intTypePromotion=3

Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái phân loại các loài trong giống cá mương - Hemiculter Bleeker, 1859 ở khu vực Bắc Trung bộ."

Chia sẻ: Nguyễn Phương Hà Linh Linh | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:10

0
53
lượt xem
6
download

Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái phân loại các loài trong giống cá mương - Hemiculter Bleeker, 1859 ở khu vực Bắc Trung bộ."

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tuyển tập các báo cáo nghiên cứu khoa học hay nhất của trường đại học vinh năm 2009 tác giả: 8. Hồ Anh Tuấn, Nguyễn Văn Giang, Mai Thị Thanh Phương, Hoàng Xuân Quang, Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái phân loại các loài trong giống cá mương - Hemiculter Bleeker, 1859 ở khu vực Bắc Trung bộ.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Báo cáo nghiên cứu khoa học: "Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái phân loại các loài trong giống cá mương - Hemiculter Bleeker, 1859 ở khu vực Bắc Trung bộ."

  1. Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ..., TR. 64-73 A. TuÊn, V. Giang, T. Ph−¬ng, X. Quang Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ §ÆC §IÓM H×NH TH¸I PH¢N LO¹I C¸C LOµI TRONG GIèNG C¸ M¦¥NG - HEMICULTER BLEEKER, 1859 ë KHU VùC B¾C TRUNG Bé Hå Anh TuÊn (a), NguyÔn V¨n Giang (b) Mai ThÞ Thanh Ph−¬ng , Ho ng Xu©n Quang (b) (a) Tãm t¾t. KÕt qu¶ nghiªn cøu tõ 9/2005 - 9/2008 ®· x¸c ®Þnh ®−îc gièng c¸ m−¬ng - Hemiculter Bleeker, 1859 ë khu vùc B¾c Trung bé hiÖn cã 2 loµi: Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus, ngoµi ra cßn 2 phªnon ch−a ®Þnh danh Hemiculter sp1., Hemiculter sp2., cã sai kh¸c vÒ ph©n lo¹i häc víi hai loµi trªn vµ loµi Hemiculter songhongensis vÒ kÝch th−íc c¬ thÓ, chiÒu dµi ®Çu, chiÒu cao th©n, ®−êng kÝnh m¾t, cÊu t¹o r¨ng hÇu, l−îc mang, bãng h¬i ... I. Më §ÇU Khu vùc B¾c Trung bé gåm c¸c tØnh tõ Thõa Thiªn HuÕ ®Õn Thanh Ho¸, tõ 160 ®Õn h¬n 200 vÜ ®é B¾c. Trong nh÷ng n¨m võa qua, chóng t«i ®· thùc hiÖn nhiÒu nghiªn cøu vÒ §a d¹ng Sinh häc ®Æc biÖt lµ nguån lîi thuû s¶n c¸ ë c¸c l−u vùc s«ng suèi khu vùc B¾c Trung bé. Khi thùc hiÖn c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu ë khu vùc nµy, chóng t«i ®· ph¸t hiÖn cã nhiÒu sai kh¸c vÒ c¸c ®Æc ®iÓm h×nh th¸i ë c¸c nhãm c¸, trong ®ã cã gièng c¸ m−¬ng - Hemiculter Bleeker, 1859. ë n−íc ta tõ n¨m 1978 ®Õn n¨m 2000 c¸c t¸c gi¶: Mai §×nh Yªn, NguyÔn Th¸i Tù, NguyÔn H÷u Dùc, NguyÔn Xu©n HuÊn, Vâ V¨n Phó, NguyÔn ThÞ Thu HÌ ... [2,4,6,7,8,9] chØ ghi nhËn cã mét loµi Hemiculter leucisculus. Theo NguyÔn V¨n H¶o vµ céng sù (2001) [3], ë n−íc ta cã thªm 2 loµi: Hemiculter songhongensis vµ Hemiculter elongatus. Nh− vËy, gièng c¸ m−¬ng - Hemiculter ë n−íc ta cã 3 loµi: Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus, Hemiculter elongatus. ë khu vùc B¾c Trung bé qua nghiªn cøu tõ n¨m 2005 - 2008 cã 2 loµi: Hemiculter leucisculus vµ Hemiculter elongatus[6]. Bµi b¸o nµy ph©n tÝch ®Æc ®iÓm h×nh th¸i ph©n lo¹i c¸c loµi c¸ m−¬ng ph©n bè ë khu vùc nghiªn cøu còng nh− ph©n tÝch m« t¶ c¸c phªnon cã sù sai kh¸c so víi nh÷ng c«ng bè tr−íc ®©y. II. §ÞA §IÓM, THêI GIAN V PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU Chóng t«i ®· tiÕn hµnh thu mÉu trªn c¸c hÖ thèng s«ng M·, s«ng C¶, s«ng La, s«ng Ngµn S©u, s«ng Gianh, s«ng BÕn H¶i tõ th¸ng 9/2005 - 9/2008 (§Ò tµi cÊp Bé, m· sè B 2005 - 42 - 84; §Ò tµi cÊp Nhµ n−íc, m· sè 6.058.06) vµ tõ th¸ng 10/2008 - 10/2009 (§Ò tµi cÊp Tr−êng, m· sè T2009-04-04). Thu thËp mÉu b»ng c¸ch trùc tiÕp ®i thu mÉu hay ®¸nh b¾t cïng víi ng− d©n, nh©n d©n ®Þa ph−¬ng. Sè liÖu ghi chÐp qua nghiªn cøu 251 mÉu c¸ thÓ c¸ thu ®−îc. MÉu vËt ®−îc ®Þnh h×nh vµ b¶o qu¶n trong dung dÞch formalin 5%. §Þnh lo¹i c¸c loµi c¸ dùa vµo tµi liÖu cña Mai §×nh Yªn (1978)[9], Chen Yiyu et al. (1998)[1] vµ NhËn bµi ngµy 27/11/2009. Söa ch÷a xong 25/12/2009. 64
  2. tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVIII, sè 4A-2009 bæ sung b»ng c¸c tµi liÖu cña NguyÔn Th¸i Tù (1983)[8], NguyÔn V¨n H¶o vµ céng sù (2001)[3], Ph©n tÝch h×nh th¸i c¸c loµi theo Kottelat M. et al (2007)[5]. B¶n ®å ®−îc xö lý trªn phÇn mÒm Mapinfo Professional 6.0. C¸c sè liÖu ®−îc xö lÝ trªn ph©n mÒm Exel 2003. H×nh 1. B¶n ®å vïng nghiªn cøu (Theo Ng« §¹t Tam, 2009) III. KÕT QU¶ NGHI£N CøU 3.1. Gièng c¸ m−¬ng - Hemiculter Bleeker 1859 Hemiculter Bleeker, 1859, Natuurk Tijd. Nederlandsch. Indie XX: 432. Th©n dÑp bªn l−ên bông hoµn toµn tõ ngùc ®Õn v©y hËu m«n, r¹ch miÖng xiªn, hµm trªn vµ hµm d−íi gÇn b»ng nhau. Hµm d−íi cã mÊu khíp víi eo lâm hµm trªn. Kh«ng cã r©u, l−îc mang ng¾n, r¨ng hÇu 3 hµng, bãng h¬i 2 ng¨n, phÇn cuèi ng¨n sau cã mÉu nhá. §−êng bªn hoµn toµn, g·y khóc, ë trªn v©y ngùc theo ®−êng d−íi trôc th©n, ®Õn sau v©y hËu m«n ®i vµo gi÷a c¸n ®u«i. V©y l−ng cã 7 tia ph©n nh¸nh, tia ®¬n cuèi cïng v©y l−ng cã phÝa sau tr¬n l¸ng. V©y ®u«i ph©n thïy s©u. Theo fishbase gièng c¸ M−¬ng - Hemiculter Bleeker, 1859 ph©n bè ë Afghanistan, Trung Quèc, Hång K«ng, §µi Loan, Iran, NhËt B¶n, Kazakhstan, B¾c TriÒu Tiªn, Nam TriÒu Tiªn, M«ng Cæ, Liªn bang Nga, Uzbekistan vµ ViÖt Nam. Gièng nµy gåm cã 8 loµi: Hemiculter bleekeri Warpachowski, 1887; Hemiculter elongatus Hao & Van, 2001; Hemiculter krempfi Pellegrin & Chevey, 1938; Hemiculter leucisculus (Basilewsky, 1855); Hemiculter lucidus (Dybowski, 1872); Hemiculter songhongensis Nguyen & Nguyen, 2001; Hemiculter tchangi Fang, 1942; Hemiculter varpachovskii Nikolskii, 1903. Trong ®ã loµi c¸ m−¬ng xanh - Hemiculter leucisculus (Basilewsky) cã ë kh¾p vïng ph©n bè cña gièng[10]. 3.2. Khãa ®Þnh lo¹i c¸c loµi thuéc gièng Hemiculter Bleeker 1859 ë B¾c Trung bé. Ph©n tÝch 251 mÉu, chóng t«i ®· x¸c ®Þnh khu vùc nghiªn cøu cã 2 loµi: Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus vµ 2 phªnon cã nhiÒu sai kh¸c vÒ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i so víi nh÷ng loµi ®· ®−îc c«ng bè lµ Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. Trªn c¬ së 65
  3. Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ..., TR. 64-73 A. TuÊn, V. Giang, T. Ph−¬ng, X. Quang ®ã chóng t«i tiÕn hµnh x©y dùng kho¸ ®Þnh lo¹i cho c¸c loµi vµ c¸c phªnon ch−a ®Þnh danh ®−îc ë khu vùc nghiªn cøu. Kho¸ ®Þnh lo¹i nh− sau: 1(4). Th©n máng (7,05 - 10,28). Lo < 4,5(T). V¶y däc c¸n ®u«i 8 - 10. 2(3). L−îc mang th−a, dµi. §−êng bªn trªn 48 v¶y ......................................................... ........................................................................ C¸ m−¬ng xanh - Hemiculter leucisculus 3(4). L−îc mang dµy, ng¾n. §−êng bªn d−íi 48 (46 - 48) v¶y ........................................ .............................................................................. C¸ m−¬ng dµi - Hemiculter elongatus 4(1). Th©n dµy (15,67 - 20,74). Lo > 4,5(T). V¶y däc c¸n ®u«i 9 - 11. 5(6) MÐp v©y ®u«i x¸m, l−îc mang th−a, ng¾n vµ cong nhiÒu ë ®Çu mót. §−êng bªn 50 -54 v¶y .......………………….…...................................... C¸ m−¬ng - Hemiculter sp1. 6(5) MÐp v©y ®u«i ®en, l−îc mang th−a, dµi vµ cong ®Òu. §−êng bªn 48 - 50 v¶y....................….................…………………….................. C¸ m−¬ng - Hemiculter sp2. 3.3. §Æc ®iÓm h×nh th¸i c¸c loµi thuéc gièng Hemiculter Bleeker 1859 ë B¾c Trung bé. 3.3.1. C¸ m−¬ng xanh - Hemiculter leucisculus (Basilewsky, 1855) Mai §×nh Yªn et al., 1978 ; NguyÔn Th¸i Tù et al., 1983, 1999; NguyÔn H÷u Dùc, 1997. M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i V©y l−ng: II.7; V©y ngùc: 1,10 - 13; V©y bông: 1,7 - 8; V©y hËu m«n: 2,12 - 15. V¶y ®−êng bªn: 48 - 56; V¶y däc c¸n ®u«i: 8 - 10; L−îc mang: 18 - 20; R¨ng hÇu: 244 - 542; §èt sèng: 40. R¨ng hÇu L−îc mang Bãng h¬i H×nh 2. C¸ m−¬ng xanh - Hemiculter leucisculus Th©n máng, dÑp bªn. ViÒn l−ng h¬i cong, viÒn bông t−¬ng ®èi cong. V©y l−ng khëi ®iÓm sau so víi khëi ®iÓm v©y bông, gÇn khëi ®iÓm v©y ®u«i h¬n so víi mót mâm. §Çu võa ph¶i, m¾t t−¬ng ®èi lín so víi ®Çu. V©y ngùc ng¾n ch−a ch¹m tíi gèc v©y bông, v©y bông ch−a ch¹m tíi gèc v©y hËu m«n, v©y hËu m«n ch−a ch¹m tíi gèc 66
  4. tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVIII, sè 4A-2009 v©y ®u«i. L−ên bông hoµn toµn, b¾t ®Çu tõ d−íi v©y ngùc ®Õn lç hËu m«n. §−êng bªn hoµn toµn, tõ phÝa trªn cña x−¬ng n¾p mang sau ®i vÒ phÝa sau, gÊp khóc ë gi÷a v©y ngùc däc theo phÝa d−íi cña trôc th©n ®Õn mót cuèi cña tia v©y hËu m«n ®i vµo gi÷a c¸n ®u«i. V©y l−ng, v©y ngùc vµ v©y bông, v©y hËu m«n mµu x¸m. MÐp tia v©y ®u«i cã nhiÒu chÊm ®en. Th©n c¸ phÝa l−ng mµu xanh, phÝa bông mµu tr¾ng. B¶ng 1. Tû lÖ c¸c chØ sè ®o c¸ m−¬ng xanh - Hemiculter leucisculus ChØ tiªu TB min - max S CV mx Lo/H 4,32 1,87- 5,05 0,32 7,52 0,02 Lo/T 4,43 4,03 - 6,22 0,25 5,66 0,02 Lo/daD 1,81 1,72 - 2,02 0,04 2,11 0,00 Lo/dpD 2,81 2,25 - 8,79 0,42 14,94 0,03 Lo/lcd 8,17 6,44 - 10,85 0,63 7,66 0,04 Lo/ccd 10,94 6,76 - 13,19 0,74 6,76 0,05 Lo/Dµy th©n 11,72 7,88 - 17,01 1,51 12,87 0,10 T/Ot 3,52 2,51 - 4,40 0,24 6,91 0,02 T/O 3,69 1,53 - 4,72 0,41 11,22 0,03 T/Op 2,21 1,01 - 2,55 0,16 7,02 0,01 T/OO 3,53 2,39 - 4,14 0,23 6,45 0,02 T/hT 1,55 1,20 - 1,73 0,08 5,03 0,01 H/Dµy th©n 2,73 1,90 - 5,30 0,39 14,41 0,03 H/h 2,56 1,53 - 6,44 0,32 12,53 0,02 OO/O 1,05 0,42 - 1,53 0,13 12,35 0,01 P-V/V-A 1,03 0,87 - 1,21 0,06 5,86 0,00 lcd/ccd 1,35 0,86 - 1,83 0,12 9,19 0,01 3.3.2. C¸ m−¬ng dµi - Hemiculter elongatus Hao & Van, 2001 M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i: V©y l−ng II.7, V©y ngùc 1.11 - 12, V©y bông 1.7, V©y hËu m«n 2,13. V¶y ®−êng bªn 46 - 48, V¶y däc c¸n ®u«i 7 - 8, L−îc mang 17 - 19, R¨ng hÇu 234 - 542, §èt sèng 42. Th©n máng, dÑp bªn. ViÒn l−ng vµ viÒn bông cong n«ng. V©y l−ng khëi ®iÓm sau so víi khëi ®iÓm v©y bông, gÇn khëi ®iÓm v©y ®u«i h¬n so víi mót mâm. §Çu võa ph¶i, m¾t t−¬ng ®èi lín so víi ®Çu. V©y ngùc ng¾n ch−a ch¹m tíi gèc v©y bông, v©y bông ch−a ch¹m tíi gèc v©y hËu m«n, v©y hËu m«n ch−a ch¹m tíi gèc v©y ®u«i. L−ên bông hoµn toµn, b¾t ®Çu tõ d−íi v©y ngùc ®Õn lç hËu m«n. §−êng bªn hoµn toµn, tõ phÝa trªn cña x−¬ng n¾p mang sau ®i vÒ phÝa sau, gÊp khóc ë gi÷a v©y ngùc däc theo phÝa d−íi cña trôc th©n ®Õn mót cuèi cña tia v©y hËu m«n ®i vµo gi÷a c¸n ®u«i. V©y l−ng, v©y ngùc, v©y hËu m«n vµ v©y bông mµu tr¾ng. MÐp tia v©y ®u«i mµu x¸m. Th©n c¸ phÝa l−ng mµu n©u nh¹t, phÝa bông mµu tr¾ng. 67
  5. Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ..., TR. 64-73 A. TuÊn, V. Giang, T. Ph−¬ng, X. Quang R¨ng hÇu L−îc mang Bãng h¬i H×nh 3. C¸ m−¬ng dµi - Hemiculter elongatus B¶ng 2. Tû lÖ c¸c chØ sè ®o h×nh th¸i c¸ m−¬ng dµi - Hemiculter elongatus TB min - max S CV mx ChØ tiªu Lo/H 4,55 4,49 - 4,62 0,09 1,88 0,09 Lo/T 3,98 3,97 - 4,00 0,02 0,54 0,02 Lo/daD 1,77 1,77 - 1,78 0,00 0,08 0,00 Lo/dpD 2,77 2,76 - 2,77 0,01 0,31 0,01 Lo/lcd 7,57 7,52 - 7,63 0,08 1,01 0,08 Lo/ccd 11,21 11,17 - 11,25 0,06 0,50 0,06 Lo/Dµy th©n 11,92 11,67 - 12,16 0,35 2,91 0,35 T/Ot 3,37 3,28 - 3,46 0,13 3,74 0,13 T/O 4,02 3,94 - 4,09 0,11 2,66 0,11 T/Op 2,23 2,16 - 2,30 0,09 4,16 0,09 T/OO 3,70 3,69 - 3,72 0,02 0,54 0,02 T/hT 1,62 1,59 - 1,65 0,05 2,87 0,05 H/Dµy th©n 2,62 2,60 - 2,64 0,03 1,03 0,03 H/h 2,46 2,44 - 2,49 0,03 1,38 0,03 OO/O 1,08 1,06 - 1,11 0,03 3,20 0,03 P-V/V-A 1,14 1,12 - 1,16 0,03 2,22 0,03 lcd/ccd 1,48 1,48 - 1,49 0,01 0,51 0,01 3.3.3. C¸ m−¬ng dµy - Hemiculter sp1. - Sè mÉu: Kim Lò 4 mÉu (KL 0,021; KL 0,020; KL 0,176; KL 0,177): N«ng Cèng 1 mÉu (NC 0,001). 68
  6. tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVIII, sè 4A-2009 - §Þa ®iÓm: Kim Lò, S«ng Mùc M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i: V©y l−ng II.7, V©y ngùc 1,12 - 13, V©y bông 1.7 - 8, V©y hËu m«n 2,14 - 15. V¶y ®−êng bªn 48 - 55, V¶y däc c¸n ®u«i 9 - 11, L−îc mang 18 - 20, R¨ng hÇu 345 - 442, §èt sèng 41. Th©n dµy, dÑp bªn. ViÒn l−ng t−¬ng ®èi th¼ng ë g¸y, viÒn bông cong n«ng. V©y l−ng khëi ®iÓm sau so víi khëi ®iÓm v©y bông, gÇn khëi ®iÓm v©y ®u«i h¬n so víi mót mâm. §Çu võa ph¶i, m¾t t−¬ng ®èi lín so víi ®Çu. V©y ngùc ng¾n ch−a ch¹m tíi gèc v©y bông, v©y bông ch−a ch¹m tíi gèc v©y hËu m«n, v©y hËu m«n ch−a ch¹m tíi gèc v©y ®u«i. L−ên bông hoµn toµn, b¾t ®Çu tõ d−íi v©y ngùc ®Õn lç hËu m«n. §−êng bªn hoµn toµn, tõ phÝa trªn cña x−¬ng n¾p mang sau ®i vÒ phÝa sau, gÊp khóc ë gÇn cuèi mót tia v©y ngùc däc theo phÝa d−íi cña trôc th©n ®Õn cuèi cña gèc tia v©y hËu m«n ®i vµo gi÷a c¸n ®u«i. V©y hËu m«n vµ v©y bông mµu tr¾ng, v©y l−ng, v©y ngùc, v©y ®u«i mµu x¸m vµ cã nhiÒu chÊm ®en nhá. MÐp tia v©y ®u«i mµu x¸m. Th©n c¸ phÝa l−ng mµu n©u, phÝa bông mµu tr¾ng. R¨ng hÇu L−îc mang Bãng h¬i H×nh 4. C¸ m−¬ng dµy - Hemiculter sp 1. (mÉu Kim Lò 0021) B¶ng 3. Tû lÖ c¸c chØ sè ®o h×nh th¸i c¸ m−¬ng dµy - Hemiculter sp1. ChØ tiªu TB min - max S CV mx Lo/H 4,37 4,22 - 4,51 0,13 2,92 0,06 Lo/T 4,74 4,58 - 4,86 0,11 2,35 0,06 Lo/daD 1,82 1,78 - 1,86 0,03 1,68 0,02 Lo/dpD 2,78 2,75 - 2,83 0,03 1,22 0,02 Lo/lcd 7,81 7,26 - 8,40 0,50 6,41 0,25 Lo/ccd 11,18 10,78 - 11,59 0,30 2,64 0,15 69
  7. Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ..., TR. 64-73 A. TuÊn, V. Giang, T. Ph−¬ng, X. Quang Lo/Dµy th©n 8,99 8,60 - 9,80 0,48 5,34 0,24 T/Ot 3,33 3,07 - 3,72 0,30 8,92 0,15 T/O 3,99 3,80 - 4,30 0,20 5,06 0,10 T/Op 2,16 2,13 - 2,23 0,04 1,98 0,02 T/OO 3,27 3,08 - 3,59 0,20 6,04 0,10 T/hT 1,47 1,42 - 1,57 0,06 4,05 0,03 H/Dµy th©n 2,06 1,92 - 2,25 0,12 5,99 0,06 H/h 2,56 2,47 - 2,66 0,09 3,35 0,04 OO/O 1,22 1,06 - 1,30 0,10 8,40 0,05 P-V/V-A 0,99 0,93 - 1,05 0,05 5,25 0,03 lcd/ccd 1,44 1,32 - 1,55 0,10 6,72 0,05 3.3.4. C¸ m−¬ng mÐp v©y ®en - Hemiculter sp2. - Sè mÉu: Yªn §Þnh 8 mÉu, Nghi Xu©n 17 mÉu - §Þa ®iÓm: Qu¸n Lµo, Xu©n Hång M« t¶ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i: V©y l−ng II.7, V©y ngùc 1,11 - 15, V©y bông 1.7 - 8, V©y hËu m«n 2,12 - 15. V¶y ®−êng bªn 50 - 55, V¶y däc c¸n ®u«i 9 - 10, L−îc mang 17 - 22, R¨ng hÇu 234 - 542, §èt sèng 41. R¨ng hÇu L−îc mang Bãng h¬i H×nh 5. C¸ m−¬ng mÐp v©y ®en - Hemiculter sp 2. (mÉu Kim Lò 0021) Th©n máng, dÑp bªn. ViÒn l−ng h¬i cong ë g¸y, viÒn bông cong n«ng. V©y l−ng khëi ®iÓm sau so víi khëi ®iÓm v©y bông, gÇn khëi ®iÓm v©y ®u«i h¬n so víi mót mâm. §Çu võa ph¶i, m¾t t−¬ng ®èi lín so víi ®Çu. V©y ngùc ng¾n ch−a ch¹m tíi gèc v©y bông, v©y bông ch−a ch¹m tíi gèc v©y hËu m«n, v©y hËu m«n ch−a ch¹m tíi gèc v©y ®u«i. L−ên bông hoµn toµn, b¾t ®Çu tõ d−íi v©y ngùc ®Õn lç hËu m«n. §−êng 70
  8. tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVIII, sè 4A-2009 bªn hoµn toµn, tõ phÝa trªn cña x−¬ng n¾p mang sau ®i vÒ phÝa sau, gÊp khóc ë gÇn cuèi mót tia v©y ngùc däc theo phÝa d−íi cña trôc th©n ®Õn cuèi mót cña tia v©y hËu m«n ®i vµo gi÷a c¸n ®u«i. V©y ngùc, v©y hËu m«n, v©y l−ng mµu x¸m, v©y bông mµu tr¾ng. MÐp tia v©y ®u«i mµu ®en. Th©n c¸ phÝa l−ng mµu n©u, phÝa bông mµu tr¾ng. B¶ng 4. Tû lÖ c¸c chØ sè ®o h×nh th¸i c¸ m−¬ng mÐp v©y ®en - Hemiculter sp2 ChØ tiªu TB min - max S CV mx Lo/H 3,86 3,56 - 4,38 0,18 4,55 0,04 Lo/T 4,51 4,26 - 4,76 0,14 3,13 0,03 Lo/daD 1,80 1,70 - 1,93 0,04 2,29 0,01 Lo/dpD 2,77 2,59 - 2,97 0,11 3,81 0,02 Lo/lcd 8,71 7,41 - 10,39 0,66 7,61 0,14 Lo/ccd 10,64 9,38 - 12,08 0,72 6,81 0,15 Lo/Dµy th©n 10,15 8,49 - 12,08 0,85 8,33 0,17 T/Ot 3,64 3,16 - 3,85 0,15 4,14 0,03 T/O 3,83 3,48 - 4,48 0,22 5,82 0,05 T/Op 2,17 2,05 - 2,27 0,06 2,62 0,01 T/OO 3,47 3,09 - 3,72 0,14 4,15 0,03 T/hT 1,49 1,41 - 1,59 0,05 3,22 0,01 H/Dµy th©n 2,63 2,15 - 2,94 0,19 7,34 0,04 H/h 2,76 2,46 - 3,13 0,15 5,59 0,03 OO/O 1,11 0,96 - 1,31 0,09 8,42 0,02 P-V/V-A 0,98 0,87 - 1,08 0,06 5,86 0,01 lcd/ccd 1,23 0,98 - 1,61 0,13 10,26 0,03 3.5. Bµn luËn Bèn loµi c¸ m−¬ng hiÖn biÕt ë B¾c Trung bé, loµi Hemiculter elongatus cã c¬ thÓ thon dµi. C¸c loµi cßn l¹i cã c¬ thÓ bÇu h¬n, trong ®ã Hemiculter sp1. vµ Hemiculter sp2. cã viÒn l−ng vµ viÒn bông cong h¬n Hemiculter leucisculus. (H×nh 2, 3, 4, 5) VÒ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i cã sù sai kh¸c tû lÖ c¸c chØ sè ®o ë bèn loµi (B¶ng 1, 2, 3,4). Qua b¶ng nµy, c¸c chØ sè cã sù sai kh¸c râ, ®Æc biÖt gi÷a 2 loµi Hemiculter sp1. vµ Hemiculter sp2. víi Hemiculter leucisculus vµ Hemiculter elongatus. Lo/H: 4,32 - 4,55 - 4,37 - 3,86; Lo/dµy th©n: 11,72 - 11,92 - 8,99 - 10,15; T/Ot: 3,52 - 3,37 - 3,33 - 3,64; T/OO: 3,53 - 3,70 - 3,27 - 3,47; T/hT: 1,55 - 1,62 - 1,47 - 1,49; Lcd/ccd: 1,33 - 1,48 - 1,44 - 1,23. §ång thêi thÊy râ cã sù ph©n hãa thµnh hai nhãm dùa vµo kÕt qu¶ ph©n tÝch c¸c tû lÖ sè ®o h×nh th¸i; ®ã lµ nhãm Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus vµ nhãm hai phªnon ch−a ®Þnh danh Hemiculter sp1. vµ Hemiculter sp2. Lo/dµy th©n: 11,72 - 11,92 vµ 8,99 - 10,15; T/ Op: 2,21 - 2,23 vµ 2,16 - 2,17; T/hT: 1,55 - 1,62 vµ 1,47 - 1,49; OO/O: 1,05 - 1,08 vµ 1,22 - 1,11; P-V/V-A: 1,03 - 1,14 vµ 0,99 - 0,98. So s¸nh mét sè ®Æc ®iÓm gi·i phÉu vµ h×nh th¸i 4 loµi dÉn ra ë b¶ng 5, 6. 71
  9. Bæ SUNG DÉN LIÖU VÒ..., TR. 64-73 A. TuÊn, V. Giang, T. Ph−¬ng, X. Quang B¶ng 5. CÊu t¹o r¨ng hÇu, l−îc mang vµ bong h¬i c¸ m−¬ng B¾c Trung bé Loµi H. sp1. H. sp2. H. leucisculus H. elongatus ChØ tiªu R¨ng hÇu H¬i cong, tï Cong ë mót, s¾c H¬i cong ë mót, tï Cong ë mót, s¾c Mót h¬i cong Mót kh«ng cong Mót cong nhiÒu Mót h¬i cong L−îc mang Th−a Dµy Th−a Th−a 8 14 6 7 Bãng h¬i 4 xo¾n (1,80) Kh«ng râ (1,44) 4 xo¾n (2,36) 4 xo¾n (2,04) Ghi chó: R¨ng hÇu: D·y r¨ng hÇu thø 3, cung hÇu tr¸i, L−îc mang: TÝnh sè l−îng l−îc mang trªn ®é dµi 5 mm cña cung mang 1 bªn tr¸i, Bãng h¬i: Tû lÖ gi÷a chiÒu dµi thïy sau vµ thïy tr−íc cña bãng h¬i Cã sù kh¸c nhau vÒ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, gi¶i phÉu vµ tû lÖ c¸c sè ®o gi÷a hai phªnon ch−a ®Þnh danh Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. víi loµi Hemiculter songhongensis[3]. B¶ng 6. §Æc ®iÓm h×nh th¸i gi÷a Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. vµ H. songhongensis Loµi H. sp1. H. sp2. H. songhongensis [3] ( C¸c t¸c gi¶, 2009) ( C¸c t¸c gi¶, 2009) §Æc ®iÓm ViÒn l−ng Th¼ng Cong, th¼ng ë g¸y Cong, cong ë g¸y ViÒn bông Cong Cong vâng ®Òu P-V-A Cong vâng ®Òu tõ P-V-A Kho¶ng c¸ch P-V < V-A P-V < V-A kh«ng nhiÒu P-V < V-A kh«ng nhiÒu P-V/V-A L−îc mang 16 - 17 18 - 20 17 - 20 Bãng h¬i 5 xo¾n 4 xo¾n 4 xo¾n R¨ng hÇu Cong mãc c©u, Mót h¬i cong tï Mót cong, nhän s¾c Dµy th©n Th©n dµy 20,74 15,67 L−ng n©u, bông Mµu s¾c L−ng x¸m hay n©u L−ng x¸m n©u tr¾ng b¹c MiÖng Xiªn Xiªn h¬n C¸c b¶ng trªn cho thÊy cã nh÷ng sai kh¸c vÒ ®Æc ®iÓm h×nh th¸i vµ gi¶i phÉu gi÷a hai nhãm Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. vµ Hemiculter leucisculus, Hemiculter songhongensis. §ã lµ c¬ së ®Ó chóng t«i t¸ch thµnh hai phªnon. Ngoµi ra hai phªnon Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. cã kÝch th−íc c¬ thÓ, chiÒu dµi ®Çu, chiÒu cao th©n, chiÒu réng tr¸n, ®−êng kÝnh m¾t ®Òu lín h¬n c¸c loµi trong gièng. KÕt luËn KÕt qu¶ nghiªn cøu ®· x¸c ®Þnh ®−îc gièng c¸ m−¬ng - Hemiculter Bleeker, 1859 ë khu vùc nghiªn cøu cã hai loµi: Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus vµ hai phªnon ch−a ®Þnh danh Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. Loµi Hemiculter leucisculus ph©n bè kh¾p c¸c hÖ thèng s«ng cña khu vùc; loµi Hemiculter elongatus chØ míi gÆp ë S«ng Con (phô l−u S«ng C¶) c¸c d¹ng Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. ph¸t hiÖn ë S«ng M·, S«ng C¶, S«ng Gianh. TiÕn hµnh ph©n tÝch 251 mÉu gåm 35 chØ sè ®o ®Õm, 17 tû lÖ chØ sè ®o cho mçi mÉu vµ ®Æc ®iÓm r¨ng hÇu, l−îc mang, cèt sèng, bãng h¬i. §· x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm 72
  10. tr−êng §¹i häc Vinh T¹p chÝ khoa häc, tËp XXXVIII, sè 4A-2009 h×nh th¸i hai loµi Hemiculter leucisculs, Hemiculter elongatus vµ hai d¹ng ch−a ®Þnh danh Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. cã sai kh¸c vÒ ph©n lo¹i häc víi c¸c loµi c¸ m−¬ng hiÖn biÕt ë n−íc ta vµ khu vùc l©n cËn. §· x©y dùng khãa ®Þnh loµi cho c¸c loµi trong gièng c¸ m−¬ng khu vùc B¾c Trung bé dùa vµo c¸c ®Æc ®iÓm chñ yÕu chiÒu dµi toµn th©n so víi chiÒu dµi ®Çu, l−îc mang, sè v¶y cuèng ®u«i, mµu s¾c v©y vµ bÒ dµy th©n. T I LIÖU THAM KH¶O [1] Chen Yiyu et al, Fauna Sinica Osteichthyes Cypriniformes II, Science Fresh Beijing China, 1998, 163-170. [2] NguyÔn H÷u Dùc, Gãp phÇn nghiªn cøu khu hÖ c¸ n−íc ngät Nam Trung bé ViÖt Nam, LuËn ¸n phã tiÕn sÜ, Tr−êng §¹i häc S− ph¹m Hµ Néi I, 1997. [3] NguyÔn V¨n H¶o, Ng« Sü V©n, C¸ n−íc ngät ViÖt Nam, TËp I, Hä c¸ chÐp (Cyprinidae), NXB N«ng NghiÖp, Hµ Néi, 2001, 132-138. [4] NguyÔn ThÞ Thu HÌ, DÉn liÖu b−íc ®Çu vÒ thµnh ph©n loµi c¸ tù nhiªn ë c¸c s«ng suèi §¨k L¨k vµ mét vµi ý kiÕn b¶o vÖ nguån lîi thuû s¶n trong vïng, TuyÓn tËp b¸o c¸o khoa häc t¹i Héi th¶o Khoa häc toµn quèc vÒ nu«i trång thuû s¶n, B¾c Ninh, 2000, 544-547. [5] Kottelat M., Handbook of European Freshwater Fishes, 2007, 15-21. [6] Hå Anh TuÊn, Hoµng Xu©n Quang, Thµnh phÇn loµi c¸ l−u vùc s«ng Con TØnh NghÖ An, B¸o c¸o khoa häc vÒ sinh th¸i vµ tµi nguyªn sinh vËt, héi nghÞ toµn quèc lÇn thø hai. NXB N«ng nghiÖp, Hµ Néi, 2007, 226-232. [7] NguyÔn Th¸i Tù, Khu hÖ c¸ l−u vùc S«ng Lam, LuËn ¸n phã tiÕn sü Sinh häc, Tr−êng §¹i häc Tæng hîp, Hµ Néi, 1983. [8] NguyÔn Th¸i Tù, NguyÔn Xu©n Khoa, Lª ViÕt Th¾ng, Nguån lîi vµ nghÒ nu«i c¸ ë khu b¶o tån thiªn nhiªn Vò Quang, TuyÓn tËp c«ng tr×nh héi th¶o §a d¹ng Sinh häc B¾c Tr−êng S¬n (lÇn thø hai), NXB §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, 1999, 24- 29. [9] Mai §×nh Yªn, §Þnh lo¹i c¸ n−íc ngät miÒn B¾c ViÖt Nam, NXB Khoa häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi, 1978, 339 tr. SUMMARY MORPHOLOGICAL FEATURES SUPPLEMENT OF SPECIES ON GENUS - HEMICULTER BLEEKER, 1859 IN NORTHERN CEnTRAL VIETNAM The results of studies from September, 2005 to September 2008 have defined that genus Hemiculter Bleeker, 1859 included two species Hemiculter leucisculus, Hemiculter elongatus otherwise two unknown phenoltype Hemiculter sp1., Hemiculter sp2. were not indentified, there are differences taxonomy chracters between two of that phenoltype and two identity species above and Hemiculter songhongensis as: size body, head length, depth of body, eye diameter, pharyn geal teeth, rakers, air bladder ... (a) Khoa Sinh häc, Tr−êng §¹i häc Vinh (b) Cao häc kho¸ 16, chuyªn ng nh §éng vËt, Tr−êng §¹i häc Vinh. 73

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản