Các tư thế nghỉ ngơi, trị liệu
thông thường
1. Đại cương
Trong điều trị có một số bệnh đòi hỏi người bệnh có một tư thế nằm đặc
biệt.
Mỗi tư thế này có những chỉ định rõ ràng nhằm tạo điều kiện thoải mái cho
người bệnh, tránh được biến chứng; mặt khác còn giúp cho công tác chẩn
đoán và điều trị, chăm sóc người bệnh đạt kết quả tốt.
2.Các tư thế nghỉ ngơi trị liệu thông thường.
* Chuẩn bị người bệnh: Giải thích và hướng dẫn cho bệnh nhân biết trước
khi tiến hành đặt bệnh nhân vào tư thế đúng.
* Chuẩn bị dụng cụ:
- Gối đủ loại: gối cứng, gối mềm, gối hình trụ.
- Vòng đệm chống loét các loại (vòng cao su bơm hơi, vòng bông)
a. Tư thế nằm ngửa thẳng:
+ Trường hợp áp dụng: Tư thế trị liệu sau ngất, sốc, chóng mặt, xuất huyết
nhẹ.
+ Trường hợp không áp dụng: bệnh nhân hôn mê, bệnh nhân nôn (sợ chất
nôn lạc đường).
+ Tiến hành
Ðặt bệnh nhân nằm thẳng lưng, đầu không có gối, chân duỗi thẳng, bàn chân
vuông góc với cẳng chân
b. Tư thế nằm ngửa đầu thấp nghiêng về một bên.
+ Trường hợp áp dụng
- sau xuất huyết đề phòng ngất, sốc.
- sau chọc ống sống
- Lao đốt sống cổ.
+ Kéo duỗi trong trường hợp gãy xương đùi.
+ Trường hợp không áp dụng: bệnh nhân hôn mê, bệnh nhân nôn (sợ chất
nôn lạc đường)
+ Tiến hành:
Ðặt bệnh nhân nằm thẳng trên giường, đầu không gối, chân giường phía
chân bệnh nhân được kê cao tùy theo chỉ định. Cũng có thể kê gối dưới vai
bệnh nhân và kê cao 2 cẳng chân bệnh nhân bằng một gối to.
c. Tư thế nằm ngửa đầu hơi cao.
+ Trường hợp áp dụng:
- bệnh đường hô hấp - bệnh tim
- Thời kỳ dưỡng bệnh, người già.
+ Trường hợp không áp dụng:
- bệnh nhân có rối loạn về nuốt.
- bệnh nhân ho khó khăn.
- bệnh nhân hôn mê, sau gây mê
+ Tiến hành:
Nâng đầu lên, cho bệnh nhân nằm ngửa kê gối dưới đầu và vai bệnh nhân.
Chân hơi co, dưới khoeo chân kê một gối tròn, dài. Trường hợp bệnh nhân
nằm lâu nên lót một vòng đệm chống loét dưới mông
d. Tư thế nửa nằm - nửa ngồi (Fowler)
+ Trường hợp áp dụng:
- sau một số phẫu thuật ở bụng
- bệnh đường hô hấp, bệnh tim
+ Trường hợp không áp dụng: như đã nói ở mục c.2
+ Tiến hành:
- Một người phụ nâng bệnh nhân ngồi dậy.
- Nâng cao phía đầu giường lên từ 40o - 50o.
- Ðể gối lên phía đầu, đỡ bệnh nhân nằm nhẹ nhàng ngả đầu lên gối.
- Lót vòng đệm cao su dưới mông bệnh nhân (nếu cần)
- Ðặt ruột gối cứng ở phía cuối giường cho bệnh nhân tỳ chân lên để bàn
chân khỏi đổ về tư thế xấu.
* Chú ý: Trường hợp bệnh nhân bị bệnh tim nặng hoặc hen suyễn bệnh nhân
ngủ ở tư thế ngồi, dùng gối chồng lên bàn con đặt trên giường để bệnh nhân
đặt tay và dựa ngực vào gối cho thoải mái (H.42).
e. Tư thế nằm sấp
+ Trường hợp áp dụng:
- Loét ép vùng lưng, vùng cụt.
- Chướng hơi ở bụng.
+ Tiến hành:
Ðiều dưỡng đứng ở một bên giường, đặt bệnh nhân nằm ngửa sát bên
giường đối diện, tay bệnh nhân để sát lưng, 2 chân bệnh nhân bắt chéo nhau.
- Ðiều dưỡng viên đặt 1 tay ở bả vai, 1 tay ở mông bệnh nhân.
- Lật nghiêng bệnh nhân về phía mình và nhẹ nhàng đặt bệnh nhân nằm sấp
đầu nghiêng về một bên, một bên mặt đặt lên gối mềm để 2 tay bệnh nhân
đặt lên gối phía đầu. (Nếu bệnh nhân nặng cần có thêm một người phụ).
f. Tư thế nằm nghiêng sang phải hoặc sang trái
+ Trường hợp áp dụng
- Nghỉ ngơi
- bệnh nhân viêm màng phổi (nghiêng về phisa viêm, mổ thận, mổ phần cuối
đại tràng)
+ Tiến hành
- Ðiều dưỡng đứng ở một bên giường
- Ðặt bệnh nhân nằm ngửa sát bên giường đối diện
- Ðiều dưỡng đặt một tay ở vai - một tay ở mông bệnh nhân.
- Lật bệnh nhân nghiêng về phía mình, đầu có thể gối hoặc không, chân trên
co nhiều chân dưới co hoặc duỗi thẳng (hai chân không được đè lên nhau
3. Giúp bệnh nhân ngồi dậy
a. Mục đích:
- Giúp cho máu lưu thông và điều hòa trong cơ thể.
- Ngăn ngừa các biến chứng như viêm phổi, tắc mạch, biến dạng cơ thể, loét
ép.