Bài 6: Kiểm soát chiến lược
TXQTTH06_Bài6_v1.0015108203 87
BÀI 6 KIỂM SOÁT CHIẾN LƯỢC
Hướng dẫn học
Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia
thảo luận trên diễn đàn.
Đọc tài liệu:
1. Nguyễn Ngọc Huyền (2015), Giáo trình Kiểm soát, Nhà xuất bản Đại học Kinh
tế Quốc dân, Hà Nội.
2. Robert S. Kaplan, David P. Norton, 2012, The Balanced Scorecard: Translating
Strategy into Action.
Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc
qua email.
Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học.
Nội dung
Bài 6 trong học phần Kiểm soát nghiên cứu những vấn đề các loại hình kiểm soát chiến
lược, và giới thiệu BSC - bảng điểm cân bằng - một công cụ để tiến hành kiểm soát chiến
lược ngày nay tại các công ty.
Mục tiêu
Sau khi học bài này, sinh viên cần nắm vững kiến thức và kỹ năng về:
Thế nào là kiểm soát chiến lược;
Các loại hình kiểm soát chiến lược;
Các yêu cầu của kiểm soát chiến lược;
Các nội dung và các bước tiến hành hoạt động kiểm soát chiến lược;
Cách thức sử dụng công cụ BSC để kiểm soát chiến lược.
Bài 6: Kiểm soát chiến lược
88 TXQTTH06_Bài6_v1.0015108203
Tình huống dẫn nhập
X là một công ty quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất hàng tiêu dùng. Công ty áp dụng quản
trị chiến lược nhiều năm nay. Tuy nhiên khi tiến hành điều tra đánh giá lại kết quả sau quá trình áp
dụng chiến lược ở công ty cho thấy: doanh nghiệp không tăng trưởng dù có những kế hoạch tham
vọng lớn; có sự thiếu liên kết giữa chiến lược với thực tế hành động, giữa các bộ phận trong tổ
chức và giữa những người hình thành chiến lược với các bộ phận, cá nhân thực hiện nó; 67% chiến
lược của bộ phận nhân lực và chiến lược thông tin không phù hợp chiến lược công ty; 60% doanh
nghiệp không có được mối liên kết chặt chẽ giữa kế hoạch tài chính với các ưu tiên chiến lược;
90% các biện pháp tạo động lực cho nhân viên không có liên hệ gì với thành công hay thất bại của
chiến lược; 95% nhân viên công ty không biết hoặc không hiểu chiến lược công ty.
1. Theo bạn có vấn đề gì đã xảy ra với quá trình quản trị chiến lược của công ty?
2. Công ty nên làm gì để giải quyết vấn đề này?
Bài 6: Kiểm soát chiến lược
TXQTTH06_Bài6_v1.0015108203 89
6.1. Kiểm soát chiến lược
6.1.1. Bản chất của kiểm soát chiến lược
Kiểm soát chiến lược được hiểu là việc kiểm tra, đo lường và điều chỉnh hoạt động
của doanh nghiệp và mọi bộ phận trong doanh nghiệp để tin chắc rằng các mục tiêu đã
đề ra và giải pháp nhằm đạt được mục tiêu đó vẫn đang được hoàn thành.
Trong các mô hình quản trị chiến lược hoạt động kiểm soát chiến lược được đặt ở giai
đoạn cuối cùng của quy trình quản trị chiến lược. Xét trên cả phương diện lý thuyết
lẫn thực tế thì phân định như vậy chỉ mang tính chất tương đối. Kiểm soát chiến lược
không phải chỉ được tiến hành trong giai đoạn cuối của quản trị chiến lược. Vì chiến
lựơc được xác định cho một thời gian dài trong tương lai dựa trên những giả định về các
sự kiện, diễn biến chưa xảy ra nên với môi trường kinh doanh mang tính toàn cầu ngày
nay rất năng động, thay đổi nhanh chóng và khắc nghiệt, trong khoảng thời gian chiến
lược dài thường 5 năm hoặc hơn, sẽ có nhiều những thay đổi diễn ra không giống với dự
báo làm ảnh hưỏng tới sự thành công của chiến lược. Do vậy, kiểm soát chiến lược
được thực hiện xuyên suốt trong mọi giai đoạn của quá trình quản trị chiến lược.
Kiểm soát chiến lược được chia thành nhiều loại kiểm soát phải hoàn thành các nhiệm
vụ sau:
Sơ đồ 6.1: Các hình thức kiểm soát chiến lược
Kiểm soát giả thiết (kiểm soát điều kiện tiền đề): kiểm tra một cách có hệ thống và
liên tục liệu các dự báo làm cơ sở cho xây dựng chiến lựơc còn đúng hay không,
Kiểm soát giả thiết thường liên quan tới kiểm tra điều kiện môi trường kinh doanh
và các dự báo.
Kiểm tra tính phù hợp: giữa chiến lược và hệ thống mục tiêu cũng như các giải
pháp chiến lược, giữa chiến lược và các kế hoạch ngắn hạn hơn
Kiểm soát quá trình thực hiện: đánh giá xem việc triển khai thực hiện có diễn ra
đúng như nó cần phải diễn ra không và các kết quả đạt được có dẫn tới cần một
điều chỉnh chiến lược không.
Kiểm soát đặc biệt: tiến hành soát xét điều chỉnh nhanh chóng chiến lược khi có
những sự kiện đột ngột không mong muốn xảy ra.
Khung thời gian năm 1 2 3 4 5
Ki
ểm soát giải thiết v
à tính
phù h
ợp
Kiểm soát đặc biệt
Kiểm soát thực hiện
Hoạch định chiến lược Thực hiện chiến lược
Bài 6: Kiểm soát chiến lược
90 TXQTTH06_Bài6_v1.0015108203
6.1.2. Các yêu cầu đối với kiểm soát chiến lược
Hoạt động kiểm soát phải phù hợp: Với đối tượng
chịu kiểm soát và phù hợp với giai đoạn quản trị chiến
lược. Hoạt động kiểm tra, kiểm soát đạt hiệu quả cao
nếu sử dụng đúng công cụ, tiêu chuẩn và phương pháp
thích hợp với đối tượng kiểm tra. Mỗi doanh nghiệp có
quy mô hoạt động, đặc điểm và chiến lược khác nhau
sẽ chịu tác động bởi các nhân tố môi trường khác nhau.
Quy mô lớn, hoạt động phức tạp trên nhiều thị trường
thì kiểm soát cũng phức tạp hơn những doanh nghiệp quy mô nhỏ. Doanh nghiệp theo
đuổi chiến lược chi phí thấp thì chú trọng tới kiểm soát các hoạt động giảm chi tiêu.
Kiểm soát cũng phải phù hợp với giai đoạn quản trị chiến lược. Trong giai đoạn hình
thành chiến lược, kiểm soát chiến lược chủ yếu nhằm đánh giá các mục tiêu và các
giải pháp chiến lược có đảm bảo tính đúng đắn không để có những điều chỉnh cần
thiết, làm cho thích ứng với môi trường kinh doanh. Còn với giai đoạn thực hiện thì
hoạt động kiểm soát đi liền với đo lường kết quả thực hiện hướng tới đạt mục tiêu
chiến lược đã xây dựng.
Hoạt động kiểm soát phải đảm bảo tính linh hoạt: Trong điều kiện môi trường kinh
doanh nhiều biến động, tính linh hoạt đảm bảo kết quả và hiệu quả công tác kiểm soát
chiến lược. Trong hoạt động kiểm tra, phải kết hợp giữa kiểm tra định kỳ và kiểm tra
bất thường.
Hoạt động kiểm soát phải đảm bảo tính lường trước: Hướng hoạt động kiểm tra vào
tương lai. Kiểm tra là căn cứ, cơ sở cho những điều chỉnh chiến lược phù hợp tương
lai đảm bảo sự cải tiến liên tục trong doanh nghiệp.
Kiểm soát tập trung vào những điểm thiết yếu: Điều này làm giảm nhẹ khối lượng
công việc kiểm tra, đánh giá và tập trung nỗ lực vào những vấn đề cốt yếu của tổ chức
nên đem lại kết quả và hiệu quả cao trong kiểm soát.
6.1.3. Nội dung của kiểm soát chiến lược
Sơ đồ 6.2: Mô hình quá trình kiểm soát chiến lược
Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4
Bước 5
Bước 6
Xác định đối
tượng cần
kiểm tra
Thiết lập
tiêu chuẩn
Đo lường
thực hiện
So sánh
thực tế với
mức chuẩn
Không làm
gì nếu
thực hiện
phù hợp
tiêu chuẩn
Tiến hành
điều chỉnh
nếu kết
quả thực
hiện khác
tiêu chuẩn
Bài 6: Kiểm soát chiến lược
TXQTTH06_Bài6_v1.0015108203 91
Quá trình kiểm soát chiến lược bao gồm 4 nội dung chính sau:
Xác định nội dung kiểm tra: Cần xác định đối tượng sẽ được kiểm tra là gì: môi
trường bên ngoài, môi trường ngành, chu trình kinh doanh nội bộ doanh nghiệp, hệ
thống mục tiêu tổng quát hay bộ phận, chương trình sản xuất, kế hoạch ngắn hạn
hay các hoạt dộng tác nghiệp Vì chiến lược bao quát nhiều hoạt động của doanh
nghiệp trên diện rộng nên cần xác định rõ "điểm" kiểm tra.
Xây dựng các tiêu chuẩn đo lường hoặc chỉ tiêu kiểm tra: Các tiêu chuẩn chỉ tiêu
này là phương thức đánh giá và đo lường kết quả hoạt động của công ty hoặc một
bộ phận trong công ty. Tiêu chuẩn kiểm tra sẽ là căn cứ để tổ chức công tác kiểm
tra, đánh giá vừa là cơ sở để tạo lập hiệu quả và kết quả của công tác kiểm soát
chiến lược. Các tiêu chuẩn này là mốc của quá trình kiểm tra đánh giá nên phải
phù hợp với các mục tiêu chiến lược.
Có hai loại tiêu chuẩn thường được xác định trong kiểm soát chiến lược:
o Tiêu chuẩn định tính: những tiêu chuẩn không thể hiện bằng thước đo cụ thể
như sự phát triển, đổi mới của doanh nghiệp, tư tưởng văn hóa và giá trị, tính
phù hợp, tính nhất quán
o Tiêu chuẩn định lượng: là những chỉ tiêu có thể đo lường được bằng các đơn vị
cụ thể như các chỉ tiêu hiệu quả ROE, ROA, ROS, ROI hay thị phần, doanh
thu, giá thành sản phẩm
Số lượng và cơ cấu các tiêu chuẩn được xây dựng tuỳ theo nội dung kiểm tra, đối
tượng kiểm tra và thay đổi theo giai đoạn kiểm tra. Mỗi bộ phận, cấp kinh doanh cần
xây dựng một hệ thống kiểm soát riêng phù hợp với đặc điểm của bộ phận đó. Ví dụ đánh
giá kết quả hoạt động bộ phận R&D khó khăn hơn rất nhiều bộ phận sản xuất khi mà có
thể mất tới 5 năm công ty mới có thể nghiên cứu ra đời một sản phẩm mới nên không
thích hợp khi sử dụng tiêu chí tài chính để đánh giá kết quả hoạt động bộ phận này.
Sau khi đã xác định chỉ tiêu, tiêu chuẩn đánh giá thì phải xác định giới hạn sai lệch
cho phép đối với từng chỉ tiêu. Ngày nay các công ty thường sử dụng "định chuẩn
cạnh tranh" làm mốc - mức chuẩn trong đánh giá chiến lược. Các chỉ tiêu đầu ngành
sẽ được lấy làm cơ sở trong phân tích, xây dựng mục tiêu và nó sẽ giúp công ty có nỗ
lực tạo ra lợi thế cạnh tranh và vị trí dẫn đầu ngành.
Bên cạnh cách thức sử dụng các tiêu chuẩn kiểm soát đầu ra (orgnisation output) như
đã nói ở trên, hiện nay các công ty còn sử dụng kiểm soát hành vi (orgnisation
behavior). Kiểm soát đầu ra thì dễ hơn nhưng trong một số trường hợp lại khó thực
hiện như đo lường tính đổi mới, sáng tạo của tổ chức. Kiểm soát hành vi thường tốn
kém và phức tạp hơn những trong một số trường hợp nó là cách thức duy nhất để kiểm
tra và đánh giá hiệu quả khi hoạt động của công ty trở nên phức tạp.
Đo lường và đánh giá chiến lược theo tiêu chuẩn đã xây dựng: