intTypePromotion=1
ADSENSE

Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Triết học tôn giáo của William James

Chia sẻ: Hồ Khải Kỳ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

60
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Bước đầu tìm hiểu tư tưởng triết học tôn giáo của William James trình bày nội dung: Cuộc đời và sự nghiệp khoa học của William James; Cơ sở Triết học tôn giáo William James; Những nhận định ban đầu về Triết học tôn giáo của William James; Kết luận,... Mời các bạn cùng tham khảo bài viết

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Triết học tôn giáo của William James

9<br /> <br /> Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 7 - 2012<br /> <br /> B¦íC §ÇU T×M HIÓU T¦ T¦ëNG TRIÕT HäC<br /> T¤N GI¸O CñA WILLIAM JAMES<br /> §ç Thu H­êng(*)<br /> 1. Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp khoa häc cña<br /> <br /> ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña ng­êi<br /> <br /> Khi nh¾c ®Õn n­íc Mü, mäi ng­êi<br /> <br /> ®æi c¸ch suy nghÜ còng nh­ hµnh ®éng cña<br /> <br /> William James<br /> <br /> th­êng nghÜ ®ã lµ c­êng quèc sè mét thÕ<br /> giíi vÒ kinh tÕ vµ qu©n sù, Ýt ai nghÜ ®Õn<br /> <br /> ®Êt n­íc nµy ®· s¶n sinh ra nh÷ng nhµ<br /> triÕt häc vÜ ®¹i nh­ Charles Sanders<br /> <br /> Peirce, Sigmund Freud , Jonh Dewey,<br /> (1)<br /> <br /> v.v… Trong sè ®ã, cã lÏ vÜ ®¹i nhÊt, ®Æc<br /> <br /> biÖt vµ k× dÞ nhÊt lµ William James, mét<br /> trong nh÷ng ng­êi s¶n sinh ra t­ t­ëng<br /> triÕt häc vµ t«n gi¸o Hoa Kú. William<br /> <br /> James (11/01/1842 - 26/8/1910) lµ ng­êi<br /> <br /> thµnh phè New York. Cuéc ®êi cña «ng<br /> ®Çy nh÷ng nçi c« ®¬n, ®au khæ. Sè phËn<br /> <br /> cña «ng còng lµ sè phËn cña n­íc Mü<br /> <br /> trong nh÷ng n¨m nöa cuèi thÕ kØ XIX<br /> ®Çu thÕ kØ XX, thêi gian mµ ng­êi Mü<br /> <br /> ph¶i gång m×nh ®Ó ®­¬ng ®Çu víi thÊt<br /> <br /> nghiÖp, ®ãi nghÌo. Cã lÏ hoµn c¶nh lÞch<br /> sö Êy ®· t«i luyÖn nªn ý chÝ vµ trÝ tuÖ cña<br /> cña mét ng­êi Mü ®iÓn h×nh nh­ William<br /> <br /> James. C¶ cuéc ®êi, «ng ®· dµy c«ng<br /> <br /> nghiªn cøu c¸c lÜnh vùc nh­ TriÕt häc,<br /> Gi¸o dôc häc vµ ®Æc biÖt lµ T«n gi¸o häc.<br /> <br /> C¸c c«ng tr×nh khoa häc cña «ng thÓ<br /> <br /> hiÖn trªn nhiÒu lÜnh vùc nh­ T©m lÝ häc,<br /> TriÕt häc vµ T«n gi¸o häc. Nh÷ng c«ng<br /> tr×nh khoa häc nµy kh«ng nh÷ng ph¶n<br /> ¸nh chÝnh x¸c vµ toµn diÖn thùc tr¹ng<br /> <br /> Mü lóc bÊy giê mµ cßn gãp phÇn lµm thay<br /> <br /> ng­êi Mü tõ thêi «ng cho ®Õn b©y giê.<br /> Nh÷ng ai ®· tõng nghiªn cøu t­ t­ëng cña<br /> William James ®Òu kh«ng khái ng¹c nhiªn<br /> <br /> khi ®äc nh÷ng c«ng tr×nh khoa häc c«ng<br /> <br /> phu, dung dÞ vÒ hµnh v¨n nh­ng ®éc ®¸o<br /> vÒ trÝ tuÖ nh­: Talks to Teachers (Trao ®æi<br /> víi<br /> <br /> gi¸o<br /> <br /> viªn),<br /> <br /> The<br /> <br /> Principles<br /> <br /> of<br /> <br /> Pyschology (Nh÷ng nguyªn t¾c cña T©m lÝ<br /> <br /> häc), Pragmatism - A New Name for Some<br /> <br /> Old Ways of Thinking (Chñ nghÜa thùc<br /> dông - C¸i tªn míi ®èi víi nh÷ng c¸ch<br /> thøc cò cña t­ duy), The Meaning of Truth<br /> <br /> (ý nghÜa cña ch©n lÝ), The Will to Believe<br /> (ý<br /> <br /> chÝ<br /> <br /> ®Ó<br /> <br /> Empiricism<br /> <br /> tin),<br /> <br /> (Nh÷ng<br /> <br /> Essays<br /> tiÓu<br /> <br /> in<br /> <br /> luËn<br /> <br /> Radical<br /> <br /> vÒ<br /> <br /> c¨n<br /> <br /> nguyªn cña chñ nghÜa kinh nghiÖm cÊp<br /> tiÕn). §Æc biÖt vÒ lÜnh vùc T«n gi¸o häc cã<br /> <br /> t¸c phÈm On the Varieties of Religious<br /> <br /> Experience: A Study of Human Nature (VÒ<br /> <br /> sù ®a d¹ng kinh nghiÖm t«n gi¸o: Nghiªn<br /> cøu vÒ b¶n chÊt con ng­êi), vµ t¸c phÈm A<br /> <br /> Pluralistic Universe (Vò trô ®a nguyªn).<br /> <br /> William James lµ con trai cña Henry<br /> <br /> James Sr., mét ng­êi næi tiÕng kh«ng chØ<br /> <br /> *. ThS., §¹i häc Néi vô Hµ Néi.<br /> 1. ¤ng lµ ng­êi ¸o nh­ng mang quèc tÞch Mü.<br /> <br /> Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 7 - 2012<br /> <br /> 10<br /> v× sù giµu cã mµ cßn bëi c¸ch sèng lËp<br /> <br /> nghiªn cøu TriÕt häc sau khi tèt nghiÖp<br /> <br /> con c¸i, ®Æc biÖt lµ viÖc ®­a con ra ®µo<br /> <br /> cøu thuÇn tóy vÒ d­îc häc ®Ó trë nhµ<br /> <br /> dÞ. ¤ng rÊt quan t©m ®Õn viÖc gi¸o dôc<br /> <br /> t¹o ë n­íc ngoµi. §iÒu nµy ®· ¶nh h­ëng<br /> rÊt lín ®Õn lèi suy nghÜ còng nh­ sù<br /> nghiÖp cña c¸c con «ng sau nµy. C¶<br /> William James, em trai Henrry James vµ<br /> <br /> em g¸i Alice James ®Òu ®­îc bè ®­a sang<br /> <br /> Ch©u ¢u häc tõ nhá, sau nµy c¶ ba anh<br /> em ®Òu thµnh ®¹t. Henry James vµ Alice<br /> <br /> James trë thµnh nh÷ng tiÓu thuyÕt gia<br /> næi tiÕng. VÒ thÓ chÊt, tõ nhá William<br /> <br /> James ®· m¾c nhiÒu lo¹i bÖnh ë mÆt,<br /> l­ng, bông vµ ®Æc biÖt lµ ë da. Nh÷ng<br /> c¨n bÖnh nµy cã lÇn lµm cho «ng trë nªn<br /> <br /> c©m ®iÕc, thËm chÝ nhiÒu lÇn xuÊt hiÖn<br /> <br /> triÖu chøng suy nh­îc thÇn kinh, r¬i vµo<br /> <br /> t×nh tr¹ng trÇm c¶m kÐo dµi vµ nhiÒu<br /> khi «ng cã ý ®Þnh tù tö.<br /> <br /> William James khëi ®Çu sù nghiÖp<br /> <br /> nghiªn cøu cña m×nh t¹i khoa Y häc,<br /> §¹i häc Harvard vµo 1864, sau ®ã «ng bá<br /> dë c«ng viÖc cña m×nh vµo mïa xu©n<br /> <br /> n¨m 1865 ®Ó tham gia chuyÕn th¸m hiÓm<br /> s«ng Amazon do gi¸o s­ Louis Agassiz<br /> <br /> dÉn ®Çu. Sau t¸m th¸ng th¸m hiÓm, «ng<br /> ®µnh ph¶i bá cuéc v× bÖnh ®Ëu mïa vµ<br /> say sãng. C«ng viÖc nghiªn cøu cña «ng<br /> l¹i bÞ gi¸n ®o¹n v× bÖnh tËt. N¨m 1867,<br /> <br /> «ng ph¶i sang §øc ®Ó ch÷a bÖnh còng<br /> nh­ ®Ó tiÕp tôc theo ®uæi sù nghiÖp<br /> <br /> nghiªn cøu Y häc cña m×nh. Cuèi cïng,<br /> «ng còng tèt nghiÖp ®¹i häc víi tÊm<br /> b»ng B¸c sÜ vµo n¨m 1868 t¹i §¹i häc<br /> <br /> Haward, nh­ng kh«ng bao giê sèng<br /> <br /> b»ng nghÒ Y. Së dÜ nh­ vËy lµ v× chÝnh<br /> b¶n th©n «ng kh«ng nhËn thÊy m×nh sÏ<br /> <br /> thµnh ®¹t b»ng nghÒ Y. Nh÷ng vÊn ®Ò<br /> <br /> cña TriÕt häc cã søc l«i cuèn «ng h¬n,<br /> ®iÒu nµy dÉn ®Õn viÖc «ng chuyÓn sang<br /> <br /> ®¹i häc. ¤ng ph¸t biÓu r»ng: “T«i nghiªn<br /> <br /> Sinh lÝ häc, nh­ng t«i ch×m vµo T©m lÝ<br /> <br /> häc vµ TriÕt häc nh­ mét ®Þnh mÖnh. T«i<br /> <br /> ch­a bao giê cã bÊt k× chØ dÉn TriÕt häc<br /> nµo, c¸c bµi gi¶ng ®Çu tiªn vÒ T©m lÝ häc<br /> mµ t«i tõng nghe còng lµ ®Çu tiªn t«i<br /> <br /> ®­a…”(2). ¤ng hiÕn d©ng gÇn nh­ toµn bé<br /> cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña m×nh cho §¹i<br /> <br /> häc Harvard. T¹i ng«i tr­êng nµy, «ng<br /> <br /> ®­îc phong nhiÒu häc hµm, häc vÞ danh<br /> <br /> gi¸ nh­ gi¶ng viªn Sinh lÝ häc ®Çu n¨m<br /> <br /> 1873, Phã Gi¸o s­ T©m lÝ häc vµo n¨m<br /> 1876, Phã Gi¸o s­ TriÕt häc vµo n¨m 1881,<br /> <br /> gi¸o s­ n¨m 1885, vµ gi¸o s­ danh dù<br /> TriÕt häc vµo n¨m 1907.<br /> <br /> William James lµ nhµ T©m lÝ häc ®Çu<br /> <br /> tiªn t¹i §¹i häc Haward cho r»ng T©m lÝ<br /> häc lµ mét khoa häc. ¤ng còng lµ ng­êi<br /> <br /> rÊt thÊu hiÓu vµ chÞu ¶nh h­ëng s©u s¾c<br /> t­<br /> <br /> t­ëng<br /> <br /> T©m<br /> <br /> lÝ<br /> <br /> häc<br /> <br /> cña<br /> <br /> Hermann<br /> <br /> Helmholtz ë §øc vµ Pierre Janet ë Ph¸p.<br /> <br /> Nh÷ng kiÕn thøc mµ «ng thu ®­îc tõ c¸c<br /> <br /> t¸c gi¶ nµy lµ c¬ së ®Ó «ng giíi thiÖu<br /> còng nh­ gi¶ng d¹y T©m lÝ häc thùc<br /> nghiÖm t¹i §¹i häc Haward. Ngoµi ra,<br /> «ng kh¼ng ®Þnh thùc nghiÖm lµ ph­¬ng<br /> ph¸p nghiªn cøu cña T©m lÝ häc. ¤ng lµ<br /> <br /> gi¶ng viªn T©m lÝ häc thùc nghiÖm t¹i<br /> §¹i häc Harvard tõ 1875 ®Õn 1876(3). Thêi<br /> <br /> gian nµy, «ng ®· tham gia c¸c cuéc th¶o<br /> luËn vÒ TriÕt häc víi Charles Peirce ( 4 ) ,<br /> <br /> 2. DÉn theo: Ralph Barton Perry. The Thought and<br /> Character of William James, vol. 1, (1935), 1996<br /> edition, ISBN 0-8265-1279-8, p. 228.<br /> 3. DÉn theo: Duane P Shultz. A History of Modern<br /> Psychology, Wadsworth/Thompson Press, 2004, p. 179.<br /> 4. Xem thªm th«ng tin vÒ Charles Sander Pierce t¹i:<br /> http://plato.stanford.edu/entries/peirce/<br /> <br /> 10<br /> <br /> §ç Thu H­êng. B­íc ®Çu t×m hiÓu t­ t­ëng…<br /> <br /> 11<br /> <br /> Oliver Wendell Holmes(5) vµ Chauncey<br /> <br /> tæng kÕt c¸c bµi b¸o, c¸c c«ng tr×nh «ng<br /> <br /> thµnh lËp mét c©u l¹c bé häc thuËt gäi lµ<br /> <br /> t¸c phÈm nµy, «ng ghi râ: “Chóng ta cã<br /> <br /> Wright . VÒ sau nh÷ng nhµ t­ t­ëng nµy<br /> (6)<br /> <br /> C©u<br /> <br /> l¹c<br /> <br /> bé<br /> <br /> siªu<br /> <br /> Metaphysical Club)<br /> <br /> (7)<br /> <br /> h×nh<br /> <br /> häc<br /> <br /> (The<br /> <br /> t¹i §¹i häc Haward<br /> <br /> vµo n¨m 1872. C©u l¹c bé nµy ®· cung cÊp<br /> cho ng­êi Mü mét nÒn t¶ng t­ t­ëng<br /> trong nhiÒu thËp niªn tiÕp theo .<br /> (8)<br /> <br /> §Ó cã thêi gian viÕt, William James<br /> <br /> nghØ h­u n¨m 1907, sau ®ã «ng tiÕp tôc<br /> <br /> viÕt vµ gi¶ng bµi t¹i c¸c tr­êng ®¹i häc<br /> <br /> kh¸c. Trong thêi gian nµy, «ng cho xuÊt<br /> c¸c t¸c phÈm TriÕt häc vµ T«n gi¸o häc<br /> <br /> næi tiÕng nh­: Chñ nghÜa thùc dông<br /> (Pragmatism),<br /> <br /> Vò<br /> <br /> trô<br /> <br /> ®a<br /> <br /> nguyªn<br /> <br /> (A<br /> <br /> Pluralistic Universe), ý nghÜa cña ch©n<br /> <br /> lÝ (The Meaning of Truth). §©y còng lµ<br /> thêi gian bÖnh ®au tim hµnh h¹ «ng.<br /> <br /> Nh÷ng c¬n ®au tim ®· lµm cho «ng kiÖt<br /> søc vµo n¨m 1909 trong khi «ng ®ang nç<br /> <br /> lùc hoµn thiÖn t¸c phÈm “Mét sè vÊn ®Ò<br /> <br /> vÒ TriÕt häc”. ¤ng buéc ph¶i ®Õn Ch©u ¢u<br /> vµo n¨m 1910 ®Ó ®iÒu trÞ, tuy nhiªn do<br /> tuæi cao, søc yÕu nªn ch÷a trÞ thÊt b¹i.<br /> <br /> ¤ng trë vÒ vµ trót h¬i thë cuèi cïng vµo<br /> <br /> 26 th¸ng 8 n¨m 1910 t¹i nhµ riªng ë<br /> <br /> Chocorua, New Hampshire. Thi hµi «ng<br /> ®­îc an t¸ng trong khu nghÜa trang gia<br /> ®×nh<br /> <br /> ë<br /> <br /> thµnh<br /> <br /> Massachusetts.<br /> <br /> phè<br /> <br /> Cambridge,<br /> <br /> bang<br /> <br /> 2. C¬ së TriÕt häc t«n gi¸o cña William<br /> <br /> James<br /> <br /> T¸c phÈm TriÕt häc khiÕn cho William<br /> <br /> James trë nªn næi tiÕng vµ cã ¶nh h­ëng<br /> lín trong TriÕt häc t«n gi¸o lµ: ý chÝ ®Ó<br /> <br /> tin vµ c¸c tiÓu luËn kh¸c trong TriÕt häc<br /> <br /> phæ th«ng (The Will to Believe and Other<br /> <br /> Essays in Popular Philosophy), xuÊt b¶n<br /> <br /> n¨m 1897, lµ kÕt qu¶ cña sù thu thËp vµ<br /> <br /> ®· c«ng bè tõ nh÷ng n¨m tr­íc. Trong<br /> ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó chê ®îi kÕt qu¶ ®iÒu tra<br /> <br /> tr­íc khi ®Õn víi mét niÒm tin, tr­êng<br /> <br /> hîp kh¸c buéc chóng ta ph¶i tin vµo mét<br /> sè, thËm chÝ tÊt c¶ c¸c chøng cø liªn<br /> <br /> quan kh«ng ®­îc thÈm tra sÏ r¬i vµo mét<br /> ®­êng mßn bÞ c« lËp, buéc t«i ph¶i ®èi<br /> <br /> mÆt víi mäi khã kh¨n, vµ kh«ng biÕt liÖu<br /> <br /> t«i cã thÓ v­ît qua nã kh«ng, t«i cã thÓ<br /> bÞ buéc ph¶i xem xÐt c¸c c©u hái liÖu t«i<br /> <br /> cã thÓ hoÆc nªn tin r»ng t«i cã thÓ v­ît<br /> <br /> qua mäi khã kh¨n. C©u hái nµy kh«ng<br /> <br /> chØ buéc, nã lµ “quan träng”: nÕu t«i sai,<br /> t«i cã thÓ chÕt, vµ nÕu t«i tin r»ng ®óng<br /> lµ t«i cã thÓ v­ît qua mäi khã kh¨n, gi÷<br /> niÒm tin cña t«i cã thÓ tù ®ãng gãp vµo<br /> <br /> thµnh c«ng cña t«i”(9). Trong tr­êng hîp<br /> <br /> nµy, «ng kh¼ng ®Þnh, t«i cã “quyÒn ®Ó<br /> <br /> tin ”. ¤ng<br /> <br /> ®­a ra nh÷ng gi¶ thuyÕt ®èi<br /> <br /> víi niÒm tin t«n gi¸o, ®Æc biÖt lµ ®èi víi<br /> <br /> tr­êng hîp cã thÓ cã trong ®ã mét sù cøu<br /> rçi phô thuéc vµo, tin vµo Thiªn Chóa<br /> tr­íc tiªn råi míi cã b»ng chøng vÒ sù<br /> <br /> tån t¹i cña Thiªn Chóa. §©y lµ c¸nh cöa<br /> <br /> ®Ó chóng ta ®i vµo nghiªn cøu t­ t­ëng<br /> TriÕt häc t«n gi¸o cña William James.<br /> <br /> ¤ng lµ mét trong nh÷ng ng­êi ñng<br /> <br /> hé m¹nh mÏ thuyÕt chøc n¨ng trong T©m<br /> lÝ häc còng nh­ ph­¬ng ph¸p cña chñ<br /> <br /> 5. Xem thªm: Justice Oliver Wendell Holmes, Jr. t¹i<br /> http://www.let.rug.nl/usa/B/oliver/oliverxx.htm<br /> 6.<br /> Xem<br /> thªm:<br /> Chauncey<br /> Wright<br /> t¹i:<br /> http://plato.stanford.edu/entries/wright/<br /> 7.<br /> http://www.nytimes.com/books/01/06/10/reviews/01<br /> 0610.10stroust.html<br /> 8. Xem: Louis Menand .The Metaphysical Club,<br /> Farrar, Straus and Giroux press, 2002.<br /> 9. http://plato.stanford.edu/entries/james/#4<br /> <br /> 11<br /> <br /> Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 7 - 2012<br /> <br /> 12<br /> nghÜa thùc dông trong TriÕt häc. Víi t­<br /> <br /> t«i ®· nªu ë trªn ®­îc xuÊt b¶n n¨m 1907.<br /> <br /> Héi Nghiªn cøu T©m thÇn Hoa Kú (The<br /> <br /> quan träng vµ chÝnh «ng gäi nã lµ s¸u<br /> <br /> c¸ch lµ mét trong nh÷ng ng­êi s¸ng lËp<br /> American Society for Psychical Research<br /> <br /> (ASPR)), xÐt vÒ t­ duy T©m lÝ häc, «ng<br /> h¬n h¼n ®ång nghiÖp cña m×nh vÒ søc<br /> <br /> s¸ng t¹o trong viÖc truy t×m c¸c ph­¬ng<br /> c¸ch ch÷a bÖnh t©m thÇn. ¤ng phª ph¸n<br /> c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu T©m lÝ häc<br /> <br /> vµ TriÕt häc mµ theo «ng chØ b¸m vµo<br /> c¸c hiÖn t­îng. ¤ng ®· xÐ toang lèi suy<br /> <br /> nghÜ cè h÷u, hÑp hßi b»ng nh÷ng kÕt qu¶<br /> <br /> nghiªn cøu nghiªm tóc, dùa trªn lèi t­<br /> <br /> duy ®éc ®¸o theo h­íng më, b¸m s¸t<br /> kinh nghiÖm, th«ng qua thùc nghiÖm vµ<br /> <br /> dùa trªn nh÷ng tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ nhÊt<br /> ®Þnh, nhê ®ã «ng ®­îc c«ng nhËn lµ 14<br /> nhµ T©m lÝ häc vÜ ®¹i nhÊt cña thÕ kØ<br /> <br /> XX(10). Ngµy 17/4/1977, trong bµi ph¸t biÓu<br /> vÒ chñ ®Ò “§¹o ®øc cña chiÕn tranh”,<br /> Tæng thèng Hoa Kú Jimmy Carter ®·<br /> trÝch dÉn tiªu ®Ò còng nh­ néi dung mµ<br /> tr­íc ®ã William James ®· ph¸t biÓu t¹i<br /> §¹i häc Stanford n¨m 1906(11).<br /> <br /> VÒ t­ duy TriÕt häc, nh­ tªn cuèn s¸ch<br /> <br /> “Chñ nghÜa thùc dông - C¸i tªn míi ®èi<br /> <br /> víi nh÷ng c¸ch thøc cò cña t­ duy ”,<br /> nh÷ng tham väng TriÕt häc mµ William<br /> <br /> James ®­a ra trong cuèn s¸ch nµy, theo<br /> «ng, chØ lµ sù nh×n nhËn l¹i, xem xÐt l¹i<br /> nh÷ng vÊn ®Ò TriÕt häc ®· cã tõ tr­íc<br /> <br /> dùa trªn ph­¬ng ph¸p tiÕp cËn míi, ®ã lµ<br /> <br /> c¸ch tiÕp cËn “Pragmatism” (Chñ nghÜa<br /> thùc dông) -<br /> <br /> tõ cña William James.<br /> <br /> Tr­íc ®ã, lÇn ®Çu tiªn «ng c«ng bè thuËt<br /> ng÷ “thùc dông” lµ trong bµi gi¶ng t¹i<br /> <br /> §¹i häc Berkeley n¨m 1898, t¹i tr­êng<br /> Cao ®¼ng Wellesley vµo n¨m 1905, vµ t¹i<br /> <br /> ViÖn Lowell vµ §¹i häc Columbia vµo<br /> <br /> n¨m 1906 vµ 1907. Cuèn s¸ch mµ chóng<br /> <br /> Néi dung cña cuèn s¸ch lµ s¸u vÊn ®Ò<br /> bµi gi¶ng, trong ®ã ®¸ng chó ý lµ bµi<br /> gi¶ng thø s¸u: TriÕt häc t«n gi¸o.<br /> <br /> Sù nghiÖp TriÕt häc cña «ng chØ xoay<br /> <br /> quanh nç lùc nh»m thæi vµo c¸i gäi lµ<br /> <br /> “lèi t­ duy cò” mét c¸ch tiÕp cËn míi vÒ<br /> ph­¬ng ph¸p luËn ®Ó ®­a triÕt häc g¾n<br /> <br /> liÒn víi tÝnh h÷u dông cña nã ®èi víi con<br /> <br /> ng­êi. VÝ dô, khi bµn vÒ ch©n lÝ cña niÒm<br /> tin, «ng cho r»ng,“ch©n lÝ cña niÒm tin lµ<br /> <br /> viÖc niÒm tin ®ã cã cung cÊp tÝnh h÷u<br /> dông cña nã cho nh÷ng ng­êi tin hay<br /> <br /> kh«ng”. Còng theo «ng, ch©n lÝ ®­îc xem<br /> lµ “c¸i m¸ch cho chóng ta hµnh ®éng vµ<br /> <br /> hiÖu qu¶ cã ®­îc tõ hµnh ®éng ®ã; hay<br /> ch©n lÝ<br /> <br /> lµ ph­¬ng ph¸p hµnh ®éng ®Ó<br /> <br /> mang l¹i hiÖu qu¶”… ¤ng cho r»ng, tr­íc<br /> ®ã, c¸ch suy nghÜ vÒ ch©n lÝ ®­îc ng­êi<br /> <br /> ta nhµo nÆn råi ¸p ®Æt cho con ng­êi.<br /> Theo «ng, ch©n lÝ kh«ng ph¶i lµ nh÷ng<br /> <br /> g× mang tÝnh chung chung, trõu t­îng,<br /> mµ lµ nh÷ng g× g¾n liÒn víi hµnh ®éng<br /> <br /> hiÖu qu¶, nh÷ng g× ¸p dông vµo thùc tÕ<br /> hµnh ®éng. William James vÝ ch©n lÝ lµ<br /> <br /> 10. Haggbloom, S.J. et al. (2002). The 100 Most<br /> Eminent Psychologists of the 20th Century. Review<br /> of General Psychology. Vol. 6, No. 2, 139–15.<br /> Haggbloom et al. combined 3 quantitative variables:<br /> citations in professional journals, citations in<br /> textbooks, and nominations in a survey given to<br /> members of the Association for Psychological<br /> Science, with 3 qualitative variables (converted to<br /> quantitative scores): National Academy of Science<br /> (NAS) membership, American Psychological<br /> Association (APA) President and/or recipient of the<br /> APA Distinguished Scientific Contributions Award,<br /> and surname used as an eponym. Then the list was<br /> rank<br /> ordered.<br /> (Xem<br /> thªm<br /> t¹i:http://www.nasonline.org/site/PageServer)<br /> 11. Xem: Jon Roland. The Moral Equivalent of War<br /> by<br /> William<br /> James<br /> t¹i:<br /> http://www.constitution.org/wj/meow_intro.htm<br /> <br /> 12<br /> <br /> §ç Thu H­êng. B­íc ®Çu t×m hiÓu t­ t­ëng…<br /> <br /> 13<br /> <br /> nh÷ng m¶nh ghÐp trong trß ch¬i xÕp<br /> <br /> mét lÇn n÷a sù thËt l¹i biÓu lé vµ t¹o ra<br /> <br /> c¸ch hîp lÝ, ®¹t ®­îc th«ng qua thÈm tra<br /> <br /> thËt khi ®ã ch­a ph¶i lµ ch©n lÝ; ch©n lÝ<br /> <br /> h×nh, nã cÇn ®­îc gÐp l¹i víi nhau mét<br /> <br /> b»ng kinh nghiÖm quan s¸t kÕt qu¶<br /> trong viÖc vËn dông mét ý t­ëng vµo<br /> thùc tÕ(12). T­ t­ëng TriÕt häc cña William<br /> <br /> James tËp trung ë mét sè ®iÓm c¨n b¶n<br /> <br /> nh­ sau: Gi¸ trÞ cña sù thËt “sù vËt” hoµn<br /> toµn phô thuéc vµo viÖc ng­êi sö dông nã<br /> <br /> nh­ thÕ nµo. Theo «ng, thÕ giíi lµ mét<br /> tæng thÓ cña nh÷ng kinh nghiÖm ®a d¹ng.<br /> Chóng chØ cã thÓ ®­îc diÔn gi¶i ®óng vµ<br /> <br /> ®­îc hiÓu th«ng qua viÖc øng dông nã.<br /> <br /> ThuËt ng÷ mang ®Ëm tÝnh TriÕt häc ®Çu<br /> tiªn cña «ng lµ “chñ nghÜa kinh nghiÖm<br /> <br /> cÊp tiÕn”. Theo «ng, chñ nghÜa kinh<br /> nghiÖm cÊp tiÕn kh«ng liªn quan ®Õn<br /> <br /> khoa häc, còng kh«ng liªn quan ®Õn chñ<br /> <br /> nghÜa kinh nghiÖm. Chñ nghÜa nµy kh¼ng<br /> ®Þnh thÕ giíi vµ kinh nghiÖm kh«ng bao<br /> <br /> giê cã tÝnh kh¸ch quan, nã phô thuéc<br /> hoµn toµn vµo t©m trÝ cña ng­êi quan s¸t,<br /> mÆt kh¸c kh«ng cã g× kh¸c lµ phô thuéc<br /> vµo t©m trÝ cña ng­êi quan s¸t còng nh­<br /> hµnh ®éng cña c¸c gi¸c quan. §©y lµ ®iÓm<br /> <br /> c¨n b¶n ®èi víi mäi sù x¸c ®Þnh kÕt qu¶<br /> <br /> cña bÊt k× ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm nµo<br /> <br /> vÒ ch©n lÝ. William James nhÊn m¹nh,<br /> kh«ng cã kinh nghiÖm chung chung,<br /> kh«ng cã sù thÈm ®Þnh chung chung mµ<br /> <br /> th­êng g¾n víi tõng c¸ nh©n hµnh ®éng<br /> cô thÓ. Tõ chñ nghÜa kinh nghiÖm cÊp<br /> <br /> tiÕn ®­îc «ng ph¸t triÓn thµnh “Chñ<br /> nghÜa thùc dông”.<br /> VËy<br /> <br /> chñ<br /> <br /> nghÜa<br /> <br /> thùc<br /> <br /> dông<br /> <br /> lµ<br /> <br /> g×,<br /> <br /> William James tãm t¾t trong mét c©u<br /> ng¾n gän: “Lµ häc thuyÕt cña ch©n lÝ, ë<br /> <br /> trong niÒm tin, nh÷ng ch©n lÝ trçi dËy tõ<br /> nh÷ng sù thËt, nh­ng chóng mét lÇn n÷a<br /> <br /> l¹i nghiªng vÒ sù thËt, gãp thªm sù thËt,<br /> <br /> ch©n lÝ míi”(13). ¤ng còng cho r»ng, sù<br /> lµ chøc n¨ng cña nh÷ng niÒm tin. Trong<br /> <br /> t¸c phÈm ý nghÜa cña ch©n lÝ, William<br /> James d­êng nh­ cho r»ng ch©n lÝ, víi<br /> <br /> nghÜa t­¬ng ®èi lµ “Nhµ phª b×nh cña<br /> <br /> chñ nghÜa thùc dông”, “Chñ nghÜa thùc<br /> dông lu«n lu«n cã nghÜa lµ ch©n lÝ ®èi<br /> <br /> víi kinh nghiÖm hµnh ®éng”(14). Nh­ vËy,<br /> <br /> «ng kh«ng nhÊt qu¸n trong quan ®iÓm<br /> vÒ chñ nghÜa thùc dông, cã khi «ng cho<br /> <br /> r»ng chñ nghÜa thùc dông lµ ph­¬ng<br /> ph¸p, cã khi lµ ch©n lÝ.<br /> <br /> Trong t¸c phÈm Chñ nghÜa thùc dông<br /> <br /> - C¸i tªn míi ®èi víi nh÷ng c¸ch thøc cò<br /> <br /> cña t­ duy, «ng viÕt:“Chñ nghÜa thùc<br /> dông lµ ph­¬ng ph¸p”(15). Ph­¬ng ph¸p<br /> thùc dông cã nhiÖm vô t×m kiÕm ý nghÜa<br /> <br /> cña “sù thËt” b»ng c¸ch kiÓm tra nh­ thÕ<br /> nµo ý t­ëng chøc n¨ng trong cuéc sèng<br /> <br /> cña chóng ta. Theo «ng, mét niÒm tin lµ<br /> <br /> sù thËt, nÕu trong thêi gian dµi nã ®·<br /> <br /> hµnh ®éng cho tÊt c¶ chóng ta, vµ h­íng<br /> dÉn chóng ta. Willam James ®· lo l¾ng<br /> <br /> ®Ó t×m ra nh÷ng g× thùc sù ®i ®Õn niÒm<br /> tin trong cuéc sèng con ng­êi - nh÷ng<br /> <br /> “gi¸ trÞ tiÒn mÆt”, nh÷ng g× dÉn ®Õn hiÖu<br /> <br /> qu¶ trong hµnh ®éng. ¤ng kÕt luËn, niÒm<br /> tin kh«ng ph¶i lµ mét thùc thÓ tinh thÇn<br /> <br /> 12. William James. Pragmatism: A New Name for<br /> Some Old Ways of Thinking, Lect. 6, "Pragmatism's<br /> Conception of Truth," (1907).<br /> 13. In brief, that "Truths emerge from facts, but they<br /> dip forward into facts again and add to them; which<br /> facts again create or reveal new truth (the word is<br /> indifferent) and so on indefinitely.<br /> 14. William James. The Meaning of Truth,<br /> Longmans, Green, & Co., New York, 1909, p. 177.<br /> 15. William James. Pragmatism: A New Name for<br /> Some Old Ways of Thinking, Lect. 6, “Pragmatism's<br /> Conception of Truth”, 1907.<br /> <br /> 13<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2