intTypePromotion=1

Nghiên cứu giá trị con cái ở gia đình: Một số vấn đề lý luận

Chia sẻ: Năm Tháng Tĩnh Lặng | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:11

0
38
lượt xem
6
download

Nghiên cứu giá trị con cái ở gia đình: Một số vấn đề lý luận

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết khái quát một số quan điểm lý thuyết vận dụng cách tiếp cận giá trị con cái để tìm hiểu những chiều cạnh , diễn biến và các yếu tố tác động đến quá trình nhân khẩu học ở gia đình và xã hội. Tác giả cho rằng các nghiên cứu về chủ đề này đã góp phần kiểm định mức độ tin cậy của các luận điểm về “giá trị con cái”, thể hiện qua chức năng tái sinh sản xã hội của cha mẹ và quan hệ tương hỗ giữa cha mẹ và con cái trong gia đình.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nghiên cứu giá trị con cái ở gia đình: Một số vấn đề lý luận

  1. Nghign ci5u Gia d i n h v^ Gi6i S^ 3 -2012 Nghien ciiu gia trj con cai d gia flinh: Mpt so van Oely iuan Ngo Thj Tuan Dung Vifin Gia dinh va Gift Tdm tat: Bai viet khai quat mot so' quan diem ly thuye't v&n dung each ti§'p can gia tri con cai de tim hieu nhiing chilu canh, dien bien va cac yeu to' tac dong den qua trinh nhSn khau hoc b gia dinh va xa hoi. Tac gia cho rang cac nghien ciiu ve chii de nay da gop ph^n kiem dinh miic do tin cay cila cac luan diem ve "gia tri con cai", the hien qua chile nang tai sinh san xa hoi cua cha me va quan he tifdng ho giiia cha me va con cai trong gia dinh, Trong boi canh xa hoi Viet Nam dang chuyen doi, viec tim hiiu cd SCl ly lu&n va each van dung tiep can "gia tri con cai" g^n v6i viec phan tich cac ye'u to' tac dong nhu dieu kien kmh tg' - xa hoi, giao due, dac diem va chinh sach phiic ldi nha nudp, v.v, se giiip nh&n dien ro hdn ve hon nhan - gia dinh, xu hxldng nhan khau hoc, quan he lien the he va quan he gi6i 6 gia dinh va xa hgi. Tif khoa: Con cai; Gia dinh; Gia tri con cai; Ly thuylt ve gia tri con cai. 1. Dat van de TCr xa xua va cho den ngay nay, h6n nhSn - gia dinh vSn dugc coi la gia tri CO tfnh phd quat d moi xa h6i. Gia tri con cai vSn dupc de cao a cac gia dinh va thircmg g^n bo chat che voi ni^m tin, thai dfi vl h6n nhan - gia dinh, vi x6n tuc giong noi, hoac nghi 16 van hoa va an sinh xa h6i.
  2. 4 Nghidn ciJru Gia dinh vi Gidl. Quy^n 22, s o 3, tr. 3-14 l.uan hiin v6 chi'nh sikh xfi hOi gfln v6'\ qud trinh di6n bie'n nhan khiu luK- vii gia dinh. ctk nghJCn ciru nudc ngoai thudng bat d5u tiJr nghifin cihi vC nhu i.iiii. clAng co, mSu hinh h6n nhfln, sinh dd - k^hoach h6a gia dinh, qunn hO tucmg tiic giOa cJic ihi^ he trong gia dinh. h6 trg an .sinh cho ngucfi t;io moi 6 iinn doan cuft'i ddi. v^ phfln tfch Ihco timg giai doan chu trinh .stfng cua gia dinh, Moi quan tflm chi'nh 1^ tflp trung tim hi^u v6 di^n bi^n, dac didm, y^u t6 tdc (long li'ti ciit qua trinh chuydn tiC'p dfln sft' trong hiftn dai h6a vii cftng nghiep hoa Irong nhuiig thflp ki gfin day. Cu thd, su chuydn d6i manh me tir mft hinh gia dinh xa hfti truydn thftng la "sinh de nhidu - li le tiJr vong cno". s.uig ni6 hinh gia dinh "'sinh dc thffp - ti 16 tir vong giam. dac biSt g>ln chat V('ii muc tiOu giam d
  3. Ngo Thi Tuan Dung 5 de Kaa. 1987; dan theo Caroline Foster, 2000). Quan didm ly thuyfi't kinh tfi hpc vi mft vd gia dinh nhu Leibefislein (1957), pecker (1981) va cac tac gia khac chuydn tir khudn khd kinh tfi' hpc truydn thd'ng sang 1^ giai vd linh vuc "xuc cam" cua hft gia dinh, vd sir chpn lua - trao ddi va cac hanh v'l hpp ly/bfl't hpp ly trong hoat dftng sinh san va tifiu diing cua hft gia dinh. Theo dd, cdc tac gia tflp trung tim hidu ve nhiing chi phi va Ipi ich true tifi'p va gian tifi'p mfl con eai dem lai, nhung dieu kifin ngudn lue sin cd ciia cha me... nhim dat dupe quy mft gia dinh nhu mong mud'n. Quan didm ly thuyfi't tflm ly hpc tim hidu vd nhu ciu, dftng ca, qua trinh sinh san va hanh vi nhan khiu hpc d gia dinh. Theo dd, khai nifim "gia tri eon cai" da dupc sir dung dd 1^ giai nhirng khae biet va thay ddi xa hfti dft'i vdl va'n dd sinh san (xu hudng nhu elu, ddng ea, hanh vi duy tri ndi gift'ng, nudi day con cai...), gin lien vdi nhung dSe didm quan hfi vp ehdng, quan he lifin the' hfi d gia dinh. 3. Ve khai niem "gia tri con cai" cf gia dinh Thuc tfi', khai nifim "gia tri eon eai" (Value of children-VOC) xuat hifin tir thap ki 70 cua thfi' ky XIX nhu mdt each tie'p can tflm \^ hpc, dupc nghien euu va van dung nhim tim hidu ve eae qua trinh nhan khau hpe d gia dinh (Nauk va Yi, 2007). Khai niem "gia tri con cai" xua't hifin Iln dau trong cftng trinh cua tac gia Hoffman va Hoffman (1973) va dupc van dung de do ludng thuc nghifim eae quye't dinh va hanh vi sinh san, trong do cd tinh dfi'n nhiJng tac dpng cua cac ye'u td van hda - xa hdi khac nhau de'n cac quyfi't dinh va hanh vi sinh san cua cac cap vp chdng. Tie gia Hoffrnan dinh nghia: "Gia trj con cai lifin quan dfi'n nhung chlJc nang ma con cai cd thd dam nhifim hoac nhOtig nhu ciu ma con cai cd thd dap ling cho cha me d gia dinh". Dae bifit, theo tac gia, dd giai thich vd nhu ciu, dpng ca sinh san, cin xem xet ky nhihig ky vpng ma cha/me (hoac cha/me tidm nang) thudng "td'i da hda" vd gia tn cua con cai, thd hien qua vific cha me cfln nhic, tinh toan khi mang thai va sinh con. Tifip cfln eua Hoffman cd anh hudng manh me trong nhiing nam 1970 va 1980 khi cae nha nghifin eiiu van dung dd ly giai vd nhiing nguyfin nhfln chu quan thiic day xu hudng va quy mft sinh de cao, cung nhu iam rd mpt sd yeu tft' tac dftng Iam bien ddi miic sinh d cae gia dmh trong qua trinh hifin dai hda va phat tridn. De ly giai ve nhung dftng ca, quyfi't dinh va hanh
  4. b Nghl&n ciiu Gia dtnh vh Gi6t. Quyen 22, so 3, tr. 3-14 vi sinh san cua con ngudi, bfin canh vific xem xdt cic yfi'u td. dac didm cua ca nhan ngudi cha. ngudi me vl hoin canh gia dinh, cin chii trpng tim hidu cie yfi'u td vfln hda vfl Idng ghdp yfi'u id vfln hda vao nhung ydu td "khflch quan" khac nhu didu kien kinh tfi'. cac chuin muc xa hdi, tam ly, tdn gido.., trong do. yfi'u lft tflm li? dupe eoi 1^ then chft't trong cac quyfi't djnh sinh dd ciia cha me, "Gia tri con cdi" dupc su dung nhu la bie'n sft do ludng trung tam a cip dd cd nhfln (cha/me hoflc cha/me dan thfln). Dflc bifit, "gid tri con cdi" dupc cam nhfln theo quan didm cua cha me va dupc dat trong mdi quan hfi bfl't can xihig giOa cha me - con cdi. NghTa 1^, cha me cd thd tu nguyfin chpn lua hoac khftng chpn lira (hpp ly hoac khdng hpp ly) dd tham gia vao mft'i quan hfi nay (sinh con, khftng sinh con, nhfln eon nufti...), hoac cha me cd thd dan phuang chpn lua vific sinh eon ngoai gia thu (lam cha/me dem than.,,), v v Theo dd, vific vfln dung each tifi'p cfln "gid tri eon cdi" se eho phep tim hidu "khoang trftng" nay d d p dft ca nhfln. "Gia tri eon edi" chinh la yfi'u td true tifi'p, ed vai trd chi phdi ddng ca va quyfi't dinh sinh con (sd lupng va thdi difi'm sinh con) cCia cha me. "Gia tri con edi" eung dupc sir dung nhu mdt ehi bao quan trpng dd phdn tich vii du bdo vd xu hudng hftn nhfln, nhfln khiu hpc, gia dinh, vd mong mud'n, dd tudi lap gia dinh cua thanh nifin, vd cdc chpn lua, quyfi't dinh sinh san, thdi didm sinh san, sd lupng eon cdi, \'a'n dd lam cha. me cung nhu dac diem quan he eha me - con cai, quan hfi gidi \ a quan he lien thd hfi dgia dinh. Khdi niem va tifip cfln "gid tri eon cai", sau dd, dupc xem \ei. phdn tich va bd sung vao ly ihuydl xa hdi dai cuang nhim ldm ro nhung didm khac bifit lifin vfln hda trong quan hfi tucmg tac giua cac thfi'hfi d gia dinh. Tie'p dd, mftt sd tde gia khac da bd sung va khie phue nhiing han chd ly thuyfi't va dua tie'p cfln "gia tri con cai" vao ly thuyfi't xa hdi dai cuang vd chiie nflng tdi sinh san d gia dinh. Trfin eo sd dd, cae nha nghifin ciiu tim each ly giai nhiing didu kifin, nguyfin nhan va phucmg thiie khie'n con edi CO thd trd thanh nhiJng yfi'u td true tifi'p trong chiic nang tdi sinh san xa hfti eua eha/me (hoac cha/me tidm ndng). 4. Nhufng chieu canh cau tmc "gia tri con cai" "Gia tri con cai" cd the dupc phfln loai, do ludng theo nhdm gid tri vdt chii (con cai hft trp kinh tfi', lao dftng, thu nhflp...) va gia tri phi vflt ehIt (tflm ly, tinh thin, duy tri tinh thin doan kfi't, tuong hft lifin thfi' hfi b gia dinh...).
  5. Ngo Thi Tuan Dung 7 Phan loai sdm nhfl't vd cac dftng ca hanh vi sinh san dupe tae gia Liebienstein (1957, 1974. dfln theo Klein va Eekhard. 2007) dua ra, trong dd phfln tich "gia tri con cdi" gin chat vdi mire dft tifiu diing, thu nhflp va an sinh d hft gia dinh. Gia tri eon cdi dupc gin vdi vice dam bao an sinh tudi gia eiia cha me. Vi du, tae gia Shultz (1974) nhfln djnh ring con cdi chi'nh la ngudn vft'n eiia ngudi ngheo. dae bifit d cac nudc ndng nghifip ngheo, ncfi ehua ed hfi thdng an sinh xa hpi diy du va toan difin. C) eae nudc nay. quy mft gia dinh thudng la kha Idn va eon cai \'fln dupc coi nhu "yfi'u tft bao hidm" cho tuang lai theo quan nifim "ddng eon, nhidu eiia, nhidu lao dftng" hay "la ciia dd danh". Cha me thudng ky vpng dupe sd'ng chung vdi il nhfl't la mftt diia con va cd dupe su trp giiip cin thifi't vd vflt cha't, tinh cam cua con cai khi budc vao tudi gia,.. Ngupc lai, vific dam bao ehfi dp huu trf cd tuong quan kha ehat die vdi xu hudng giam sinh va giam quy mft gia dinh d cac nudc kinh te phdt tridn Tac gia Nauk va Kolmann (1999) phan bifit chieu canh gia tri "tflm ly - linh cam" (menial-affection) va "thda dung/thue lpi kinh tfi" (economic utility) eiia eon edi. Tac gia Klein va Eekhard (2007) phfln loai va do ludng mdt sd chi bao vd gia tri con cai, xet tren khia eanh dp lue ma vifie sinh de va nudi day con cai cd thd gfly ra cho eha me (ganh nang vd Ihdi gian, vd lai ehinh, vd quan hfi tucmg tde giira ngudi eha va ngudi me); cac chi phi ca hfti lifin quan dfi'n tim kifi'm/duy tri vific lam - thu nhflp cua cha me; ede gia tri tam ly - tinh thin ma con cdi mang lai; gid tri ihuc Ipi cua con cdi de eha me nucmg tua khi tudi gia (cac bieu hien, hanh vi hd trp, giiip dd vat cha't. kinh te thuc tfi") va nhiJng khac biet gidi . Ngoai ra. gid tri "dflc bifit" cua con cai cdn thd hien d ehd chiing cd thd cung cd va lam gia tang su dn dinh/khdng dn dinh cua ede quan he hdn nhfln - gia dinh, dae bifit d cac xa hdi hifin dai hda, khi ti lfi li hdn ngay cang tflng manh. Mdt sd nha nhan khiu hoe dd cflp dfi'n tim quan trpng va mft'i lifin hfi giiia vific sinh con va viec cam nhdn y nghTa cupc sftng khi dupe lam cha me. Hanh phiic la dftng luc quan trpng khifi'n ngudi ta di ldi quye't dmh sinh con, de cai. Cd con hay khdng cd con, mat khac, cung dupc coi la edeh thiic ea ban dfi con ngudi dat ldi trang ihdi vifin man hodc ngupc lai. Quan diem tifi'p edn kinh tfi' hpe va hanh phiic nghifin cliu va do ludng miie dp Ihda dung cua eon cai, gin vifie ed con cai (con trai, gdi) vdi miic
  6. 8 Nghidn ctiu Gia dinh vd Gidi. Quydn 22, so 3, tr. 3-14 dp cam nhan hanh phuc cua eha me (Friedman, Hector vh Karazari, 1994), qua dd, xem xdt vd nhung anh hudng (tidm ndng hoac thuc tfi") ciia con cdi dft'i vdi cam nhfln hanh phtic ciia cha mc, su hy sinh, ldng vi tha cua eha me dfti vdi con cdi. Quan didm ndy cung If giai nhung nhu elu vd vin dd dat ra khi m6i thanh nifin "trd thanh" hoac "dupc lim cha/me", nhiing chuydn dfti vai trd trong chu trinh sftng cua cd nhan, nhiing quydn lpi, bdn phfln vd trdeh nhifim ldm eha me, su sinh san cd phii hpp. dap iing hay khftng dip ling dupc nhiing ky vpng, chuin muc cua ddng ho, eOng ddng, xa hfti. Tdc giii Becker (1981). lii gde dp 1^ thuydt kinh tfi hpc vi mft vd gia dinh, eho ring thanh nifin quyfi't dinh tidn tdi hftn nhfln. sinh eon diu I6ng hoac sinh cdc con tifi'p theo. Id do hp - vdi tu edeh Id ngudi eha/me tidm nflng (hoflc cha/me thuc tfi") - t h u ^ g quan nifim, ky vpng ring minh .se dat dupe v! thd tft't hon, hanh phiie han hifin tai sau khi quyfil djnh nay dupc thuc hien Theo dd, nhin tir gde dft kinh tfi hpc, nfi'u con cdi dupc coi la "cdc hang hda tifiu diing", thi theo le thudng, cha me thudng mong mdi se thu dupe nhieu lpi ich (utility) lir vific sinh ra eon. Tuy nhifin, theo tdc gia nay, cung chfnh gia dinh lai la nai thudng cd nhiing quydt dinh hoflc hdnh vi diu tu kinh tfi khdng phai luc nao cung lufln thu theo Iftgic "su lua chpn xa hfti hodc hanh vi irao ddi hpp ly". Id ndi nhidu quyfit dinh sinh san dupc coi la "cam tinh, tu nhifin hodc phi ly". Tinh thucmg yfiu, Idng vj tha ciia cha me dft'i vdi con cdi la vft bd bfin. Cha me nft lire diu tu thdi gian, cdng siic, tidn eua nudi day eon cdi irudng thanh, dd sau dd, chiing bay eao va rdi xa khdi vdng tay cua cha me, va didu nay ihudng dupc eha, me coi Id su thdnh cftng. man nguyfin, hanh phiic. Tde gia khae (Coleman, 1990) cho ring con cdi ddng vai trd nhu mdt yfi'u td san xufl't tidm nang quan trpng dd hifin thuc hda chiic nflng tai sinh san xd hfti eua eha me. O mfii quyfi't djnh sinh san, cdc yfi'u id cfl'u tnic xa hfti cd tuang tac manh me vdi quan nifim gia tri eon edi cua mfti ngu(lrt eha/me va nhim nflng cao hanh phiie vh vi thfi'xa hdi ciia cha/me. Vdi tu each nhu mftt yfi'u tft sdn xud't. hifiu sufl't cua con edi (children efficiency) se phu ihuftc rfl'i Idn vdo hodn eanh cfl'u triic ca hfti, cdc khae bifit vfln hda (nhu tri thiie, nidm lin dupc chia se Ufin thuc tfi'...), bft'i canh lich sii, vai trd chuin muc xa hfti/gidi, v.v. Cdc ydu td bifi'n ddi xa hfti nhu hifin dai hda, miic sd'ng cao, hfi thd'ng cae quy dinh, chinh sdch vd bao hidm xa hfti diy dii va dflc diem ed'u tnic thd ehd eua gia dinh vd hp hang, v.v. cd tae ddng Idm thay ddi xu hudng "gia tri eon cai" mftt cdch rd ret.
  7. Ngo Thi Tuan Dung 9 Vd nghifin cun thuc nghifim, mftt sft chidu canh chinh ciia efl'u tnic "gid tri con cai" da dupc xdc dinh va tifi'n hdnh do ludng trong khao sat vd vfl'n de gia dinh va sinh san d quy mft qud'c tfi'. Tde gia Hoffman, lit nflm 1973, dua trfin vific xem xet cdc ke't qua nghifin ciiu thuc nghifim trudc dd, da xfly dung mftt nhdm danh sdch 9 pham trii/ehi bao dd do ludng thuc nghifim vd su bifi'n ddi "gid tn eon e:ii" Tae gia khdc (Kagiskibasi, 1982, din theo Nauk vd Klaus, 2007) da xac dinh ed'u tnic ba chidu canh chinh vd "gia tri con edi", bao gdm chidu canh lam ly, xa hfti vd kinh tfi', vdi ham ^ dd Id nhiing lpi ich "da chidu" dflc bifit ma cha me ed thd ky vpng vd mong mudn nhfln dupc lir con cdi ciia minh. Ba nhdm gia tri chinh cua con eai d gia dinh dupc Ihd hifin cu thd nhu sau: Thu tihat, con cdi tao ra su thudn Ipi (comfort) cho cha me thftng qua vific chiing ddng gdp siic lao dftng, dich vu va bao hidm cho cha me nucmg tua liic tudi gia, ca d hinh thiic true tifi'p hodc gidn tie'p. Thi'fhai, con cdi cd thd lam gia tdng "miic dft tu tin xa hfti" (social esteem) eiia eha me thdng qua vific chiing cd thd gdp phin nflng cao vj thfi', tao ra &u ung hp va md rpng pham vi, khftng gian giao tie'p xa hfti.,. cho eha me. Vifie ed eon hay khong ed eon cQng ehinh Id su khdng dinh ve mtic dp quan trpng, gid tri eiia ddi sd'ng hdn nhdn - gia dinh. Idm tang them su iing hp xa hfti trong mft'i quan he giua vp ehdng va hp hang ndi ehung, ddc bifit Id cLing cd vi thfi xa hfti cua ngudi phu niJ (nghTa Id thue hifin "cdi gpi Id "thifin ehiic lam me") d gia dinh. Thic ba, eon cdi ed the Id ngudn cung ndng lupng "cam xiic" ddi dao (vdi nhiing cung bdc linh cam, miic dft thang tram khdc nhau), la chat kfch thi'eh id (affect, stimulation) lam phong phii thfim ^ nghia cufte sftng eha me thdng qua mft'i tuong tac lifin thfi hfi ca bfin trong vd bfin ngodi gia dinh. Nhin tii gde dp tfnh toan ehi phi, nhiing diu tu (true tifi'p va gidn tifi'p) cua cha me eho eon cai (costs of children) la yfi'u td bd sung eho tie'p edn "gia tri con cdi" (AIFS, 2008). Ben canh nhiing ddng co, nhiing nhdn id kich thi'eh, hoflc nhiing "dp lire", "rang bufic" In tang ding sau vd'n de "Iam cha me", thi ed'u tnic dftng eo hanh vi sinh de ciia eon ngudi eung dupc dinh hinh va chiu anh hudng manh me bdi mdt sd cac ehi phi quan trpng. Mdt mdt, dd cd thd la nhung chi phi true tifi'p, bit ngudn tft vific chdm sdc, hd trp nudi day cho tre, va mat khdc, la nhiing chi phi eo hpi (chi phi gidn tie'p), gin vdi kha nflng tim kifi'm viec lam, hoflc thu nhap ciia cha me va mftt sd didu kien xa hpi khac... Ddc bifit, nhung chi phi co hfti khi sinh con de cai (mang thai, sinh con cd thd lam dnh hudng/giam siit siic khde, thdi gian hpe tdp, co hfti Idm viec hoac thdng tifi'n ctia cha me.
  8. 10 Nghien ciJTu Gia dinh vk Gidi. Quyan 22, so 3, tr. 3-14 dflc biei Id ngudi mc...; cac phf tdn cho nao thai ngoai y mudn; hdu qua ciia bao lire trfin ca sd gidi; phf chira in chiing vd sinh; gia tflng gdnh nflng chdm sde. gido due con cdi; v.v.) hi yfi'u td ngay edng dupe quan tdm trong cac chi'nli sdch phiic ldi xa hpi. Mftt sd nghifin ciiu phfln ti'eh v6 mft'i tuang quan giiia vific cd con (theo thir tu sinh ciia cac eon, con trai hoflc gai) va nhung anh hudng. ap luc ddi vdi cha mc d gia dinli. Vifie mang thai, sinh con, hoflc sinh con khftng nhu mong inuft'n (eon trai hoflc gai),,, cd thd "gdy ra mftt sd dp lire edng thing" dft'i vdi cha me (vd ganh nflng, lo laiig cham .sdc, vc thdi gian. tai chfnh, vd md'i quan he giii'a cha vd mc hoflc giOa cha mc va hp hang...). Do vfly, khi quyfi't djnh sinh con. cha mc thucmg cfln nhfle cac ehi phf ed hdi lifin quan den vice Idm, thu nhflp, dac bifit la sir phdt tridn nghd nghifip ciia ngudi me; cdc gid tri vd tflm ly - tinh thfln (nidm vui, ndi budn .); vd gid tri thuc Icri ciia con cdi dd cha mc dua vdo khi hp budc vao tudi gia (cac hft trp giup dd vdt chd't, kinh te' .). Vdn dung each phfln tfch nay ed thd giiip nhdn difin va Iy giai rd thfim mdt Ipi hodc bdt lpi eua vific chpn lua smh con hodc khftng sinh eon, nhihig anh hudng dfi'n vific chpn lua, quyfi't dinh hanh vi sinh san ciia ca nhdn va khuftn miu, each thirc sip xfi'p cdc quan he lifin thd hfi d gia dinh. Cdc yfi'u td nay ddng vai trd chi phdi chidu hudng giao due va ddu tu cho eon edi ciia cha me cung nhu chfl't lupng, kidu loai tucmg tdc vd hd trp giOa cdc the he d cdc giai doan khdc nhau trong chu trinh sftng ciia gia dinh. ddng thai gpi md giai phdp hodn thifin cac chfnh sach an sinh, phiic Ipi ddi vdi cdc gia dinh va cac nhdm xii hfti. "Gia tri con edi" va vfl'n dc phat trien "^ on \a hdi" dupc xem xci ca 6 pham vi gia dinh, thd hifin qua dflc difim hftn nhfln, quan hfi tuang tac giiia cha me vdi con cdi vd vice md rpng mang ludi gia dinh vdi bfin ngodi (Coleman, 1990). Vice ed eon. ft hay nhieu eon, hoflc khftng cd eon cd thd dnh hudng, lam gia tflng hoflc liim giam siit tuong tae lifin ca nhfln (miie dp ling hft. tin cfly vii tham gia cua thanh vifin gia dinh) vdi mang ludi xa hpi bfin ngoai, bao gdm hp hang, gia dinh khac, nha trudng. cdng ddng va xa hpi ndi chung. Mftt sd nghifin ethi vd gia dinh ciia Uc (Wendy Stone, 2001; AIFS, 2004, 2008) cho thfl'y nhiing cha me cd eon cai se dfi dang tham gia vdo hoat dftng ciia cftng ddng dja phuang han. Tuy nhifin, cung nay sinh nhiing nghich Iy - khifi'n vific cd eon viia la chfl't xiie tdc tfch cue, vira Id yfi'u tft can trd cha me tham gia vao cdc hoat ddng xa hdi. Chdng han, vific cha me dua con eai tham gia cae hoat dftng thd thao, giai trf, lfi hdi hoflc vific cha me cham sdc, chiia tri bfinh tdt eho eon cai.., se tao thfim
  9. Ngo Thi Tuan Dung 11 didu kifin eho cha me tifi'p xiic. trao ddi, md rdng mang ludi quan hfi xa hpi, Idm giau vd'n tri thiie, ky ndng. thiic diy cdc hanh dpng edng ddng tflp the 'va xa hdi ndi ehung, dde bifit Id thftng qua mftt sd kfinh thftng tin, truydn thdng. Mdt khac. nan ngheo khd, ganh ndng vc trdeh nhifim ehflm sde con nhd cd the ldm cha me. dflc bifit la ngudi me d gia dinh dftng con, thfim phin han hep vd thdi gian vii bj tdeh bifit han vdi cftng ddng xa hfti ben ngodi... "Gid tri eon cdi" dupc xem xet tCr gde dp gidi nhdm tim hidu nhiing cam nhan cung nhu nhiing thay ddi trong quan nifim eiia cha me vd eon cdi (con trai. eon gai); ly giai ede nguyfin nhdn (ddng co, muc dieh, quye't djnh) chpn lua sinh san eiia eha me, cdc yfi'u td duy tri thai dd. hanh vi djnh kifi'n, nfi'u ed, dft'i vdi con eai (con trai, con gai) d gia dinh; do ludng mirc dp tdn tai tu tudng, ldm ly. hanh vi "ua thfeh eon trai. eoi thudng con gai", nhirng mong mudn, ky vpng vd kinh lfi- xd hdi, van hda, tdn giao, nhung chuin mitc vfln hda - xa hpi "thifin vj eon trai" hoflc "khftng mong muft'n dd'i vdi eon gdi", vfl'n dd dp dung tifi'n bd cftng nghfi sinh san; vd du bao nhiing hflu qua dft'i vdi ca nhan va xa hfti; tinh trang chpn Ipc gidi tinh thai nhi, nao bd thai nhi gdi, bdl cdn bing gidi tinh giira tre em trai/tre em gdi (giai doan trudc sinh, khi smh, suy dinh duong hoac tir vong cao han ciia tre gai iheo chu trinh sd'ng...) trong bfti canh kinh id- xd hpi, nhdn khau hpe bifi'n ddi nhanh ehdng (UN, DESA, Population Division, 2009). Tu ludng "ua thfch con trai" ddc bifit ihd hifin rd d mftt sd nen van hda gia trudng (truydn thftng phu he, xde lap phd he), noi duy tri tap qudn con trai nft'i ddi dong hp, thd ciing td lien, tue lfi eon gdi khi kfi't hftn di chuyen vd sinh sd'ng eiing gia dinh nha chdng... Theo tuc lfi, con gai dupe ga eudi eho gia dinh nhd ehdng vd it ddng gdp hon eho gia dinh eha me de. Nhiing ki vpng ciia cha me de vfi "gia tri ciia eon gai" ihudng la kem hon so vdi eon trai va didu nay phin nao lam giam di ddng co, mong mud'n ciia cha, me trong ea su chpn lua sinh san, hoac ddu tu eho phat trien (gido due, cham sdc, thiia ke tai san.,.) eua con gai d gia dinh.., keo theo la thdi dp hoac hanh vi phan bifit dd'i xit vdi con gai/phu nil Irong gia dinh va ngoai xa hdi... Ly giai vd didu ndy. mftt sd nghifin ciiu (Altanne va Guilmoto, 2007; Das Gupta, 2009; Murphy vd cac cftng su, 2003, 2011; Belanger, 2002) cho ring dnh hudng cua he thd'ng vdn hda gia dinh (phu hfi. gia trudng); su tdn tai dai ddng nhirng chuin mue, gia tri truydn thdng eu; su tuong ldc gida ye'u td van hda, hanh ehfnh nha nudcva chd dft phong kifi'n cu... da lao nfin nhung dae didm, quy tflc gia trudng ciing nhdc va xu hudng tdm ly "ua thfeh
  10. 12 Nghidn ciiu G)a dtnh vd Gidl. Quydn 22, sd 3, tr. 3-14 con trai" d gia dinh vfl trong xa hfti, dflc biet d ede xa hpi chdu A. Tlico hudng niiy, eae nghifin ciiu tap trung tim hidu vd dflc didm cua hfi tu tucmg, vfln hda, tftn giao.,, "ua thi'ch con trai" vd nhOng hdm y dft'i vdi siic khde vd chdm sdc con gdi. mirc dp tdn tai cua tflp quan cu vd nhung yfi'u td gdp phin duy tri hifin trang (vd chfnh sdch, kinh td - xa hfti, tftn gido, truydn thftng), dflc bifit Id lim kifi'm, khuyd'n khfch cdc bien phdp giao due, thay ddi nhdn thiie xa hfti, cai thifin nflng Iiic, su tu chii trong cdc chpn lua, quyfi't dinh ciia ngudi me/tre em gai d mpi ITnh vue ddi sdng gia dinh vd xa hdi,.. Cdc du lieu nghifin cun thue nghifim lifin qude gia (Nauk vd Klaus, 2007) minh chirng, theo dd phdt tridn kinh tfi'- xa hfti. dft thj hda. miie dft di dpng xii hfti gia ldng vd cdc xa hfti tifi'n tdi giai doan chuydn ddi ddn sd manh me (lir vifie kfi hoach hda gia dinh, kidm ehfi'/giam mu:c sinh, dat dupc miic sinh thay thd hoflc miic sinh qua thfl'p d giai doan hflu chuydn ddi dan sd d nhdm cac nude kinh id phdt tridn...), miie dp anh hudng cua nhdm "gid trj bao hidm" ciia eon cdi, vi du nhu xu hudng con cai ddng gdp siic laodpng, dieh vu, bao hidm xd hfti cho cha me khi hpcao tudi... ngdy cdng giam di. Ngude lai, nhdm gid tri "xiic cam" ciia con cdi it khi chju anh hudng cua didu kifin xa hfti hodc hoan eanh eo hdi vd dupc xem nhu yfi'u td chi bdo khd dn djnh d cac xa hpi. Tim quan trpng ciia con cai dft'i vdi cha me thd hifin d 2 nhdm gia trj diu tifin, bidu hifin cao nhfl't d nhdm nhirng qudc gia cd ti lfi sinh san cao, hfi thftng hp hang, thfln tpc manh me va didu kifin kinh tdphdt tridn thfl'p, va ngupc lai, bidu hifin thfl'p nhfl't d nhdm nhiing qud'c gia cd ti lfi sinh thS'p, mirc sft'ng cao va hfi ihft'ng chfi dp bao hidm dua vdo nha nudc. Cdc he thftng hp hang, thfln tpc cung cd anh hudng nhfl't dinh. d nhQng xa hpi cd he thd'ng hp hdng gin kfi't. nhiing ddng gdp eiia con cdi vd khfa eanh gid trj "tao thufln lpi, Idm hai long" cho cha me cd xu hudng giam din, tUdng tu nhu d nhiing xa hfti phdt trifi'n ncn cd he thdng bao hifi'm xa hfti hifiu qua vd diy dii. 5. Ket luan Nhu vdy, ed thd ndi, trong ba thflp ky qua. cdc co sd khai nifim, 1^ thuydt ndn tang vd "gid trj con cai" luftn dupe xem xet, bd sung va hoan thien (Nauk va Klaus, 2007). Nhidu quan didm ly thuydt dupe ti'ch hpp va vfln dung trong nghifin ciiu, do ludng thuc nghifim, gdn vdi cdc chidu canh ciia gia dinh. Trfin ca sd dd, mpt sd khao sdt, so sanh lifin vfln hda d cac xa hdi ed cac mile sinh khdc nhau vd trfin cdc nhdm dd'i lupng khdch thd
  11. Ngo Thj Tuan Dung 13 khac nhau (cha, me, tre vi ihanh nifin, ftng, ba,..) da dupc tifi'n hanh. Mpt rnat, nhung nghifin eiiu ndy gdp phin kidm djnh miic dp lin cdy ciia cac liidn diem vd "gid tri con cai", thd hifin qua chiie ndng tdi sinh sdn xa hfti eua cha me vd quan hfi tuang hd giiia cha me vd eon cdi trong gia dinh. Mat khac, ehiing giiip ly giai ve sir chuydn ddi "mpt .sd cdu tnic xd hpi" dang difin ra, vi du nhu qua trinh hifin dai hda. khuftn khd ludt phdp. chfnh sach, quy djnh, thd chfixa hpi, dflc didm phuc Ipi, nhiing khac bifit vd didu kifin sd'ng (dd thj hda, ndng thftn), hoan canh. eo hpi. didu kifin phfln bd ngudn luc ciia ede ca nhfln (trinh dp gido due, miic dp tham gia thj trudng lao dpng - vific Idm. mang ludi xa hfti, v.v.) va ddc didm van hda (ldp quan, Ift'i sft'ng, tdn giao...) d ede xa hfti. O bft'i canh xd hdi Vifit Nam dang chuydn ddi, vifie tim hidu co sd ly ludn, van dung lie'p edn "gia tri con cdi" gin vdi vific phan ti'eh cac yfi'u tft tac dpng nhu dieu kifin kinh td - xa hfti, giao due. dde difi'm va chfnh sdch phiie Ipi nha nudc, binh ddng gidi, v.v. dfi'n hdnh vi sinh de, giiip nhdn difin ro han vd hdn nhdn - gia dinh, xu hudng nhdn khiu hpe, quan hfi lifin the hfi/gidi d gia dinh va xa hpi, ddng thdi, gpi md ham y quan trpng ddi vdi vific hoach dinh, thuc hifin cac ehinh saeh cdng lifin quan dfi'n vd'n de gia dinh, an sinh va phiie lai xa hpi.B Tai lieu tham khao AIFS. 2004. Social capital of family. Research paper. AIFS, 2008, Cost of children. Research paper. Altanne I and Guiimoto C (eds). 2(X)7. "Watering the neighbors garden: The growing the girid deficit in Asia", Paris CICN R in Demography. Becker. G. S. 1981. /4 treatise on the family. Cambridge. MS Harvard University Press Becker GS and Barro R J. 1988. "A reformulation of the economic theory of fer- tility". Quateriy .lournal of Economics. 103, 1-25. Belanger, D. 2002. Son preference in a rural village in North Vietnam. Studies in Family Planning. 33. Caroline Foster. 2000, "The limits to low fertility: A biosocial approach". Population and Development Review. Vol 26. N 2. Coleman JP. 1990. Foundations of social theory. Cambridge, MA. Belknap. Das Gupta Monica. 2009. The construction of son preference and its unraveling in China. South Korea and Northwest India. In '''Inter-Asia Roitntable 2009. Gender relations in the 21th centiire Asian family", ed. by Gavin W Jones. Premmchand D, Zhang Y. Deborah C. Valeria Y. NUS. Friedman D, Hechtor M va Kanazawa, S, 1994. "A theory of the value of chii-

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản