intTypePromotion=1

Bài giảng môn Phương pháp nghiên cứu khoa học: Chương 1 - PGS.TS Nguyễn Thời Trung

Chia sẻ: Codon_08 Codon_08 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:40

0
180
lượt xem
33
download

Bài giảng môn Phương pháp nghiên cứu khoa học: Chương 1 - PGS.TS Nguyễn Thời Trung

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài giảng môn Phương pháp nghiên cứu khoa học: Chương 1 của PGS.TS Nguyễn Thời Trung tập trung trình bày các vấn đề cơ bản về một số định nghĩa cơ bản; vai trò và mối liên hệ giữa NCKH với các công tác khác; đặc điểm, phân loại và một số thuộc tính của nghiên cứu khoa học;...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng môn Phương pháp nghiên cứu khoa học: Chương 1 - PGS.TS Nguyễn Thời Trung

  1. BÀI GIẢNG MÔN    PHƯƠNG  PHÁP   NGHIÊN  CỨU   KHOA  HỌC   Chương 1: Tổng quan về phương pháp NCKH PGS.TS. Nguyễn Thời Trung Viện Khoa học tính toán – ĐH Tôn Đức Thắng 2015 Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  2. NỘI  DUNG Chương  1.  Tổng  quan  về  phương  pháp  NCKH   1.1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản   1.2.  Vai  trò  và  mối  liên  hệ  giữa  NCKH  với  các  công  tác  khác   1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc  enh  của  NCKH   1.4.  Phân  biệt  giữa  sáng  kiến  kinh  nghiệm  với  NCKH 1.5.  Định  nghĩa  phương  pháp  khoa  học   1.6.  Trình  tự  logic  NCKH   1.7.  Định  nghĩa  phương  pháp  NCKH Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  3. 1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản     Ø  Khoa  học •  Là một của vật chất và sự vận động của vật chất, những qui luật của tự nhiên, XH, và tư duy. •  Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn XH, được thể hiện bằng những khái niệm, phán đoán, học thuyết. •  Hệ thống tri thức này có thể được chia thành 2 nhóm: + Tri thức kinh nghiệm + Tri thức khoa học Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  4. 1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản     Ø  Tri  thức  kinh  nghiệm Ø  Tri  thức  khoa  học Là những hiểu biết được tích Là những hiểu biết được tích lũy qua hoạt động sống hàng lũy một cách có hệ thống nhờ ngày trong mối quan hệ giữa hoạt động NCKH, các họat con người với con người và động này có mục tiêu xác định giữa con người với thiên và sử dụng phương pháp nhiên. khoa học. Tri thức kinh nghiệm chưa đi Tri thức KH dựa trên kết quả sâu vào bản chất, thuộc tính quan sát, thu thập được qua của sự vật và mối quan hệ những thí nghiệm và qua các bên trong giữa sự vật & con sự kiện xảy ra ngẫu nhiên người. trong hoạt động XH, trong TN. Ví dụ về Tri thức kinh nghiệm: Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, Chim én bay thấp thì mưa Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  5. 1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản     Ø  Nghiên  cứu  Khoa  học Là quá trình thu thập thông tin (thông qua các hoạt động tìm kiếm, điều tra, thí nghiệm, …) có hệ thống, có phương pháp khoa học về đối tuợng nghiên cứu nhằm ü  Phân tích, lý giải bản chất và quy luật vận động của hiện tuợng ü  Dự báo sự vận động của đối tượng nghiên cứu trong tương lai ü  Sáng tạo ra PP và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  6. 1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản     Ø  Người muốn làm NCKH cần phải có: ü  Kiến thức về lĩnh vực nghiên cứu ü  Đam mê nghiên cứu, khám phá cái mới nhằm thúc đẩy sự phát triển ü  Sự khách quan và trung thực về khoa học (đạo đức khoa học) ü  Khả năng làm việc độc lập, tập thể và có phương pháp khoa học ü  Nhận thức về việc rèn luyện liên tục năng lực NC từ khi còn đi học Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  7. 1.  Một  số  định  nghĩa  cơ  bản     Ø  Những  người  làm  NCKH         Các nhà NC ở các lĩnh vực khác nhau ở các Viện, TT Nghiên cứu ü  ü  Các giáo sư, giảng viên ở các Trường Đại học, Cao Đẳng, Trung học ü  Các chuyên gia ở các cơ quan quản lý Nhà nước ü  Các chuyên viên R&D ở các Công ty, Viện nghiên cứu tư nhân ü  Các sinh viên ham thích NCKH ở các trường Đại học Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  8. 1.2.  Vai  trò  và  mối  liên  hệ  giữa  NCKH  với   các  công  tác  khác Ø  Vai trò của NCKH trong Trường đại học – cao đẳng ü  Đối với cấp quản lý: N/c mô hình quản lý tốt hơn => Mô hình điểm ü  Đối với giảng viên: Giúp giảng dạy chuyên sâu và cập nhật hơn ü  Đối với sinh viên: Giúp học tập hiệu quả hơn, hoàn thiện nhân cách KH Ø  Mối liên hệ giữa NCKH với các đối tượng khác trong xã hội ü  Đối với nhà chính trị: Tìm chính sách, cơ chế phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của XH, của quá trình hội nhập quốc tế, của nền KT tri thức ü  Đối với doanh nghiệp: R&D gíup làm chủ quá trình đổi mới, cải tiến, sáng tạo => Tăng khả năng cạnh tranh trên thương trường ü  Đối với văn - nghệ sĩ: Sáng tạo những hình thức nghệ thuật mới, những cách diễn đạt mới, những góc nhìn mới …. Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  9. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   a.  Đặc  điểm  của  NCKH       ü  Tính mới   ü  Tính tin cậy ü  Tính thông tin ü  Tính khách quan ü  Tính kế thừa ü  Tính cá nhân ü  Tính rủi ro Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  10. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   a.  Đặc  điểm  của  NCKH         Tính     Vai  trò   Biểu  hiện       Yêu  cầu  khi  NC   Là thuộc tính Những kết quả của Cần trả lời các câu hỏi: Tính   quan trọng nhất NCKH là những điều vấn đề NC này đã có ai mới     của NCKH chưa từng có làm chưa? Có kết quả chưa? Là tính tất yếu Kết quả NC phải có khả Cần phải đặt câu hỏi để của NCKH năng kiểm chứng lại tìm câu trả lời: kết quả Tính  Vn   nhiều lần do nhiều nghiên cứu ấy có chính cậy     người khác nhau trong xác không? Có đúng điều kiện giống nhau không? Tính   Là tính quy định Là các định luật, quy Cần trả lời câu hỏi: kết của NCKHc luật, nguyên lý, quy tắc, quả nghiên cứu khoa học thông   công thức, định lí, các được thực hiện dưới Vn   sản phẩm mới,… hình thức gì? Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  11. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   a.  Đặc  điểm  của  NCKH         Tính   Vai  trò     Biểu  hiện     Yêu  cầu  khi  NC   Là bản chất của các kết quả của NCKH cần đặt các câu hỏi NCKH luôn luôn cho câu trả lời ngược lại: kq có thể Tính   Là tiêu chuẩn về đúng sau những lần kiểm khác không? Nếu khách   tính trung thực của chứng (không chấp nhận đúng thì đúng trong quan     người NCKH và là những kết luận vội vã, điều kiện nào? Có một chuẩn mực giá cảm tính) phương pháp nào trị của NCKH tốt hơn không? Khi NCKH phải ứng dụng cần nắm vững các các kết quả nghiên cứu quy luật và biết Tính  kế   Là tính bắt buộc của loài người dù lĩnh cách tìm kiếm và sử thừa   của NCKH vực khoa học đó rất xa dụng chúng trong với lĩnh vực đang nghiên nghiên cứu. cứu Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  12. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   a.  Đặc  điểm  của  NCKH        Tính   Vai  trò   Biểu  hiện   Yêu  cầu  khi  NC   Cần đánh giá đúng Thể hiện trong tư duy năng lực của mình để Là tính phổ cá nhân và chủ kiến Tính  cá   nhận những đề tài biến của nghiên riêng của các nhân. nhân     khoa học phù hợp để cứu khoa học. có kết quả NC tốt hơn Khi đi tìm khám phá Cần nắm vững các Là tính đương cái mới luôn luôn gặp nguyên nhân để tránh Tính  rủi  ro   nhiên của NCKH những khó khăn dẫn xảy ra rủi ro đến thất bại Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  13. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH       Phân   loại theo Phân loại theo Phân theo các chức năng Phân loại theo hình phương pháp thu giai đoạn của NCKH thức thu thập và thập thông tin NCKH phân tích dữ liệu NC mô tả NC cơ bản NC thư viện NC định tính NC giải thích NC ứng dụng NC dự báo NC điền dã NC định lượng NC Triển NC sáng tạo NC la bô khai NC hỗn hợp Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  14. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  chức  năng  NCKH         Định  nghĩa   Mục  đích  &  vai  trò   Phân  loại   Nhận  dạng     NC     Mô  tả  hình  ảnh   MĐ:  Đưa  ra  1  hệ  thống   Mô  tả  định   Loại  NC  này  có  thể  hiện   những  q/sát  về  SV  &  có   mô  tả   chung  nhất  về  sự   tri  thức  về  SV   enh  &  mô  tả   vật  thông  qua  ngôn   VT:  giúp  con  người  nhận   định  lượng   t/dụng  p/biệt  nó  với   ngữ  KH   dạng  TG,  p/biệt  các  SV   các  SV  khác?   NC     Làm  rõ  n/nhân  dẫn   MĐ:  đưa  ra  những   Giải  thích  cấu   Trả  lời  đúng  câu  hỏi   giải   đến  sự  hình  thành  &   thông  €n  về  1  loại   trúc,  nguồn   “tại  sao”,  “vì  sao”,   q/luật  v/động  của   thuộc  enh  bản  chất  sự   gốc,  …  của  SV   nguyên  nhân,…  về  SV   thích   SV   vật   NC     Dự  đoán  q/trình  hình   MĐ:  định  hướng  được   trả  lời  loại  NC  này  có   thành  phát  triển,   công  việc  nghiên  cứu   nêu  được  ˆnh  hình   dự   triển  vọng  của  sự  vật   tương  lai   SV  trong  t/lai  kg?   báo   NC   là  chức  năng  NC  1   MĐ:  tạo  ra  các  giải  pháp   trả  lời  loại  NC  này  có   sự  vật  mới  chưa   tác  nghiệp  trong  H/Đ   đưa  ra  giải  pháp  chưa   sáng   từng  có   thực  €ễn   từng  có  kg?   tạo   Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  15. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  chức  năng  NCKH           Ví  dụ   NC     NC sự liên quan giữa bệnh béo phì và bệnh ung thư mô  tả   NC ảnh hưởng của truyền thông tới giá chứng khoán … NC cấu tạo và cơ chế hoạt động của pin năng lượng mặt trời NC mô tả triệu chứng của bệnh thủy đậu NC     NC giải thích tại sao cóc nghiến răng khi trời đang nắng thì mưa? giải  thích   NC tại sao nợ xấu VN lại có tỉ lệ cao NC vì sao phụ nữ mắc bệnh Alzheimer nhiều hơn nam giới? NC     NC dự báo nhiệt độ trung bình thế giới năm 2100 dự  báo   NC xu hướng, tình hình thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng NC dự báo chỉ số giá tiêu dùng CPI của TPHCM trong quý 1/2015 NC  sáng  tạo   NC tìm vật liệu sạch, năng lượng sạch thay thế NC một hình thức giải trí nghệ thuật mới NC chế tạo xe hơi bay, áo tàng hình,.. Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  16. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  PP  thu  thập  thông  Vn     Định  nghĩa   Mục  đích   Phân  loại   Nhận  dạng     &  vai  trò   NC   Phân  ech  TL   Trả  lời  loại  NC  này  có  dựa   Tìm  hiểu  những  luận  cứ  từ   thư   trong  lịch  sử  NC   Tổng  hợp  TL     vào   TL   để   ˆm   luận   đề,   viện   Tóm  tắt  TL   luận  cứ,  luận  chứng  kg?   Là   PP   phi   TN   dựa   trên   q/ Trả  lời  loại  NC  này  có  dựa   NC   sát   t/€ếp   ngoài   hiện   trên   q/sát   SV   t/€ếp   hoặc   điền   trường   hoặc   g/€ếp   qua   g/€ếp   kg   và   trong   quá   dã   các   p/€ện   ghi   âm,   ghi   trình   q/sát   các   đối   tượng   hình,  g/€ếp,  PV,  điều  tra   NC  có  bị  làm  thay  đổi  kg?   Là   PP   NC   trong   đó   người   Kiểm   trả   lời   NC   này   có   chủ   ý   NC  la   NC   chủ   ý   gây   tác   động   làm   chứng  giả   biến  đổi  các  đối  tượng  NC   bô   biến  đổi  1  số  yếu  tố  t/thái   thuyết   để  quan  sát  không?   của  đối  tượng  NC   Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  17. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  PP  thu  thập  thông  Vn       Ví  dụ   NC lịch sử về Hoàng Sa, Trường Sa NC  thư  viện   NC về tư tưởng Hồ Chí Minh, NC về lịch sử quan hệ quốc tế sau CTTG 2 NC về quan điểm (Mức độ hạnh phúc của người dân, Ti lệ ủng hộ NC  điền  dã   ứng viên tổng thống, Quan điểm về hiện trạng giáo dục, …) NC về nhận thức (Nhận thức về Bình đẳng giới) NC tìm loại vacxin chống bệnh Ebola, H5N1,… NC  la  bô   NC phát hiện bệnh do virut trên tôm bằng kỹ thuật sinh học phân tử NC tế bào gốc trong sản xuất mỹ phẩm Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  18. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  các  giai  đoạn  của  NCKH     Mục  đích  &  vai     Định  nghĩa   trò   Phân  loại   Nhận  dạng   NC     Là  NC  nhằm  phát   NCCB  thuần  túy     tùy  từng  loại  NC   hiện  thuộc  enh  cấu   NCCB  đinh  hướng   Cơ   trúc,  trạng  thái,  vận   NCCB  nền  tảng     có  một  cách  nhận   dạng  khác  nhau   bản   động,  t/tác,  …  của  SV   NC  chuyên  đề   Giải  thích  1  SV   NC   tạo  ra  những   là  những  NC  vận   trả  lời  loại  NC  này   nguyên  lý  mới     Ứng   dụng  quy  luật  được   về  các  g/pháp  &   có  đưa  ra  các  giải   phát  hiện  từ  NCCB   pháp  mới  không?   dụng   áp  dụng  vào  SX   &  đời  sống   NC   là  sự  vận  dụng  lý   trả  lời  hoạt  động   thuyết  để  đưa  ra  các   này  có  tạo  ra   Triển   hình  mẫu  mang  enh   hình  mẫu  có  enh   khai   khả  thi  về  kĩ  thuật   khả  thi  về  KT  kg?   Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  19. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  các  giai  đoạn  của  NCKH     Ví  dụ     NC phát triển CN nano (các loại VL, thiết bị ở kích thước cỡ nanomet NC     NC đặc tính của một loại giống cây trồng, vật nuôi mới (thăng long ruột Cơ  bản   tím hồng, heo rừng thuần chủng…) NC đặc tính và tác dụng của các chế phẩm sinh học (Sagi Bio,… ) NC ứng dụng CN nano trong lĩnh vực y tế (tiêm thuốc đúng tế bào ung thư,..), thẩm mỹ (mỹ phẩm siêu nhỏ siêu thấm), VL (sơn siêu bền…) NC  Ứng  dụng   NC Xử lý nước thảI trên kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè bằng Tảo NC ứng dụng rác nhựa phế liệu làm vật liệu xây dựng NC triển khai mỹ phẩm dùng CN nano (kem làm trắng da thế hệ mới) NC triển khai việc áp dụng hệ thống kế toán ABC cho các DN Việt Nam NC  Triển  khai   NC triển khai ứng dụng thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời tại vùng nông thôn, miền núi Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  
  20. 1.3.  Đặc  điểm,  phân  loại  và  một  số  thuộc   enh  của  NCKH   b.  Phân  loại  NCKH:  Phân  loại  theo  hình  thức  thu  thập  dữ  liệu     Mục  đích   Nhận   Định  nghĩa   Đặc  onh   &  vai  trò   dạng   Mục  đích:   Là  NC  nhằm  mô  tả,  phân   Dữ  liệu  thường  ở  dạng   Nhằm  trả   NC     Xây  dựng  lý   ech,  giải  thích  (không  cần   chữ.  Sử  dụng  pp  quy   lời  câu  hỏi:   thuyết   Định   lượng  hoá)  những  đặc   chung   nạp  để  phân  ech  dữ   Tại  sao,  thế   onh   enh  của  đối  tượng  NC  từ   liệu.  Bảng  hỏi  dạng   nào,  yếu  tố     quan  điểm  của  nhà  NC   mở.  Có  enh  chủ  quan   nào…?     Dữ  liệu  ở  dạng  số  liệu.   Là  NC  nhằm  lượng  hóa,   Mục  đích:   Sử  dụng  PP  suy  diễn   NC  Nhằm   NC   đo  lường,  phản  ánh  và   Kiểm  định   (có  hỗ  trợ  thống  kê,  …)   trả  lời  câu   diễn  giải  các  mối  quan  hệ   các  giả   để  phân  ech  dữ  liệu.   hỏi:  Bao   Định   giữa  các  nhân  tố  (các   thuyết  trong   Bảng  hỏi  dạng  đóng,   nhiêu,  Mức   lượng   biến)  với  nhau  của  đối   phạm  vi  cụ   tập  trung  vào  nhân  tố   độ  nào   tượng  NC   thể   quan  tâm.  Mang  enh     khách  quan   Bài  giảng  Phương  pháp  NCKH   PGS.TS  Nguyễn  Thời  Trung  

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản