Bài giảng Kinh tế môi trường - ThS. Vũ Thị Hồng Thủy

Chia sẻ: Manh Hung | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:47

0
179
lượt xem
73
download

Bài giảng Kinh tế môi trường - ThS. Vũ Thị Hồng Thủy

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài giảng Kinh tế môi trường do ThS. Vũ Thị Hồng Thủy biên soạn. Nội dung bài giảng trình bày tổng quan về kinh tế và môi trường, kinh tế tài nguyên tự nhiên, kiểm soát ô nhiễm môi trường, phương pháp xác định giá trị môi trường, chính sách môi trường ở một số nước trên thế giới và vấn nạn môi trường toàn cầu.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Kinh tế môi trường - ThS. Vũ Thị Hồng Thủy

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP.HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC BAÙCH KHOA KHOA MOÂI TRÖÔØNG *******<br /> <br /> TAÄP BAØI GIAÛNG<br /> <br /> KINH TEÁ MOÂI TRÖÔØNG<br /> <br /> ThS. VUÕ THÒ HOÀNG THUÛY<br /> CBGD K.Moâi Tröôøng- ÑH Baùch Khoa TPHCM<br /> <br /> Tp.Hoà Chí Minh, thaùng 02/2002<br /> <br /> Chöông 1<br /> <br /> TOÅNG QUAN VEÀ KINH TEÁ & MOÂI TRÖÔØNG<br /> <br /> 1.1 Khaùi nieäm Kinh teá Moâi tröôøng Kinh teá moâi tröôøng laø söï vaän duïng nhöõng nguyeân taéc kinh teá ñeå nghieân cöùu söï phaùt trieån vaø quaûn lyù caùc taøi nguyeân moâi tröôøng. Kinh teá moâi tröôøng laø moät khoa hoïc kinh teá, öùng duïng caùc lyù thuyeát vaø nhöõng kyõ thuaät phaân tích kinh teá ñeå lyù giaûi vaø giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà moâi tröôøng theo chieàu höôùng ñaûm baûo hieäu quaû kinh teá xaõ hoäi cao nhaát trong ñieàu kieän raøng buoäc cuûa moâi tröôøng hoaëc trong khaû naêng cuûa caùc heä sinh thaùi. Kinh teá hoïc ñöôïc chia laøm 2 tröôøng phaùi: kinh teá vi moâ, chuyeân nghieân cöùu veà nhöõng haønh vi cuûa con ngöôøi vaø caùc nhoùm nhoû daân cö trong coäng ñoàng vaø kinh teá vó moâ, nghieân cöùu nhöõng hoaït ñoäng kinh teá trong moät neàn kinh teá bao quaùt (moät quoác gia, theá giôùi). Treân cô sôû ñoù, kinh teá hoïc moâi tröôøng (thöôøng goïi laø kinh teá moâi tröôøng) cuõng chia laøm hai höôùng: vi moâ vaø vó moâ nhöng haàu nhö kinh teá vi moâ coù öu theá hôn. Kinh teá moâi tröôøng chuû yeáu laø quan taâm ñeán vieäc taïi sao quyeát ñònh cuûa con ngöôøi gaây aûnh höôûng ñeán moâi tröôøng vaø noäi dung nhöõng quyeát ñònh ñoù nhö theá naøo? Kinh teá moâi tröôøng cuõng quan taâm ñeán nhöõng theå cheá vaø caùc chính saùch kinh teá coù theå thay ñoåi nhö theá naøo ñeå taïo ñöôïc caân baèng giöõa nhöõng taùc ñoäng moâi tröôøng vôùi mong muoán cuûa con ngöôøi vaø nhöõng ñoøi hoûi cuûa heä sinh thaùi. 1.2 Moái lieân quan giöõa Kinh teá vaø Moâi tröôøng Kinh teá laø moät taäp hôïp nhöõng saép xeáp xaõ hoäi, luaät phaùp vaø kyõ thuaät coâng ngheä maø qua ñoù, töøng caù nhaân tìm caùch ñeå caûi thieän ñôøi soáng vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa chính hoï. Hai haøm soá kinh teá cô baûn laø saûn xuaát vaø tieâu thuï. Haøm saûn xuaát xem xeùt taát caû nhöõng hoaït ñoäng maø coù lieân quan ñeán soá löôïng haøng hoaù vaø dòch vuï ñöôïc taïo ra bôûi caùc coâng cuï kyõ thuaät vaø quaûn lyù. Haøm tieâu thuï quan taâm ñeán caùch phaân phoái haøng hoaù dòch vuï giöõa caùc thaønh vieân vaø caùc nhoùm coäng ñoàng trong xaõ hoäi. Nhöng baát cöù moät neànkinh teá naøo cuõng toàn taïi giöõa moät theá giôùi töï nhieân. Nhöõng quaù trình vaø caùc bieán ñoåi cuûa neàn kinh teá phaûi phuïc tuøng caùc quy luaät cuûa töï nhieân. Hôn theá, kinh teá söû duïng tröïc tieáp caùc taøi nguyeân cuûa töï nhieân. Theá giôùi töï nhieân cung caáp nguoàn nguyeân lieäu thoâ vaø naêng löôïng maø neáu khoâng coù chuùng thì khoâng theå thöïc hieän quaù trình saûn xuaát. Nhö vaäy, hoaït ñoäng kinh teá laøm cho moâi tröôøng coù moät chöùc naêng heä thoáng laø cung caáp taøi nguyeân töï nhieân. Ngöôïc laïi, saûn xuaát vaø tieâu duøng seõ taïo ra chaát thaûi, vaø sôùm hay muoän thì löôïng chaát thaûi naøy cuõng quay trôû laïi vôùi moâi tröôøng töï nhieân. Tuøy thuoäc vaøo caùch thöùc quaûn lyù, chaát thaûi seõ gaây oâ nhieãm vaø laøm moâi tröôøng xuoáng caáp. Moái quan heä cô baûn naøy giöõa kinh teá vaø moâi tröôøng coù theå ñöôïc minh hoaï nhö sau (xem hình 1.1)<br /> <br /> 2 Taäp baøi giaûng Kinh teá moâi tröôøng ThS.Vuõ thò Hoàng Thuûy<br /> <br /> Moâi tröôøng ñaát, nöôùc & khoâng khí (1) Chaát thaûi Xöû lyù sinh hoaït (2) XAÕ HOÄI Sinh hoaït & saûn xuaát (2) Chaát thaûi saûn xuaát Saûn phaåm<br /> <br /> Taùi cheá H.1.1 – MOÁI QUAN HEÄ CÔ BAÛN GIÖÕA KINH TEÁ & MOÂI TRÖÔØNG ÔÛ ñaây, moái lieân heä (1) theå hieän nguoàn nguyeân vaät lieäu ñi töø töï nhieân vaøo hoaït ñoäng kinh teá saûn xuaát vaø tieâu duøng. Khoa hoïc nghieân cöùu baûn chaát cuûa töï nhieân khi noù ñoùng vai troø cung caáp nguyeân lieäu thoâ laø kinh teá hoïc taøi nguyeân (chöông 2). Moái lieân heä (2) cho thaáy taùc ñoäng cuûa caùc hoaït ñoäng kinh teá leân chaát löôïng cuûa moâi tröôøng töï nhieân. Khoa hoïc nghieân cöùu doøng chaát thaûi vaø nhöõng taùc ñoäng heä quaû cuûa noù ñoái vôùi theá giôùi töï nhieân laø kinh teá hoïc moâi tröôøng. Ñoái vôùi moân hoïc naøy, chuùng ta xem xeùt ñeán nhöõng taùc ñoäng leân chaát löôïng moâi tröôøng töø hoaït ñoäng soáng cuûa con ngöôøi, trong ñoù muïc tieâu chính laø kieåm soaùt oâ nhieãm. Taùc ñoäng töø caùc hoaït ñoäng kinh teá leân moâi tröôøng töï nhieân ñöôïc tính toaùn döïa treân moâ hình caân baèng vaät chaát. Tuy nhieân, coù nhieàu quan ñieåm khaùc nhau veà caân baèng vaät chaát tuøy thuoäc vaøo moâ hìønh kinh teá xaõ hoäi löïa choïn. Vôùi quan ñieåm caân baèng vaät chaát, löôïng chaát thaûi phaùt sinh vaø khaû naêng taùi sinh, taùi söû duïng chuùng ñöôïc ñaùnh giaù khaùc nhau. Do ñoù, taùc ñoäng leân moâi tröôøng töø hoaït ñoäng kinh teá xaõ hoäi cuõng ñöôïc nhaän thöùc ôû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau. Theo quan nieäm coå ñieån: neàn kinh teá cuûa moät quoác gia ñöôïc xem laø kheùp kín, khoâng coù chính quyeàn, taát caû thu nhaäp ñeàu ñöôïc chi tieâu chöù khoâng ñeå daønh, khoâng coù maäu dòch quoác teá. Theo quan ñieåm naøy, neàn kinh teá sau khi hoaït ñoäng khoâng heà saûn sinh chaát thaûi hoaëc chaát thaûi laø khaùi nieäm khoâng ñöôïc quan taâm. Moái töông taùc qua laïi giöõa kinh teá vaø moâi tröôøng theo moâ hình caân baèng vaät chaát ñöôïc bieåu dieãn döôùi ñaây:<br /> <br /> 3 Taäp baøi giaûng Kinh teá moâi tröôøng ThS.Vuõ thò Hoàng Thuûy<br /> <br /> Cung caáp caùc yeáu toá cho saûn xuaát<br /> <br /> HOÄ GIA ÑÌNH Tieâu thuï haøng hoaù & dòch vu (caàu) Chuû sôû höõu taøi nguyeân Tieâu thuï haøng hoaù vaø dòch vuï THÒ TRÖÔØNG Nôi coù töông taùc cung – caàu Chi phí tieâu thuï Saûn xuaát haøng hoùa & dòch vuï<br /> <br /> Tieàn höôûng lôïi töø caùc yeáu toá saûn xuaát : Tieàn löông Tieàn thueâ muôùn CAÙC XÍ NGHIEÄP Sxuaát haøng hoaù vaø dòch vuï (cung) Nôi söû duïng taøi nguyeân Quan nieäm neàn kinh teá môû ::<br /> <br /> Neàn kinh teá ñöôïc xem nhö moät heä thoáng môû thu huùt vaät chaát vaø naêng löôïng töø moâi tröôøng, vaø cuoái cuøng ñöa trôû laïi moät löôïng chaát thaûi töông ñöông vaøo moâi tröôøng. Nhöng, ñeán moät luùc naøo ñoù, löôïng chaát thaûi trôû neân quaù taûi vaø phaùt taùn böøa baõi neân taïo ra oâ nhieãm, chi phí ñeå xöû lyù oâ nhieãm naøy goïi laø chi phí ngoaïi öùng. Vôùi : I : IS : IR/T : nguyeân lieäu thoâ vaø naêng löôïng nguyeân lieäu ñaõ qua xöû lyù nglieäu cho quaù trình taùi sinh WP : Q: phaàn chaát thaûi ñöôïc vöùt boû saûn löôïng cuoái cuøng WPR : phaàn chaát thaûi sau xöû lyù hay taùi sinh<br /> <br /> Moâ hình theå hieän caân baèng vatä chaát theo quan ñieåm neàn kinh teá môû ñöôïc bieåu dieãn döôùi ñaây: Khai Thaùc IR/T Thöù phaåm – Pheá phaåm Saûn phaåm trung gian IS Taùi Sinh WPR WP<br /> MOÂI TRÖÔØNG Nôi Tieáp Nhaän Chaát Thaûi<br /> <br /> I<br /> <br /> Sô Cheá<br /> <br /> Cheá bieán<br /> <br /> Q<br /> <br /> Saûn Phaåm<br /> <br /> Is<br /> <br /> Caûi Tieán Coâng Ngheä IR/T<br /> <br /> Toån Thaát Moâi Tröôøng (Ngoaïi öùng)<br /> <br /> 4 Taäp baøi giaûng Kinh teá moâi tröôøng ThS.Vuõ thò Hoàng Thuûy<br /> <br /> Theo sô ñoà treân, khoâng coù moät loaïi nguyeân lieäu naøo ñöa vaøo saûn xuaát coù theå ñaït hieäu suaát söû duïng 100%. Phaàn khoâng söû duïng ñöôïc seõ ñöôïc thaûi ra ngoaøi töï nhieân hay ñi vaøo moät quy trình saûn xuaát khaùc tuøy theo töøng tröôøng hôïp cuï theå. Ngay caû ôû quaù trình taùi sinh, hieäu suaát söû duïng nguyeân lieäu cuõng khoâng ñaït ñeán möùc 100%. Theo quan ñieåm caân baèng vaät chaát, chuùng ta deã daøng nhaän thaáy raèng phöông thöùc quaûn lyù kinh teá seõ taùc ñoäng ñeán moâi tröôøng chung quanh, vaø ngöôïc laïi tính chaát cuûa moâi tröôøng cuõng coù aûnh höôûng ñeán hieäu quaû cuûa hoaït ñoäng kinh teá. 1.3 Taêng tröôûng kinh teá & phaùt trieån beàn vöõng 1.3.1 Khaùi nieäm Beân caïnh taêng tröôûng kinh teá, phaùt trieån beàn vöõng laø caùch phaùt trieån hôïp lyù nhaát ñoái vôùi taát caû moïi quoác gia, moïi daân toäc , bôûi vì : phaùt trieån beàn vöõng laø phaùt trieån ñeå thoaû maõn nhöõng nhu caàu hieän taïi maø khoâng laøm toån haïi ñeán khaû naêng ñaùp öùng nhöõng nhu caàu cuûa theá heä mai sau (theo WCED: UÛy Ban Theá giôùi veà Moâi tröôøng vaø Phaùt trieån). Noùi moät caùch khaùc, phaùt trieån kinh teá ñeå caûi thieän chaát löôïng cuoäc soáng cuûa con ngöôøi phaûi ñaûm baûo söï hoaø hôïp vaø khoâng laøm aûnh höôûng ñeán theá giôùi töï nhieân. 1.3.2 Phaân loaïi Söï khaùc bieät veà quan ñieåm chuyeån giao vaø thay theá giöõa caùc loaïi tö baûn (tö baûn töï nhieân vaø tö baûn nhaân tao) daãn ñeán söï phaân bieät phaùt trieån beàn vöõng thaønh 2 möùc : Phaùt trieån beàn vöõng thaáp Treân quan ñieåm laø caùc daïng tö baûn coù theå thay theá hoaøn toaøn cho nhau, khoâng caàn ñoái xöû ñaëc bieät vôùi tö baûn töï nhieân nhö laø nhöõng taøi nguyeân khoâng coù khaû naêng taùi taïo, phaùt trieån beàn vöõng thaáp ñoøi hoûi caàn phaûi duy trì toång löôïng voán khoâng ñoåi. Phaùt trieån beàn vöõng cao Giaû ñònh raèng khoâng phaûi taát caû caùc loaïi tö baûn töï nhieân ñeàu coù theå ñöôïc thay theá bôûi tö baûn nhaân taïo, phaùt trieån beàn vöõng cao ñoøi hoûi phaûi luoân luoân duy trì moät löôïng tö baûn töï nhieân trong toång löôïng tö baûn cuûa moät neân kinh teá. 1.3.3 Ñaùnh giaù möùc ñoä beàn vöõng cuûa neàn kinh teá Ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä phaùt trieån beàn vöõng cuûa moät neàn kinh teá, ngöôøi ta döïa treân 3 khaùi nieäm veà beàn vöõng thuoäc 3 tröôøng phaùi khaùc nhau: theo lyù thuyeát cuûa Hartwick-Solow, theo kinh teá hoïc sinh thaùi, vaø tieâu chuaån an toaøn toái thieåu (SMS). Trong caùc tröôøng phaùi treân, phoå bieán nhaát laø lyù thuyeát Hartwick-Solow. Lyù thuyeát Hartwick-Solow: thuoäc tröôøng phaùi kinh teá hoïc taân coå ñieån (neo-classical economics): Möùc ñoä tieát kieäm cuûa moät neàn kinh teá ñöôïc duøng ñeå xaùc ñònh raèng quoác gia ñoù coù phaùt trieån thaät söï beàn vöõng hay khoâng. ÔÛ ñaây, moät giaû ñònh ñöôïc aùp duïng laø khaû naêng thay theá giöõa tö baûn töï nhieân vaø tö baûn nhaân taïo. Vaø neàn kinh teá ñöôïc xem laø phaùt trieån beàn vöõng khi ø tieát kieäm ñöôïc nhieàu hôn toång khaáu hao tö baûn töï nhieân vaø nhaân taïo (Z ≥ 0). Chæ tieâu naøy ñöôïc theå hieän nhö sau:<br /> 5 Taäp baøi giaûng Kinh teá moâi tröôøng ThS.Vuõ thò Hoàng Thuûy<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản