Còng gièng nh− lo¹i nghÒ mµ hä chän, mçi nghÒ cã nh÷ng khã kh¨n riªng nh−ng c¸ch xö lý nh÷ng khã kh¨n cña hä l¹i hoµn toµn gièng nhau lµ lùa chän theo ph−¬ng ch©m "tù b¶o vÖ m×nh", nhón nh−êng vµ chÊp nhËn thiÖt thßi trong mét sè tr−êng hîp ®Ó yªn æn lµm ¨n "n¬i ®Êt kh¸ch quª ng−êi". 6. Søc kháe vµ tÝnh céng ®ång cña ng−êi lao ®éng Nam, n÷ khi ®Õn Hµ Néi th−êng sèng cïng nhµ trä víi nhau theo tõng nhãm, th«ng th−êng nh÷ng ng−êi cïng quª ë chung víi nhau t¹i mét nhµ trä võa ®Ó chia sÎ, gióp ®ì nhau trong cuéc sèng vµ c«ng viÖc, tr¸nh t×nh tr¹ng "x¶y nhµ ra thÊt nghiÖp" võa ®Ó qu¶n lý vµ gi¸m s¸t lÉn nhau. §iÒu nµy ®Æc biÖt cã ý nghÜa quan träng vµ thiÕt thùc ®èi víi phô n÷ bëi khi sèng víi nh÷ng ng−êi cïng quª hä cã thªm søc m¹nh ®Ó chèng l¹i nguy c¬ bÞ l«i kÐo vµo nh÷ng c«ng viÖc kh«ng chÝnh ®¸ng, ®ång thêi còng dÔ dµng nh¾n göi vµ nhËn ®−îc c¸c th«ng tin vÒ gia ®×nh ë quª. Ng−êi lao ®éng ®Òu ë æn ®Þnh mét n¬i trä ®Çu tiªn, c¸ biÖt cã mét vµi tr−êng Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  8. NguyÔn ThÞ BÝch Nga 49 hîp ph¶i thay ®æi th× ®Òu kh¼ng ®Þnh t×nh tr¹ng chung cña c¸c nhµ trä lµ nh− nhau th−êng mang tÝnh chÊt b×nh d©n nªn kh«ng ®−îc tèt l¾m, 10-20 ng−êi ë cïng mét phßng kho¶ng 6-10m2 (n¬i réng r·i th× ®−îc 20m2) cã n¬i kª ph¶n, cã n¬i tr¶i chiÕu xuèng sµn, v.v..., th«ng th−êng lµ l¸n dùng thÊp vµ lîp b»ng m¸i pr«xim¨ng nªn mÆc dï cã qu¹t ®iÖn nh−ng mïa hÌ vÉn rÊt nãng bøc. N−íc sö dông cho sinh ho¹t lµ n−íc m¸y nh−ng rÊt thiÕu. TiÒn thuª nhµ ®−îc tr¶ theo tèi, trung b×nh tõ 1500-2000 ®ång tïy thuéc vµo ®iÒu kiÖn thùc tÕ t¹i tõng nhµ trä. Mét sè Ýt ng−êi lao ®éng thuª ®−îc n¬i ë kh¸ tèt víi gi¸ thuª cao h¬n. Trªn thùc tÕ do ®Æc ®iÓm t©m sinh lý cña phô n÷ kh¸c nam giíi nªn nhu cÇu vÒ n¬i ë sinh ho¹t cña hä cao h¬n nam nh−ng phô n÷ ph¶i chÊp nhËn ®iÒu kiÖn sinh ho¹t hiÖn t¹i nh− nam giíi nªn hä gÆp nhiÒu khã kh¨n h¬n, nhÊt lµ khã kh¨n vÒ thiÕu n−íc sinh ho¹t vµ thiÕu c¸c c«ng tr×nh vÖ sinh. Sau ngµy lµm viÖc ng−êi lao ®éng Ýt ®−îc h−ëng thô v¨n hãa tinh thÇn, Ýt tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng chung cña khu d©n c− n¬i ë trä nªn còng Ýt cã c¸c giao tiÕp x· héi, hä chØ muèn nghØ ng¬i ®Ó ngµy h«m sau l¹i tiÕp tôc c¸c c«ng viÖc cña m×nh. Do ng−êi lao ®éng th−êng ®i c¶ ngµy, b÷a tr−a gÆp ®©u ¨n ®Êy vµ nghØ l¹i ë bÊt cø chç nµo cã thÓ. Buæi tèi hä míi quay vÒ nhµ trä tù nÊu lÊy ®Ó tiÕt kiÖm tiÒn vµ ®Æc biÖt lµ do tÝnh to¸n ®Ó cã nhiÒu thu nhËp nªn ng−êi lao ®éng th−êng g¾ng søc lµm c«ng viÖc cho xong ®Ó nhËn tiÕp c«ng viÖc kh¸c lµ xu h−íng chÝnh cña c¶ hai giíi dÉn ®Õn søc kháe dÔ bÞ kiÖt quÖ. Khi èm ®au nhÑ th× b¶n th©n ng−êi lao ®éng tù lo vµ nghØ t¹i nhµ trä, nÕu èm nÆng th× nhê nhau gióp ®ì, tr−êng hîp nÆng qu¸ th× vÒ quª. §©y lµ c¸ch gi¶i quyÕt cña tÊt c¶ mäi ng−êi ®−îc hái, tuy kh«ng ph¶i lµ quy ®Þnh thµnh v¨n nh−ng mäi ng−êi cø nh×n nhau ®Ó thùc hiÖn, mét phÇn v× chi phÝ cho viÖc ®iÒu trÞ khi èm ®au ë quª thÊp vµ phÇn nhiÒu lµ tr¸nh phiÒn phøc cho nh÷ng ng−êi ®ång nghiÖp cña m×nh. TÝnh céng ®ång cña ng−êi lao ®éng thÓ hiÖn rÊt cao, mäi ng−êi ®Òu cã tr¸ch nhiÖm vµ t×nh c¶m víi nhau trªn mäi lÜnh vùc, b¶o vÖ, gióp ®ì vµ chia sÎ c«ng viÖc cho nhau "nÕu muèn ë tèt h¬n th× thuª nhµ ®¾t tiÒn h¬n lµ cã ngay chø kh«ng khã, ë vËy còng t¹m ®−îc, m×nh ®i suèt ngµy, cã ë nhiÒu ®©u mµ lo, ë ®ã cßn cã b¹n bÌ tin cËy vµo nhau" (N÷ lao ®éng tù do, b¸n hµng rong, 32 tuæi, quª ë Nam H¶i, Nam Trùc, Nam §Þnh). 7. Quan hÖ cña ng−êi lao ®éng víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña ®Þa ph−¬ng lµ trùc tiÕp cßn ë Hµ Néi chØ th«ng qua chñ trä. Nh÷ng ng−êi ®ang lao ®éng ®Òu quan hÖ trùc tiÕp víi c¸c c¬ quan chøc n¨ng cña ®Þa ph−¬ng vÒ sù v¾ng mÆt cña m×nh. Sù x¸c nhËn cña l·nh ®¹o x· Xu©n Th−îng lµ mét minh chøng cho sù kh¼ng ®Þnh ®ã: "ng−êi lao ®éng lµm giÊy t¹m v¾ng 6 th¸ng/lÇn, ®i vÒ 1-2 th¸ng ®Òu ph¶i cã giÊy. Së dÜ hä chÊp hµnh tèt quy ®Þnh ë n¬i ®©y v× ®©y chÝnh lµ ®iÒu kiÖn ®−îc yªn æn n¬i trä t¹i Hµ Néi". T¹i Hµ Néi, kh«ng cã sù kh¸c biÖt gi÷a nam vµ n÷ trong mèi quan hÖ víi chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng n¬i t¹m tró, hä ®Òu chØ quan hÖ gi¸n tiÕp th«ng qua chñ trä. KÓ c¶ viÖc khai b¸o t¹m tró víi c«ng an còng hoµn toµn th«ng qua chñ trä, ng−êi lao Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  9. 50 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi ®éng chØ cÇn cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c giÊy tê cÇn thiÕt theo quy ®Þnh lµ yªn t©m ë vµ lao ®éng. §a sè ng−êi lao ®éng ®Òu cã quan hÖ b×nh th−êng víi ng−êi d©n Hµ Néi v× vËy nhiÒu nam, n÷ ®· ®−îc ng−êi d©n Hµ Néi cho xem nhê v« tuyÕn. §Ó kh¼ng ®Þnh ®iÒu nµy, anh H.N., 32 tuæi lµm nghÒ lao ®éng tù do ®· nãi: "mèi quan hÖ víi ng−êi d©n Hµ Néi còng b×nh th−êng, ai th©n thiÖn th× m×nh th©n thiÖn víi hä vµ ng−îc l¹i. ChÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng th−êng hay kiÓm tra nh©n khÈu nh−ng hä kh«ng g©y khã dÔ g× cho m×nh c¶". C¸ biÖt cã mét sè ng−êi lao ®éng Ýt tiÕp xóc víi nh÷ng gia ®×nh xung quanh n¬i trä v× hä lu«n mÆc c¶m bëi sù khinh miÖt vÒ th©n phËn vµ nghÒ nghiÖp cña m×nh. §iÒu nµy x¶y ra ë n÷ nhiÒu h¬n nam. Khi ë trä t¹i ®Þa bµn khu d©n c−, ng−êi lao ®éng chÊp hµnh ®Çy ®ñ c¸c chñ tr−¬ng, c¸c quy ®Þnh cña ®Þa ph−¬ng nh− ®ãng gãp tiÒn an ninh vµ c¸c kho¶n kh¸c. 8. C¸c yÕu tè quyÕt ®Þnh viÖc di chuyÓn lao ®éng cña nam n÷ n«ng th«n Nh− ®· nªu ë phÇn trªn cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau t¸c ®éng ®Õn viÖc di chuyÓn lao ®éng cña nam n÷ n«ng th«n, song tËp trung chñ yÕu vµo mét sè nguyªn nh©n c¬ b¶n sau: - Do thu nhËp ë n«ng th«n thÊp, ®êi sèng khã kh¨n, trong khi ®ã nhu cÇu n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn ngµy cµng cao trong mét bé phËn n«ng d©n. - Ruéng ®Êt ®· ®−îc chia æn ®Þnh l©u dµi ®Õn hé gia ®×nh nh−ng cã thÓ bÞ thu hÑp v× c¸c môc ®Ých ®« thÞ hãa, x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp...v× vËy kh«ng ®¸p øng ®−îc víi t×nh tr¹ng gia t¨ng d©n sè vµ lao ®éng hµng n¨m. MÆt kh¸c lao ®éng chÝnh ë n«ng th«n chñ yÕu vÉn lµ lµm ruéng, c¸c nghÒ phô kh¸c hÇu nh− kh«ng cã. §©y lµ nguyªn nh©n lµm cho thêi gian n«ng nhµn ngµy cµng nhiÒu, tuy nhiªn ®ã còng chØ lµ mét trong nhiÒu yÕu tè khiÕn hä ph¶i di chuyÓn ra Hµ Néi kiÕm sèng. - Søc lao ®éng ®−îc thõa nhËn lµ hµng hãa vµ c¬ chÕ, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc di chuyÓn lao ®éng, nh− c¸c quy ®Þnh trong NghÞ quyÕt sè 10/TW n¨m 1988 cña Ban BÝ th− Trung −¬ng vµ c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt kh¸c nh− LuËt §Êt ®ai, LuËt ThuÕ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp, c¸c chÝnh s¸ch giao ®Êt æn ®Þnh vµ sö dông ®Êt l©u dµi tíi hé gia ®×nh...®· lµm cho tÝnh n¨ng ®éng x· héi cña nam n÷ n«ng th«n ®−îc kh¬i d¹y vµ ph¸t huy. - §ång thêi sù thay ®æi chÝnh s¸ch qu¶n lý hµnh chÝnh ®· t¹o hµnh lang ph¸p lý cho sù di chuyÓn lao ®éng (®iÒu 55, ®iÒu 68 HiÕn ph¸p 1992. §iÒu 5 kho¶n 1 vµ ®iÒu 13 Bé LuËt Lao ®éng; NghÞ ®Þnh sè 83/1998/N§-CP ngµy 10/10/1998 vÒ ®¨ng ký hé tÞch, ®¨ng ký t¹m tró t¹m v¾ng...). Qua ph©n tÝch trªn ®©y cã thÓ nªu mét vµi nhËn xÐt nh− sau: VÒ c¬ b¶n gi÷a nam vµ n÷ cã nhiÒu nÐt t−¬ng ®ång trong qu¸ tr×nh chän nghÒ do ®iÓm xuÊt ph¸t cña hä lµ gièng nhau. TruyÒn thèng vµ thãi quen tiÕp tôc ®−îc duy tr× khi ®Õn Hµ Néi. Sù thÝch øng víi m«i tr−êng lao ®éng vµ sinh sèng míi hoµn toµn mang tÝnh t¹m thêi. Sù kh¸c biÖt gi÷a nam vµ n÷ tuy ®−îc thÓ hiÖn trªn mét sè mÆt nh−ng ®«i khi kh«ng râ rµng. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  10. NguyÔn ThÞ BÝch Nga 51 ViÖc di chuyÓn lao ®éng n«ng th«n - Hµ Néi theo h×nh thøc tù do kh«ng tho¸t ly hoµn toµn c«ng viÖc ë n«ng th«n ®· gãp phÇn c¶i tiÕn ®¸ng kÓ t×nh h×nh mäi mÆt cña gia ®×nh ng−êi lao ®éng, ph©n c«ng lao ®éng theo giíi ®èi víi c«ng viÖc néi trî vµ ch¨m sãc gi¸o dôc con c¸i cã sù thay ®æi, kh«ng kÓ ng−êi ë l¹i quª lµ nam hay n÷ ®Òu g¸nh v¸c thay ng−êi ®i v¾ng. Mét sè Ýt phô n÷ lªn Hµ Néi cã xu h−íng c¶i thiÖn søc kháe tèt h¬n v× ngoµi c«ng viÖc lµm ¨n hä kh«ng ph¶i lo c¸c c«ng viÖc nhµ. T×nh c¶m gia ®×nh gi÷a vî vµ chång Ýt chÞu ¶nh h−ëng mµ chØ mang tÝnh chÊt xa c¸ch t¹m thêi. Sù thay ®æi vÒ kinh tÕ cña gia ®×nh ng−êi lao ®éng ®· gi¸n tiÕp lµm thay ®æi diÖn m¹o cña ®Þa ph−¬ng vÒ nhiÒu mÆt nh− c¸c c«ng tr×nh giao th«ng, vÖ sinh m«i tr−êng (nhµ t¾m, vÖ sinh) hiÖn ®¹i... Bªn c¹nh nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc, viÖc di chuyÓn còng cã nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc lµ phô n÷ rêi xa gia ®×nh ¶nh h−ëng nhiÒu h¬n nam giíi ®Õn viÖc ch¨m sãc gi¸o dôc con c¸i vµ t©m sinh lý cña trÎ... §ång thêi c¸c ho¹t ®éng cña ®Þa ph−¬ng ®Òu ph¶i chän thêi ®iÓm khi ng−êi lao ®éng trë vÒ ®Ó lµm v× vËy trong cïng mét thêi gian ng−êi d©n còng nh− c¸n bé x· ph¶i tham gia nhiÒu viÖc kh¸c nhau hoÆc cïng thùc hiÖn nhiÒu nghÜa vô kh¸c nhau cïng mét lóc. 9. Mét sè gi¶i ph¸p vµ khuyÕn nghÞ Tr−íc thùc tr¹ng cña nhiÒu nam n÷ n«ng th«n hiÖn nay chän xu h−íng di chuyÓn ra Hµ Néi vµ c¸c thµnh phè lín t×m c«ng ¨n viÖc lµm víi mong muèn ®Ó cã thªm thu nhËp, ®· g©y søc Ðp vÒ viÖc lµm t¹i c¸c thµnh phè nµy, nguy c¬ tÖ n¹n x· héi ph¸t sinh ¶nh h−ëng tíi trËt tù, an ninh... §Ó gi¶i quyÕt vµ ng¨n chÆn ®−îc vÊn ®Ò nµy, ®ßi hái c«ng søc cña toµn x· héi, cña nhiÒu ngµnh, nhiÒu cÊp mét c¸ch ®ång bé, tõng b−íc gióp nam n÷ n«ng th«n æn ®Þnh viÖc lµm vµ thu nhËp ngay trªn m¶nh ®Êt cña m×nh theo ph−¬ng tr©m “ly n«ng bÊt ly h−¬ng”. Tr−íc hÕt lµ c¸c gi¶i ph¸p mang tÝnh chiÕn l−îc. §¶ng vµ nhµ n−íc cÇn t¨ng c−êng ®Çu t− thÝch ®¸ng cho n«ng th«n, t¹o viÖc lµm, chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ vËt nu«i c©y trång g¾n víi thÞ tr−êng; t¨ng c−êng hÖ thèng dÞch vô xuÊt n«ng nghiÖp; kh«i phôc c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng; ban hµnh c¸c chÝnh s¸ch tiªu thô n«ng s¶n; th¸o gì khã kh¨n vÒ thuÕ vÒ c¸c chÝnh s¸ch ®èi víi kinh tÕ trang tr¹i; ®Èy m¹nh xuÊt khÈu lao ®éng; ch−¬ng tr×nh 135 cho c¸c x· nghÌo; t¨ng c−êng ho¹t ®éng cña c¸c tæ chøc x· héi thùc hiÖn cho vay tÝn dông vµ huy ®éng tiÕt kiÖm néi lùc ®Ó nam n÷ tù t¹o viÖc lµm. §ång thêi cã c¸c c¬ chÕ qu¶n lý di chuyÓn lao ®éng b»ng viÖc ban hµnh chÝnh s¸ch vµ kiÓm so¸t biÕn ®éng d©n sè c¬ häc; x©y dùng ph¸p lÖnh vÒ di d©n, di chuyÓn lao ®éng, quy ®Þnh chÆt chÏ ®iÒu kiÖn nhËp c− vµo c¸c thµnh phè lín Nh»m tõng b−íc gi¶i quyÕt t×nh tr¹ng mÊt trËt tù do viÖc tù do lao ®éng h×nh thµnh c¸c tô ®iÓm lao ®éng, h¹n chÕ t¨ng d©n sè c¬ häc vµo thµnh phè vµ ®iÒu tiÕt quan hÖ cung cÇu thÞ tr−êng søc lao ®éng. §ång thêi khai th¸c ph¸t huy vµ sö dông lùc l−îng lao ®éng cã hiÖu qu¶. Hµ Néi ®· ban hµnh quy ®Þnh t¹m thêi vÒ s¾p xÕp l¹i trËt tù vµ qu¶n lý ®èi t−îng lao ®éng ngo¹i tØnh ban hµnh kÌm theo QuyÕt ®Þnh sè 3189 ngµy 26/8/1995 cña ñy ban nh©n d©n thµnh phè Hµ Néi. Tuy nhiªn viÖc thùc hiÖn quy chÕ nµy trªn thùc tÕ còng ch−a ®em l¹i hiÖu qu¶ nh− mong muèn. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  11. 52 ViÖc lµm vµ ®êi sèng cña ng−êi lao ®éng theo thêi vô tõ n«ng th«n ra Hµ Néi §Ó gióp ng−êi lao ®éng ®ång thêi còng gióp cho viÖc qu¶n lý ng−êi lao ®éng ngo¹i tØnh ®−îc tèt, h¹n chÕ nh÷ng t¸c ®éng ¶nh h−ëng xÊu, thiÕt nghÜ QuËn, HuyÖn n¬i ng−êi lao ®éng sinh sèng t¹m thêi, cÇn tiÕp tôc t¹o ®iÒu kiÖn vÒ n¬i ¨n chèn ë ®Ó hä cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o søc lao ®éng, t¨ng c−êng viÖc kiÓm so¸t phßng chèng c¸c tÖ n¹n x· héi cã thÓ x¶y ra. MÆt kh¸c Thµnh phè cÇn nghiªn cøu bè trÝ l¹i vµ bæ xung thªm c¸c nhµ chê viÖc cho ng−êi lao ®éng mét c¸ch hîp lý. T¨ng c−êng tuyªn truyÒn, vËn ®éng ®Ó ng−êi lao ®éng tù gi¸c chÊp hµnh quy ®Þnh khi ®Õn lao ®éng t¹i Hµ Néi. ChÝnh quyÒn x· Xu©n Th−îng còng nh− c¸c x· kh¸c cã ng−êi ®i lao ®éng cÇn cã mèi quan hÖ hîp t¸c víi ChÝnh quyÒn vµ c¸c ban ngµnh cña c¸c x·, ph−êng cña Hµ Néi trong viÖc gi¶i quyÕt hoÆc t¹o ®iÒu kiÖn cho ng−êi lao ®éng trong sinh ho¹t vµ lµm viÖc. MÆt kh¸c, c¸c tæ chøc chÝnh trÞ x· héi, ®Æc biÖt lµ Héi Liªn hiÖp Phô n÷ cÇn ®Èy m¹nh tuyªn truyÒn vËn ®éng phô n÷ t¹m thêi ch−a lªn Hµ Néi lao ®éng khi nu«i con nhá d−íi 2 tuæi ®Ó ®¶m b¶o cho trÎ em ph¸t triÓn tèt. Tµi liÖu tham kh¶o 1. HiÕn ph¸p n−íc Céng hßa x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam 1992. 2. Bé LuËt lao ®éng 1994. 3. NghÞ ®Þnh sè 83/1998/N§-CP ngµy 10/10/1998 vÒ ®¨ng ký hé tÞch, ®¨ng ký t¹m tró, t¹m v¾ng. 4. Hµ ThÞ Ph−¬ng TiÕn, Hµ Quang Ngäc: Lao ®éng n÷ di c− tù do n«ng th«n - thµnh thÞ. Nhµ xuÊt b¶n Phô n÷. Hµ Néi - 2000. 5. Tham luËn t¹i héi th¶o "Lao ®éng vµ viÖc lµm cña phô n÷ nhËp c− tù do” n¨m 2000 cña TS NguyÔn H÷u Dòng, Bé Lao ®éng - Th−¬ng binh vµ x· héi: Mét sè vÊn ®Ò vÒ t×nh h×nh lao ®éng n÷ di chuyÓn nhËp c− vµo c¸c thµnh phè. 6. Tham luËn t¹i héi th¶o "Lao ®éng vµ viÖc lµm cña phô n÷ nhËp c− tù do” n¨m 2000 cña t¸c gi¶ NguyÔn ThÞ Ch©u Long, Së Lao ®éng - Th−¬ng binh vµ x· héi thµnh phè Hµ Néi: VÊn ®Ò viÖc lµm cña lao ®éng nhËp c− vµo t¹i thµnh phè Hµ Néi, thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản