Cố Cung - Tử Cấm
Thành Bắc Kinh
Cố Cung (cung điện cũ) là quần thể kiến trúc với quy mô lớn
nhất, có giá trị nghệ thuật cao được bảo tồn hoàn chỉnh nhất ở
Bắc Kinh. Cố Cung do 2 nhà thợ mộc nổi tiếng nhất thời Minh là
Khoái Tường và Sái Tín thiết kế và được bắt đầu xây dựng từ
thời Minh, năm Vĩnh Lạc thứ 4 (1406) và hoàn thành vào năm
1424. Cố Cung đã trải qua nhiều lần tu sửa do bị cháy hoặc hư
hỏng nhưng vẫn giữ được bố cục ban đầu.
Cố Cung xưa kia gọi là Tử Cấm Thành. Chữ “Tử” có nghĩa là “màu
tím”, lấy ý theo thần thoại: Tử Vi Viên ở trên trời là nơi ở của Trời,
Vua là con Trời nên nơi ở của Vua cũng gọi là Tử, Cấm Thành là khu
thành cấm dân thường ra vào. Đây là cung điện của 24 đời vua thuộc
2 triều đại Minh - Thanh từ Minh Vĩnh Lạc (1421) 296 năm đến thời
Thanh mạt (1911) 267 năm.
Bố cục của Cố Cung được xây dựng trên 1 khu đất rộng hình chữ
nhật, diện tích khoảng 720.000m2. Cố Cung gồm có: 5 triều đình, 17
điện, trong đó có 8 dinh cơ và khoảng 9.000 phòng. Xung quanh có
tường thành cao 10m bao bọc, ven ngoài tường có hào nước rộng
52m. Bốn góc thành có 4 tháp canh, 4 mặt thành có 4 cửa ra vào đối
diện nhau: Ngọ Môn, Thần Vũ Môn, Đông Hoa Môn, Tây Hoa Môn.
Các kiến trúc quan trọng của Cố Cung đều nằm trên 1 đường trục
Nam - Bắc ở chính giữa. Hai bên là các kiến trúc phụ đối xứng nhau.
Cửa Ngọ Môn
Ngọ Môn là cửa chính để vào Cố Cung nằm ở phía Nam trên trục
chính. Ngọ Môn được xây dựng theo kiểu hình chữ U, phía dưới là
khối tường thành dày và cao, có trổ 5 cửa vòm. Bên trên xây 1 toà
điện lớn 9 gian ngay mặt chính, 4 góc hình chữ U xây 4 điện vuông.
Năm toà điện này đều 2 tầng, mái được nối với nhau bằng hành lang
cửa sổ có mái che. Ngọ Môn còn có tên là Ngũ Phượng Lầu. Các kiến
trúc trong Cố Cung chiếu theo tính chất sử dụng được phân thành 2
khu vực: ngoại triều và nội đình.
Ngoại triều: là nơi cử hành các đại lễ, chủ yếu bao gồm quần thể kiến
trúc lớn: điện Thái Hoà, Trung Hoà, Bảo Hoà (gọi là Tiền Tam điện)
trên trục chính và 4 nhóm kiến trúc giáp ngoài đối xứng với nhau.
Khi vào cửa Ngọ Môn, trước mặt là 1 quảng trường có con sông Kim
Thuỷ chảy ngang qua hình dây cung. Chính giữa có 5 chiếc cầu bằng
đá trắng lớn, hai bên cầu và hai bên sông đều có lan can bằng đá
trắng. Đối diện với Ngọ Môn là Thái Hoà Môn thuộc quần thể kiến
trúc Tiền Tam điện. Quần thể này được xây dựng trên đài cao 6m, gần
giống như hình chữ Thổ (TQ). Đài chia làm 3 tầng, mỗi tầng đều có
lan can bằng đá trắng bao quanh, 4 mặt đều xây bậc lên xuống, chính
giữa mỗi bậc đều có 1 tảng đá lớn hình chữ nhật, bên trên khắc hình
rồng mây rất tinh tế.
Cửa Thái Hoà
Đây là cửa lớn của 3 điện lớn ở Tử Cấm Thành, đằng trước có 7 gian
dựng trên 1 nền đá cao. Ở 2 bên phía trước có con sư tử đồng ngồi ở
bệ đá. Sư tử vốn ở Châu Phi, đến đời nhà Hán, quốc vương Sri Lanca
dùng sư tử làm vật tiến cống Hoàng đế nhà Hán. Từ đó, sư tử du nhập
vào Trung Quốc. Sư tử là loài vật có sức mạnh, lại rất hung dữ, khiến
nhiều loài thú rừng khác phải khiếp sợ, vẫn được mệnh danh là Chúa
Sơn lâm. Cách bố trí để 2 con sư tử trước cửa nhằm làm tôn thêm vẻ
uy nghiêm của kiến trúc và sức mạnh của Thiên triều.
Trước Thiên An Môn và trước cửa các kiến trúc quan trọng khác của
Tử Cấm Thành đều có đặt sư tử đá và cách bài trí theo 1 kiểu cách
nhất định. Tức là bên trái cửa có con sư tử đực đạp chân lên quả cầu,
phía phải là sư tử mẹ đang vui đùa với sư tử con. Vua Thuận Trị nhà
Thanh lần đầu tiên vào quan nội, khi tiến vào Tử Cấm Thành đã cho
cử hành nghi lễ ban chiếu chỉ đầu tiên của nhà vua tại cửa Thái Hoà.
Điện Thái Hoà
Điện Thái Hoà là ngôi điện quan trọng nhất của Tử Cấm Thành,
không chỉ vì vị trí của nó ở trung tâm Tử Cấm Thành mà về hình thể
kiến trúc, về trang trí và các mặt khác đều đứng hàng đầu trong quần
thể kiến trúc đó.
Các kiến trúc của Trung Quốc thời trước to hay nhỏ thường lấy số
gian làm chuẩn mực. Điện Thái Hoà có 11 gian, cao 26,9m tính từ mặt
đất lên nóc điện. Đây là công trình kiến trúc số 1 thời xưa còn giữ lại.
Mái của các kiến trúc ngày xưa có nhiều loại và nhiều kiểu xây dựng
khác nhau, 1 tầng hoặc 2 tầng. Tuỳ theo từng kiến trúc to hay nhỏ,
mức quan trọng ra sao mà có cách xử lý mái khác nhau. Điện Thái