intTypePromotion=3
Array
(
    [0] => Array
        (
            [banner_id] => 140
            [banner_name] => KM1 - nhân đôi thời gian
            [banner_picture] => 964_1568020473.jpg
            [banner_picture2] => 839_1568020473.jpg
            [banner_picture3] => 620_1568020473.jpg
            [banner_picture4] => 994_1568779877.jpg
            [banner_picture5] => 
            [banner_type] => 8
            [banner_link] => https://tailieu.vn/nang-cap-tai-khoan-vip.html
            [banner_status] => 1
            [banner_priority] => 0
            [banner_lastmodify] => 2019-09-18 11:11:47
            [banner_startdate] => 2019-09-11 00:00:00
            [banner_enddate] => 2019-09-11 23:59:59
            [banner_isauto_active] => 0
            [banner_timeautoactive] => 
            [user_username] => sonpham
        )

)

Cấu trúc hộ gia đình và sức khỏe trẻ em: Những phát hiện qua khảo sát nhân khẩu học và sức khỏe 1997 - Đặng Nguyên Anh

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
47
lượt xem
2
download

Cấu trúc hộ gia đình và sức khỏe trẻ em: Những phát hiện qua khảo sát nhân khẩu học và sức khỏe 1997 - Đặng Nguyên Anh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Cấu trúc hộ gia đình và sức khỏe trẻ em: Những phát hiện qua khảo sát nhân khẩu học và sức khỏe 1997" trình bày về thiết chế gia đình và chăm sóc sức khỏe trẻ em, biến đổi trong cấu trúc và tổ chức của gia đình và những ảnh hưởng của nó đến phúc lợi trẻ em. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết để nắm bắt nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Cấu trúc hộ gia đình và sức khỏe trẻ em: Những phát hiện qua khảo sát nhân khẩu học và sức khỏe 1997 - Đặng Nguyên Anh

  1. X· héi häc sè 4(72), 2000 61 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn qua kh¶o s¸t nh©n khÈu häc vµ søc kháe 1997 §Æng Nguyªn Anh Ch¨m sãc søc kháe lµ mét nhu cÇu c¬ b¶n cña con ng−êi, mét môc tiªu l©u dµi cña sù nghiÖp ph¸t triÓn x· héi. Lµ t−¬ng lai cña ®Êt n−íc, søc kháe vµ søc sèng cña trÎ em cã ý nghÜa ®Æc biÖt ®èi víi sù tr−êng tån cña mäi d©n téc. ThÓ tr¹ng ®au yÕu cña trÎ ngµy h«m nay sÏ ®Ó l¹i dÊu Ên vµ hËu qu¶ dµi l©u cho x· héi mai sau. Mçi gia ®×nh, mçi quèc gia vµ c¶ céng ®ång quèc tÕ h«m nay kh«ng chØ nç lùc h¹ thÊp møc tö vong mµ cßn tÝch cùc ®Çu t− cho sù nghiÖp gi¸o dôc, ®µo t¹o vµ n©ng cao chÊt l−îng cuéc sèng cho trÎ em. MÆc cho nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®−îc, tuy nhiªn, ë nhiÒu khu vùc trªn thÕ giíi t×nh tr¹ng trÎ suy dinh d−ìng cßn phæ biÕn, ®au èm, bÖnh tËt vµ tö vong vÉn th−êng xuyªn x¶y ra. Trªn 6 triÖu trÎ em tö vong cã nguyªn nh©n trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp do suy dinh d−ìng. Trong sè 12 triÖu trÎ em tö vong d−íi 5 tuæi hµng n¨m ë c¸c n−íc chËm ph¸t triÓn, hÇu hÕt l¹i lµ c¸c tr−êng hîp chÕt v× c¸c bÖnh cã thÓ phßng ngõa ®−îc nh− tiªu ch¶y, sëi, viªm h« hÊp cÊp tÝnh (UNICEF, 1998). ThiÕt chÕ gia ®×nh vµ ch¨m sãc søc kháe trÎ em HÇu hÕt trÎ em ®−îc sinh ra, nu«i d¹y vµ lín lªn cïng gia ®×nh. Trong m«i tr−êng gi¸o d−ìng quan träng nµy, c¸c em bÞ chi phèi bëi ho¹t ®éng sèng cña hé gia ®×nh. Hµnh vi b¶o vÖ vµ ch¨m sãc søc kháe trÎ em còng kh«ng n»m ngoµi quy luËt ®ã. ë ®©y vai trß gia ®×nh, cÊu tróc nh©n khÈu còng nh− ph−¬ng thøc tæ chøc cuéc sèng hé gia ®×nh chi phèi m¹nh mÏ ®Õn t×nh tr¹ng søc kháe trÎ em. VÊn ®Ò cµng trë nªn cã ý nghÜa trong bèi c¶nh x· héi ViÖt Nam. Nh− nh÷ng quèc gia ®ang ph¸t triÓn kh¸c trªn thÕ giíi, gia ®×nh ViÖt Nam lµ mét “tÕ bµo x· héi”, chi phèi hÇu hÕt c¸c quan hÖ, ho¹t ®éng sèng cña c¸ nh©n vµ céng ®ång. C«ng cuéc §æi míi ®· kh¬i dËy vµ ph¸t huy ®−îc tiÒm n¨ng cña toµn thÓ d©n téc, gãp phÇn ®−a ®Êt n−íc qua c¬n khñng ho¶ng, v÷ng b−íc tiÕn lªn trªn con ®−êng ph¸t triÓn. Cïng víi sù xãa bá c¬ chÕ qu¶n lý tËp trung, lÜnh vùc y-tÕ vµ c¸c dÞch vô søc kháe vÒ c¬ b¶n ®· cã nh÷ng biÕn ®æi. Thay v× ®−îc bao cÊp nh− tr−íc, ng−êi d©n giê ®©y ph¶i tù chi tr¶ c¸c dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh. Trong bèi c¶nh ®ã, gia ®×nh cµng cã vai trß quan träng h¬n v× nã quyÕt ®Þnh viÖc ph©n bæ nguån lùc eo hÑp gi÷a c¸c thµnh viªn, nhÊt lµ trÎ em trong hé. Xãa bá chÕ ®é bao cÊp trong dÞch vô y-tÕ còng cã nghÜa r»ng søc kháe trÎ em phô thuéc nhiÒu h¬n vµo ®Æc ®iÓm vµ ®iÒu kiÖn kinh tÕ gia ®×nh. Chñ ®Ò cña nghiªn cøu nµy lµ cÊu tróc hé gia ®×nh ®· cã ¶nh h−ëng nh− thÕ nµo ®Õn viÖc ch¨m sãc søc kháe trÎ em? 1 LiÖu nh÷ng hé gia ®×nh víi cÊu tróc kh¸c nhau cã ¶nh h−ëng kh¸c nhau ®Õn hµnh vi b¶o vÖ, ch¨m sãc søc kháe trÎ em? Nh÷ng khÝa c¹nh cô thÓ cña 1 §©y lµ mét chñ ®Ò ch−a ®−îc xem xÐt trªn b×nh diÖn nghiªn cøu lÉn chÝnh s¸ch. So víi c¸c nghiªn cøu vÒ chøc n¨ng gia ®×nh, ë ViÖt Nam hiÖn cã Ýt nghiªn cøu vÒ cÊu tróc gia ®×nh. Nghiªn cøu chÝnh s¸ch ®èi víi gia ®×nh l¹i cµng Ýt v× ngoµi nh÷ng ®iÒu luËt vÒ h«n nh©n-gia ®×nh hay chÝnh s¸ch h¹n chÕ sinh ®Î, chóng ta thùc sù ch−a cã mét ®Þnh h−íng c¬ b¶n vµ thèng nhÊt vÒ phóc lîi gia ®×nh. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  2. 62 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... cÊu tróc hé bao gåm gia ®×nh h¹t nh©n vµ më réng, c¬ cÊu giíi cña ng−êi tr−ëng thµnh trong hé còng nh− t−¬ng quan tuæi t¸c gi÷a c¸c thµnh viªn. C¸c yÕu tè nµy cã ¶nh h−ëng ®Õn sù hßa hîp vµ m©u thuÉn trong ®êi sèng gia ®×nh, ®Õn vai trß cña ng−êi phô n÷ vµ tÊt nhiªn lµ cã ¶nh h−ëng ®Õn c¸c quyÕt ®Þnh thu chi ng©n s¸ch, ph©n bæ nguån lùc gi÷a c¸c thµnh viªn, thÕ hÖ trong gia téc. §Õn l−ît nã, nh÷ng yÕu tè nµy l¹i ¶nh h−ëng trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp ®Õn søc kháe vµ phóc lîi trÎ em. CÇn nhËn thÊy r»ng cÊu tróc hé gia ®×nh lµ c¬ së ®Ó h×nh thµnh nªn mét m«i tr−êng x· héi th«ng qua ®ã viÖc ch¨m sãc trÎ em hoÆc bÞ h¹n chÕ, hoÆc ®−îc t¹o ®iÒu kiÖn. Tuy nhiªn t×nh tr¹ng ®au èm hay tö vong cña trÎ kh«ng ph¶i lµ do sèng trong hé gia ®×nh h¹t nh©n hay më réng. §iÒu c¨n b¶n lµ do c¸c em ®· kh«ng ®−îc ch¨m lo hay cøu ch÷a kÞp thêi. Nãi mét c¸ch kh¸c hµnh vi ch¨m sãc søc kháe lµ c¸c yÕu tè trung gian th«ng qua ®ã cÊu tróc hé gia ®×nh t¸c ®éng ®Õn søc kháe trÎ em vµ ®−¬ng nhiªn c¸c hµnh vi nµy ®−îc thùc hiÖn ra sao, cho ®èi t−îng nµo cßn tïy thuéc vµo nhËn thøc, sù ®Çu t− thêi gian, c«ng søc vµ trÝ tuÖ cña mçi thµnh viªn trong gia ®×nh ®èi víi trÎ em.2 M« h×nh vµ gi¶ thuyÕt nghiªn cøu C¸c nghiªn cøu vÒ søc kháe gia ®×nh trong nh÷ng thËp niªn qua sö dông réng r·i m« h×nh lý thuyÕt do Andersen ®Ò xuÊt vµ x©y dùng (xem Andersen, 1968). VÒ b¶n chÊt, m« h×nh Andersen gåm ba nhãm nh©n tè cã t¸c ®éng ®Õn hµnh vi søc kháe. Nhãm thø nhÊt bao gåm c¸c ®Æc tr−ng c¬ b¶n vÒ nh©n khÈu cña trÎ em nh− tuæi, giíi tÝnh, thø tù sinh vµ nh÷ng ®Æc tr−ng cña ng−êi mÑ nh− häc vÊn nghÒ nghiÖp, t×nh tr¹ng di c−. Nhãm nµy bao gåm c¶ kh¶ n¨ng vµ tiÒm lùc kinh tÕ cho phÐp c¸c hé gia ®×nh tiÕp cËn sö dông c¸c dÞch vô kh¸m ch÷a bÖnh nh− thu nhËp. Nhãm thø hai bao gåm c¸c yÕu tè vÒ cÊu tróc hé gia ®×nh lµ mèi quan t©m chÝnh cña chóng t«i trong nghiªn cøu nµy. Nhãm thø ba lµ c¸c yÕu tè vÜ m«. M«i tr−êng sèng cña hé gia ®×nh quyÕt ®Þnh tæ chøc vµ ho¹t ®éng hé gia ®×nh bao gåm c¶ nhu cÇu ch¨m sãc søc kháe. VÒ c¬ b¶n, m« h×nh Andersen xoay quanh ®Æc tr−ng, tiÒm lùc vµ nhu cÇu cña hé gia ®×nh trong viÖc b¶o vÖ, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc søc kháe trÎ em. Hµng lo¹t c©u hái ®−îc xem xÐt trong ph©n tÝch nµy lµ: liÖu cã sù kh¸c nhau mét c¸ch hÖ thèng trong viÖc phßng vµ ch÷a bÖnh cho trÎ gi÷a c¸c lo¹i h×nh gia ®×nh hay kh«ng? CÊu tróc gia ®×nh nµo lµ thuËn lîi hay bÊt lîi nhÊt ®èi víi trÎ em? Thø hai, nh÷ng ®Æc tr−ng nµo trong cÊu tróc hé cã t¸c ®éng m¹nh nhÊt ®Õn søc kháe trÎ em? Thø ba, t¸c ®éng cña cÊu tróc hé gia ®×nh ®Õn søc kháe trÎ em bÞ chi phèi nh− thÕ nµo bëi nh÷ng ®Æc ®iÓm cña c¸c thµnh viªn trong hé, nhÊt lµ cña ng−êi mÑ vµ b¶n th©n ®øa trÎ? LiÖu t¸c ®éng ®ã cã ®éc lËp víi nh÷ng yÕu tè quan träng kh¸c nh− häc vÊn cña mÑ, nghÒ nghiÖp cña cha hay kh«ng? Sè liÖu vµ ph−¬ng ph¸p Chóng t«i sö dông vµ khai th¸c sè liÖu Kh¶o s¸t Nh©n khÈu häc vµ Søc kháe n¨m 1997 (VN-DHS97). §©y lµ cuéc kh¶o s¸t mÉu ®¹i diÖn toµn quèc ®−îc tiÕn hµnh trong khu«n khæ dù ¸n D©n sè-søc kháe gia ®×nh trªn quy m« 7.001 hé gia ®×nh vµ 5.664 phô n÷ ®· tõng kÕt h«n thuéc ®é tuæi sinh ®Î 15-49 (NCPFP, 1999). Ph©n tÝch nµy sÏ khai th¸c triÖt ®Ó c¸c th«ng tin trong phiÕu kh¶o s¸t hé gia ®×nh vµ c¸ nh©n. PhiÕu ®iÒu tra hé kª khai tÊt c¶ c¸c thµnh viªn th−êng xuyªn cña hé còng nh− kh¸ch v·ng lai ngñ l¹i t¹i hé ®ªm h«m tr−íc. C¸c ®Æc tr−ng c¬ b¶n nh− tuæi, giíi tÝnh, tr×nh ®é häc vÊn, h«n nh©n, quan hÖ víi chñ hé, nghÒ nghiÖp ®−îc VN-DHS97 thu thËp cho tõng thµnh viªn trong hé gia ®×nh. §©y lµ nh÷ng th«ng 2 C¸c hµnh vi ®ã lµ tiªm chñng, phßng chèng suy dinh d−ìng, ch¨m sãc thai s¶n, kh¸m ch÷a bÖnh vµ ®iÒu trÞ cho trÎ khi ®au èm. §©y lµ nh÷ng hµnh vi cô thÓ chø kh«ng ph¶i lµ th¸i ®é hay ý kiÕn chung chung vÒ thùc tr¹ng søc kháe khã ®o dÕm trªn thùc tÕ. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  3. §Æng Nguyªn Anh 63 tin hÕt søc gi¸ trÞ khi xem xÐt cÊu tróc hé gia ®×nh, song ®¸ng tiÕc r»ng cho ®Õn nay bé sè liÖu vÉn ch−a ®−îc khai th¸c triÖt ®Ó. H×nh 1- M« h×nh ph©n tÝch ch¨m sãc søc kháe trÎ em YÕu tè vÜ m« + Vïng ®Þa lý + Khu vùc c− tró + §Æc ®iÓm ®Þa ph−¬ng Hµnh vi ch¨m sãc søc kháe YÕu tè hé gia ®×nh + Ch¨m sãc thai + CÊu tróc hé gia ®×nh s¶n Søc kháe + Lo¹i h×nh gia ®×nh + Phßng chèng trÎ em + Quy m« nh©n khÈu bÖnh dÞch + §iÒu trÞ bÖnh tËt YÕu tè c¸ nh©n + Tuæi, giíi tÝnh + D©n téc, häc vÊn + Thø tù sinh + Thu nhËp + NghÒ nghiÖp + T×nh tr¹ng di c− Sè liÖu VN-DHS97 cßn cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ thÓ tr¹ng ®au èm, bÖnh dÞch phæ biÕn ë trÎ em trong ®ã cã nhiÒu c¨n bÖnh nÕu kh«ng ®−îc phßng ngõa hay ®iÒu trÞ kÞp thêi sÏ dÉn ®Õn tö vong nh− tiªu ch¶y, sèt cÊp tÝnh, viªm nhiÔm h« hÊp cÊp tÝnh, v.v...ViÖc tiªm phßng ®Çy ®ñ vµ kÞp thêi c¸c lo¹i v¾c-xin, v× thÕ rÊt quan träng ®èi víi sù sèng cña trÎ em.3 Trªn c¬ së x¸c ®Þnh nh÷ng hµnh vi ch¨m sãc søc kháe thu thËp qua sè liÖu kh¶o s¸t, chóng t«i x©y dùng c¸c biÕn sè phô thuéc: 1/ BiÕn thø nhÊt (TTI) cho biÕt liÖu ng−êi mÑ cã tiªm phßng uèn v¸n s¬ sinh khi mang thai ®øa trÎ hay kh«ng? Tiªu chuÈn mét mòi ®−îc xem nh− lµ tèi thiÓu ®èi víi ng−êi mÑ; 2/ BiÕn sè thø hai (VACCINE) xem xÐt ®øa trÎ ®· ®−îc tiªm chñng ®Çy ®ñ c¸c lo¹i v¾c-xin hay ch−a? Nh− chóng ta ®Òu biÕt, c¸c ch−¬ng tr×nh ch¨m sãc søc kháe ®· khuyÕn nghÞ r»ng trÎ em cÇn hoµn thµnh lÞch tiªm phßng ®Çy ®ñ trong n¨m ®Çu tiªn tøc lµ tr−íc 12 th¸ng tuæi. §Ó tiªm chñng ®Çy ®ñ, mçi trÎ ph¶i nhËn ®−îc mét liÒu phßng lao BCG, ba liÒu DPT (uèn v¸n, ho gµ, b¹ch hÇu) vµ b¹i liÖt; 3/ BiÕn sè phô thuéc thø ba (CARE) cã néi dung gÇn nh− tæng hîp 2 biÕn sè nªu trªn, cho phÐp so s¸nh hai nhãm trÎ ®−îc tiªm phßng uèn v¸n, sinh ra t¹i c¬ së y-tÕ, ®−îc tiªm chñng 6 lo¹i v¾c-xin víi nhãm kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®−îc ch¨m sãc ®Çy ®ñ c¸c dÞch vô ch¨m sãc søc kháe nµy; 4/ Ba biÕn sè TTI, VACCINE vµ CARE vÒ b¶n chÊt ph¶n ¸nh hµnh vi phßng bÖnh vµ v× vËy míi chØ liªn quan 3 HiÖn nay, ë nhiÒu n¬i hiÖn t−îng l©y lan nh÷ng c¨n bÖnh ngay c¶ khi ®· tiªm chñng vÉn tån t¹i do tiªm kh«ng ®Çy ®ñ vµ ®ång lo¹t. Kho¶ng 13.000 trÎ em bÞ m¾c sëi do bÖnh dÞch nµy bïng ph¸t ë nh÷ng n¬i chiÕn dÞch tiªm chñng kh«ng ®−îc ®ñ hai mòi vµ ®ång lo¹t cho trÎ. Trong 61 tØnh thµnh cña c¶ n−íc, duy nhÊt H¶i Phßng lµ n¬i tiªm hai mòi phßng bÖnh sëi cho trÎ. §ã lµ ch−a kÓ ®Õn chÊt l−îng thuèc vµ viÖc b¶o qu¶n cßn kÐm khiÕn c¸c v¾c-xin mÊt ®i t¸c dông phßng chèng bÖnh. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  4. 64 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... ®Õn mét khÝa c¹nh cña ch¨m sãc søc kháe. BiÕn sè phô thuéc thø t− cã tªn gäi TREATED nh»m ph¶n ¸nh h×nh thøc ®iÒu trÞ khi trÎ cã triÖu chøng nhiÔm bÖnh. M« h×nh sö dông biÕn sè nµy giíi h¹n vµo nhãm trÎ bÞ m¾c bÖnh qua pháng vÊn ng−êi mÑ. TrÎ cã triÖu chøng m¾c bÖnh nÕu nh− bÞ ho, sèt cao, thë gÊp, hay tiªu ch¶y trong thêi gian hai tuÇn lÔ tr−íc cuéc ®iÒu tra. Còng gièng nh− ba biÕn sè ë trªn, TREATED lµ biÕn nhÞ nguyªn nhËn hai gi¸ trÞ 0 vµ 1 trong m« h×nh thèng kª håi quy. Cã thÓ tãm l−îc bèn biÕn sè phô thuéc ®−îc chóng t«i x©y dùng vµ sö dông trong ph©n tÝch nµy nh− sau: TTI: 1 = MÑ cã tiªm phßng uèn v¸n s¬ sinh 0 = MÑ kh«ng tiªm phßng uèn v¸n s¬ sinh VACCINE: 1 = TrÎ ®−îc tiªm chñng ®Çy ®ñ c¸c lo¹i v¾c-xin 0 = TrÎ kh«ng ®−îc tiªm chñng ®Çy ®ñ c¸c lo¹i v¾c-xin CARE: 1 = TrÎ ®−îc tiªm phßng uèn v¸n, sinh ra t¹i c¬ së y-tÕ, vµ ®−îc tiªm chñng ®Çy ®ñ 6 lo¹i v¾c-xin 0 = TrÎ kh«ng nhËn ®−îc ®Çy ®ñ c¸c dÞch vô ch¨m sãc nµy TREATED: 1 = TrÎ ®−îc ®iÒu trÞ khi bÞ tiªu ch¶y, sèt cao, ho, thë gÊp 0 = TrÎ kh«ng ®−îc ®iÒu trÞ CÊu tróc hé gia ®×nh: Cuéc VN-DHS97 thu thËp th«ng tin vÒ nh÷ng ng−êi thùc tÕ sèng trong hé gia ®×nh kh«ng ph©n biÖt t×nh tr¹ng c− tró. Dùa trªn th«ng tin vÒ quan hÖ gi÷a c¸c thµnh viªn, bèn thÓ lo¹i hé víi nh÷ng cÊu tróc kh¸c nhau ®−îc x¸c ®Þnh nh− sau: gia ®×nh h¹t nh©n víi sù cã mÆt ®Çy ®ñ cña c¶ hai bè mÑ; gia ®×nh h¹t nh©n chØ cã ng−êi mÑ cña ®øa trÎ; gia ®×nh më réng trong ®ã c¶ hai bè mÑ ®Òu cã mÆt; vµ gia ®×nh më réng chØ cã ng−êi mÑ. C¸ch kÕt hîp ph©n lo¹i gi÷a c¸c h×nh th¸i gia ®×nh víi sù cã mÆt hay kh«ng cã mÆt ®Çy ®ñ cña c¶ hai bè mÑ cho phÐp khai th¸c triÖt ®Ó c¸c th«ng tin hé gia ®×nh. VÒ kh¸i niÖm, trong VN-DHS97 gia ®×nh h¹t nh©n bao gåm mét cÆp vî chång cïng chung sèng víi nh÷ng ®øa con cña hä. NÕu ng−êi cha kh«ng cïng chung sèng, hé gia ®×nh ®−îc x¸c ®Þnh lµ cã cÊu tróc h¹t nh©n thiÕu. CÊu tróc më réng ¸p dông cho hé gia ®×nh cã nh÷ng thµnh viªn kh«ng thuéc vµo hé h¹t nh©n nãi trªn. Th«ng th−êng ®ã lµ sù cã mÆt cña «ng, bµ hoÆc c¶ hai cïng chung sèng víi c¸c con, c¸c ch¸u. C¸ch ph©n lo¹i c¬ b¶n vµ gi¶n ®¬n nh− trªn cho phÐp kh¶o s¸t ®Çy ®ñ h¬n t¸c ®éng cña hé gia ®×nh víi nh÷ng cÊu tróc kh¸c nhau ®Õn hµnh vi ch¨m sãc søc kháe trÎ em. Theo ph−¬ng thøc ph©n lo¹i ®ã, chóng t«i kh«ng nhÊn m¹nh ®Õn khÝa c¹nh ai lµm chñ hé mÆc dï ba phÇn t− (75%) hé gia ®×nh trong mÉu kh¶o s¸t cã chñ hé lµ nam vµ 25% lµ n÷. Nh×n chung, c¸c gia ®×nh h¹t nh©n do nam giíi lµm chñ hé trong khi nh÷ng gia ®×nh më réng th× ®a sè chñ hé lµ cô bµ gãa, sau khi cô «ng mÊt ®i. §¸ng l−u ý r»ng so víi con sè xÊp xØ hai phÇn ba (65%) hé gia ®×nh cã cÊu tróc h¹t nh©n thu ®−îc qua kh¶o s¸t nh©n khÈu häc gi÷a kú (ICDS94), vµ 49% qua Tæng ®iÒu tra d©n sè 1989, tû lÖ hé h¹t nh©n ®· t¨ng lªn (67%) tÝnh ®Õn thêi ®iÓm cuèi n¨m 1997 theo sè liÖu VN-DHS97. Sè thµnh viªn nam so víi n÷ lµ ng−êi tr−ëng thµnh trong hé: Do nh÷ng kh¸c biÖt giíi, nam vµ n÷ gi÷ vai trß kh¸c nhau trong cuéc sèng gia ®×nh. Trong bèi c¶nh x· héi ViÖt Nam, ng−êi phô n÷ th−êng g¸nh tr¸ch nhiÖm qu¶n lý c¸c c«ng viÖc gia ch¸nh, gi¸o dôc ch¨m sãc trÎ em trong khi nam giíi thiªn vÒ vai trß lµm kinh tÕ. Còng nh− vËy, quyÒn quyÕt ®Þnh trong c«ng viÖc cña gia ®×nh nh− ®Çu t− kinh doanh s¶n xuÊt, häc hµnh, ch¨m sãc con c¸i kh«ng gièng nhau gi÷a hai giíi. Sù chªnh lÖch nam n÷ trong sè thµnh viªn tr−ëng thµnh cña Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  5. §Æng Nguyªn Anh 65 hé (tÝnh tõ 18 tuæi trë lªn) cã thÓ cã t¸c ®éng ®Õn c¸c ho¹t ®éng phóc lîi gia ®×nh bao gåm c¶ ch¨m sãc søc kháe trÎ em. Nh»m ®o l−êng ®−îc ¶nh h−ëng nµy, ph©n tÝch sö dông mét biÕn sè so s¸nh sè thµnh viªn nam - n÷ lµ ng−êi tr−ëng thµnh trong hé. BiÕn sè nµy ph¶n ¸nh ba t×nh huèng trªn thùc tÕ: nam nhiÒu h¬n n÷; n÷ nhiÒu h¬n nam; vµ sè l−îng nam n÷ ngang b»ng nhau trong mét hé gia ®×nh. Tû sè phô thuéc: §©y lµ mét chØ tiªu quen thuéc vµ quan träng trong nh©n khÈu häc ®−îc ¸p dông trªn gi¸c ®é gia ®×nh. §èi víi mçi hé trong mÉu kh¶o s¸t, tû sè nµy ®−îc ®o b»ng tæng sè trÎ em d−íi 15 tuæi vµ ng−êi giµ trªn 65 tuæi chia cho sè thµnh viªn trong ®é tuæi lao ®éng (15-64) cña hé. TÊt nhiªn, do ®Æc ®iÓm cña sè liÖu, khã cã thÓ x¸c ®Þnh chÝnh x¸c t×nh tr¹ng viÖc lµm hay kh¶ n¨ng lao ®éng cña tõng thµnh viªn. Cã rÊt nhiÒu tr−êng hîp ng−êi cao tuæi vµ trÎ em tham gia lµm kinh tÕ nu«i d−ìng, hç trî gia ®×nh trong khi còng cã nhiÒu tr−êng hîp ng−êi trong tuæi lao ®éng l¹i kh«ng t×m ®−îc viÖc lµm hoÆc bÞ tµn phÕ mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng. Song vÉn cã thÓ nãi r»ng, tû sè phô thuéc cho phÐp ®o l−êng t−¬ng ®èi cÊu tróc tuæi cña hé vµ h¬n thÕ nã cßn ph¶n ¸nh gi¸n tiÕp sè thÕ hÖ cïng chung sèng trong gia ®×nh. VÒ gi¸ trÞ, ®©y lµ biÕn sè liªn tôc víi ý nghÜa tû sè cµng nhá th× g¸nh nÆng ng−êi phô thuéc mµ hé gia ®×nh ph¶i ch¨m lo cµng Ýt. MÆc dï quan t©m hµng ®Çu cña nghiªn cøu nµy lµ t¸c ®éng cña cÊu tróc hé gia ®×nh ®Õn hµnh vi ch¨m sãc vµ b¶o vÖ søc kháe trÎ em, song nh− ®−îc m« t¶ trong M« h×nh 1, c¸c nhãm yÕu tè kh¸c còng cã nh÷ng ¶nh h−ëng ®éc lËp ®Õn søc kháe cña trÎ. ViÖc x¸c ®Þnh vµ ®o l−êng cô thÓ c¸c biÕn sè nh− sau: Nh÷ng biÕn sè ph¶n ¸nh ®Æc ®iÓm cña cha mÑ: Do ®iÒu tra VN-DHS97 kh«ng cã th«ng tin vÒ thu nhËp, chóng t«i sö dông nghÒ nghiÖp cña cha nh− mét biÕn sè quan träng ®o l−êng gi¸n tiÕp tiÒm lùc kinh tÕ cña hé. §èi víi ng−êi mÑ, ¶nh h−ëng m¹nh mÏ cña häc vÊn ®Õn søc kháe trÎ em ®· ®−îc ®óc kÕt trong nhiÒu nghiªn cøu quèc tÕ. Tr×nh ®é häc vÊn ph¶n ¸nh kh¶ n¨ng, quyÒn tù quyÕt vµ sù hiÓu biÕt cña ng−êi mÑ trong gia ®×nh (xem Cleland vµ Van Ginneken, 1988). V× lý do ®ã, biÕn sè häc vÊn ng−êi mÑ ®−îc ®−a vµo trong ph©n tÝch nµy. Nhãm d©n téc vµ t×nh tr¹ng di c− lµ hai biÕn sè ®éc lËp quan träng kh¸c ®−îc sö dông. NhiÒu nghiªn cøu tr−íc ®©y ë n−íc ta ®· cho thÊy so víi trÎ em ng−êi Kinh, trÎ em c¸c d©n téc thiÓu sè cã tû lÖ suy dinh d−ìng, bÖnh tËt, vµ tö vong cao h¬n (UNICEF, 1998; GSO, 1995; NCPFP, 1999). Mét biÕn nhÞ nguyªn ®−îc x©y dùng nh»m x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm d©n téc cña trÎ lµ ng−êi Kinh hay lµ ng−êi d©n téc. TÊt nhiªn, biÕn sè nµy ph¶n ¸nh gÇn nh− chÝnh x¸c thµnh phÇn d©n téc cña hé gia ®×nh. ¶nh h−ëng cña di c− ®Õn ch¨m sãc søc kháe trÎ em ®−îc xem xÐt víi gi¶ thuyÕt r»ng di c− cã thÓ sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho ng−êi mÑ vµ b¶n th©n trÎ nhá tiÕp cËn tèt h¬n ®Õn c¸c dÞch vô y-tÕ, kh¸m ch÷a bÖnh. Nh»m t×m hiÓu kh¶ n¨ng nµy, mét biÕn sè t−¬ng øng víi s¸u h×nh th¸i di chuyÓn vµ kh«ng di chuyÓn trªn thùc tÕ ®−îc x©y dùng. Ých lîi cña biÕn sè nµy lµ ë chç, nã cßn cho phÐp x¸c ®Þnh ®Þa bµn n¬i c− tró hiÖn t¹i lµ n«ng th«n hay thµnh thÞ cña hé gia ®×nh kh¶o s¸t, vµ v× vËy gi¸n tiÕp kiÓm so¸t ®−îc ¶nh h−ëng cña ®Þa bµn n¬i c− tró ®Õn c¸c hµnh vi søc kháe trong m« h×nh thèng kª. Nh÷ng biÕn sè ph¶n ¸nh ®Æc ®iÓm trÎ em: Mçi tr−êng hîp trÎ em ®−îc kh¶o s¸t ®Òu cã nh÷ng th«ng sè c¬ b¶n nh− tuæi, giíi tÝnh, thø tù sinh, chi phèi m¹nh mÏ ®Õn thÓ lùc søc kháe cña trÎ. BiÕn sè tuæi nhËn gi¸ trÞ liªn tôc vµ ®−îc x¸c ®Þnh vµo thêi ®iÓm ®iÒu tra. §èi víi nh÷ng tr−êng hîp trÎ ®· chÕt, tuæi ®−îc ghi nhËn lµ tuæi tö vong. Tuæi cã ¶nh h−ëng rÊt quan träng v× t×nh tr¹ng m¾c, l©y truyÒn bÖnh vµ suy dinh d−ìng rÊt kh¸c nhau ®èi víi nhãm Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  6. 66 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... trÎ ë nh÷ng nhãm tuæi kh¸c nhau. Bªn c¹nh biÕn sè tuæi, giíi tÝnh vµ thø tù sinh còng lµ hai yÕu tè cã ¶nh h−ëng ®Õn søc kháe vµ tö vong trÎ em. Mét trong nh÷ng th«ng tin lý thó thu thËp qua VN-DHS97 lµ møc ®é mong muèn cã con khi mang thai cña ng−êi mÑ. §©y lµ yÕu tè quan träng quyÕt ®Þnh hµnh vi ch¨m sãc vµ ®Çu t− mµ bè mÑ vµ gia ®×nh dµnh cho ®øa trÎ. Th«ng tin nµy mÆc dï ®−îc thu thËp trong nhiÒu cuéc kh¶o s¸t tr−íc ®©y ë ViÖt Nam nh−ng ch−a ®−îc khai th¸c triÖt ®Ó. RÊt cã thÓ lµ nÕu ®øa trÎ sinh ra n»m ngoµi sù mong muèn, chê ®îi cña gia ®×nh th× møc ®é ®Çu t− ch¨m sãc søc kháe cña gia ®×nh cho trÎ sÏ gi¶m xuèng; nguy c¬ m¾c bÖnh do vËy t¨ng lªn. Ngoµi ra, biÕn sè nµy cßn cho phÐp ®Þnh h×nh ®−îc ¶nh h−ëng cña nhu cÇu kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ch−a ®−îc ®¸p øng ®Õn søc kháe trÎ em. M« h×nh håi quy V× ch¨m sãc søc kháe trÎ em lµ mét chñ ®Ò phøc t¹p, cÇn sö dông kü thuËt ph©n tÝch ®a biÕn sö dông c¸c hµm håi quy nh»m x¸c ®Þnh ®−îc quan hÖ nh©n qu¶ gi÷a cÊu tróc hé gia ®×nh vµ ch¨m sãc søc kháe trÎ em. Kü thuËt ph©n tÝch m« t¶, mÆc dï th«ng dông, kh«ng cho phÐp lý gi¶i chÝnh x¸c ph¸t hiÖn thu ®−îc vµ nhÊt lµ kh«ng lo¹i trõ ®−îc ¶nh h−ëng cña nh÷ng nh©n tè kh¸c. Do bèn biÕn phô thuéc ®−îc x©y dùng (TTI, VACCINE, CARE, TREATED) ®Òu lµ biÕn nhÞ nguyªn, m« h×nh håi quy l«-git lµ phï hîp. Hµm håi quy l«-gÝt, l−îng hãa c¸c hµnh vi ch¨m sãc søc kháe cho trÎ em ®−îc m« t¶ b»ng c«ng thøc sau ®©y: log [p/(1-p)] = a + ßiXi +εi (1) Trong ®ã: log [p/(1-p)] lµ tû sè chªnh lÖch cña c¸c biÕn phô thuéc a lµ h»ng sè ßi lµ c¸c hÖ sè håi quy cÇn ®−îc −íc l−îng thèng kª ®o l−êng t¸c ®éng cña c¸c biÕn ®éc lËp. Xi lµ c¸c biÕn sè ®éc lËp quan t©m trong ph©n tÝch nµy εi lµ c¸c d− sè ®Æc tr−ng cho nh÷ng nh©n tè kh«ng ®−îc xem xÐt C¸c biÕn sè Xi ®Æc tr−ng cho nh÷ng nh©n tè miªu t¶ trong m« h×nh lý thuyÕt chi phèi vµ quy ®Þnh hµnh vi ch¨m sãc søc kháe. M« h×nh dùa trªn mét gi¶ ®Þnh r»ng Xi lµ biÕn sè ngo¹i vi vÒ ph−¬ng diÖn thèng kª ®èi víi sè d− εi, vµ do ®ã ph−¬ng tr×nh (1) sÏ cho phÐp −íc l−îng c¸c hÖ sè håi quy ßi æn ®Þnh còng nh− c¸c ph−¬ng sai t−¬ng øng. §èi víi c¸c biÕn liªn tôc, hÖ sè ßi ®o l−êng sù biÕn ®æi trong tû sè chªnh lÖch t−¬ng øng víi mét ®¬n vÞ thay ®æi trong biÕn sè t−¬ng øng (vÝ dô nh− th¸ng tuæi trong m« h×nh nµy). Ng−îc l¹i, ®èi víi c¸c biÕn rêi r¹c, hÖ sè ßi víi gi¸ trÞ d−¬ng sÏ ph¶n ¸nh t¸c ®éng tû lÖ thuËn ®èi víi tû sè chªnh lÖch trong khi víi trÞ sè ©m sÏ ph¶n ¸nh t¸c ®éng tû lÖ nghÞch so víi nhãm ®èi s¸nh. Nh»m gióp cho viÖc gi¶i thÝch kÕt qu¶ dÔ dµng h¬n, thay v× hÖ sè håi quy chóng t«i tr×nh bµy kÕt qu¶ tÝnh to¸n d−íi d¹ng hÖ sè mò exp [ßi]. KÕt qu¶ ph©n tÝch Tr−íc khi tr×nh bµy kÕt qu¶ ph©n tÝch håi quy, chóng t«i muèn ph¸c th¶o tãm t¾t mét sè t−¬ng quan hai chiÒu t×m hiÓu c¸c nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn ch¨m sãc søc kháe trÎ em. B¶ng 1 tæng hîp kÕt qu¶ tÝnh to¸n sö dông sè liÖu VN-DHS97. Trong b¶ng nµy, c¸c cét t−¬ng øng víi bèn biÕn phô thuéc trong khi chiÒu ngang lµ c¸c biÕn ®éc lËp vµ biÕn kiÓm so¸t. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  7. §Æng Nguyªn Anh 67 Theo kÕt qu¶ tr×nh bµy trong B¶ng 1, lo¹i h×nh gia ®×nh thuËn lîi nhÊt trong viÖc phßng bÖnh cho trÎ em lµ m« h×nh hé më réng, ngay c¶ khi chØ cã mét m×nh ng−êi mÑ cã mÆt trong gia ®×nh. Ng−îc l¹i, trÎ em sèng trong c¸c gia ®×nh h¹t nh©n cã ®Çy ®ñ c¶ hai bè mÑ l¹i cã mét tû lÖ ®¸ng kÓ (29%) kh«ng tiªm phßng uèn v¸n. Ngay c¶ viÖc tiªm chñng cho trÎ trong n¨m ®Çu, gia ®×nh më réng thùc hiÖn ®Çy ®ñ h¬n so víi c¸c gia ®×nh h¹t nh©n. Hé gia ®×nh më réng chØ cã ng−êi mÑ (tøc lµ kh«ng cã ng−êi cha ë nhµ) l¹i cã tû lÖ trÎ ®−îc phßng bÖnh cao h¬n c¶. KÕt qu¶ thu ®−îc ph¶n ¸nh vai trß quan träng cña ng−êi th©n, ®Æc biÖt lµ «ng bµ trong nu«i d¹y con trÎ vèn rÊt phæ biÕn ë n−íc ta. NhiÒu gia ®×nh ng−êi cha ph¶i ®i xa nhµ, «ng, bµ dµnh sù ch¨m sãc hÕt m×nh cho con, cho ch¸u. Thùc tÕ ®ã cã thÓ gi¶i thÝch lý do t¹i sao trÎ em ë c¸c gia ®×nh më réng chØ cã ng−êi mÑ ®−îc tiªm chñng kh¸ chu ®¸o. §¸ng l−u ý lµ tû lÖ trÎ ®−îc ®iÒu trÞ khi ®au èm trong c¸c gia ®×nh chØ cã ng−êi mÑ cao h¬n so víi c¸c thÓ lo¹i hé gia ®×nh kh¸c. KÕt qu¶ nµy cho thÊy vai trß kh«ng thÓ thay thÕ ®−îc cña ng−êi mÑ trong viÖc ch¨m sãc søc kháe trÎ em. Trªn b×nh diÖn c¬ cÊu tuæi, ®−îc ph¶n ¸nh b»ng tû sè phô thuéc, kÕt qu¶ kh¼ng ®Þnh dù ®o¸n lý thuyÕt, nghÜa lµ trÎ em trong c¸c gia ®×nh víi g¸nh nÆng phô thuéc cµng lín th× cµng Ýt ®−îc phßng vµ ch÷a bÖnh ®Çy ®ñ. §¸ng l−u ý lµ sù chªnh lÖch trong tû lÖ tiªm chñng vµ ch÷a bÖnh gi÷a c¸c hé gia ®×nh cã sù kh¸c nhau vÒ c¬ cÊu. Xu h−íng chung lµ hé gia ®×nh ®«ng thµnh viªn n÷ tr−ëng thµnh cã tû lÖ trÎ ®−îc phßng vµ ch÷a bÖnh cao h¬n. Ng−îc l¹i, c¸c gia ®×nh ®«ng nam giíi l¹i lµ mét bÊt lîi ®èi víi viÖc ch¨m sãc søc kháe trÎ em. C¸c kÕt qu¶ trªn cho thÊy r»ng cÊu tróc hé gia ®×nh lµ mét nh©n tè quan träng chi phèi søc kháe trÎ em. Cã thÓ kh¸i qu¸t lµ nh÷ng hé gia ®×nh cã «ng bµ cïng chung sèng, Ýt trÎ em nh−ng l¹i ®«ng ng−êi lín, nhÊt lµ n÷ giíi, cã thÓ hç trî tèt nhÊt cho ch¨m sãc søc kháe trÎ em. KÕt qu¶ ph©n tÝch hai chiÒu, mÆc dï th«ng dông, song chØ mang tÝnh m« t¶ vµ thiÕu chÝnh x¸c do ch−a lo¹i trõ ®−îc ¶nh h−ëng ®ång thêi cña nhiÒu yÕu tè. Ph©n tÝch ®a biÕn cho phÐp kh¾c phôc nh−îc ®iÓm nµy. KÕt qu¶ håi quy l«-gÝt ®−îc tr×nh bµy ë B¶ng 2 víi bè côc t−¬ng tù nh− B¶ng 1, song sè liÖu trong b¶ng kh«ng ph¶i lµ tû lÖ phÇn tr¨m mµ lµ c¸c hÖ sè håi quy (d−íi d¹ng hÖ sè mò exp [ßi]) víi møc ý nghÜa thèng kª t−¬ng øng. Khi tÊt c¶ c¸c biÕn sè ®−îc ®ång thêi kiÓm so¸t trong m« h×nh, ¶nh h−ëng cña cÊu tróc hé gia ®×nh kh¸ râ nÐt (B¶ng 2). Cô thÓ lµ so víi gia ®×nh h¹t nh©n gåm bè mÑ vµ con c¸i, trÎ em ë c¸c gia ®×nh më réng cã xu h−íng tiªm phßng uèn v¸n cao h¬n. T¸c ®éng nµy ®¹t møc ý nghÜa thèng kª ®èi víi nhãm hé gia ®×nh më réng trong ®ã chØ cã ng−êi mÑ cã mÆt. KÕt qu¶ thu ®−îc t−¬ng tù ®èi víi biÕn sè CARE, tøc lµ trÎ em sèng trong nh÷ng hé gia ®×nh më réng ®−îc tiªm phßng ®Çy ®ñ h¬n. So víi hé h¹t nh©n, trÎ em sèng trong c¸c hé gia ®×nh më réng cã ®Çy ®ñ hai bè mÑ thuËn lîi ®¸ng kÓ vÒ ch¨m sãc søc kháe. Râ rµng lµ thiÕu sù hç trî cña c¸c thµnh viªn kh¸c trong gia ®×nh mµ chñ yÕu lµ «ng, bµ lµ mét trë ng¹i lín trong viÖc phßng chèng bÖnh cho trÎ nhá. Sù kh¸c biÖt vÒ giíi gi÷a nh÷ng ng−êi tr−ëng thµnh trong hé gia ®×nh kh«ng cã ¶nh h−ëng ®¸ng kÓ ®Õn viÖc phßng bÖnh nh−ng l¹i râ rÖt ®èi víi viÖc kh¸m ch÷a bÖnh cho trÎ. Cô thÓ lµ, trÎ em trong c¸c hé gia ®×nh cã sè nam nhiÒu h¬n n÷ Ýt cã c¬ héi ®−îc kh¸m ch÷a bÖnh h¬n. MÆc dï kh«ng ®¹t møc ý nghÜa thèng kª, kÕt qu¶ cßn cho thÊy g¸nh nÆng phô thuéc trong gia ®×nh cã xu h−íng h¹n chÕ sù ®Çu t− søc kháe cho trÎ em. Cã thÓ nãi r»ng nh÷ng khÝa c¹nh kh¸c nhau cña cÊu tróc hé gia ®×nh ®Òu t¸c ®éng ®Õn viÖc phßng bÖnh. Nh×n chung, h×nh th¸i gia ®×nh më réng víi sù cã mÆt cña ng−êi mÑ vµ nhiÒu phô n÷ kh¸c lµ thuËn lîi nhÊt cho trÎ em. KÕt qu¶ thu ®−îc hoµn toµn phï hîp víi nh÷ng quan s¸t trong thùc tÕ ®êi sèng hµng ngµy. Gia ®×nh më réng kh«ng chØ cã ®−îc nguån nh©n lùc dåi dµo mµ cßn cã nhiÒu kinh nghiÖm trong viÖc ch¨m sãc trÎ em. Trong hoµn c¶nh ®ã, viÖc ch¨m sãc con nhá cña ng−êi mÑ trong gia ®×nh kh«ng hÒ gÆp bÊt lîi. Tr¸i l¹i, khi v¾ng mÆt ng−êi cha, sù hç trî, ch¨m sãc, gióp ®ì mµ ng−êi mÑ vµ trÎ nhá nhËn ®−îc tõ c¸c thµnh viªn kh¸c trong gia ®×nh lµ rÊt lín. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  8. 68 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... B¶ng 1: KÕt qu¶ ph©n tÝch hai biÕn c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn ch¨m sãc søc kháe trÎ em: VN-DHS97 (%) ITT VACCINE CARE TREATED C¸c biÕn sè Cã Kh«ng Cã Kh«ng Cã Kh«ng Cã Kh«ng 1 Lo¹i h×nh gia ®×nh §Çy ®ñ bè mÑ- h¹t nh©n 70.8 29.2 53.1 46.9 37.4 62.6 63.2 36.8 ChØ cã mÑ - h¹t nh©n 73.3 26.7 48.0 52.0 33.3 66.7 77.8 22.2 §Çy ®ñ bè mÑ- më réng 73.5 26.4 55.5 44.5 38.7 61.3 61.2 38.8 ChØ cã mÑ - më réng 75.6 24.4 59.2 40.8 45.6 54.4 61.5 38.5 2 Tû suÊt phô thuéc 0.54 0.62 0.50 0.53 0.59 0.68 0.46 0.57 3 Sè ng−êi tr−ëng thµnh Nam-n÷ ngang b»ng nhau 72.4 27.6 53.3 46.7 38.0 62.0 63.5 36.5 Nam nhiÒu h¬n n÷ 66.7 33.3 56.4 43.6 32.8 67.2 44.8 55.2 N÷ nhiÒu h¬n nam 73.3 26.6 55.3 44.7 40.2 59.8 65.8 34.2 4 Vïng ®Þa lý MiÒn nói phÝa B¾c 68.0 32.0 58.7 41.3 61.5 38.5 47.0 53.0 §ång b»ng s«ng Hång 87.2 12.8 70.1 29.9 40.6 59.4 27.7 72.3 B¾c Trung Bé 74.9 25.1 51.6 48.4 62.4 37.6 38.6 61.4 Duyªn h¶i miÒn Trung 74.0 26.0 55.8 44.2 59.6 40.4 50.0 50.0 T©y Nguyªn 61.1 38.9 43.7 56.3 71.9 28.1 42.1 57.9 §«ng Nam Bé 74.7 25.2 41.9 58.1 69.9 30.1 12.5 87.5 §ång b»ng s«ng Cöu Long 63.5 36.5 47.9 52.1 70.4 29.6 34.7 65.3 5 TØnh dù ¸n Cã dù ¸n 70.6 29.4 52.3 47.7 35.8 64.2 63.9 36.1 Kh«ng cã dù ¸n 73.0 27.0 55.0 45.0 39.4 60.6 62.0 38.0 6 Thµnh phÇn d©n téc ThiÓu sè 58.4 41.6 43.6 56.4 26.1 73.9 42.6 57.4 Kinh 75.3 24.6 56.5 43.5 41.2 58.8 67.6 32.4 7 Giíi tÝnh cña trÎ G¸i 72.0 28.1 54.0 46.0 38.5 61.5 58.9 41.1 Trai 72.4 27.6 54.2 45.8 37.9 62.1 65.3 34.7 Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  9. §Æng Nguyªn Anh 69 8 Thø tù sinh cña trÎ Con ®Çu lßng 73.0 27.0 57.6 42.4 40.6 59.4 68.9 31.1 Con thø hai 76.9 23.1 53.6 46.4 40.3 59.7 58.0 42.0 Con thø ba 73.8 26.2 50.8 49.2 35.7 64.3 53.1 46.9 Con thø t− trë lªn 60.8 39.2 50.9 49.1 32.4 67.6 64.4 35.6 9 Th¸ng tuæi cña trÎ 4.2 10.6 17.5 28.2 3.7 18.4 9.6 20.3 10 Häc vÊn cña mÑ Kh«ng ®i häc 45.9 54.1 33.7 66.3 12.9 87.1 20.0 80.0 Ch−a tèt nghiÖp tiÓu häc 58.0 41.9 43.2 56.8 24.4 75.6 60.0 40.0 Tèt nghiÖp tiÓu häc 73.2 26.8 51.4 48.6 35.4 64.6 62.1 37.9 Tèt nghiÖp trung häc c¬ së 76.9 23.1 63.1 36.9 47.6 52.4 74.8 25.2 Tèt nghiÖp trung häc 92.2 7.8 63.2 36.8 58.3 41.7 63.0 37.0 11 NghÒ nghiÖp cña cha N«ng, l©m, ng− nghiÖp 80.2 19.8 62.9 37.1 46.6 53.4 71.4 28.6 C¸n bé qu¶n lý 82.4 17.6 60.0 40.0 46.4 53.6 53.8 46.2 Phi n«ng 81.8 18.2 61.2 38.8 50.5 49.5 60.0 40.0 Bu«n b¸n, dÞch vô 66.9 33.1 50.7 49.3 33.1 66.9 61.1 38.9 NghÒ kh¸c 81.8 18.2 42.2 57.8 36.2 63.8 83.3 16.7 12 Mong muèn sinh con Muèn cã con ngay lóc ®ã 73.3 26.7 54.6 45.4 38.4 61.6 62.6 37.4 Muèn cã con muén h¬n 74.6 25.4 58.8 41.2 45.1 54.9 61.8 38.2 Kh«ng muèn cã con 61.9 38.1 45.6 54.4 28.2 71.8 64.3 35.7 13 T×nh tr¹ng di c− Kh«ng di chuyÓn n«ng th«n 71.5 28.5 54.9 45.1 52.5 47.5 42.2 57.8 Kh«ng di chuyÓn thµnh thÞ 87.7 12.3 76.3 23.7 80.4 19.6 40.6 59.4 Di chuyÓn ®« thÞ - ®« thÞ 89.4 10.6 75.9 24.0 82.6 17.4 32.8 67.1 Di chuyÓn ®« thÞ-n«ng th«n 63.0 37.0 57.5 42.5 51.4 48.6 64.6 35.4 Di chuyÓn n«ng th«n-®« thÞ 84.6 15.4 49.2 50.8 64.7 35.3 57.4 42.6 Di chuyÓn n«ng th«n-n«ng th«n 73.2 26.8 53.3 46.7 53.8 46.2 54.3 45.7 N [gia träng] 1775 1199 1356 343 Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  10. 70 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... B¶ng 2: KÕt qu¶ håi quy l«-gÝt vÒ ch¨m sãc søc kháe trÎ em IIT VACCINE CARE TREATED C¸c biÕn sè Exp(β) p Exp(β) p Exp(β) p Exp(β) p 1 Lo¹i h×nh gia ®×nh §Çy ®ñ bè mÑ-h¹t nh©n ChØ cã mÑ - h¹t nh©n .9527 .9253 1.4523 .4511 .7982 .6511 1.6497 .6344 §Çy ®ñ bè mÑ- më réng 1.8275 .1657 1.4977 .4780 3.1784 .0434 1.1106 .9359 ChØ cã mÑ - më réng 2.6305 .0224 1.0748 .8810 1.8153 .2210 1.8490 .6269 2 Tû suÊt phô thuéc .9236 .4940 .9054 .4439 .9623 .7726 .8252 .5179 3 Sè ng−êi tr−ëng thµnh Nam n÷ ngang b»ng nhau Nam nhiÒu h¬n n÷ .8488 .4602 1.0540 .8372 .8906 .6561 .2701 .0121 N÷ nhiÒu h¬n nam .8006 .1517 .8835 .4649 .8969 .5271 .8906 .7462 4 Vïng ®Þa lý MiÒn nói phÝa B¾c §ång b»ng s«ng Hång .4301 .0002 .7590 .2373 .5541 .0089 .4272 .0465 B¾c Trung Bé .7340 .2003 .7273 .1712 .7235 .1481 .5297 .1996 Duyªn h¶i miÒn Trung .5377 .0166 .4774 .0040 .4711 .0026 .4802 .1510 T©y Nguyªn .2785 .0000 .4984 .0395 .4717 .0320 .6925 .6283 §«ng Nam Bé .4388 .0024 .2003 .0000 .2256 .0000 3.2369 .0958 §ång b»ng s«ng Cöu Long .4118 .0002 .3774 .0001 .3878 .0001 .9867 .9776 5 TØnh dù ¸n Cã dù ¸n Kh«ng cã dù ¸n .8649 .3329 .6563 .0086 .6017 .0017 1.0620 .8541 6 Thµnh phÇn d©n téc TrÎ em d©n téc TrÎ em Kinh 1.0938 .5840 1.6354 .0073 1.2357 .2579 .8868 .7640 7 Giíi tÝnh cña trÎ Con g¸i Con trai 1.0127 .9108 1.1044 .4144 1.0595 .6386 1.3480 .2528 Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  11. §Æng Nguyªn Anh 71 8 Häc vÊn cña mÑ Kh«ng ®i häc Ch−a tèt nghiÖp tiÓu häc 1.5675 .0494 1.3658 .2937 2.1121 .0407 6.7767 .0031 Tèt nghiÖp tiÓu häc 2.9848 .0000 1.5287 .1436 2.9960 .0021 7.4433 .0028 Tèt nghiÖp trung häc c¬ së 2.7929 .0001 1.8766 .0433 3.6733 .0005 14.0427 .0002 Tèt nghiÖp trung häc 7.8152 .0000 2.0695 .0366 5.4323 .0000 4.2407 .0697 9 NghÒ nghiÖp cña cha N«ng, l©m, ng− nghiÖp C¸n bé qu¶n lý 1.1764 .6384 .7680 .4389 .7484 .3888 .6947 .6421 Phi n«ng 1.2124 .4636 .7423 .2433 1.0102 .9674 .8191 .7224 Bu«n b¸n, dÞch vô .7810 .2672 .6704 .0879 .7407 .1903 1.0893 .8652 NghÒ kh¸c 1.3477 .5460 .3471 .0088 .4926 .0777 1.4279 .7145 10 Thø tù sinh cña trÎ Con ®Çu lßng Con thø hai .7264 .0433 1.0958 .5922 1.0395 .8220 1.8590 .0826 Con thø ba 1.1492 .4760 1.0215 .9168 .9306 .7282 .5635 .1747 Con thø t− trë lªn .9790 .9256 .6982 .0333 .4773 .1214 .2136 .6950 11 Th¸ng tuæi cña trÎ .9748 .0000 1.0240 .0092 1.0050 .5845 1.0185 .1902 12 Mong muèn sinh con Muèn cã ngay lóc ®ã Muèn cã muén h¬n .9753 .8810 1.0595 .7446 1.1667 .3834 1.1205 .7567 Kh«ng muèn cã con .7770 .2077 .6196 .0290 .6640 .0697 1.8642 .1604 13 T×nh tr¹ng di c− Kh«ng di chuyÓn n«ng th«n Kh«ng di chuyÓn thµnh thÞ 1.1024 .7331 1.5142 .1264 1.3748 .2304 .9538 .9430 Di chuyÓn ®« thÞ - ®« thÞ 1.5615 .2516 1.5369 .2305 1.3862 .3495 .8117 .8243 Di chuyÓn ®« thÞ - n«ng th«n .5215 .0254 1.7046 .1112 .6185 .1867 2.3616 .3062 Di chuyÓn n«ngth«n- ®«thÞ 7.5140 .0037 .9647 .9231 1.1810 .6528 2.1483 .2870 Di chuyÓn n«ng th«n - n«ng th«n 1.0155 .9066 1.0439 .7646 1.0908 .5476 1.4450 .2089 H»ng sè 1.4120 .0010 -.2848 .5706 -.7686 .1561 -1.557 .1188 N [gia träng] 1768 1199 1199 343 Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  12. 72 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... §óng víi dù ®o¸n, ¶nh h−ëng cña khu vùc ®Þa lý lµ rÊt m¹nh ®Õn ch¨m sãc trÎ. TrÎ em c¸c tØnh ®ång b»ng s«ng Hång cã ®iÒu kiÖn phßng chèng bÖnh tËt tèt nhÊt, trong khi trÎ ë §«ng Nam Bé cã ®−îc kh¸m ch÷a bÖnh khi ®au èm cao nhÊt. So víi hai khu vùc nµy, c¸c vïng ®Þa lý kh¸c ®Òu yÕu kÐm h¬n trong ch¨m sãc søc kháe trÎ em. T¹i c¸c tØnh cã dù ¸n D©n sè-søc kháe gia ®×nh, c«ng t¸c tiªm chñng phßng bÖnh vµ sinh ®Î t¹i c¬ së y-tÕ kÐm h¬n so víi c¸c tØnh kh«ng cã dù ¸n, mÆc dï kh¶ n¨ng trÎ ®−îc ®iÒu trÞ bÖnh khi ®au èm lµ nh− nhau gi÷a c¸c tØnh nµy. Nh− vËy, ®iÓm yÕu kÐm nhÊt t¹i c¸c tØnh cã dù ¸n lµ c«ng t¸c tiªm chñng. Dù ¸n D©n sè-Søc kháe gia ®×nh cÇn t¨ng c−êng ®Çu t− nguån lùc, triÓn khai c¸c m« h×nh y tÕ c¬ së nh»m n©ng cao kh¶ n¨ng ®Ò kh¸ng, tiªm chñng phßng bÖnh cña trÎ em ë c¸c tØnh triÓn khai dù ¸n. Phï hîp víi gi¶ ®Þnh, trÎ em ng−êi Kinh ®−îc tiªm chñng ®Çy ®ñ h¬n trÎ d©n téc. HÖ sè ßi ®Æc biÖt cao vÒ tiªm ®ñ liÒu v¾c-xin ®èi víi nhãm trÎ em Kinh. Tuy nhiªn, hµnh vi kh¸m ch÷a bÖnh cho trÎ lµ nh− nhau gi÷a c¸c nhãm d©n téc. KÕt qu¶ thu ®−îc ph¶n ¸nh thùc tr¹ng ®iÒu trÞ theo kinh nghiÖm vµ tù thuèc thang qu¸ phæ biÕn ë ViÖt Nam. C¸c ®Æc ®iÓm c¬ b¶n kh¸c cña trÎ còng cã ¶nh h−ëng nhÊt ®Þnh ®Õn hµnh vi ch¨m sãc cña gia ®×nh. NhiÒu ph¸t hiÖn thu ®−îc qua kÕt qu¶ kh¶o s¸t: trÎ em trong gia ®×nh ®«ng con (lµ con thø t− trë lªn) ®−îc tiªm phßng Ýt h¬n nhiÒu so víi c¸c gia ®×nh hai con. TrÎ ®Çu lßng Ýt ®−îc tiªm phßng uèn v¸n s¬ sinh. Víi kÕt qu¶ thu ®−îc, cã thÓ thÊy r»ng nguy c¬ nhiÔm uèn v¸n, thËm chÝ tö vong cao h¬n ë nhãm trÎ ®Çu lßng.4 Nh− vËy, c«ng t¸c tuyªn truyÒn vËn ®éng, t¹o dÞch vô thuËn tiÖn cho phô n÷ s¾p lµm mÑ ®−îc tiªm phßng ®Çy ®ñ sÏ rÊt cã ý nghÜa nh»m h¹ thÊp tai biÕn s¶n khoa vµ tö vong s¬ sinh. KÕt qu¶ còng cho thÊy c¸c tr−êng hîp trÎ sinh ra kh«ng mong muèn Ýt ®−îc tiªm phßng vµ ch¨m sãc ®Çy ®ñ. Nh− vËy ®¸p øng tèt h¬n nhu cÇu tr¸nh thai sÏ kh«ng chØ gãp phÇn thùc hiÖn môc tiªu gi¶m sinh mµ cßn gióp c¶i thiÖn søc kháe trÎ em. Häc vÊn cña ng−êi mÑ chi phèi m¹nh mÏ nhÊt ®Õn viÖc phßng vµ ch÷a bÖnh cho con c¸i. Phï hîp víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña quèc tÕ, chóng t«i quan s¸t thÊy t¸c ®éng thuËn chiÒu cña häc vÊn cña mÑ ®Õn ch¨m sãc søc kháe trÎ em, tõ tiªm phßng ®Õn ®iÒu trÞ. Mèi t−¬ng quan håi quy nµy thÓ hiÖn rÊt râ liªn hÖ tuyÕn tÝnh, tøc lµ cÊp häc cña mÑ cµng cao th× ®øa trÎ cµng ®−îc ch¨m sãc b¶o vÖ tèt h¬n. T¸c ®éng cña ®Þa bµn c− tró (n«ng th«n hay thµnh thÞ) ®−îc xem xÐt th«ng qua biÕn sè di d©n v× biÕn sè nµy ph¶n ¸nh ®ång thêi n¬i c− tró. NhiÒu nghiªn cøu quèc tÕ ®· cho thÊy trÎ em gÆp nhiÒu bÊt lîi khi nhËp c− vµo c¸c thµnh phè (vÝ dô xem Brockerhoff, 1995). KÕt qu¶ ph©n tÝch cña chóng t«i cho thÊy nhËp c− chØ lµm gia t¨ng x¸c suÊt tiªm phßng uèn v¸n s¬ sinh trong khi c¸c ¶nh h−ëng kh¸c lµ kh«ng ®¸ng kÓ. Song trÎ nhËp c− ®« thÞ kh«ng v× thÕ mµ ®−îc tiªm ®ñ c¸c lo¹i v¾c-xin còng nh− ch¨m sãc khi ®au èm. Do kh«ng thuéc diÖn qu¶n lý trong c¸c ch−¬ng tr×nh ch¨m sãc søc kháe t¹i ®Þa bµn ®« thÞ nªn trÎ em di c− bÞ thiÖt thßi. KÕt qu¶ thu ®−îc phï hîp víi kÕt qu¶ nghiªn cøu chuyªn biÖt vÒ di d©n vµ søc kháe sinh s¶n ë ViÖt Nam t¹i cïng thêi ®iÓm n¨m 1997. NhËn xÐt kÕt luËn MÆc dï c«ng t¸c b¶o vÖ vµ ch¨m sãc trÎ em ngµy nay kh«ng chØ lµ bæn phËn cña tõng gia ®×nh mµ cßn lµ tr¸ch nhiÖm cña toµn x· héi, song trong mèi t−¬ng quan ®ã vai trß cña gia ®×nh vÉn lµ chñ ®¹o. Chñ ®Ò ®−îc quan t©m trong nghiªn cøu nµy lµ sù s¾p xÕp tæ chøc cuéc sèng gia ®×nh, ®−îc quy ®Þnh tr−íc hÕt bëi cÊu tróc hé, ®· cã t¸c ®éng nh− nµo ®Õn viÖc ch¨m sãc søc kháe trÎ em. 4 §Ó phßng chèng uèn v¸n mét c¸ch ®Çy ®ñ, phô n÷ cã thai cÇn tiªm hai mòi phßng uèn v¸n. ChØ trong tr−êng hîp ®· tõng tiªm trong lÇn mang thai tr−íc, lÇn mang thai tiÕp theo cã thÓ tiªm mét mòi. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn
  13. §Æng Nguyªn Anh 73 KÕt qu¶ ph©n tÝch hai biÕn vµ ®a biÕn chØ ra r»ng, hé gia ®×nh më réng cã lîi thÕ ®¸ng kÓ ®èi víi ch¨m sãc søc kháe cho trÎ. H×nh th¸i tèi −u nhÊt lµ gia ®×nh më réng víi sù cã mÆt cña ng−êi mÑ cïng víi thµnh viªn n÷ tr−ëng thµnh cïng chung sèng trong hé. Sù cã mÆt cña ng−êi phô n÷, nhÊt lµ ng−êi mÑ lµ kh«ng thÓ thiÕu trong cuéc sèng cña trÎ em. C¸c ph¸t hiÖn nghiªn cøu cßn cho thÊy sù cã mÆt cña «ng, bµ quan träng h¬n nhiÒu so víi sù cã mÆt cña ng−êi cha trªn b×nh diÖn phßng chèng bÖnh cho trÎ. Ng−îc l¹i, hé gia ®×nh cã nhiÒu nam giíi lµ mét bÊt lîi ®èi víi ch¨m sãc trÎ. Cã thÓ nãi lo¹i h×nh gia ®×nh cã ®Æc ®iÓm phï hîp cho ch¨m sãc søc kháe trÎ em vÉn mang nhiÒu nÐt cÊu tróc truyÒn thèng víi sù cã mÆt cña nhiÒu thÕ hÖ vµ thµnh viªn cïng chung sèng. Kh«ng Ýt c¸c nghiªn cøu quèc tÕ ®· nhËn ®Þnh r»ng gia ®×nh truyÒn thèng víi cÊu tróc më réng lµ thiÕt chÕ quyÒn lùc h¹n chÕ sù tù do cña ng−êi mÑ vµ ¶nh h−ëng ®Õn phóc lîi cña trÎ em, trong ®ã cã vÊn ®Ò søc kháe (Caldwell, 1979; Caldwell vµ Caldwell, 1993; Doan vµ Bisharat, 1990). Quan ®iÓm nµy kh«ng hoµn toµn ®óng víi thùc tÕ x· héi ViÖt Nam bëi so víi gia ®×nh h¹t nh©n, trÎ em trong c¸c hé gia ®×nh më réng tiªm phßng ®Çy ®ñ h¬n còng nh− ®−îc kh¸m ch÷a bÖnh nhiÒu h¬n. C¸c bËc «ng, bµ víi bÒ dµy kinh nghiÖm cña m×nh ®· gióp søc rÊt nhiÒu trong viÖc nu«i d¹y, ch¨m sãc trÎ, gãp phÇn t¨ng c−êng tÝnh n¨ng ®éng cña ®êi sèng gia ®×nh hiÖn nay. Sù cã mÆt cña «ng bµ lµ mét thuËn lîi chø kh«ng ph¶i lµ trë ng¹i. §−¬ng nhiªn, kh«ng thÓ kh«ng thÊy nh÷ng xung ®ét, m©u thuÉn mµ nhiÒu gia ®×nh ngµy h«m nay ®ang tr¶i qua. Quan hÖ truyÒn thèng gi÷a mÑ chång vµ nµng d©u cµng kh«ng ph¶i lóc nµo còng thuËn buåm xu«i giã, song còng cÇn nhËn thÊy r»ng cÊu tróc hé gia ®×nh víi sù cã mÆt cña «ng bµ vµ ng−êi mÑ lµ mét thuËn lîi cÇn ®−îc khuyÕn khÝch trªn b×nh diÖn ch¨m sãc søc kháe trÎ em. KÕt qu¶ ph©n tÝch trong bµi viÕt nµy còng hµm chøa r»ng chóng ta cÇn dù ®o¸n nh÷ng biÕn ®æi trong cÊu tróc vµ tæ chøc gia ®×nh theo thêi gian còng nh− ¶nh h−ëng cña nã ®Õn phóc lîi trÎ em. MÆc dï trªn thùc tÕ kh«ng cã mét h×nh mÉu gia ®×nh lý t−ëng song víi xu h−íng gi¶m sinh, di c− n«ng th«n-®« thÞ vµ giµ hãa d©n c− ®ang diÔn ra hiÖn nay, cïng víi nh÷ng ¶nh h−ëng tÊt yÕu cña lèi sèng hiÖn ®¹i mµ thanh niªn ngµy nay ®ang theo ®uæi, nhu cÇu ®−îc ch¨m sãc, b¶o vÖ cña trÎ em cµng khã cã thÓ ®−îc ®¸p øng. Gia ®×nh ViÖt Nam ngµy cµng cã xu h−íng chuyÓn ®æi tõ cÊu tróc më réng sang lo¹i h×nh h¹t nh©n hai thÕ hÖ. Trong t−¬ng lai gia ®×nh ViÖt Nam sÏ cã quy m« nhá h¬n, Ýt con h¬n, song tr¸ch nhiÖm ch¨m sãc ng−êi cao tuæi l¹i trÜu nÆng h¬n. G¸nh nÆng phô thuéc ®ã kh«ng thÓ ®Æt lªn vai nh÷ng ng−êi tr−ëng thµnh ngµy cµng mang tÝnh di ®éng cao, tho¸t ly gia ®×nh ngµy cµng nhiÒu th«ng qua di d©n. Trong bèi c¶nh ®ã sù hç trî cña bè mÑ ®èi víi con ch¸u còng sÏ lµ ®iÒu kh«ng dÔ dµng thùc hiÖn. Cã thÓ nãi trong thêi gian tíi, chóng ta cÇn dù b¸o vµ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña suy gi¶m møc sinh ®Õn phóc lîi gia ®×nh. MÆc dï c¸c yÕu tè vÜ m« nh− khu vùc, ®Þa bµn c− tró còng chi phèi ®iÒu kiÖn vµ c¬ héi sèng ®èi víi cuéc sèng gia ®×nh, song ph¶n øng vµ lîi thÕ mµ tõng hé gia ®×nh cã ®−îc l¹i tïy thuéc vµo ®Æc ®iÓm cÊu tróc cña nã. Mèi liªn hÖ gi÷a cÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em cÇn ®−îc tiÕp tôc t×m hiÓu trong nh÷ng nghiªn cøu tiÕp theo. C¸c nghiªn cøu tíi ®©y cÇn lµm râ ®iÒu kiÖn kh¸ch quan gióp gia ®×nh cã thÓ thùc hiÖn tèt nhÊt chøc n¨ng nu«i d¹y, b¶o vÖ vµ ch¨m sãc trÎ em. Song, ®iÒu quan träng lµ sè liÖu thu thËp qua c¸c cuéc ®iÒu tra quèc gia cÇn cã ®−îc th«ng sè trùc tiÕp vÒ søc kháe trÎ em. VN-DHS97 mÆc dï ®· gióp cã ®−îc mét sè th«ng tin cÇn thiÕt nh−ng kh«ng bao gåm c©n nÆng vµ chiÒu cao cña trÎ nªn ®· h¹n chÕ lín ®Õn kh¶ n¨ng sö dông cña sè liÖu. Cuéc kh¶o s¸t còng kh«ng cho phÐp x¸c ®Þnh ®−îc c¸c quan hÖ th©n téc ngoµi hé gia ®×nh còng nh− t×m hiÓu t×nh h×nh trÎ Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn
  14. 74 CÊu tróc hé gia ®×nh vµ søc kháe trÎ em: nh÷ng ph¸t hiÖn ... em trong nh÷ng gia ®×nh thiÕu v¾ng ng−êi mÑ.5 Chóng ta ®Òu biÕt r»ng c¸c quan hÖ hä hµng cã ¶nh h−ëng m¹nh mÏ ®Õn cuéc sèng gia ®×nh ng−êi ViÖt Nam. C¸c mèi quan hÖ liªn gia chi phèi vµ trong nhiÒu tr−êng hîp quyÕt ®Þnh cuéc sèng cña c¸c thµnh viªn. Do ®ã, cÇn cã nh÷ng sè liÖu ®iÒu tra chuyªn biÖt nh»m x¸c ®Þnh c¸c quan hÖ v−ît qu¸ khu«n khæ hé gia ®×nh. Mét trong nh÷ng ®Þnh h−íng míi vÒ ph−¬ng ph¸p thu thËp sè liÖu hiÖn nay lµ tiÕn hµnh kh¶o s¸t qu¸ tr×nh sèng cña hé gia ®×nh (sinh, tö, h«n nh©n, di c−) vµ kÕt nèi c¸c sè liÖu ®ã víi nh÷ng chØ b¸o phóc lîi gia ®×nh, bao gåm ch¨m sãc søc kháe trÎ em. §i tr−íc chóng ta, c¸c n−íc In®«nªxia vµ Malayxia ®· lµm nh− vËy. Hy väng r»ng c¸c kÕt qu¶ thu ®−îc qua nghiªn cøu sÏ t¹o c¬ së cho viÖc t×m hiÓu tæng hîp vµ ®Çy ®ñ h¬n vÒ vai trß vµ cÊu tróc hé gia ®×nh trong ®êi sèng x· héi ViÖt Nam. Tµi liÖu tham kh¶o: 1. Andersen, R. 1968. A behavioral model of families’use of health services. Research Series Paper No. 25. Center for Health Administration Studies, University of Chicago: Chicago. 2. Brockerhoff. M. 1995. “Child survival in big cities: the disadvantages of migrant” Social Science and Medicine, 40(10) 3. Caldwell, J.C. 1979. "Education as a factor in mortality decline: An examinantion of Nigerian data" Population Studies 33(3):395-413. 4. Caldwell, J.C. and P. Caldwell. 1993. “Roles of women, families, and communities in preventing illness and providing health services in developing countries” pp. 252-271 in The Epidemiological Transition: policy and planning implications for developing countries (ed.) by Gribble, J.N. and S. Preston. National Academy Press, Washington, D.C. 5. Cleland, J.G. and J. K. Van Ginneken. 1988. “Maternal education and child survival in developing countries: the search for pathways of influence” Social Science and Medicine 27(12): 1357-1368. 6. GSO (General Statistical Office). 1995. Major Findings, Vietnam Intercensal Demographic Survey 1994: Hanoi. 7. NCPFP (National Committee for Population and Family Planning). 1999. Vietnam: Demographic and Health Survey 1997: Hanoi. 8. UNICEF (United Nations Children Fund). 1998. The State of the World's Children. Oxford and New York: Oxford University Press. 5 §©y lµ nh−îc ®iÓm chung cña sè liÖu ®iÒu tra Nh©n khÈu häc vµ Søc kháe v× chØ pháng vÊn c¸c hé gia ®×nh cã Ýt nhÊt mét phô n÷ trong tuæi sinh ®Î. Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

AMBIENT
Đồng bộ tài khoản