Walt Disney
Tên khai sinh Walter Elias Disney Ngày sinh 5 tháng 12, 1901[1]
Nơi sinh Chicago, Illinois, Hoa Kỳ Ngày mất 15 tháng 12, 1966 (65 tuổi)
Nơi mất Burbank, California, Hoa Kỳ Vai trò Nhà sản xuất, đồng sáng lập
hãng The Walt Disney Company Hôn nhân Lillian Bounds Disney (1925-
1966)
Walter Elias Disney (5 tháng 12, 1901 – 15 tháng 12, 1966) là nhà sản
xuất phim, đạo diễn, người viết kịch bản phim, diễn viên lồng tiếng và hoạ sĩ phim
hoạt họa Mỹ. Ông lớn lên tại trang trại ở Macerline, Missouri. Ngay từ nhỏ,
Disney đã có thiên hướng kinh doanh vượt trội với việc bán những bức phác họa
cho bạn bè cùng lớp tiểu học. Walt Disney nhận ra rằng những nét vẽ nguệch
ngoạc ấy lại là ý tưởng kinh doanh tuyệt vời sau việc đổi những bức tranh biếm
họa ấy với những lần cắt tóc miễn phí. Disney quan tâm sâu sắc tới hội họa và điện
ảnh thời trung học đã tham gia lớp học buổi tối tại Trường Nghệ thuật Chicago.
Disney dẫn thân vào con đường hoạ sĩ hoạt hình ở Kansas. Năm 1920, khi đang
làm việc tại xưởng quảng cáo phim Kansas City Film Ads, Disney nghĩ ra những
nhân vật hoạt hình đầu tiên và năm 1922 lập công ty đầu đời Lau-O-grams. Chẳng
bao lâu sau công ty gặp khó khăn, Disney quyết định rời Thành phố Kansas đến
Hollywood lập nghiệp chỉ với tinh thần hăng hái của tuổi trẻ, bộ đồ vẽ và những ý
tuởng hoạt hình trong đầu. Lúc đi ông nói: "Tôi sẽ làm đạo diễn phim
Hollywood!". Song ước mơ của Disney không trở thành hiện thực vì tìm chỗ đứng
trong làng điện ảnh này không hề dễ dàng. Thế rồi một gara để xe của bác Robert
cùng với người anh trai là Ron, Walt Disney thành lập xưởng phim "Disney
Brothers Studios" với việc vay Ron 200 USD, người chú 500 USD và nhờ bố mẹ
thế chấp ngôi nhà để có 2500 USD nữa. Sau một thời gian dài, Disney thuê được
trụ sở ở Hollywood và bán được loạt phim hoạt hình đầu tiên dựa trên nhân vật cổ
tích là Alice, loạt phim Alice Comedies.
Luôn đi đầu
Walt Disney trong đoạn phim quảng cáo Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn
năm 1937
Năm 1932, bộ phim hoạt hình đầu tiên của thế giới Flowers and Trees do
ông sản xuất giành được giải Oscar. Năm 1937, ông cho ra mắt bộ phim hoạt hình
dài đầu tiên Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn ở rạp chiếu bóng Carthay ở Los
Angeles. Bộ phim tốn 1.499.000 USD - một khoản tiền khổng lồ thời đó, nhất là
trong bối cảnh Đại khủng hoảng diễn ra ở Mỹ. Ông đã mạo hiểm đặt cược toàn bộ
sự nghiệp của mình vào bộ phim này và đã được đền đáp. Bộ phim đã thành công
mỹ mãn trên phim trường và thương truờng: đoạt giải Oscar cộng với 8 triệu USD
lợi nhuận - một con số kỉ lục với điện ảnh Mỹ trong thập niên 1930. Từ bộ phim
này, Walt Disney trở thành nhân vật được sùng bái trong làng điện ảnh. Trong
vòng 5 năm sau đó, Disney sản xuất những bộ phim hoạt hình đã trở nên kinh điển
như Pinocchio, Chú nai Bambi, Fantasia, Chú voi biết bay Dumbo. Vào thập niên
1940 Disney điều hành Burbank Studios với hơn 1.000 nhân viên.
Kinh doanh giải trí chứ không phải làm nghệ thuật
Walt Disney thừa nhận: "Tôi không bao giờ thừa nhận công việc của tôi là
nghệ thuật cả. Đó chỉ là một phần của ngành kinh doanh giải trí". Nhưng Walt
Disney nhắc đi nhắc lại rằng tiền không phải là mục đích của ông, mà chỉ là
phương tiện đạt đến kết quả cuối cùng. Thế giới cổ tích, giải trí mà ông mang đến
cho tác giả chỉ là nhu cầu thiết yếu dài lâu, chứ không phải niềm khoái trá tức thời
nữa. Ông quan tâm đến nhu cầu giải trí của mọi người chứ không phải tìm cách
thể hiện mình. Cứ tuởng đối tượng phục vụ của Disney là trẻ em, nhưng thực ra
không chỉ trẻ em mà còn người lớn. Vì vậy, Disneyland chính là một công viên gia
đình, nơi mà các ông bố bà mẹ và con trẻ cùng vui chơi với nhau. Walt Disney lúc
nào cũng đầy ắp ý tưởng. Ông hiểu trên phương diện hội họa mình thua xa các họa
sĩ làm việc tại xưởng phim. Nhưng Walt là một cái máy sản xuất ý tưởng. Ông
phác thảo sơ lược, rồi mô tả chi tiết bằng lời về nhân vật hoạt hình mà ông muốn
thể hiện, từ đó các họa sĩ dưới quyền sẽ định hình. Chính Chuột Mickey đã ra đời
như thế.
Vượt qua những thất bại đau đớn
Ngay sau khi xây dựng xưởng phim Disney Brothers, ông sáng tạo ra bộ
phim Oswald the Lucky Rabbit. Vì sự non nớt của mình, ông đã tán thành một hợp
đồng sản xuất và trong hợp đồng này ông sẽ sản xuất các bộ phim hoạt hình,
nhưng công ty Mintz lại là chủ sở hữu các nhân vật. Bộ phim gây được tiếng vang
lớn nhưng các nhà phân phối đã tàn nhẫn gạt người sáng tác ra khỏi cuộc chơi.
Disney tuyên bố: "Không bao giờ ta làm việc cho bất kỳ ai nữa". Sau thất bại với
công ty phân phối Mintz, Walt Disney chán nản trở về California.
Walt nhận ra rằng xưởng phim mới của mình sắp bị giải tán nếu như ông
không phát minh ra nhân vật mới nào. Trở về California, bức phác thảo đầu tiên
mà ông đưa ra là một con chuột hấp dẫn, lanh lợi, trông giống như tranh biếm hoạ.
Để thực hiện bộ phim này, Disney phải bán chiếc xe ôtô thể thao yêu quý của
mình. Ngày 18 tháng 11 năm 1928, Chuột Mickey được công diễn lần đầu ở
Thành phố New York đã thu được thành công lẫy lừng. Bị ám ảnh từ thất bại trước,
ông cố gắng phân phối phim hoạt hình của ông tới từng nhà hát. Lại một bài học
mới xuất hiện, Chuột Mickey đang làm của cải trở lại nhưng số tiền quay trở lại
với Disney rất ít ỏi. Cuối cùng, năm 1930, sau 7 năm ở Hollywood, Disney đã đầu
hàng và bán xưởng phim, ký một thỏa thuận với hãng chiếu bóng Columbia, đồng
ý phân phối phim với giá 7.000 USD một bộ phim, tiền chia đều cho hai bên
nhưng Disney vẫn giữ bản quyền. Hãng phim Columbia đã phân phối phim hoạt
hình của Disney đi khắp thế giới. Vào năm 1930, Chuột Mickey đã trở thành một
nhân vật được toàn cầu quan tâm. Chẳng bao lâu, Disney đã nhận ra tiềm năng giá
trị thương mại của Mickey. Năm 1930, ông xuất bản cuốn sách Chuột Mickey và
trong năm đầu tiên đã bán ra 97.939 bản. Năm 1932, ông đã thuê một thương gia
New York có tên là Kay Kamen để khai thác khía cạnh thương mại của Chuột
Mickey.
Việc đầu tiên mà Kamen làm là cấp giấy phép cho Công ty chế biến sản
phẩm sữa quốc gia để làm kem Mickey. Công ty này đã bán được 10 triệu chiếc
kem trong tháng đầu. Đến cuối năm 1932, nhiều công ty cùng giúp bán biểu tượng
Chuột Mickey và Disney đã nhận được khoảng 5% giá bán buôn những mặt hàng
đã được cấp giấy phép. Trong vòng một năm đầu làm việc với công ty, Kamme đã
mang lại cho công ty 300.000 USD, gần 1/3 lợi nhuận của công ty. Sản phẩm lâu
bền nhất là đồng hồ Chuột Mickey. Công ty Ingersoll Waterbury đã giới thiệu mặt
hàng này và bán được 25 triệu đồng hồ trong hai năm đầu. Sau đó không thấy ai
nhắc đến những thất bại tiếp theo của Disney nữa. Ông trưởng thành, đủ kinh
nghiệm lường trước những thất bại tiềm ẩn. Và cũng không phải thương trường ít
chông gai hơn mà có lẽ mọi chông gai trở thành quá bé nhỏ đối với chàng khổng
lồ Walt Disney.
Chú chuột Mickey lừng danh
Walt Disney kể lại: "Chúng tôi cảm nhận thấy là công chúng, đặc biệt là
các em nhỏ thích những con vật nhỏ bé nhưng lanh lợi. Tôi nghĩ chúng tôi mắc nợ
Charlie Chaplin một ý tưởng. Chúng tôi nghĩ đến chú chuột nhắt bé xíu cũng có
lòng khát khao như Chaplin - một anh chàng nhỏ bé cố gắng làm điều mà anh ta
có thể làm một cách tốt nhất". Bí quyết khiến Chuột Mickey nổi tiếng như thế là
do chú ta "rất người". Năm 1928, Chuột Mickey ra đời và nhanh chóng trở thành
nhân vật yêu thích của các gia đình Mỹ, tượng trưng cho tinh thần vui vẻ ngay cả
khi trong tình huống ngặt ngẽo. Đó cũng là lần đầu tiên Disney dùng nhạc nền và
các kĩ xảo phụ họa cho phim hoạt hình. Cộng với một nghệ thuật hoạt hình sáng
tạo đến bất ngờ, hình tượng Mickey đã được công chúng nhiệt liệt đón chào, nhất
là vào những ngày đầu tiên xuất hiện phim lồng tiếng. Năm 1955, Disney mở
hướng đi mới:ông bỏ ra 17 triệu USD khai trương công viên Disneyland rộng 70