Chi n tranh Vi t-Chiêm 1069ế ệ
Chi n tranh Vi t-Chiêm 1069ế ệ là cu c chi n do ộ ế nhà Lý phát đ ng năm 1069 nh mộ ằ
đánh V ng qu c ươ ố Champa ph ng Nam v i lý do ng i Chăm t ch i th n ph cở ươ ớ ườ ừ ố ầ ụ
nhà Lý. Nhà Lý g i cu c chi n này là ọ ộ ế Chi n d ch ph t Chiêm 1069ế ị ạ .
Hoàn c nh l ch sả ị ử
T khi ừĐ i Vi tạ ệ giành đ c đ c l p (th k th 10) vi c đánh Chiêm Thành th ngượ ộ ậ ế ỷ ứ ệ ườ
đ c các vua Lý ti n hành m i khi Chiêm Thành b vi c ti n c ng và thông s ho cượ ế ỗ ỏ ệ ế ố ứ ặ
qu y nhi u các vùng biên gi i trên b và ven bi n Đ i Vi t.ấ ễ ớ ộ ể ạ ệ
Năm Giáp Thân (1044), Lý Thái Tông đã đánh Chiêm Thành v i lý do n c này bớ ướ ỏ
thông hi u, phá qu c đô ế ố Ph t Thậ ệ và gi t chúa ếX Đ uạ ẩ .
Sang th i Lý Thánh Tông, năm 1065 - 1069, Champa b c ng. Vua Thánh Tông l i đemờ ỏ ố ạ
quân Nam chinh. Nh ng m t vài s gia cho r ng t i giai đo n l ch s này cu c đánhư ộ ử ằ ớ ạ ị ử ộ
Chiêm ch ng ph i riêng vì vi c đo n tuy t giao hi u, mà do Đ i Vi t b t đ u thi hànhẳ ả ệ ạ ệ ế ạ ệ ắ ầ
chính sách m r ng biên gi i, d a vào ch Champa có tinh th n b t khu t ch ng đ iở ộ ớ ự ỗ ầ ấ ấ ố ố
đ i v i Đ i Vi t và l i lén lút th n ph c ố ớ ạ ệ ạ ầ ụ nhà T ngố[1].
Qu c v ng ố ươ Ch Cế ủ (Rudravarman III) mu n d a vào nhà T ng đ ch n b c ti nố ự ố ể ặ ướ ế
c a Đ i Vi t, xin th n ph c và đ c vua ủ ạ ệ ầ ụ ượ T ng Th n Tôngố ầ giúp đ , cho ng a tr ng vàỡ ự ắ
cho phép h mua ọlúa ởQu ng Châuả, Champa không ti p t c n p c ng cho Đ i Vi tế ụ ạ ố ạ ệ
n a. M i hành đ ng c a Champa đ u b ng i Vi t cho là khiêu khích hữ ọ ộ ủ ề ị ườ ệ ọ[2].
Di n bi nễ ế
Năm 1068 vua Lý Thánh Tông s a so n thêm chi n thuy n (vi c giao thông t thànhử ạ ế ề ệ ừ
Ph t Thậ ệ t i ớĐ i Vi tạ ệ b ng đ ng núi theo l i s Chiêm tâu v i vua T ng ph i m tằ ườ ờ ứ ớ ố ả ấ
40 ngày. Vua nhà Ti n Lêề tr c đây có đào tân c ng và s a ch a đ ng sá nh ng xétướ ả ử ữ ườ ư
ra dùng th y đ o v n d dàng cho vi c chuy n quân h n. L c l ng quân s c a Lýủ ạ ẫ ễ ệ ể ơ ự ượ ự ủ
tri u t t c có ch ng 200 chi c thuy n, ề ấ ả ừ ế ề Lý Th ng Ki tườ ệ đ c làm Đ i t ng đi tiênượ ạ ướ
phong, em Th ng Ki t là ườ ệ Lý Th ng Hi nườ ế gi ch c Tán k Võ úy.ữ ứ ỵ
tri u b y gi Lý Thánh Tông giao cho Nguyên phi Ở ề ấ ờ LanỶ và Thái sư Lý Đ o Thànhạ
trông coi vi c n c. B y ngày sau khi r i kh i ệ ướ ả ờ ỏ Thăng Long các đ o quân Vi t đã cóạ ệ
m t ặ ở Ngh Anệ, ba ngày sau t i phía Nam ớnúi H ng Lĩnhồ (Hà Tĩnh), vào h i ph nả ậ
Champa.
Năm ngày sau Lý Th ng Ki t t i c a ườ ệ ớ ử Nh t Lậ ệ là n i t p trung c a ơ ậ ủ th y quânủ
Champa. T i Nh t L , m t nhóm nh th y quân Chăm xông ra ch n gi c. T ng c aạ ậ ệ ộ ỏ ủ ặ ặ ướ ủ
quân Lý là Ho ng Ki t đánh lui h r i ti n v phía Nam không b ngăn tr , m c đíchả ệ ọ ồ ế ề ị ở ụ
c a quân Đ i Vi t là ti n th ng t i thành ủ ạ ệ ế ẳ ớ Ph t Thậ ệ phá kinh đô và b t qu c v ng.ắ ố ươ
B n ngày sau n a t i c a T Dung nay g i là T Hi n là c a sông vào các phá và sôngố ữ ớ ử ư ọ ư ề ử
thu c ộQuy Nh nơ ngày nay. Quân Lý m t ba ngày n a, tính t t c là 26 ngày t Thăngấ ữ ấ ả ừ
Long đ n đ y.ế ấ
Thành Ph t Thậ ệ[3], ba phía Tây-Nam-B c có núi che ch , phía Đông giáp bi n. Th yắ ở ể ủ
quân c a nhà Lý đ b đây. T ng Chăm là ủ ổ ộ ở ướ B Bì Đà Laố dàn tr n trên b sông Tuậ ờ
Mao ch n đánh. Quân Lý xông lên gi t đ c B Bì Đà La và r t nhi u binh sĩ.ặ ế ượ ố ấ ề
Lý Th ng Ki t v t đ c sông Tu Mao, l i qua hai con sông n a m i t i kinh đôườ ệ ượ ượ ạ ữ ớ ớ
Champa. Đang đêm nghe tin quân c a mình b i tr n Tu Mao, vua Ch C mang vủ ạ ậ ở ế ủ ợ
con ch y tr n. Đêm y, quan quân nhà Lý tràn vào thành Ph t Th , đ n ạ ố ấ ậ ệ ế b n Đ ng Laế ồ ,
dân thành Ph t Th ph i xin hàngở ậ ệ ả [4].
Vua Thánh Tông đánh Chiêm Thành lâu l m không h n i, bèn đem quân tr v . Điắ ạ ổ ở ề
n a đ ng đ n châu C Liên, vua nghe th y nhân dân khen bà Nguyên phi nhà giámử ườ ế ư ấ ở
qu c, trong n c đ c yên tr , Thánh Tông nói: "Ng i đàn bà tr n c còn đ c nhố ướ ượ ị ườ ị ướ ượ ư
th , mà mình đi đánh Chiêm Thành không thành công, th ra đàn ông hèn l m sao?"ế ế ắ
Vua Thánh Tông quay tr l i đánh Chiêm. Lý Th ng Ki t đem quân theo phía Nam.ở ạ ườ ệ
Tháng t quân Lý ti n đ n ư ế ế biên gi iớ Chân L pạ, qua các vùng Phan Rang, Phan Thi tế
ngày nay mà ti ng Chăm g i là Panduranga. Tháng 4 Lý Th ng Ki t b t đ c vuaế ọ ườ ệ ắ ượ
Ch C biên gi i Chân L p. Vua Chăm v n có c u thù v i n c Chân L p nên h tế ủ ở ớ ạ ố ự ớ ướ ạ ế
đ ng ch y ph i ra hàng, k t qu là ông b Lý Th ng Ki t c m tù. Cu c đu i b tườ ạ ả ế ả ị ườ ệ ầ ộ ổ ắ
vua Ch C m t h t m t tháng.ế ủ ấ ế ộ
Ng i có công l n nh t trong cu c đ i th ng này c a nhà Lý là Lý Th ng Ki t.ườ ớ ấ ộ ạ ắ ủ ườ ệ
Tháng 5 Lý Thánh Tông ng ti c cùng qu n th n ự ệ ầ ầ ở cung đi nệ c a vua Chăm, vua l iủ ạ
thân hành múa thu n và đánh c u n i th m đi n y. Tr c khi v n c Thánh Tôngẫ ầ ở ơ ề ệ ấ ướ ề ướ
còn không quên sai đ m t t c nhà c a dân trong và ngoài thành Ph t Th , g m cóế ấ ả ủ ở ậ ệ ồ
h n 2.660 căn đ u thiêu r i s chơ ề ụ ạ [5].
Ngày 19 tháng 6 năm Quý T , thuy n c a quân Lý v đ n c a T Minh, có l là Tỵ ề ủ ề ế ử ư ẽ ư
Dung. Ngày 17 tháng 7 năm Tân D u, đ o quân Nam chinh v t i ậ ạ ề ớ Thăng Long. Vua lên
b ng trên xe, quân th n c i ng a theo sau. Vua Chăm m c áo v i tr ng, đ u đ i mũộ ự ầ ỡ ự ặ ả ắ ầ ộ
làm b ng ằcây gai, tay b trói sau l ng do 5 tên lính Võ đô d t. Quy n thu c đi sau cũngị ư ắ ế ộ
b trói. Ch C xin dâng 3 châu ị ế ủ B Chínhố, Ma Linh và Đ a Lýị đ chu c t i nên ôngể ộ ộ
đ c tha v .ượ ề
Mùa thu, tháng 7 t i nhà Thái Mi u, vua Lý Thánh Tông dâng trình vi c th ng tr n.ạ ế ệ ắ ậ
Chi n tranh k t thúc v i th ng l i và m r ng đ t đai c a ế ế ớ ắ ợ ở ộ ấ ủ Đ i Vi tạ ệ .
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở
