Đề cương ôn tập Những nguyên lí cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin

______________________________________________________

Ề ƯƠ

Ậ

Đ  C

NG ÔN T P

Ơ Ả

Ữ

Ủ   NH NG NGUYÊN LÍ C  B N C A

Ủ

CH  NGHĨA MÁC – LÊNIN

ấ ủ ậ ị ươ ng

Câu 1: Phân tích đ nh nghĩa v t ch t c a Lênin và rút ra ý nghĩa ph ậ ủ ị pháp lu n c a đ nh nghĩa này?

ủ ể ậ ồ

ề ề ấ ủ ươ ả ủ Câu 2: Phân tích quan đi m c a ch  nghĩa duy v t bi n ch ng v  ngu n  ứ ố g c, b n ch t c a ý th c và rút ra ý nghĩa ph ệ ứ ậ ủ ấ ng pháp lu n c a v n đ  này?

ơ ả ủ ứ ệ Câu 3: Phân tích n i dung 2 nguyên lí c  b n c a phép bi n ch ng và nêu ươ ộ ậ ủ ý nghĩa ph ng pháp lu n c a nó?

ừ ữ ự ậ ộ

Câu 4: Phân tích n i dung quy lu t chuy n hóa t ươ ể ậ ủ ữ ấ ổ ề  nh ng s  thay đ i v   ậ ệ ắ ng pháp lu n c a vi c n m v ng quy lu t này ượ ạ c l i? Ý nghĩa ph ạ ộ ự ễ ch t và ng ậ trong nh n thúc và ho t đ ng th c ti n?

ủ ấ ố

ậ ậ ủ ữ ữ ậ ấ ộ Câu 5: Phân tích n i dung quy lu t th ng nh t gi a và đ u tranh c a các  ệ ắ ươ ng pháp lu n c a vi c n m v ng quy lu t này trong ặ ố ậ ậ ự ễ ứ m t đ i l p? Ý nghĩa ph nh n th c và th c ti n?

ự ễ ự ễ ố ớ ủ ứ ậ Câu 6: Th c ti n là gì? Phân tích vai trò c a th c ti n đ i v i nh n th c?

ườ ủ ứ ậ ậ

Câu 7: Phân tích con đ ấ ề ứ ệ ng bi n ch ng c a quá trình nh n th c? V n  ọ ậ ủ ả ụ d ng v n đ  này vào quá trình h c t p c a b n thân?

ệ ả ấ ộ

Câu 8: Phân tích n i dung quy lu t quan h  s n xu t phù h p v i trình đ ể ủ ự ượ ộ ả ậ ấ ậ ự ậ ụ ng s n xu t ? S  v n d ng quy lu t này ợ ở ướ  n ớ c ta? phát tri n c a l c l

ứ

ữ ơ ở ạ ầ ế ố ặ ượ ữ ể ệ ệ Câu 9: Phân tích m i quan h  bi n ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc   ở ủ ơ ở ạ ầ ầ ế ầ ng t ng

ng t ng. Nêu nh ng đ c đi m c a c  s  h  t ng và ki n trúc th ệ c ta hi n nay? ượ th ướ n

ứ ố

ự ễ ủ ấ ệ ệ ề ứ ộ ữ ự ồ ạ i xã h i và ý  Câu 10: Phân tích m i quan h  bi n ch ng gi a s  t n t ệ ạ ộ th c xã h i? Ý nghĩa th c ti n c a v n đ  này trong giai đo n hi n nay?

BÀI LÀM

Câu 1:

ấ ủ ậ ị

1. Đ nh nghĩa v t ch t c a Lênin là:

ế ọ ạ ị cách là ph m trù tri

­ V t ch t v i t

ể ộ ấ ử ễ ạ ậ ấ t h c đã có l ch s  phát tri n trên 2.500   th i c  đ i, xung quanh ph m trù v t ch t đã di n ra cu c đ u tranh ấ ớ ư ừ ờ ổ ạ ữ ượ ủ ủ ậ năm. Ngay t không khoan nh ậ ng gi a ch  nghĩa duy v t và ch  nghĩa duy tâm.

ấ ớ

­ Các quan ni m v t ch t c a các nhà duy v t tr ậ ướ ấ ớ ạ

ệ ậ ấ ụ ể ặ ồ ậ ấ ủ ặ ồ ấ ụ ể ạ

c Mác ho c đ ng nh t v i  ấ ậ ậ các d ng v t ch t c  th  ; ho c đ ng nh t v t ch t v i các d ng v t ch t c  th  và  ấ ủ tính ch t c a chúng.

ệ i, c  s  đ u tiên

­

ọ ồ ạ ủ ộ ả ầ ậ

ấ ủ ấ ả ủ ậ

ế ớ Trong khi ch  nghĩa duy tâm quan ni m b n ch t c a th  gi ỉ ả ấ ủ ọ ự ậ ồ ạ ễ ạ

ế ớ ữ ộ ả ơ ở ầ ủ ả ẩ ủ i là m t b n nguyên tinh th n, còn v t ch t ch  là s n ph m c a b n  c a m i t n t ế ớ ầ ấ ể ự ệ i,th c th   nguyên tinh th n  y thì ch  nghĩa duy v t quan ni m: b n ch t c a th  gi ệ ượ ấ ậ ủ i là v t ch t – cái t n t ng cùng  i vĩnh vi n, t o nên m i s  v t, hi n t c a th  gi ủ ớ v i nh ng thu c tính c a chúng.

ố ậ ế ỉ ỏ

ệ ầ ấ ụ ể ủ ậ ế ỉ ặ ớ ủ ấ ậ ộ

ạ ậ ổ ạ ạ ể ắ ố ạ c sóng r t ng n; sau khi b c x  ra h t Alpha, nguyên t ấ ớ ệ ế ọ t h c duy v t c  đ i và hi n đ i. Tia X­ là sóng đi n t  Urani chuy n thành ứ ạ ộ ế ọ ủ ừ ả t h c, ch  nghĩa duy tâm đã gi tăng. T  góc đ  tri ằ ậ ấ ậ ọ

ề ậ ỏ

ấ ơ ở ể ồ ạ ậ ủ ậ ộ ậ ụ ủ ủ ả ế ệ ậ ủ ứ ng pháp lu n c a v t lí; t o đà cho phát tri n ti p theo c a nh n th c ể ấ ơ ả ủ ề ậ ứ ấ

­ Các phát minh c a các nhà v t lí h c cu i th  k  XIX, đ u th  k  XX đã bác b ọ ồ quan ni m đ ng nh t v t ch t v i các d ng c  th  c a v t ch t ho c v i thu c tính  ấ ủ ủ ậ ệ ừ c a v t ch t c a các nhà tri   ấ ướ có b ố ệ ử  đi n t i thích sai l ch  nguyên t ấ các phát minh trên; th m chí các nhà khoa h c cho r ng v t ch t tiêu tan m t do v y  ắ ch  nghĩa duy v t đã m t c  s  đ  t n t i. Đi u này đòi h i kh c ph c “cu c kh ng  ạ ươ ho ng” ph ề ữ ệ ậ duy v t bi n ch ng v  v t ch t, v  nh ng tính ch t c  b n c a nó.

ự ể ố ế ọ ể ế

ự ữ ố ớ

ế ủ ồ ị

­ Đ  ch ng s  xuyên t c c a các nhà tri ạ ủ ệ ả t h c duy tâm, b o v  và phát tri n th ế ọ ự ổ ậ  nhiên cu i th   i quan duy v t, V.I.Lênin đã t ng k t nh ng thành t u khoa h c t ể ư ờ ế ừ ư ưở ng c a C.Mác và Ph.Ănghhen đ  đ a ra đ nh nghĩa

t ể ấ gi ỉ k  XIX, đ ng th i k  th a t ề ậ kinh đi n v  v t ch t:

ấ ế ọ ạ i ủ ạ i khách quan đem l ả ụ ạ ạ i, ph n i, ch p l ậ ườ ồ ạ ộ ộ  “V t ch t là m t ph m trù tri ả i trong c m giác, đ ệ i không l ể ỉ ự ạ t h c dùng đ  ch  th c t ượ ả c c m giác c a chúng ta chép l ả  thu c vào c m giác.” cho con ng ánh, và t n t

ấ ủ ề ậ ấ ị Đ nh nghĩa v  v t ch t c a Lênin cho th y:

ệ ệ Th  nh t ầ ứ ấ , c n phân bi ậ ấ t khái ni m “v t ch t” v i t ổ ế ơ ả ớ ư ấ ủ

ộ ộ ả ớ i quy t v n đ  c  b n c a tri góc đ  gi ế ọ ệ

ấ ụ ể ả ạ ế ọ   t h c  cách là ph m trù tri ấ ấ ọ ồ ạ ậ ạ   (ph m trù khái quát thu c tính c  b n nh t, ph  bi n nh t c a m i t n t i v t ch t và ệ ế ấ ị ượ ậ ề ơ ả ủ ừ đ t h c) v i khái ni m “v t  c xác đ nh t ấ ể ỉ ữ ọ ượ ử ụ ch t” đ c s  d ng trong các khoa h c chuyên ngành (khái ni m dùng đ  ch  nh ng  ậ ạ d ng v t ch t c  th , c m tính).

ộ ơ ả ổ ế ấ ủ ậ ấ

ụ ộ

ộ ứ ủ ứ ồ ạ ườ ứ ượ ậ ấ , thu c tính c  b n nh t, ph  bi n nh t c a m i d ng v t ch t là  i khách quan, t c t n t ườ i, cho dù con ng ọ ạ i ngoài ý th c, đ c l p, không ph  thu c vào ý c ộ ậ c hay không nh n th c đ ứ ứ ượ ậ i có nh n th c đ

Th  haiứ ồ ạ thu c tính t n t th c c a con ng nó.

ấ ữ ạ

ườ ườ ế ả   i nh ng d ng c  th  c a nó là cái nó có th  gây nên c m ế i; ướ ự ế ự ả ể ủ ượ ố ớ ậ ườ ậ ấ ụ ể ủ ậ Th  baứ , v t ch t, d ộ i khi nó tr c ti p hay gián ti p tác đ ng đ n giác quan c a con ng ứ ấ c ý th c i là s  ph n ánh đ i v i v t ch t; v t ch t là cái đ ả ở  con ng giác  ứ ủ ý th c c a con ng ph n ánh.

ươ ậ ủ ị ng pháp lu n c a đ nh nghĩa này:

2. Ý nghĩa ph

ố ớ ự ể ọ ị Đ nh nghĩa v  v t ch t c a Lênin có ý nghĩa quan tr ng đ i v i s  phát tri n ấ ủ ứ ậ ủ ọ ề ậ ậ ủ c a ch  nghĩa duy v t và nh n th c khoa h c:

ộ ệ ơ ả ổ ế ấ

ệ

cách là ph m trù tri cách là ph m ể

ấ ủ ứ ậ

ọ ể ể ự ậ

ụ ượ ế ệ ề ạ ộ

­ B ng vi c tìm ra thu c tính c  b n nh t, ph  bi n nh t c a v t ch t là thu c  ấ ủ ậ ấ ộ ằ ữ ơ ả ệ ự ồ ạ t s  khác nhau c  b n gi a khái ni m  i khách quan, V.I.Lênin đã phân bi tính t n t ạ ấ ớ ư ệ ậ ế ọ ớ ạ ấ ớ ư ậ t h c v i khái ni m v t ch t v i t v t ch t v i t ọ ế ắ ứ ủ  đó kh c ph c đ trù c a các khoa h c chuyên ngành, t c h n ch  trong quan đi m  ấ ủ ề ậ v  v t ch t c a ch  nghĩa duy v t cũ; cung c p căn c  nh n th c khoa h c đ  xác  ộ ề ậ ữ ị đ nh nh ng gì thu c v  v t ch t; t o c  s  lý lu n cho vi c xây d ng quan đi m duy  ắ ử ậ ề ị v t v  l ch s , kh c ph c đ

ụ ượ ạ ứ ậ ệ ấ ạ ơ ở ữ c nh ng h n ch  duy tâm trong quan ni m v  xã h i.

ị ậ ự ạ

­ Khi kh ng đ nh v t ch t là “th c t

ườ ẳ ả i trong c m giác” và “đ ữ

ườ ể ể ẳ ậ i có th  nh n th c ườ ủ ự ạ ả ấ i khách quan” , “đ ủ ượ ả c c m giác c a chúng ta chép l ứ ấ ủ ậ ị ẳ ả ị ụ ạ i, ch p l i khách quan thông qua s  “chép l ạ i cho con  ả ụ ạ i, ph n ánh”,  ủ ứ ậ i, ph n ánh” c a con ng ứ i ự ạ ượ c đem l ạ i, ch p l ng ấ V.I.Lênin không nh ng đã kh ng đ nh tính th  nh t c a v t ch t, tính th  hai c a ý  ứ th c theo quan đi m duy v t mà còn kh ng đ nh kh  năng con ng ự ạ ượ c th c t đ ố ớ đ i v i th c t i khách quan.

Câu 2:

ấ ủ ứ ủ ủ ể ệ ề ả ồ ố

1. Phân tích quan đi m c a ch  nghĩa duy v t bi n ch ng v  ngu n g c, b n ch t c a ý  ậ

th c:ứ

ứ

a)Ngu n g c c a ý th c: ồ ố ủ

ứ ứ ể ệ ậ ồ ố ự nhiên và ồ ộ Theo quan đi m duy v t bi n ch ng,  ý th c có ngu n g c t ố ngu n g c xã h i.

ố ự ứ : ủ  nhiên c a ý th c

­ Ngu n g c t ồ

ế ố ấ ồ ố ự ủ

ố ề Có nhi u y u t ấ  c  b n nh t là b  óc ng i và m i quan h  gi a con ng ứ    nhiên c a ý th c, trong đó, hai ế ớ   ườ ớ ệ ữ i i v i th  gi ườ ả ạ ộ c u thành ngu n g c t ộ ế ố ơ ả y u t ệ ượ ạ khách quan t o nên hi n t ng ph n ánh năng đ ng, sáng t o.

ộ ứ ấ

ứ ư ộ ạ ả ậ ạ ộ ủ ế

ứ ầ ộ ạ ộ ầ

ề ộ +)   V  b  óc ng ườ ộ ủ ộ ộ ứ ủ ả ệ ề ắ

ườ ị ố ươ ị ổ ổ  ủ ườ i: ý th c là thu c tính c a m t d ng v t ch t có t i, là ch c n ng c a b  óc, là k t qu  ho t đ ng sinh lí ch c cao là b  óc ng   ủ ộ   ệ th n kinh c a b  óc. B  óc càng hoàn thi n, ho t đ ng sinh lí th n kinh c a b  óc ườ ả   i càng hi u qu , ý th c c a con ng ự ủ   ủ ế ể ạ i sao quá tình ti n hóa c a con ng i cuãng là quá trình phát tri n năng l c c a t ạ ầ ủ ạ ủ ư ứ ậ i sao đ i s ng tinh th n c a con ng  duy và t nh n th c, c a t i b  r i lo n khi   ộ ườ ườ ủ ầ ng b  óc.  ng do b  t n th sinh lí th n kinh c a con ng i càng phong phú và sâu s c. Đi u này lí gi ườ ờ ố i không bình th

ề ố ườ ớ

ạ

ạ ế ớ i v i th  gi ệ ườ khi con ng ủ

ứ ế ớ ệ ữ +)  V  m i quan h  gi a con ng ả ộ trình ph n ánh năng đ ng, sáng t o: Quan h  gi a con ng ệ ấ ế ừ t y u t quan là quan h  t ượ ả khách quan đ ườ ộ ế đ n b  óc ng i v i th  gi   i khách quan t o ra quá ệ ữ ườ ớ   i khách ế ớ   ệ ấ i i xu t hi n. Trong quan h  này, th  gi ộ   ạ ộ c ph n ánh thông qua ho t đ ng c a các giác quan đã tác đ ng i, hình thành nên ý th c.

ự ữ ậ ấ ả ạ ở ạ ậ    d ng v t ấ ộ ặ ể Ph n ánh là s  tái t o nh ng đ c đi m c a d ng v t ch t này  ạ ẫ ch t khác trong quá trình tác đ ng qua l ủ ạ ữ i l n nhau gi a chúng.

ộ ủ ấ ả Ph n ánh là thu c tính c a t ấ t c  các d ng v t ch t, song ph n náh đ ả ướ ả ả ậ ậ ề ộ

ả ộ ứ

ủ ế ạ ậ ớ ượ   ạ c ể ệ   th  hi n d i nhi u hình th c, trình đ : ph n ánh v t lí, hóa h c: ph n ánh sinh ả ọ h c: ph n ánh tâm lí và ph n ánh năng đ ng, sáng t o. Nh ng hình th c bày   ươ ứ t ứ ạ ả ấ ự ng  ng v i quá trình ti n hóa c a các d ng v t ch t t ọ ữ  nhiên.

ọ ả

ấ ậ ả ặ ư ổ ề ơ ả ể ệ ấ ế ấ ữ

ữ ự ộ

ạ ướ ụ ộ ư ậ ị

ứ   Ph n ánh v t lí, hóa h c là hình th c ph n ánh th p nh t, đ c tr ng cho ậ ậ v t ch t vô sinh. Ph n ánh v t lí, hóa hoc th  hi n qua nh ng bi n đ i v  c , lí,   ứ   ậ ạ ẫ ấ i l n nhau gi a các d ng v t ch t vô sinh. Hình th c hóa khi có s  tác đ ng qua l ọ ủ ậ ự ả ph n ánh này mang tính th  đ ng, ch a có đ nh h   ng l a ch n c a v t nh n tác đ ng.ộ

ơ ả ư ứ

ớ ể ủ ọ ươ ứ ng  ng v i quá trình phát tri n c a gi ả ể ặ ớ ự i t ả ứ ớ ự i t   ữ  nhiên h u sinh,  ả

c th  hiên qua tính kích thích, tính c m  ng , ph n x . Tính ủ ậ ậ ộ

ự ậ ể ấ ằ ấ ề ướ ổ

ủ ộ ậ ố

ệ ầ ể ủ ệ ầ ệ ạ

ưở ắ ng, phát tri n, thay đ i màu s c, c u trúc,…khi nh n s  tác   ả ứ ả ứ ng s ng. Tính c m  ng là ph n  ng c a đ ng v t có h  th n  ự ượ c th c hi n trên c  s  đi u khi n c a h  th n  ệ ề ơ ở ề ừ ạ ộ bên ngoài môi ườ ả Ph n ánh sinh h c là hình th c ph n ánh cao h n, đ c tr ng cho gi ữ nhiên h u sinh. T ọ ượ ạ ph n ánh sinh h c đ ổ ả ứ kích thích là ph n  ng c a th c v t và đ ng v t b c nh t b ng cách thay đ i  ậ ự ng sinh tr chi u h ườ ộ đ ng trong môi tr ự ả kinh t o ra năng l c c m giác, đ ả kinh qua c  ch  ph n x  không đi u ki n, khi có tác đ ng t ơ ể ố tr ơ ế ng lên c  th  s ng.

ả ệ ầ ươ

ủ ộ Ph n ánh tâm lí là ph n ánh c a đ ng v t có h  th n kinh trung  ơ ế ự ả ơ ở ề ng  ả ạ ệ ậ ệ ượ ể ủ ệ ầ c th c hi n trên c  s  đi u khi n c a h  th n kinh thông qua c  ch  ph n x đ ề có đi u ki n.

ả

ả ộ ự ệ ở ạ ấ ể ấ ấ ạ  d ng v t ch t phát tri n cao nh t, có t ấ ạ ượ ệ

c th c hi n  ả ườ ầ ộ ạ ộ ườ

ự ả ườ

ủ ộ ệ ữ

ứ ạ ọ ứ ả Ph n ánh năng đ ng, sáng t o là ph n ánh cao nh t trong các hình th c  ậ ổ ứ ỉ ượ  ch c  ph n ánh, nó ch  đ ự ộ c th c hi n thông qua  i. Ph n ánh năng đ ng, sáng t o đ cao nh t là b  óc ng ủ ộ ế ớ quá trình ho t đ ng sinh lí th n kinh c a b  não ng i khách quan tác i khi th  gi ộ ự ủ i. Đây là s  ph n ánh có tính ch  đ ng l a  đ ng lên các giác quan c a con ng ể ạ ử ớ ọ ch n thông tin, x  lí thông tin đ  t o ra nh ng thông tin m i, phát hi n ý nghĩa  ộ ự ả ủ c a thông tin. S  ph n ánh năng đ ng, sáng t o này g i là ý th c.

ộ ủ ứ ồ ố

­ Ngu n g c xã h i c a ý th c:

ứ ồ ề Có nhi u y u t ơ ả   ộ ủ  c u thành ngu n g c xã h i c a ý th c, trong đó , c  b n ế ố ấ ộ ấ ọ ố ữ và quan tr ng nh t là lao đ ng và ngôn ng .

ộ ộ Lao đ ng là quá trình con ng i tác đ ng vào gi ụ ụ ầ ồ ạ ớ ự i t ể ủ ả ẩ ộ ườ ra s n ph m ph c v  cho nhu c u t n t ả ạ   ằ  nhiên nh m c i t o   i và phát tri n c a mình. Lao đ ng cũng

ủ ườ ổ ấ i , v a làm gi ớ ự i t ừ ậ ậ

ừ ộ ệ ượ ữ ể

ạ ộ ộ

ng mà con ng ủ ứ ớ ứ ớ ộ    nhiên b c ủ ữ ộ    nh ng  thu c   tính,  nh ng  k t  c u,  nh ng  quy  lu t  v n  đ ng,…c a  nó  qua ệ ượ ấ   ượ ữ ng  y, c. Nh ng hi n t i có th  quan sát đ ạ   ườ ằ ộ ế i và b ng ho t   i khách quan hình

là quá trình v a làm thay đ i c u trúc c a con ng ế ấ ữ ữ ộ l ườ nh ng hi n t thông qua ho t đ ng c a các giác quan, tác đ ng đ n b  óc ng ề ế ớ ủ ộ ộ đ ng c a b  óc, tri th c n i riêng, ý th c n i chung v  th  gi thành và phát tri n. ể

ệ ố ữ ậ ấ ộ   Ngôn ng  là h  th ng tín hi u v t ch t ch a đ ng thông tin mang n i ể ệ ệ ứ ứ ữ ứ ể ồ ạ dung ý th c. Không có ngôn ng , ý th c không th  t n t ự i và th  hi n.

ộ ớ ự ộ

ờ ủ ộ

ở ọ ươ ể ế ả ng ti n đ  giao ti p, tra đ i t ệ ể

ườ ế ỉ

ề ệ ề ng t

ừ ầ ề ữ ắ    đ u đã S  ra đ i c a ngôn ng  g n li n v i lao đ ng. Lao đ ng ngay t ộ ố ệ ữ   mang tính xã h i. M i quan h  gi a các thành viên trong quá trình lao đ ng làm ổ ư ưở ả ầ   ng. Nhu  t n y sinh   h  nhu c u ph i có ph ờ  ộ ữ ả ầ c u này làm ngôn ng  n y sinh và phát tri n ngay trong quá trình lao đ ng. Nh ế   ổ ổ ữ ngôn ng  con ng i đã không ch  giao ti p, trao đ i mà còn khái quát, t ng k t, ừ ế ệ ạ ư ưở ạ ự ễ ế   đúc k t th c ti n, truy n đ t kinh nghi m, truy n đ t t  th  h  này qua  t ế ệ th  h  khác.

ư ậ ọ ế Nh  v y, ngu n g c c  b n, tr c ti p và quan tr ng nh t quy t đ nh s ờ ồ ủ

ể ữ ộ ả

ủ ế ể ế ủ ầ ộ

ậ ầ ứ ầ ộ ự  ấ ự ố ơ ả ế ị ồ ộ ứ ờ ớ   ra đ i và phát tri n c a ý th c là lao đ ng. Sau lao đ ng và đ ng th i v i lao ủ   ộ ưở ứ ộ ng đ n b  óc c a đ ng là ngôn ng ; đó là hai s c kích thích ch  y u đã  nh h ườ   ộ ế ầ ượ n, đã làm cho b  óc đó d n d n bi n chuy n thành b  óc c a con ng v i, ể ế khi n cho tâm lí đ ng v t d n d n chuy n hóa thành ý th c.

ứ ả

b)

ấ ủ B n ch t c a ý th c:

ứ ế ớ ạ ả ộ ộ i khách quan vào b  óc ế ớ ự ả ủ ườ Ý th c là s  ph n ánh năng đ ng, sáng t o th  gi i khách quan. ủ i; là hình  nh ch  quan c a th  gi con ng

ộ ấ ả kh ủ ự ườ c th  hi n  ế ướ

ư ủ ữ ạ c a s  ph n ánh đ ượ ị ữ Tính ch t năng đ ng, sáng t o   ạ ộ ử

ể ạ ượ ữ ế

ệ i trong vi c đ nh h ơ ở ủ ượ

ể ệ ở ờ ố ấ ườ ạ ộ ữ ưở ề i t o ra nh ng ý t ả ấ ự ậ

ặ ứ ườ ủ ể ệ ở ả  ậ   ng ti p nh n năng ho t đ ng tâm – sinh lí c a con ng thông tin, x  lí thông tin, l u tr  thông tin và trên c  s  nh ng thông tin đã có nó   ậ   ớ ệ c ti p nh n. th  t o ra nh ng thông tin m i và phát hi n ý nghĩa c a thông tin đ ạ ủ ự ả    quá trình con c th  hi n  Tính ch t năng đ ng, sáng t o c a s  ph n ánh còn đ ầ   ạ ế  thuy t huy n tho i,…trong đ i s ng tinh th n ng, gi ng ả ư  ủ c a mình ho c khái quát b n ch t, quy lu t khách quan, xây d ng các mô hình t ạ ộ ưở t ng, tri th c trong các ho t đ ng c a con ng i.

ả ứ ủ ể Ý th c là hình  nh ch  quan c a th  gi ả ứ ủ ề ế ớ i khách quan ị ế ớ ế ớ i khách quan, b  th  gi ư

ứ ế ủ ủ ả

ườ ầ ấ ượ ể ẳ ỉ

ứ ượ ả ườ ể ệ ở  . Đi u đó th  hi n  ị ỗ i khách quan quy đ nh ch : Ý th c là hình  nh v  th  gi   ế ớ   ể ệ ả ề ộ i c  v  n i dung và hình th c th  hi n, nh ng nó không còn y nguyên th  gi   khách quan mà nó đã c i bi n thông qua lăng kính ch  quan c a con ng i. Theo ậ C.Mác, ý th c “ch ng qua ch  là v t ch t đ   c đem chuy n vào trong đ u óc con ế c c i bi n đi trong đó.” ng i và đ

ứ ự ả ờ Ý th c là m t hi n t ng xã h i và mang b n ch t xã h i ệ ượ ớ ề ự ễ

ậ ộ ở

ấ ị ự ượ ự ủ ộ ạ ộ ủ ệ ố ị ờ ố ế ề ệ ạ ộ ộ . S  ra đ i và   ứ ồ ạ ủ ắ ỉ  t n t i c a ý th c g n li n v i ho t đ ng th c ti n, ch u s  chi ph i không ch ậ ự ủ   c quy đ nh b i nhu  nhiên mà còn c a các quy lu t xã h i; đ c a các quy lu t t ộ   ộ ầ c u giao ti p xã h i và các đi u ki n sinh ho t hi n th c c a đ i s ng xã h i.

ạ ạ ứ ộ ầ ủ ự ự ệ ễ   i hi n th c theo nhu c u c a th c ti n

ớ V i tính năng đ ng, ý th c đã sáng t o l xã h i.ộ

ươ ề ậ ủ ấ   ng pháp lu n c a v n đ  này:

2. Ý nghĩa ph

ể ế ớ ấ i, b n ch t năng ứ ả ấ ấ ủ ứ ấ ậ ệ ệ

ệ ự ơ ở ạ ủ ậ ắ

ấ ố ớ ườ

ắ ề ả Trên c  s  quan đi m v  b n ch t v t ch t c a th  gi ữ ậ ố ươ ự ễ ủ ự ễ ứ ứ th c ờ

ậ ừ ự ậ ủ ồ  khách quan, tôn tr ng khách quan, đ ng th i phát huy tính năng đ ng ch   ậ ạ ộ ọ ắ ự ọ

ườ ệ ắ

i ch  có th  đúng đ n, thành công và có hi u qu  t ồ ễ ủ ỉ ự ờ ậ ứ ươ ng pháp lu n này, m i ho t đ ng nh n th c và th c  ả ố ư ể i  u khi và  ọ  khách quan, tôn tr ng khách ừ ự ế  th c t ấ ủ ệ ộ ớ ứ ộ đ ng, sáng t o c a ý th c và m i quan h  bi n ch ng gi a v t ch t và ý th c,  ậ ơ ứ ủ ng pháp lu n c   ch  nghĩa duy v t bi n ch ng xây d ng nên nguyên t c ph ạ ộ ả b n, chung nh t đ i v i ho t đ ng nh n th c và th c ti n c a con ng i.  ả xu t phát t ấ ạ ộ Nguyên t c đó là: Trong ho t đ ng nh n th c và th c ti n ph i  ộ ế t quan. Theo nguyên t c ph ỉ ti n c a con ng ệ ch  khi th c hi n đ ng th i vi c xu t phát t quan v i phát huy tính năng đ ng ch  quan.

ọ ấ ừ

ộ ệ ấ  là xu t phát t ự

ậ ả ậ

ự ế Xu t phát th c t ấ ủ ậ ọ ủ ờ ố ậ

ỏ

ố ớ ộ ấ ố ớ ờ ố ứ ụ ườ ề ể

ế ị ộ ề ộ ị ừ ự ế  th c t  khách quan đ  xác đ nh m c đích, đ  ra đ ả ấ ế ạ ng ố ậ ố ấ ữ ự ế ữ  ch c nh ng nhân t v t ch t, t ả ậ ộ khách quan, tôn tr ng khách quan   tính  ọ khách quan c a v t ch t, có thái đ  tôn tr ng đ i v i hi n th c khách quan, mà  ọ ậ ứ căn b n là tôn tr ng quy lu t, nh n th c và hành đ ng theo quy lu t; tôn tr ng vai  ườ ầ ủ i,  trò quy t đ nh c a đ i s ng v t ch t đ i v i đ i s ng tinh th n c a con ng ấ ả ậ ủ ườ i ph i xu t  c a xã h i. Đi u đó đòi h i trong nh n th c và hành đ ng, con ng ủ ươ ố ng,  i, ch  tr phát t ng l ươ ơ ở ệ  khách quan làm c  s , ph chính sách, k  ho ch, bi n pháp: ph i l y th c t ự ấ ổ ứ ệ ti n; ph i tìm ra nh ng nhân t   y thành l c  ấ ể ượ ng v t ch t đ  hành đ ng. l

ộ ộ ủ Phát huy tính năng đ ng, ch  quan ố ứ ấ

ộ ề ạ ấ ạ ủ ự ườ  con ng ỏ ọ

ọ ự là phát huy vai trò tích c c, năng đ ng,  ệ ậ i trong vi c v t ch t hóa  ả i ph i tôn tr ng  ọ ườ ứ ủ

ứ ể ứ ầ ở

ầ ẫ ộ ể ề ủ ả ự  giác tu d ả ưỡ ị ự ủ ạ ố

ấ ữ ơ ữ ọ ị ng

sáng t o c a ý th c va phát huy vai trò nhân t tính tích c c, năng đ ng, sáng t o  y. Đi u này đòi h i con ng ự ọ ậ ứ tri th c khoa h c, tích c c h c t p, nghiên c u đ  làm ch  tri th c khoa h c và  ề ể ầ truy n bá vào qu n chúng đ  nó tr  thành tri th c, ni m tin c a qu n chúng,  ệ ặ ướ ng, rèn luy n đ ng d n qu n chúng hành đ ng. M t khác, ph i t h ạ ể hình thành, c ng c  nhân sinh quan cách m ng, tình c m, ngh  l c cách m ng đ   ướ ự ố có s  th ng nh t h u c  gi a tính khoa h c và tính nhân văn trong đ nh h hành đ ng.ộ

ọ ệ ự

ậ ứ

ố ặ

ệ

ộ ụ ệ ự ế ấ ả , l y  o  ả ấ ủ ượ ặ ố c, sách l ườ ủ ệ ủ ng thay cho hi n th c, l y ý mu n ch  quan làm chính sách, l y tình c m làm  ố ầ c,…M t khác, cũng c n ch ng ch  nghĩa ả ậ ọ ng lí lu n, b o th , trì tr , ắ ự ễ ữ ự ấ ế ượ ng tri th c khoa h c, xem th ự ễ ứ ườ ạ ộ ứ ậ ụ ộ ủ Th c hi n nguyên t c tôn tr ng khách quan, phát huy tính năng đ ng ch   ả ỏ ắ quan trong nh n th c và th c ti n đòi h i ph i phòng , ch ng và kh c ph c b nh  ấ ộ ủ ch  quan duy ý chí; đó là nh ng hành đ ng l p ý chí áp đ t cho th c t ưở t ấ ể đi m xu t phát cho chi n l ệ kinh nghi m, xem th th  đ ng,… trong ho t đ ng nh n th c và th c ti n.

Câu 3:

ơ ả ủ ơ ở ệ ậ

ệ ậ ủ ứ ử ụ ể ứ ể

ị ệ

ự ễ ể ứ ậ ắ ả

Hai nguyên lý c  b n c a phép bi n ch ng duy v t là c  s  lý lu n c a  ớ ể quan đi m toàn di n, l ch s , c  th  và phát tri n. V i cách xem xét, nghiên c u  ấ ự ậ ể ẽ ể ượ ả theo quan đi m toàn di n và phát tri n s  giúp ta hi u đ c b n ch t s  v t, làm  ả ệ ạ ộ ề ự ậ cho nh n th c ph n ánh đúng đ n v  s  v t và ho t đ ng th c ti n có hi u qu   cao.

ệ ổ ế ề ố

I.

Nguyên lý v  m i liên h  ph  bi n

ệ ố ổ ế ệ ệ ố Khái ni m m i liên h , m i liên h  ph  bi n

1)

ể ỉ ự ự

ộ ế ố ủ ự ậ ệ ệ ượ ẫ ệ ượ ữ ữ M i liên h  dùng đ  ch  s  quy đ nh, s  tác đ ng và chuy n hóa l n nhau  ặ ng ị ng, hay gi a các m t, các y u t ể  c a s  v t, hi n t

ố ự ậ gi a các s  v t, hi n t ế ớ i. trong th  gi

ố ổ ế ủ ố

ế ớ ố

ủ

ổ ế ủ ng c a th  gi ệ ượ ố

ệ ố ế ủ ng c a th   ố ệ

ẳ ệ ng nghiên c u c a phép bi n ch ng. Đó là các m i liên h   ượ ng và ch t, kh ng đinh và ph  đ nh, cái chung và cái

ệ ủ ể ỉ ệ M i liên h  ph  bi n dùng đ  ch  tính ph  bi n c a các m i liên h  c a  ể ỉ ệ ờ ồ ệ ượ ự ậ i, đ ng th i cũng dùng đ  ch  các m i liên h   các s  v t, hi n t ế ớ ổ ữ ề ự ậ ồ ạ ở i, trong đó nh ng m i liên h  ph   ng c a th  gi  nhi u s  v t, hi n t i  t n t ệ ượ ệ ồ ạ ở ọ ự ậ ữ ứ ấ ế i  bi n th  nh t là nh ng m i liên h  t n t  m i s  v t, hi n t ứ ứ ủ ớ ộ ố ượ i, nó thu c đ i t gi ủ ị ấ ặ ố ậ ữ gi a các m t đ i l p, l riêng.

ữ ủ ế ớ ừ ồ ạ Nh  v y, gi a các s  v t, hi n t ự ậ ữ ệ ượ ố ổ ế ở ứ ộ

ồ ừ ồ ạ ồ ạ ố   ữ i nh ng m i ấ ị ữ

ệ ặ ờ ệ ặ ệ ổ ế ệ ố ữ ữ ề

ố

ấ ủ ạ ố

ấ ị ấ ố ư ư ậ i v a t n t ng c a th  gi  m c đ  nh t đ nh.  i nh ng m i liên h  ph  bi n  liên h  đ c thù, v a t n t ố ấ ệ ữ i nh ng m i liên h  ph  bi n nh t, trong đó nh ng m i  Đ ng th i, cũng t n t ổ ế ố ệ ự ể ệ liên h  đ c thù là s  th  hi n nh ng m i liên h  ph  bi n trong nh ng đi u ki n  ố ộ ữ ổ ế ệ ặ nh t đ nh. Toàn b  nh ng m i liên h  đ c thù và ph  bi n đó t o nên tính th ng  ạ ượ ạ i, tính đa d ng trong tính th ng nh t c a các  c l nh t trong tính đa d ng và ng ộ ớ ự ệ m i liên h  trong gi  nhiên, xã h i và t i t ạ  duy.

ụ ồ ạ ệ ữ ộ ự ậ ữ ậ ố nhiên t n t i m i liên h  gi a đ ng v t và th c v t, gi a ự ậ ậ ự Ví d : Trong t th c v t và khí h u,…

ố ộ ệ ấ ủ   N i dung và tính ch t c a các m i liên h

1.

ủ ố ệ

a. Tính khách quan c a các m i liên h

ệ ứ ự ậ ệ ủ

ủ ự ộ ị

ố i là có tính khách quan. S  quy đ nh, tác đ ng và chuy n  ự ậ ả ặ

ườ ̣ ̣ i; con ng ể ậ  Theo quan đi m bi n ch ng duy v t, các m i liên h  c a các s  v t,  ể ế ớ ng c a th  gi ệ ượ ủ ng ho c trong b n thân chúng là cái v n có  ộ ụ i đôc lâp không ph  thu c vào ý chí con ng ́ ố ỉ i ch  có  ̃ ́ ̀ ườ ự ứ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̉

ệ ượ hi n t ẫ hóa l n nhau c a các s  v t, hi n t ồ ạ ủ c a nó, t n t ́ ả ậ kh  năng nh n th c va vân dung cac môi liên hê đo trong hoat đông th c tiên cua  ̀ minh.

ổ ế ủ ố ệ

b. Tính ph  bi n c a các m i liên h

ệ ẳ

ệ ố ớ ự ậ ậ ộ ứ ồ ạ hay quá trình nào t n t ị ệ ượ ấ ứ ự ậ ng  Phép bi n ch ng duy v t kh ng đ nh không có b t c  s  v t, hi n t ệ ẻ , cô l p tuy t đ i v i các s  v t, hi n ậ i m t cách riêng l

ồ ạ ự i chúng t n t ụ ộ ể

ộ ấ ồ

ẫ ệ ố ứ ấ ứ ộ ồ ạ ủ

ố ở ồ ạ ệ ớ ệ ố ố ả ệ i trong m i liên h  v i h  th ng khác, t ệ ộ i trong s  liên h , ràng bu c, ph ệ ượ ấ ứ ự ậ ng nào  ữ ớ ế ố ấ  c u thành v i nh ng  ộ ệ ố i nào cũng là m t h  th ng  ổ ẫ ế ng tác và làm bi n đ i l n

ạ ượ ng hay quá trình khác mà trái l t ộ thu c, tác đ ng, chuy n hóa l n nhau. Không có b t c  s  v t, hi n t không ph i là m t c u trúc h  th ng, bao g m các y u t m i liên h  bên trong c a nó, t c là b t c  m t t n t ươ m  t n t nhau.

ủ ạ ố ệ

c. Tính đa d ng, phong phú c a m i liên h

ố ủ ủ

ấ ượ ể ạ ệ ự ậ

ề ẳ ệ ở ỗ ệ ụ ể

̣

ố ớ ự ồ ạ ủ ự ậ ể ủ ề

ấ ị ạ ấ ể ồ ấ ị

ỗ ự ậ ệ ố

ệ ả ị ̣

ệ ự ế ố ố

̀ ấ ế ọ ự ậ ệ ượ ủ ị Quan đi m c a ch  nghĩa Mác­Lênin kh ng đ nh m i liên h  còn có tính  ệ ượ ể phong phú, đa d ng. Tính ch t này đ  ch : các s  v t, hi n t c bi u hi n  ng  ữ ữ ị ố hay quá trình khác nhau đ u có nh ng m i liên h  c  th  khác nhau, gi  v  trí, vai  ́ ố ộ trò khác nhau đ i v i s  t n t i và phát tri n c a nó; măt khac, cùng m t m i liên  ở ữ ệ ụ ể ữ ư ệ h  nh t đ nh c a s  v t nh ng trong nh ng đi u ki n c  th  khác nhau,   nh ng  ể ủ ự ậ ộ ậ giai đo n khác nhau trong quá trình v n đ ng, phát tri n c a s  v t thì cũng có  ấ tính ch t và vai trò khác nhau. Do đó, không th  đ ng nh t tính ch t, v  trí, vai trò  ng trong nh ng̃ ố ớ ư   ̣ ượ ụ ể ủ c  th  c a các m i liên h  khác nhau đ i v i m i s  v t, hiên t ́ ố ố ệ điêu kiên xac đ nh. Đó là các m i liên h  bên trong và bên ngoài, m i liên h  b n  ứ ế ệ ủ ế ệ ượ ng, m i liên h  ch  y u và th  y u, m i liên h  tr c ti p và gián ch t và hi n t ế ớ ng bên trong th  gi ti p,…c a m i s  v t, hi n t i.

ể ề

ề ự ể ệ ố ố các ệ ệ ụ ể ỗ ự ậ ỗ ủ ổ ế ở ủ ng, m i quá trình c  th , trong ệ ặ ệ ề ố ữ ờ ạ Quan đi m v  tính phong phú, đa d ng c a các m i liên h  còn bao hàm  ạ ệ quan ni m v  s  th  hi n phong phú, đa d ng c a các m i liên h  ph  bi n  ệ ượ m i liên h  đ c thù trong m i s  v t, hi n t ụ ể nh ng đi u ki n không gian và th i gian c  th .

ươ ậ Ý nghĩa ph ng pháp lu n

3)

ệ ạ ấ

­ Tính khách quan và ph  bi n c a các m i liên h  đã cho th y trong ho t  ậ ổ ế ủ ả ự ễ ầ ố ể ứ ệ ộ đ ng nh n th c và th c ti n c n ph i có quan đi m toàn di n.

ậ ố ể Quan đi m toàn ả

ễ ầ ữ ử ệ ệ ng trong m i quan h  bi n ch ng qua l ự ậ ứ ệ ượ , gi a các m t c a chính s  v t, hi n t ế ố ữ ự ậ ự ậ ự ạ ớ ứ ố ặ ủ ng đó v i các s  v t, hi n t ậ ỉ

di nệ  đòi h i trong nh n th c và x  lý các tình hu ng th c ự   ạ ự ậ i  ng và  ệ ượ ng  ử   ng và x  lý ệ ơ ở ấ ả

ề ự ậ ư ậ ậ ứ ế ể ệ ớ ỏ ệ ượ ti n c n ph i xem xét s  v t, hi n t ữ ữ ậ ộ gi a các b  ph n, gi a các y u t ệ ượ ộ i gi a s  v t, hi n t trong s  tác đ ng qua l ứ ệ ượ ể ớ khác. Ch  trên c  s  đó m i có th  nh n th c đúng v  s  v t, hi n t ể ự ễ ề ủ ờ ố ệ có hi u qu  các v n đ  c a đ i s ng th c ti n. Nh  v y, quan đi m toàn di n  ự ễ ố ậ đ i l p v i quan đi m phi n di n, siêu hình trong nh n th c và th c ti n.

ả

ằ ứ ấ ả ặ ấ ả ệ ệ ế ố ố V.I.Lênin cho r ng: “ Mu n th c s  hi u đ t c  các m t, t ự ự ể ượ ự ậ ầ c s  v t, c n ph i nhìn bao  t c  các m i liên h  và “ quan h  gián ti p”

quát và nghiên c u t ủ ự ậ c a s  v t đó”.

ừ ệ ấ ố

ấ ứ ự ệ ệ ậ ồ

ạ ộ ờ ả ế ợ ử ầ ị ạ ủ ­T  tính ch t đa d ng, phong phú c a các m i liên h  đã cho th y trong  ự ễ ể ho t đ ng nh n th c và th c ti n, khi th c hi n quan đi m toàn di n thì đ ng  ụ ể ể ớ th i cũng c n ph i k t h p v i quan đi m l ch s  ­ c  th .

ử ứ ậ

ấ ặ ế

ị ể Quan đi m l ch s  ­ ạ ộ ứ ự ễ ế ả ậ ố ử  c  thụ ể yêu c u trong vi c nh n th c và x  lý các tình ầ ệ   ủ ố   ữ ả ự ễ ầ ố hu ng trong ho t đ ng th c ti n c n ph i xét đ n nh ng tính ch t đ  thù c a đ i ả ượ i quy t khác nhau trong th c ti n. t ng nh n th c và tình hu ng ph i gi

ư ậ ữ ầ

ứ ệ ả ắ ụ ể ả

ự ễ Nh  v y, trong nh n th c và th c ti n không nh ng c n ph i tránh và  ụ ế ắ ể ụ ậ ế kh c ph c quan đi m phi n di n, siêu hình mà còn ph i tránh và kh c ph c quan  ệ đi m ch t trung, ng y bi n.

II.

Nguyên lý phát tri n ể

ệ ể Khái ni m phát tri n

1)

ể ự ả ỉ ề ể Quan đi m siêu hình xem s  phát tri n ch  là s  tăng, gi m thu n túy v ổ ề ấ ủ ự ậ ự

ồ ữ ụ ể ầ ờ ng; đ ng th i, nó cũng ướ c quanh

ự ệ ượ ố ượ ng, không có s  thay đ i v  ch t c  s  v t, hi n t s  l ự ả ế xem s  phát tri n là quá trình ti n lên liên t c, không tr i qua nh ng b ứ ạ co ph c t p.

ớ ố ậ Đ i l p v i quan đi m siêu hình, trong phép bi n ch ng ể ỉ ng theo khuynh h ủ ự ậ ừ ướ ơ ộ ộ ệ

ộ ấ ệ

ấ ớ ả ả ổ

ể ự ế ướ ậ ầ ng hay   ộ  nh ng trình đ ng này càng hoàn thi n c a s  v t

ứ khái ni mệ  phát  ể ệ ệ ượ tri nể  dùng đ  ch  quá trình v n đ ng c a s  v t, hi n t ậ ng  ế ệ ừ ế  kém hoàn thi n đ n hoàn thi n h n.  đi lên: t  trình đ  th p đ n trình đ  cao, t ộ ệ ồ ư ậ Nh   v y, khái ni m phát tri n không đ ng nh t v i khía ni m “v n đ ng” nói  ề ượ ơ chung; đó không ph i là s  bi n đ i tăng lên hay gi m đi đ n thu n v  l ệ ủ ự ậ ở ữ ổ ề ấ ự ế s  bi n đ i v  ch t theo h ngày càng cao h n.ơ

ả

ẫ i quy t mâu thu n khách quan  ố ệ ượ ệ ượ ớ ể Phát tri n cũng là quá trình phát sinh và gi ủ ự ậ ố v n có c a s  v t, hi n t ự ừ ự ậ  s  v t, hi n t tích c c t ế ủ ị ữ ấ ố ng; là quá trình th ng nh t gi a ph  đ nh các nhân t ệ ượ ủ ự ậ ng cũ trong hình thái c a s  v t, hi n t ng m i.

ấ ủ ố ệ   Tính ch t c a các m i liên h

2)

ủ ự

a) Tính khách quan c a s  phát tri n ể

ủ ự ể

ệ ồ ừ ả ồ ự ậ ể ắ b n thân s  v t, hi n t ế ậ

ệ ượ ộ ả ấ ế ứ ủ ườ ộ ể Tính khách quan c a s  phát tri n bi u hi n trong ngu n g c c a s  v n  ộ đ ng và phát tri n. Đó là quá trình b t ngu n t quá trình gi thu c tính t ố ủ ự ậ ệ ượ ng; là  ể ng đó.  Vì v y, phát tri n là  i. ẫ ủ ự ậ i quy t mâu thu n c a s  v t, hi n t ụ t y u, khách quan, không ph  thu c vào ý th c c a con ng

b) Tính ph  bi n c a s  phát tri n ể ổ ế ủ ự

ể các quá trình phát tri n c th  hi n ổ ế ủ ự ự ự ọ ọ ự ậ ệ nhiên, xã h i và t ể ệ ở  duy; trong m i s  v t, hi n  ệ ượ ọ ọ ng và trong m i quá trình, m i giai đo n c a s  v t, hi n t ể ượ Tính ph  bi n c a s  phát tri n đ ộ ư ạ ủ ự ậ ả ng đó. Trong  ớ ờ ủ ế ự ể ẫ ổ

ậ ợ ớ ễ di n ra trong m i lĩnh v c t ượ t ế ỗ m i quá trình bi n đ i có th  bao hàm kh  năng d n đ n s  ra đ i c a cái m i,  phù h p v i quy lu t khách quan.

ế ừ

c) Tính k  th a

ớ ờ ừ ự ậ ờ ừ ự ủ ị ệ ượ ế ừ ự ậ ậ ệ ượ ệ ượ ự ậ S  v t, hi n t ớ ng m i ra đ i t ng m i ra đ i t  s  v t, hi n t ự ậ  s  ph  đ nh có tính k  th a. S  v t,  ệ ượ ng cũ, vì v y trong s  v t, hi n t ng hi n t

ợ ủ ự ậ ọ ọ ữ ữ ạ  l ả ạ ệ ượ ự ậ ự ặ ng m i, g t b  nh ng m t tiêu c c, đã l ng cũ, chuy n sang s  v t, hi n t ệ ượ ớ ả ể ặ ệ   ớ i, có ch n l c và c i t o nh ng m t còn thích h p c a s  v t, hi n m i còn gi ỗ   ạ ỏ ữ ể ượ i t ở ự ờ ạ ậ ủ ự ậ th i, l c h u c a s  v t, hi n t ng cũ đã c n tr  s  phát tri n.

ủ ự ạ

d) Tính đa d ng, phong phú c a s  phát tri n ể

ạ ủ ự

ệ ượ ch : phát tri n là  ỗ ng chung c a m i s  v t, hi n t ủ ệ ọ ự ậ ự ạ ể ể ệ ở ỗ ể ệ ỗ ự ậ ng, song m i s  v t, m i hi n  ố Tính đa d ng, phong phú c a s  phát tri n th  hi n  ướ ỗ ự ng, m i lĩnh v c hi n th c l ờ ồ ể ủ

ệ ượ

ể i có quá trình phát tri n không hoàn toàn gi ng  ị ự ậ ng còn ch u  ề ế ng hay quá trình khác, c a r t nhi u y u  ề ộ ề

ệ ượ ủ ấ ổ ự ậ ộ ậ

ụ ể ể ủ ự ậ ng phát tri n c a s  v t, hi n t ờ ạ ng th t lùi t m th i, có th  d n t ủ ữ ề ể ạ

khuynh h ượ t nhau. Đ ng th i, trong quá tình phát tri n c a mình, s  v t, hi n t ự ậ ủ ề nhi u tác đ ng c a các s  v t, hi n t ể ử ụ ể ự ệ ị ố  và và đi u ki n l ch s , c  th . S  tác đ ng đó có th  làm thay đ i chi u  t ệ ể ệ ượ ướ ng, th m chí có th  làm cho s  v t, hi n  h ể ẫ ớ ự ượ ở ề ặ t i s  phát tri n v  m t này và thoái hóa    ệ ủ ặ m t khác… Đó đ u là nh ng bi u hi n c a tính phong phú, đa d ng c a các quá  trình phát tri n. ể

ươ ậ Ý nghĩa ph ng pháp lu n

3)

ơ ở ề ự ọ ể ị ậ

ướ ng vi c  ứ ể ế ớ

ả ạ i và c i t o th  gi quan đi m phát tri n. ự ự ậ ự ậ ự ể ệ i. Theo nguyên lý này, trong nh n th c và  ể  Theo V.I.Lênin, “…Logich bi n ệ ộ  v n đ ng” …, ế ớ ả ả ổ ủ Nguyên lý v  s  phát tri n là c  s  lý lu n khoa h c đ  đ nh h ậ ậ ứ nh n th c th  gi ự ễ ầ ể th c ti n c n ph i có  ỏ ứ ch ng đòi h i ph i xét s  v t trong s  phát tri n, trong “s  t ự ế trong s  bi n đ i c a nó”.

ể ả ắ ệ ả ụ ư ưở  t ủ ng b o th , trì tr , Quan đi m phát tri n đòi h i ph i kh c ph c t ế ể ố ậ ớ ự ể ỏ ị đ nh ki n, đ i l p v i s  phát tri n.

ậ ể ể ứ

ộ ả ệ ượ ể Theo quan đi m phát tri n, đ  nh n th c và gi ả ặ ự ậ ự ễ

ủ ườ ộ

ủ ự ầ ậ ả

ề ế ấ ứ ấ i quy t b t c  v n đ  gì  ướ ng đi  ng theo khuynh h ệ i là m t quá trình bi n  ậ ỏ ng trong quá trình phát tri n ứ ứ ể ậ ả ụ ể trong nh n th c và gi ể ả i ầ ề ủ ự ễ ứ ấ ạ

ặ ầ trong th c ti n, m t m t, c n ph i đ t s  v t, hi n t ể ạ ặ ng c a s  phát tri n l lên c a nó; m t khác, con đ ẫ ậ ứ   ị ứ ch ng, bao hàm tính thu n ngh ch, đ y mâu thu n, vì v y, đòi h i ph i nh n th c ệ ượ ứ ạ ủ ự ậ ượ đ c tính quanh co, ph c t p c a s  v t, hi n t ử ị ủ quan đi m l ch s  ­ c  th c a nó, t c là c n ph i có  ớ ợ ấ ế quy t các v n đ  c a th c ti n, phù h p v i tính ch t phong phú, đa d ng, ph c  ạ ủ t p c a nó.

ệ Nh  v y, v i t ể ổ ế ứ ớ ư ứ cách là khoa h c v  m i liên h  ph  bi n và s  phát  ọ

ậ ự ễ ọ ề ố ủ ị ủ

ươ ứ ề

ứ ả ự ậ ự ữ ộ

ệ

ặ ủ ằ ữ ứ ỏ ố

ệ t: “…Phép bi n ch ng là ph ả ủ ế ấ ả i ta ph i chú ý đ n t ố ể ụ ể ủ ữ ệ ư ậ ự ậ ủ ệ  vai trò quan tr ng   tri n, phép bi n ch ng duy v t c a ch  nghĩa Mác – Lênin gi ứ ậ   ệ ẳ trong nh n th c và th c ti n. Kh ng đ nh vai trò đó c a phép bi n ch ng duy v t, ế   ng pháp mà đi u căn b n là nó xem Ph.Ăngghen vi ộ ủ ự ậ ữ xét nh ng s  v t và nh ng ph n ánh c a chúng, trong s  ràng bu c, s  v n đ ng,   ự ự s  phát sinh và s  tiêu vong c a chúng”. V.I.Lênin cũng cho r ng: “Phép bi n  ệ ả ườ t c  các m t c a nh ng m i quan h   ch ng đòi h i ng ự trong s  phát tri n c  th  c a nh ng m i quan h  đó”.

Câu 4:

(cid:0) ộ ể ậ ừ ữ ự ổ ề    nh ng s  thay đ i v

ượ Phân tích n i dung quy lu t chuy n hóa t ấ l ng và ch t:

ậ ự ừ ữ Quy lu t chuy n hóa t

ộ ể ự ậ ơ ả ự

ươ ổ ề ượ  nh ng s  thay đ i v  l ề ươ ổ ế i là quy lu t c  b n, ph  bi n v  ph ư  nhiên, xã h i và t ể ữ ữ ng thành nh ng s  thay  ủ   ứ ng th c chung c a ậ  duy. Theo quy lu t  ng th c chung c a các quá trình v n đ ng, phát tri n là: nh ng s  thay ủ ệ ượ ự

ệ ượ ữ ớ ề ượ ạ

ệ ấ ế ự ổ ề  nh ng s  thay đ i v   ổ ề ấ ủ ự i, nh ng s  thay đ i v  ch t c a s   ủ ự ậ ng c a s  v t, hi n t ổ ế t y u, ph  bi n, l p đi l p l ậ

ộ ị ệ ượ ng trên  ặ ặ ạ i  ọ ộ ng thu c m i lĩnh  ứ ủ ứ ng th c, cách th c c a ộ ư  duy. V  trí quy lu t ch  ra ph ể ủ ự ậ ộ ể ượ ạ ổ ề ấ đ i v  ch t và ng c l ậ ộ các quá trình v n đ ng, phát tri n trong t ậ ứ ộ này, ph ổ ề ấ ủ ự ậ ơ ở ấ ế ừ ữ ng có c  s  t đ i v  ch t c a s  v t, hi n t t y u t ượ ạ ượ ủ ự ậ ự ữ c l l ng c a s  v t, hi n t ng và ng ổ ệ ượ ậ ế ng t o ra nh ng bi n đ i m i v  l v t, hi n t ố ệ ươ ng di n khác nhau. Đó là m i quan h  t các ph ể ủ ự ậ ọ ệ ượ trong m i quá trình v n đ ng, phát tri n c a s  v t, hi n t ậ ươ ự ự v c t  nhiên, xã h i và t ệ ượ ự ậ s  v n đ ng và phát tri n c a s  v t, hi n t ỉ ng.

ấ ượ ng

a. Khái ni m ch t, l ệ

ệ ấ  :

­ Khái ni m ch t

ậ t h c dùng đ  ch  tính quy lu t khách quan v n có ế ọ ự ố ộ ể ỉ ấ ữ ơ ố ự ậ ng; là s  th ng nh t h u c  các thu c tính làm cho s  v t là

Ch tấ  là ph m trù tri ạ ủ ự ậ ệ ượ c a s  v t, hi n t ả ứ nó ch  không ph i cái khác.

ạ ấ ủ ự ậ ộ

ng chính là các thu c tính  ệ ấ ớ

ộ ệ ượ ấ ữ ơ ả ộ

ỉ ữ

ấ ủ ự ậ ệ ổ ơ ả ữ ộ

ấ ệ ượ ả

ệ ượ ng.  ộ ệ t thu c tính  ệ ụ ể ủ   ng ph i tùy theo quan h  c  th  c a ệ ơ ả

ơ ả ủ ự ậ ộ ơ ả ể ư ậ Nh  v y, t o thành ch t c a s  v t, hi n t ồ ệ ư ủ ố khách quan v n có c a nó nh ng khái ni m ch t không đ ng nh t v i khái ni m  ề ệ ượ ỗ ự ậ ơ thu c tính. M i s  v t, hi n t ng đ u có nh ng thu c tính c  b n và không c   ớ ợ ơ ả ộ ả b n. Ch  nh ng thu c tính c  b n m i h p thành ch t c a s  v t, hi n t ổ Khi nh ng thu c tính c  b n thay đ i thì ch t thay đ i. Vi c phân bi ơ ả c  b n và không c  b n c a s  v t, hi n t ệ ộ ự s  phân tích; cùng m t thu c tính, trong quan h  này là c  b n thì trong quan h   khác có th  là không c  b n.

ấ ủ ự ậ ấ ủ ị

ượ ng không nh ng đ ứ ệ ượ Ch t c a s  v t, hi n t ở ấ ế

ố ệ ệ ậ ộ ữ ở c xác đ nh b i ch t c a các ữ ươ ng th c liên k t gi a chúng, thông  ơ ơ ả t thu c tính c  b n và không c ươ ấ ố ỉ

ộ ộ ề

ỉ ữ ầ ớ ỗ ự ậ ng đ i. M i s  v t, hi n t ố ộ ờ ự ậ i thu n túy tách r i s  v t, hi n t ể ệ ổ ế ố ấ y u t  c u thành, mà còn b i c u trúc và ph ệ ụ ể qua các m i liên h  c  th . Vì v y, vi c phân bi ệ ượ ả ng  b n, ch t và thu c tính cũng ch  có ý nghĩa t ệ ụ ể ủ ấ ấ không ch  có m t ch t mà có nhi u ch t, tùy thu c vào m i quan h  c  th  c a  ấ ệ ượ ồ ạ nó v i nh ng cái khác. Ch t không t n t ng,  ố ủ ươ ị ng đ i c a nó. bi u hi n tính  n đ nh t

ệ ượ ng:

­ Khái ni m l

ủ ự ậ ệ ố ị

ế ố ấ ố ượ ươ ng v  các ph c u thành, quy mô c a s  t n  ể ủ ự ậ ể ỉ ệ ng di n: s  l ệ ủ ệ ị ngượ  dùng đ  ch  tính quy đ nh khách quan v n có c a s  v t, hi n  ủ ự ồ ng các y u t ộ ậ i, t c đ , nh p đi u c a các quá trình v n đ ng, phát tri n c a s  v t, hi n

L ượ ề ạ ố ộ ượ ng. t t t

ể ồ ạ ề ạ ượ M t s  v t, hi n t c ệ ượ ng có th  t n t ứ i nhi u lo i l ớ ừ ợ ng khác nhau, đ ạ ượ ng th c khác nhau phù h p v i t ng lo i l ượ ụ ể ng c  th

ộ ự ậ ằ ị xác đ nh b ng các ph ệ ượ ủ ự ậ c a s  v t, hi n t ươ ng đó.

ươ ượ ủ ng là hai ph ấ Ch t và l ộ ng di n khác nhau c a cùng m t s  v t, hi n  ư duy. Hai ph ng hay m t quá trình nào đó trong t ồ ạ ượ ệ ộ t gi a ch t và l ệ ự  nhiên, xã h i và t ữ ươ ấ ố ự ỉ ố

ộ ự ậ ệ ệ   ươ ng di n ng trong quá trình  ng đ i : có cái trong m i quan  ượ ệ ạ ấ ố ượ t đó t n t i khách quan. Tuy nhiên, s  phân bi ứ ề ự ậ ậ ệ ượ ng ch  có ý nghĩa t nh n th c v  s  v t, hi n t ư ệ h  này đóng vai trò là ch t nh ng trong m i quan h  khác l i là l ng.

ượ ố ờ ấ Ch t và l ng là 2 m t c a 1 s  v t th ng nh t v i nhau, không tách r i ặ ủ ượ ự ậ ườ ấ ớ ổ ế ệ ạ ố nhau. Trong m i quan h  này, l ng th ng xuyên bi n đ i qua các giai đo n.

ệ ệ ữ ứ ấ ượ ng

b. Quan h  bi n ch ng gi a ch t và l

ấ ỳ ự ậ ữ ấ ặ ấ

B t k  s  v t, hi n t ặ ờ ượ

ng . Hai m t đó không th  tách r i nhau mà tác đ ng lân nhau m t cách  ứ ể ố ệ ượ ng nào cũng là 1 th  th ng nh t gi a 2 m t ch t  ộ ể ấ ế ẽ ẫ ớ ự ổ ề ượ ng t

ng. Tuy nhiên, không ph i s  thay đ i v  l ớ ạ ổ ề ượ ấ t y u s  d n t ả ự ự i h n mà s  thay đ i v  l ộ ề ấ ủ ể i s  chuy n hóa v  ch t c a  ẫ ổ ề ượ ng nào cũng d n  ư ng ch a làm ch t thay

và l ự ệ bi n ch ng. S  thay đ i v  l ệ ượ ự ậ s  v t, hi n t ế ự đ n s  thay đ i v  ch t. Gi ổ ượ ọ đ i đ ổ ề ấ độ . c g i là

ữ ệ ấ ấ ị ố Khái ni m đ  ch  tính quy đ nh, m i liên h  th ng nh t gi a ch t và ả ự ổ ệ ố ộ ỉ ổ ề ượ ớ ạ i h n mà trong đó s  thay đ i v  l ng, là kho ng gi ấ ủ ự ậ ả ậ ng. Vì v y, trong gi ư ng ch a làm thay đ i  ệ ớ ạ ủ ộ ự ậ i h n c a đ , s  v t, hi n  ệ ượ ự ậ ư ể ẫ ượ l căn b n ch t c a s  v t, hi n t ượ t ệ ượ ng v n còn là nó, ch a chuy n hóa thành s  v t, hi n t ng khác.

ế ự ậ S  v n đ ng, bi n đ i c a s  v t, hi n t ng th ệ ượ ớ ạ ườ ấ ị i h n nh t đ nh s  t ượ ổ ề ấ ể đi m nút. ổ ủ ự ậ ổ ế ộ ng thay đ i đ n m t gi ớ ạ i h n đó chính là  ề ể

ướ ộ

ắ ầ ừ ự ộ  s  thay  ng b t đ u t ẽ ấ ế ế   ẫ ổ ề ượ t y u d n đ n đ i v  l ng. Khi l ổ ề ượ ự ự ữ ng   S  thay đ i v  l nh ng s  thay đ i v  ch t. Gi ấ ờ ủ ế ự ệ ấ ế ẽ ẫ ữ ớ ạ ớ i đi m nút, v i nh ng đi u ki n t t y u s  d n đ n s  ra đ i c a ch t  khi đ t t ệ   ả  trong qua trình v n đ ng, phát tri n c a s  v t, hi n ể ủ ự ậ ậ ớ c nh y b m i. Đây chính là  ượ t ng.

t y u trong quá trình phát tri n c a s  v t, ề ướ ấ ế ớ

ở ứ ệ ủ ề

ậ ể ủ ự ậ ả c nh y khác  ỗ ự ậ  phát và t ượ ướ ướ ả  là s  chuy n hóa t ướ ể ự B ễ ổ ề ấ ệ ượ ng . S  thay đ i v  ch t di n ra v i nhi u hình th c  b ẫ ớ ộ ự ế ự ờ ồ

ạ

ộ i luôn luôn ng. Trong th  gi ế ướ ở ầ ể ế ạ ế ớ ả ề ấ ạ ộ ụ ủ ự ậ  v  l ng d n đ n b c nh y v  ch t, t o ra  ể ủ ự ậ ừ ấ ầ ự ề ượ ứ ậ ng vô t n, th  hi n cách th c v n đ ng và phát tri n c a s  v t t th p

c nh y ự hi n t ấ ế ị c quy t đ nh b i mâu thu n,  tính ch t và đi u ki n c a m i s  v t. Đó  nhau, đ ộ ự ỏ ụ ộ ả c nh y: nhanh và ch m, l n và nh , c c b  và toàn b , t   là các b ộ ả là s  k t thúc m t giai đo n v n đ ng, phát tri n; đ ng th i,  ể ậ ạ c nh y  giác,…B ự ớ ể đó cũng là đi m kh i đ u cho m t giai đo n m i, là s  gián đo n trong quá trình  ệ ượ ậ v n đ ng, phát tri n liên t c c a s  v t, hi n t ẫ ễ ổ di n ra quá trình bi n đ i tu n t ộ ể ệ ậ ộ ươ m t đ ế đ n cao.

ớ ấ ộ

i có s  tác đ ng tr  l ề ươ ấ ớ ượ i l ủ ự ậ ớ   ng c a s  v t. Ch t m i ư ệ ng di n nh : làm thay ờ ạ Khi ch t m i ra đ i l ủ ự ậ ộ ự ệ ượ ng c a s  v t, hi n t ị ở ạ ượ i l ng trên nhi u ph ộ ệ ủ ự ầ

ệ ượ ộ tác đ ng t ể ủ ự ổ ế ấ đ i k t c u, quy mô, trình đ , nh p đi u c a s  v n đ ng và phát tri n c a s   ậ v t, hi n t ng.

ệ ượ i, ạ b t k  s  v t, hi n t ấ ể ng. S  thay đ i d n d n v  l

ế ự ố ứ   ng nào cũng có s  th ng nh t bi n ch ng ớ ề ượ ng t ồ ả ng, t o ra nh ng bi n đ i m i v  l ụ ệ ấ ầ ấ ế t y u  i đi m nút t ớ ẽ ờ ấ ướ c nh y; đ ng th i, ch t m i s  tác  ớ ề ượ ệ ượ ủ ự ậ ng.  ng c a s  v t, hi n t ng th c c  b n, ph  bi n các quá ứ ơ ả ự ư ậ ộ ộ ấ ỳ ự ậ Tóm l ự ượ ổ ầ ặ ữ gi a hai m t ch t và l ổ ề ấ ế ự ẽ ẫ s  d n đ n s  thay đ i v  ch t thông qua b ữ ổ ạ ở ạ ượ ộ đ ng tr  l i l ươ ễ ạ Quá trình đó liên t c di n ra, t o thành ph ệ ượ ể ủ ự ậ trình v n đ ng, phát tri n c a s  v t, hi n t ổ ế  nhiên, xã h i và t ng trong t duy.

(cid:0) ươ ậ Ý nghĩa ph ng pháp lu n:

ượ ệ ấ ng di n ch t va l i

­

ệ ượ ộ ươ ẫ ị

ể ề ươ ượ ệ ấ ạ ạ ồ ạ ng t n t ứ ậ ự ng, t o nên s ng di n ch t và l ự ễ ầ ậ ứ ấ ứ ự ậ Vì b t c  s  v t, hi n t ng nào cũng có ph ẫ trong tính quy đ nh l n nhau, tác đ ng và chuy n hóa l n nhau, do đó, trong nh n th c và ỉ ả ọ th c ti n c n coi tr ng c  hai lo i ch  tiêu v  ph ệ ượ ề ự ậ ệ nh n th c toàn di n v  s  v t, hi n t ng.

ữ ủ ự ậ ng c a s  v t, hi n t

­ ể

Vì nh ng thay đ i v  l ữ ệ ượ

ổ ề ấ ủ ự ậ ụ ự ễ ạ ộ ứ ậ

ể

ấ ế ả ệ ượ ổ ề ượ ng có kh  năng t ượ ạ c l ng và ng chuy n hóa thành nh ng thay đ i v  ch t c a s  v t, hi n t ụ ể ầ ừ trong ho t đ ng nh n th c và th c ti n, tùy theo m c đích c  th , c n t ng b ổ ề ấ ể ề ượ lũy v  l ổ ề ượ ướ ớ ấ ch t m i theo h t y u  i, do đó,  ướ c tích  ồ ủ ộ ể ờ ng đ  có th  làm thay đ i v  ch t; đ ng th i, có th  phát huy tác đ ng c a  ệ ượ ủ ự ậ ng c a s  v t, hi n t ng lamg thay đ i v  l ng.

ng ch  có th  d n t

ỉ ả

ấ ế ổ ề ấ ủ ự ậ   ữ i nh ng bi n đ i v  ch t c a s  v t, ớ ạ i h n đi m nút, do đó, trong công  t y u quy ượ ả ng đã đ ả ặ ẽ ấ ế ầ ắ ổ ề ượ Vì s  thay đ i v  l ệ ượ ề ng ph i tích lũy t ng v i đi u ki n l ả ụ ắ ể ớ ạ i h n đi m nút s  t c tích lũy t ế ng, Vì th  cũng c n kh c ph c t ự ớ ự ễ ầ ượ ớ i gi ệ ượ ề ấ ủ ự ậ c nh y v  ch t c a s  v t, hi n t ự ễ ộ

ự ỉ

ủ ả ữ ệ ả ệ ọ ủ ệ ư ưở ng b o th , trì tr , t ế ệ ặ

ữ c nh y liên t c v  ch t. H u khuynh là s  bi u hi n t ả ự ế ượ ề ượ ự ỉ ơ ể

­ ế ể ẫ ớ ớ ể ệ ượ i gi hi n t  khuynh; m t khác, theo tính t tác th c ti n c n ph i kh c ph c nôn nóng t ễ ả ậ t y u có kh  năng di n ra  lu t thì khi l ướ ả ụ ư ưở ng b o   t b ấ ấ ả ủ ữ th  h u khuynh trong công tác th c ti n. T  khuynh chính là hành đ ng b t ch p quy  ề ượ ậ lu t, ch  quan, duy ý chí, không tích lũy v  l ng mà ch  chú tr ng th c hi n nh ng  ụ ề ấ ướ b ệ ướ c nh y m c dù l không dám th c hi n b ầ phát tri n ch  đ n thu n là s  ti n hóa v  l

ự ể ể ng đã tích lũy đ n đi m nút và quan ni m  ng.

ế ứ c nh y c a s  v t, hi n t

­

ậ ướ Vì b ứ ự ậ ụ

ợ ả ủ ự ậ ự ễ ầ ề ừ ệ

ạ ạ ự ụ ể ặ ệ

ườ ự ủ ộ

ả ệ ỉ ụ  ch  quan c a con ng ẩ ớ ừ ể ố ủ ủ ể ể ể ấ

ậ ệ ượ ng là h t s c đa d ng, phong phú, do v y,  ứ ủ ướ trong nh n th c và th c ti n c n ph i có s  v n d ng linh ho t các hình th c c a b c  ờ ố ả nh y cho phù h p v i t ng đi u ki n, t ng lĩnh v c c  th . Đ c bi   t, trong đ i s ng xã ề ộ ụ ộ h i, quá trình phát tri n không ch  ph  thu c vào đi u ki n khách quan, mà còn ph   ủ ả ầ i. Do đó, c n ph i nâng cao tính tích c c, ch   thu c vào nhân t ủ ộ ệ   ộ ế ừ ượ đ ng c a ch  th  đ  thúc đ y quá trình chuy n hóa t ng đ n ch t m t cách có hi u  l ấ ả qu  nh t.

Câu 5:

ặ ố ậ ủ ộ ố ấ ậ ấ

1) N i dung quy lu t th ng nh t và đ u tranh c a các m t đ i l p:

ố ấ ậ ấ

ứ

ạ ệ ứ ượ ạ ế ề ự ố

ứ ư ệ ộ ủ ữ Quy lu t th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p là “ h t nhân” c a  ể ị ệ t phép bi n ch ng là  ặ ố ậ c h t nhân ả ỏ i thích và m t

ặ ố ậ ắ ắ phép bi n ch ng. Theo V.I.Lênin, “Có th  đ nh nghĩa v n t ắ ư ế ấ ủ ọ h c thuy t v  s  th ng nh t c a các m t đ i l p. Nh  th  là n m đ ự ả ữ ề ủ c a phép bi n ch ng, nh ng đi u đó đòi h i ph i có nh ng s  gi ể ự s  phát tri n thêm”.

ậ ặ ố ậ ữ

ồ ộ ố ấ ự ơ ả ậ ề Quy lu t th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p là quy lu t v   ố ấ ổ ế ủ ọ

ự ơ ả ậ ố ộ ồ

ộ ậ ổ ế ủ ố ọ ủ ự ậ ệ ể

ể ngu n g c, đ ng l c c  b n, ph  bi n c a m i quá trình v n đ ng và phát tri n.  Theo quy lu y này, ngu n g c và đ ng l c c  b n, ph  bi n c a m i quá trình  ẫ ậ v n đ ng, phát tri n chính là mâu thu n khách quan, v n có c a s  v t, hi n  ượ t ộ ng.

ủ ệ ấ ẫ

a. Khái ni m mâu thu n và các tính ch t chung c a mâu thu n ẫ

ệ ẫ Khái ni m mâu thu n:

­

ể ỉ ố

ữ ặ ố ậ ủ

ấ ặ ẫ ứ ệ Khái ni m ệ mâu thu n ẫ dùng đ  ch  m i liên h  th ng nh t, đ u tranh và  ấ ỗ ự ậ ự ữ ng ho c gi a các s   ệ ng v i nhau. Đây là quan ni m bi n ch ng v  mâu thu n, khác căn ề ệ

ớ ệ ả ự ể ấ

ố ậ ữ ặ ố ậ ứ ệ ố ệ ượ ể chuy n hóa gi a các m t đ i l p c a m i s  v t, hi n t ề ậ ự ượ v t, s  t ẫ ẫ ớ ả b n v i quan ni m siêu hình v  mâu thu n .Theo quan ni m siêu hình, mâu thu n  ệ ự ố là cái đ i l p ph n lôgich, không có s  th ng nh t, không có s  chuy n hóa bi n  ch ng gi a các m t đ i l p.

ẫ Nhân t ố ạ  t o thành mâu thu n là  ặ ượ ữ ộ ặ ố ậ ộ ng v n đ ng trái ng ư ệ ờ

ặ ố ậ . Khái ni m m t đ i l p dùng ệ ậ ướ c  ệ Ví d :ụ  đi n tích âm  i c a nhau.  ủ ơ ể ố ồ ươ ử ồ ệ m t đ i l p  ư ể ỉ ữ đ  ch  nh ng m t, nh ng thu c tính, nh ng khuynh h ề ồ ạ ủ ề nhau nh ng đ ng th i là đi u ki n, tiên đ  t n t ị và đi n tích d ; đ ng hóa và d  hóa c a 1 c  th  s ng,… ng trong 1 nguyên t

ủ ấ ẫ Các tính ch t chung c a mâu thu n

­

ẫ ổ ế

ự ả

ứ ự ừ ơ ậ ạ ừ ư ỗ ẫ  ch  m t sinh v t trong m i lúc v a là nó nh ng l ộ ộ ở ỗ ộ c h t chính là ế ả ự ố i v a là ướ ế ộ Mâu thu n có tính khách quan và ph  bi n. Theo Ph.Ăngghen: “N u b n  thân s  di đ ng m t cách máy móc đ n gi n đã ch a đ ng mâu thu n …s  s ng  tr m t cái khác.

ư ậ Nh  v y, s  s ng cũng là m t mâu thu n t n t ự ố ộ ẫ ồ ạ ự ả ng xuyên t ả  n y sinh và t ẫ ẫ ự ố ự ả  gi ế ả ữ

ứ ấ ể

ư ẫ ậ

ẫ ự ế ủ ự ự ấ ữ i th c t ự ữ ế

ế ệ ự ế ự ế ả ố c gi ố ủ ậ ế ự ễ ượ ế ả c gi ậ ự ộ i trong b n thân các s   ế ườ ậ v t và các quá trình, m t mâu thu n th i quy t,  ế ấ và khi mâu thu n ch m d t thì s  s ng cũng không còn n a và cái ch t x y đ n.  ỏ ự ư  duy,chúng ta không th  thoát kh i  Cũng nh  chúng ta đã th y trong lĩnh v c t ứ ữ ư ạ ẳ ậ mâu thu n; ch ng h n nh  mâu thu n gi a năng l c nh n th c vô t n bên trong  ườ ị ườ ớ ự ồ ạ ủ  c a năng  l c  y trong nh ng con ng i v i s  t n t c a con ng i b   ả ế ở ứ   ậ ị ạ ạ h n ch  b i hoàn c nh bên ngoài, và b  h n ch , trong nh ng năng l c nh n th c, ượ ẫ i quy t trong s  ti p n i c a các th  h , s  ti p n i đó  ­ mâu thu n này đ ố ớ ự ít ra đ i v i chúng ta trên th c ti n, cũng là vô t n, ­ và đ i quy t trong s   ộ ậ v n đ ng đi lên vô t n.

ẫ ữ

ạ ủ ể ẫ

ề ạ

ể ề ữ

ề ử ụ ể ộ ố ớ ự ồ ạ ể ủ ự ậ

ơ ả

ồ ạ ấ ạ ớ

ệ ủ ẫ ổ ế Mâu thu n không nh ng có tính tính khách quan, tính ph  bi n mà còn có  ỗ ự ệ ở ỗ ạ  ch : m i s   tính đa d ng, phong phú. Tính đa d ng c a mâu thu n bi u hi n  ẫ ệ ượ ậ ng, quá trình đ u có th  bao hàm nhi u lo i mâu thu n khác nhau,  v t, hi n t ữ ệ ị ệ ể   bi u hi n khác nhau trong nh ng đi u ki n l ch s , c  th  khác nhau; chúng gi ậ ị i, v n đ ng và phát tri n c a s  v t. Đó  v  trí, vai trò khác nhau đ i v i s  t n t ơ ả ẫ là: mâu thu n bên triong và bên ngoài, c  b n và không c  b n,… Trong các lĩnh  ữ ẫ ữ ự i nh ng mâu thu n v i nh ng tính ch t khác nhau t o  v c khác nhau cũng t n t ự ể nên tính phong phú trong s  bi u hi n c a mâu thu n.

ủ ậ

b. Quá trình v n đ ng c a mâu thu n ẫ ộ

ớ ừ ấ

ố

ể ỉ ự ặ Trong mâu thu n, các m t đ i l p v a th ng nhât v i nhau , v a đ u  ớ ộ

ủ ấ ủ ố ặ ố ậ  dùng đ  ch  s  liên h , ệ   ặ ố ậ ặ ố ậ

ự ồ

ặ ố ậ ệ ơ  đúng h n? tuy ự  đây s  phân bi ủ ấ ắ ọ

ể ỉ ủ

ư ậ ấ ấ ừ ủ ị

ặ ố ậ ộ

ệ ụ ể ủ ự ậ ề ố

ng. Quá trình th ng nh t và ể ữ ế s  chuy n hóa gi a chúng. ặ ố ậ ấ ế ễ ạ ộ

ế ứ ư ể ấ ủ ệ ị ữ ề ộ ặ ố ậ ừ ẫ ấ ủ ệ th ng nh t c a các m t đ i l p tranh v i nhau. Khái ni m  ờ ẫ ị ràng bu c, không tách r i nhau, quy đ nh l n nhau c a các m t đ i l p, m t này  ặ ự ố ề ể ồ ạ ề ấ i. S  th ng nh t c a các m t đ i l p cũng bao  l y m t kia làm ti n đ  đ  t n t ự ồ ấ ủ ự  ế ấ ủ t: “S  đ ng nh t c a các m t đ i l p(“s hàm s  đ ng nh t c a nó. V.I.Lênin vi ấ ữ ở ẽ ố t gi a  th ng nh t” c a chúng, nói nh  v y có l ộ ố ừ ồ ả  đ ng nh t và th ng nh t không quan tr ng l m. Theo m t nghĩa nào đó, c   các t ặ ố ậ  dùng đ  ch  khuynh  ệ đ u tranh c a các m t đ i l p  ề hai đ u đúng)”. Khái ni m  ứ ạ ướ ủ ộ i, bài tr , ph  đ nh nhua c a các m t đ i l p. HÌnh th c  ng tác đ ng qua l h ấ ạ ặ ố ậ ấ ủ ấ đ u tranh c a các m t đ i l p r t phong phú, đa d ng, tùy thu c vào tính ch t,  ệ ượ ệ ấ ố m i quan h  và đi u ki n c  th  c a s  v t, hi n t  S  ự ự ẫ ủ ấ đ u tranh c a các m t đ i l p t t y u d n đ n  ữ ặ chuy n hóa gi a các m t di n ra h t s c phong phú, đa d ng, tùy thu c vào tích  ử ụ ể ặ ố ậ ch t c a các m t đ i l p cũng nh  tùy thu c vào nh ng đi u ki n l ch s , c  th .

ấ ữ ự ố

ấ ự ố ặ ố ậ ươ ề ố

ờ ệ ố ự ố ấ ố

ụ ợ ồ

ặ ố ậ ủ ề ố

ấ ự ấ ươ ng đ i. S  đ u tranh  ự ậ ể ư ự ệ ố

ự ấ Trong s  th ng nh t và đ u tranh gi a các m t đ i l p, s  đ u tranh  ệ ữ ấ ữ ng đ i, có đi u ki n,  gi a chúng là tuy t đ i, còn s  th ng nh t gi a chúng là t ấ ấ ấ ủ   ạ t m th i; trong s  th ng nh t đã có đ u tranh, đ u tranh trong tính th ng nh t c a ấ ự ố chúng. Theo V.I.Lênin: “S  th ng nh t (phù h p, đ ng nh t, tác d ng ngang  ệ nhau) c a các m t đ i l p là có đi u ki n, thoáng qua, t ừ ẫ ặ ố ậ ủ c a các m t đ i l p bài tr  l n nhau là tuy t đ i, cũng nh  s  phát tri n, s  v n  ệ ố ộ đ ng là tuy t đ i”.

ộ ể ữ ạ ẫ

ế ẫ ể ệ ở ự ể

i d n đ n chuy n hóa gi a các m t đ i l p là m t quá   s  khác bi ẫ ệ ộ ớ ắ

ệ ặ ố ậ ủ ồ ự ộ S  đ ng qua l ấ ớ ặ ố ậ ề ẫ ượ ẽ ẫ

ế ả c hình thành và quá trình ự ậ ượ ữ ộ

ớ ượ ấ i quy t. Mâu thu n cũ m t đi và mâu thu n m i đ ễ ệ ặ ố ậ ạ ế ể ể ộ ể ậ ở

ể ẫ i ti p di n, làm cho s  v t hiên t ộ ự ự ủ ự ậ ặ ố ậ ể ộ ồ ố ộ

ặ ố ậ ệ trình. Lúc m i xu t hi n, mâu thu n th  hi n  t và phát tri n thành  hai m t đ i l p. Khi 2 m t đ i l p c a mâu thu n xung đ t v i nhau gay g t và  khi đi u ki n đã chín mu i thì chúng s  chuy n hóa l n nhau, mâu thu n đ c  ẫ gi ng  tác đ ng, chuy n hóa gi a 2 m t đ i l p l ữ   luôn luôn v n đ ng và phát tri n. B i vây, s  liên h , tác đ ng và chuy n hía gi a ế các m t đ i l p là ngu n g c, đ ng l c c a s  v n đ ng và phát tri n trong th   gi i.ớ

ươ ậ ủ ệ ắ ậ ậ ữ ng pháp lu n c a vi c n m v ng quy lu t này trong nh n

2) Ý nghĩa ph ứ

ự ễ th c và th c ti n:

ẫ ồ ố ộ

ộ ể ổ ế ứ ự ễ ầ ậ

ự   Vì mâu thu n có tính khách quan, tính ph  bi n và là ngu n g c, đ ng l c ậ ầ ủ ọ ượ ắ c ủ ự ậ ệ ố

ặ ố ậ ể ộ ự ậ

ướ ng c a s  v n đ ng và phát tri n. V.I.Lênin đã  ứ ố ủ ằ ẫ ủ ự ệ ủ th c ch t ủ ự ậ c a s  v n đ ng, phát tri n, do v y, trong nh n th c và th c ti n c n tôn tr ng  ẫ ẫ mâu thu n, phát hi n mâu thu n, phân tích đ y đ  các m t đ i l p, n m đ ồ ấ ả b n ch t, ngu n g c, khuynh h cho r ng: “S  phân đôi c a cái th ng nh t và s  nh n th c các b  ph n mâu  thu n c a nó…đó là ộ ự ậ ấ ứ ấ c a phép bi n ch ng”.

ệ ạ ả   i ả

ạ ẫ ợ

ử ụ ể ứ ế ả ị ế ể ừ ậ ứ ạ ẫ ầ ẫ ứ ậ Vì mâu thu n có tính đa d ng, phong phú nên trong vi c nh n th c và gi ẫ ầ ể ị ụ ế quy t mâu thu n c n ph i có quan đi m l ch s  c  th , t c là bi t phân tích c   ươ th  t ng lo i mâu thu n và có ph i quy t phù h p. Trong quá trình  ng pháp gi ủ ệ ự ễ t đúng vai trò, v  trí c a các lo i mâu thu n  nh n th c và th c ti n, c n phân bi

ấ ị ữ ủ ể ặ ẫ ả ể ệ ế ừ ươ ắ ấ ả ộ ừ trong t ng hoàn c nh, đi u ki n nh t đ nh; nh ng đ c đi m c a mâu thu n đó đ tìm ra ph ề ẫ i quy t t ng laoij mâu thu n m t cách đúng đ n nh t. ng pháp gi

Câu 6:

ự ễ

1) Th c ti n

ạ ộ ử ộ ị ậ Th c ti n là toàn b  ho t đ ng v t ch t có m c đích, mang tính l ch s  ­ ộ ủ ườ ế ự ằ ự ễ xã h i c a con ng ả i nh m c i bi n t ụ ấ ộ  nhiên và xã h i.

ạ ộ ự ễ ạ ộ ạ

ụ ậ ữ ộ

ữ ế ố ượ ữ

ớ ườ ử ụ ấ ị ư ặ ổ ấ ủ ể ệ ả ộ

ườ ở ị

ủ ượ c th  hi n m t cách t ườ ờ i qua các th i kì l ch s . Chính ạ ộ ạ ộ ấ ấ ậ

ể ậ ờ  cũng là ho t đ ng v t ch t mang tính ch t  ử ạ ộ ị ạ ộ Khác v i các ho t đ ng khác, ho t đ ng th c ti n là lo i ho t đ ng mà  ậ ấ con ng ng v t  i s  d ng nh ng công c  v t ch t tác đ ng vào nh ng đ i t ạ ụ ấ ch t nh t đ nh, làm bi n đ i chúng theo m c đích c a mình. Đó là nh ng ho t  ấ ế ộ t y u  i. Nó đ đ ng đ c tr ng và b n ch t c a con ng ử ừ khách quan và không ng ng phát tri n b i con ng ự ễ vì v y, ho t đ ng th c ti n bao gi ụ sáng t o và có m c đích, tính l ch s  ­ xã h i.

ể ự ễ ạ

ứ ấ ậ ạ ộ ề ả ấ

ự ộ ọ ị ớ ệ ấ Th c ti n bi u hi n r t đa d ng v i nhi u hình th c ngày càng phong  ạ ộ ứ ơ ả phú, song có ba hình th c c  b n là: ho t đ ng s n xu t v t ch t, ho t đ ng  ệ ạ ộ chính tr  ­ xã h i và ho t đ ng th c nghi m khoa h c.

ạ ộ ấ ậ ủ ầ ấ Ho t đ ng s n xu t v t ch t là hình th c ho t đ ng c  b n, đ u tiên c a

ụ ệ ầ ể ạ ề ơ ả ứ ạ ộ ữ ườ ử ụ i s  d ng nh ng công c  lao  ấ  nhiên đ  t o ra c a c i v t ch t, các đi u ki n c n ể ủ ế ằ ả ạ ộ ự ễ th c ti n. Đây là ho t đ ng mà trong đó con ng ớ ự ộ ộ đ ng tác đ ng vào gi i t ự ồ ạ t nh m duy trì s  t n t thi ủ ả ậ i và phát tri n c a mình.

ạ ộ ườ ủ ộ ồ ộ ổ ạ ộ ế ữ ứ ệ ả ằ ị

ể ẩ ị i, các t Ho t đ ng chính tr  ­ xã h i là ho t đ ng c a các c ng đ ng ng ộ ể ộ ch c khác nhau trong xã h i nh m c i bi n nh ng quan h  chính tr  ­ xã h i đ   ộ thúc đ y xã h i phát tri n.

ộ ọ

ệ ạ ộ ệ ủ ệ ứ ặ ữ c ti n hành trong nh ng đi u ki n do con ng ữ ạ

ố ữ ế ậ

ứ ặ ệ ộ ạ ạ ng nghiên c u. D ng ho t  t là trong ệ ệ ạ ự ạ ộ ự t c a ho t đ ng th c  Th c nghi m khoa h c là m t hình th c đ c bi ườ ạ ề ế ượ ễ i t o ra, ti n. Đây là ho t đ ng đ ằ ộ ủ ự ặ ặ ạ ố ầ i nh ng tr ng thái c a t  nhiên và xã h i nh m xác  g n gi ng, gi ng ho c l p l ể ủ ố ượ ổ ị đ nh nh ng quy lu t bi n đ i, phát tri n c a đ i t ể ủ ộ ự ọ đ ng này có vai trò quan tr ng trong s  phát tri n c a xã h i, đ c bi ạ ọ ờ th i kì cách m ng khoa h c và công ngh  hi n đ i.

ỗ ộ ứ ứ ự ễ

ố ạ ộ ể

ạ ẫ ạ ộ

ọ ẽ ấ

ự ễ ủ ở

ờ ố ộ ấ ạ ộ ng xuyên nh t trong đ i s ng c a con ng ế ế ữ ệ

ườ ủ ả ườ ấ ạ ộ ả ấ

ừ ự ễ ả ế th c ti n s n ụ ụ ự ễ ả ấ ậ ấ ấ ơ ả ủ M i hình th c ho t đ ng c  b n c a th c ti n có m t ch c năng quan  ệ ặ ế tr ng khác nhau, không th  thay th  cho nhau, song chúng có m i quan h  ch t  ả ấ ậ ệ ố ộ ch , tác đ ng qua l i l n nhau. Trong m i quan h  đó, ho t đ ng s n xu t v t  ế ị ố ớ ọ ạ ộ ạ ch t là lo i ho t đ ng có vai trò quan tr ng nh t, đóng vai trò quy t đ nh đ i v i  ấ ồ ạ   ạ ộ các ho t đ ng th c ti n khác. B i vì, nó là ho t đ ng nguyên th y nh t và t n t i ủ ạ ườ ấ i và nó t o  m t cách khách quan, th ồ   ố ớ ự ế ị ề t y u nh t, có tính quy t đ nh đ i v i s  sinh t n ra nh ng đi u ki n, c a c i thi ể ủ ể ấ ậ i. Không có ho t đ ng s n xu t v t ch t thì không th   và phát tri n c a con ng ự ễ ấ ứ có các hình th c th c ti n khác, suy đ n cùng cũng xu t phát t ằ xu t v t ch t và nh m ph c v  th c ti n s n xu t.

ự ễ ố ớ ứ ủ ậ

2) Vai trò c a th c ti n đ i v i nh n th c.

ơ ở ộ ự ễ ủ ụ ự ứ

Th c ti n đóng vai trò là c  s , đ ng l c, m c đích c a nh n th c và là  ẩ ủ ủ ứ ể ậ ậ tiêu chu n c a chân lí, ki m tra tính chân lí c a quá trình nh n th c.

ở ậ ể ự ế ủ S  dĩ nh  v y vì th c ti n là đi m xu t phát tr c ti p c a nh n th c; nó ộ ậ ấ ướ ư ậ ệ ng v n đ ng và phát tri n c a ả t y u khách quan là ph i gi ự ễ ứ i có nhu c u t ộ ả ế ớ ườ ấ ế

ộ ự ậ

ệ ệ i nên con ng ự ễ ủ ộ

ậ ữ ứ ắ

ấ ể ủ ậ ế ớ

ậ ậ ế ừ ạ ẳ

ư ấ ườ ộ ọ ạ ườ ầ ứ ệ ơ ở ầ  nhu c u th c  ứ ủ ng s c ch a c a nh ng i c n ph i đo đ c di n tích và đong l ả ờ ừ ự ọ ờ

i ừ ả ự ờ ừ i cũng ra đ i t ự ế ạ ơ ớ ọ ạ ộ  chính ho t đ ng th c ti n, t ầ ả ữ ườ ị ữ ấ ự ễ ể ừ ữ ữ ả

ể ộ

ệ ườ i… Có th  nói, suy cho cùng không có m t lĩnh v c  ấ ệ i không xu t phát t ự ễ ứ ẽ ế

ậ ể ủ ự ế ng s  phát sinh, t n t ượ ứ ậ ự ụ ụ ằ ừ ự ễ ứ  th c ti n, không nh m vào vi c ph c v ,  ờ ơ ở ng d n th c ti n. Do đó, n u thoát li th c ti n thì nh n th c s  xa r i c  s   ồ ạ i và phát tri n c a mình. Cũng vì th ,  ắ ề ế ắ ữ c nh ng tri th c đúng đ n và sâu s c v  th ự ễ ờ ứ ể ủ ụ ề ầ đ  ra nhu c u, nhi m v , cách th c, khuynh h ế ả ầ ấ ế ườ ứ ậ i thích th   nh n th c. Chính con ng ả ạ ệ ự ậ ớ i và c i t o th  gi gi t y u ph i tác đ ng vào các s  v t, hi n  i t ự ạ ộ ượ ằ ng b ng ho t đ ng th c ti n c a mình. S  tác đ ng đó làm cho các s  v t,  t ố ữ ộ ộ ữ ệ ượ  nh ng thu c tính, nh ng m i liên h  và quan h  khác nhau  ng b c l hi n t ệ ắ ứ ạ ữ gi a chúng, đem l i nh ng tài li u cho nh n th c, giúp cho nh n th c n m b t  ượ ả i. Trên c  s  đó  đ c b n ch t, các quy lu t v n đ ng và phát tri n c a th  gi ự hình thành nên các lí thuy t khoa h c. Ch ng h n, nh  xu t phát t ữ ễ ủ ti n c a con ng  s  tính toán th i gian và s  ch  t o c  khí mà toán h c đã ra đ i và  cái bình, t ả ể phát tri n. Ngay c  nh ng thành t u khoa h c m i đây, nh t là khám phá và gi ầ ồ  nhu c u đòi  mã b n đ  gen ng ỏ h i ph i ch a tr  nh ng căn b n nan y và t  nhu c u tìm hi u, khai thác nh ng  ẩ ủ ề ti m năng bí  n c a con ng ạ tri th c nào mà l ự ễ ướ ẫ h ệ ưỡ ự hi n th c nuôi d ủ ể ể ứ ch  th  nh n th c không th  có đ ớ ế i n u nó r i xa th c ti n. gi

ự ự ễ ơ ở ộ ụ ứ ậ ờ

ạ ộ ự ễ ệ

ừ ể ố

ệ ườ ủ ố ủ Th c ti n là c  s , đ ng l c và m c đích c a nh n th c còn là vì nh  có  ườ i ngày càng hoàn thi n; năng  ậ ươ ng ti n nh n  c c ng c  và phát tri n; các ph i trong ứ ậ ủ ho t đ ng th c ti n mà các giác quan c a con ng ượ ủ ự ư l c t ứ ụ th c ngày càng hi n đ i, có tác d ng “n i dài” các giác quan c a con ng ệ vi c nh n th c th  gi duy lôgich không ng ng đ ệ ạ ế ớ i.

ẳ ậ ủ ụ ự ự ễ ứ

Th c ti n ch ng nh ng là c  s , đ ng l c, m c đích c a nh n th c mà  ể ủ

ề ạ

ữ ẩ ủ ự ễ ờ ứ ề ồ ỉ

ữ c đo giá tr  c a nh ng tri th c đã đ t  ổ ẳ ị ủ ừ ừ ề ấ ậ ị

ư

ậ ệ ể ườ ủ  duy c a con ng ề ề ự ễ ộ ấ ả

ộ ấ ườ ự ễ ứ ả ơ ở ộ ậ   còn đóng vai trò là tiêu chu n c a chân lý, ki m tra tính chân lý c a quá trình nh n ướ ứ th c. Đi u này có nghĩa th c ti n là th ự ễ ượ ử   ứ c trong nh n th c. Đ ng th i, th c ti n không ng ng b  sung, đi u ch nh, s a đ ữ ứ ch a, phát tri n và hoàn thi n nh n th c. C.Mác đã t ng kh ng đ nh: “V n đ  tìm   ể ạ ớ ể   i chân lý khách quan hay không, hoàn hi u xem t i có th  đ t t ậ toàn không ph i là m t v n đ  lý lu n mà là m t v n đ  th c ti n. Chính trong  i ph i ch ng minh chân lý.” th c ti n mà con ng

ự ễ ư ậ ữ ứ ể ấ ậ ẳ ế   Nh  v y, th c ti n ch ng nh ng là đi m xu t phát c a nh n th c, là y u ậ

ơ ậ ớ ể ể ả

ủ ể ấ

ạ ề ự ễ ứ ấ ậ ả ủ ể ủ ệ ằ ơ ả ủ

ứ ứ ế ị ố ớ ự ố  đóng vai trò quy t đ nh đ i v i s  hình thành và phát tri n c a nh n th c mà  t ắ ủ ướ ứ còn là n i nh n th c ph i luôn luôn h i đ  th  nghi m tính đúng đ n c a  ng t ề ự ễ mình. Nh n m nh vai trò đó c a th c ti n, V.I.Lênin cho r ng: “Quan đi m v   ờ ố ề ể đ i s ng, v  th c ti n, ph i là quan đi m th  nh t và c  b n c a lý lu n v   ậ nh n th c.”

ự ễ ố ớ ả

ự ễ ủ ể ỏ ầ ậ ể ứ ệ ậ ả ấ ứ Vai trò c a th c ti n đ i v i nh n th c đòi h i chúng ta ph i luôn luôn  ệ t quan đi m th c ti n. Quan đi m này yêu c u vi c nh n th c ph i xu t quán tri

ơ ở ự ễ

ậ ệ ự ự ễ ừ ự ễ ế ổ ọ  th c ti n, d a trên c  s  th c ti n, đi sâu vào th c ti n, ph i coi tr ng  ự ễ ứ

ớ ờ ả ế ự ễ ẽ ẫ ả ệ ớ ầ ủ ệ

ề ế

ủ ự ễ ẽ ơ ự ụ ệ

ự ễ ủ ữ ả ậ ấ ắ

ạ ộ ậ ậ

ố ự ễ ẩ ạ ộ ị ể ậ ỉ

ơ ở ự ễ ấ ị ạ

ự ệ ự ễ phát t ả công tác t ng k t th c ti n. Vi c nghiên c u lý lu n ph i liên h  v i th c ti n,  ủ ế ọ h c ph i đi đôi v i hành. N u xa r i th c ti n s  d n đ n sai l m c a b nh ch   ệ ố ượ ạ i, n u tuy t đ i hóa vai  quan, duy ý chí, giáo đi u, máy móc, quan liêu. Ng c l ư ủ trò c a th c ti n s  r i vào ch  nghĩa th c d ng và kinh nghi m ch  nghĩa. Nh   ắ ơ ả ậ v y, nguyên t c th ng nh t gi a th c ti n và lý lu n ph i là nguyên t c c  b n  ự ễ trong ho t đ ng th c ti n và ho t đ ng lý lu n; lý lu n mà không có th c ti n  ượ   làm c  s  và tiêu chu n đ  xác đ nh tính chân lý thì đó ch  là lý lu n suông. Ng c ẽ ọ ậ ạ i, th c ti n mà không có lý lu n khoa h c, cách m ng soi sáng thì nh t đ nh s   l ế bi n thành hi n th c mù quáng.

Câu 7

ườ ứ ủ ứ ệ ậ

1) Phân tích con đ

ng bi n ch ng c a quá trình nh n th c:

ủ ề ể ườ ủ ự ậ ứ ứ ệ ng bi n ch ng c a s  nh n th c.

a) Quan đi m c a V.I.Lênin v  con đ

ườ V.I.Lênin đã khái quát con đ ừ ượ

ế ủ ự ậ duy tr u t ứ ế ư ệ ư ứ ủ ự ậ ệ ứ ng bi n ch ng c a s  nh n th c nh  sau:  ự ừ ượ ộ ừ ư ng và t ng đ n th c   duy tr u t  t ứ ứ ủ ự ậ ườ ng bi n ch ng c a s  nh n th c chân lý, c a s  nh n th c ừ ự ễ ệ T  tr c quan sinh đ ng đ n t ti n – đó là con đ ự hi n th c khách quan.

ự ứ Theo s  khái quát này, con đ ệ ự ứ ế ư

ư ữ ố

ng”. Nh ng nh ng s  tr u t ứ ủ ự ậ ng bi n ch ng c a s  nh n th c chân lý là ế ộ  duy   “tr c quan sinh đ ng” ti n đ n “t ủ ng đó không ph i là đi m cu i cùng c a  ả ế ụ ế ớ ể ự ễ ứ ậ ỳ

i th c ti n. Chính trong  ắ ủ ậ

ứ ậ ứ ế ứ

ứ ề ệ ự ủ ậ ườ ắ ầ ừ ộ m t quá trình. Đó là quá trình b t đ u t ự ừ ượ ả ừ ượ tr u t ậ ộ m t chu k  nh n th c, mà nh n th c ph i ti p t c ti n t ể ể ự ễ th c ti n mà nh n th c có th  ki m tra và ch ng minh tính đúng đ n c a nó và  ậ ủ ế ụ ti p t c vòng khâu ti p theo c a qua trình nh n th c. Đây cũng chính là quy lu t  chung c a qua trình nh n th c v  hi n th c khách quan.

ạ ừ ậ ứ ả ứ ế ậ Giai đo n t nh n th c c m tính đ n nh n th c lí tính.

­

ậ ạ Nh n th c c m tính là giai đo n m  đ u c a quá trình nh n th c ậ ườ ậ ử ụ ứ ả ứ

ở ầ ủ ạ ộ ệ ượ ấ ụ ố

ệ ả ậ ạ ớ ỉ c cái hi n

ứ . Đó là  ự ễ i, trong ho t đ ng th c ti n, s  d ng các giác  ự ậ ng khách quan, mang tính ch t c ệ ớ ự ượ ự ữ ệ ủ ệ ả

ể ứ ượ

ứ ượ ậ ả ự ệ ậ c. Do đó, đây chính là giai đo n th p c a quá trình nh n th c. Trong  ứ ơ ả c th c hi n ba hình th c c  b n là: c m giác, tri giác

ạ giai đo n nh n th c mà con ng ả ể ế quan đ  ti n hành ph n ánh các s  v t, hi n t ữ ủ ệ ể ể ớ th , v i nh ng bi u hi n phong phú c a nó trong m i quan h  v i s  quan sát  ứ ườ Ở ủ  giai đo n này, nh n th c m i ch  ph n ánh đ i.  c a con ng ủ ự ậ ụ ể ệ ượ ể ng, cái bi u hi n bên ngoài c a s  v t c  th , trong hi n th c khách quan,  t ậ ấ ượ ả ư c cái b n ch t, quy lu t, nguyên nhân c a nh ng bi u hi n  ch a ph n ánh đ ấ ủ ạ quan sát đ ạ giai đo n này nh n th c đ ể ượ ng. và bi u t

ả ủ ả ơ ệ ượ ứ ế

ể ỗ ả

ấ ứ ậ ứ ườ ề ự ậ ệ ượ ủ

ng khách quan đ u có m t n i dung khách  ườ ủ ộ ộ ả i. C m giacs là i v  s  v t, hi n t ộ ề ự ả ủ ế ớ ủ ả ườ ề ự ậ C m giác  c a con ng ng khách quan là hình  nh s i v  s  v t, hi n t ư ẽ ậ ấ ủ ả ơ ấ khai nh t, đ n gi n nh t c a quá trình nh n th c, nh ng n u không có nó thì s   ệ ượ ề ự ậ ng khách quan. M i c m  không th  có b t c  nh n th c nào v  s  v t, hi n t ề giác c a con ng ủ ặ quan, m c dù nó thu c v  s  ph n ánh ch  quan c a con ng ơ ở ể i khách quan. Nó là c  s  đ  hình thành nên tri giác. hình  nh ch  quan c a th  gi

ố ươ ẹ ủ Tri giác là s  ph n ánh t i v  nh ng bi u

ả

ườ ề ữ ể ng đ i toàn v n c a con ng ượ c hình thành trên  ớ ả ng. So v i c m giác,  ư ơ

ụ ể ả ề ự ậ ầ ủ ơ ệ ể ữ ỉ ệ ượ   ng ượ ấ ậ ả ự ả ệ ượ ệ ủ ự ậ hi n c a s  v t, hi n t ng khách quan, c  th , c m tính, đ ế ổ ợ ệ ượ ữ ơ ở c  s  liên k t, t ng h p nh ng c m giác v  s  v t, hi n t ứ ứ ậ tri giác là hình th c nh n th c cao h n, đ y đ  h n, phong phú h n, nh ng đó  ự ả ố ớ ẫ v n ch  là s  ph n ánh đ i v i nh ng bi u hi n bên ngoài c a s  v t, hi n t ả ư khách quan, ch a ph n ánh đ ơ ủ ự ậ c cái b n ch t, quy lu t khách quan.

ệ ề ự ậ ng ng khách quan v n ệ ượ ả ứ ả ự là s  tái hi n hình  nh v  s  v t, hi n t ở ả

ậ ứ ả

ạ ứ ả ồ ậ ờ ứ

ậ ả ạ ả ữ ệ ấ

ề

ệ

ấ ủ ữ ứ ậ ố ể ượ Bi u t ấ ả c ph n ánh b i c m giác và tri giác, nó là hình th c ph n ánh cao nh t và  ấ ủ ướ c quá  ể ặ ủ   ạ  giai đo n nh n th c c m tính lên giai đo n nh n th c lí tính. Đ c đi m c a ể ề ư ng là có kh  năng tái hi n nh ng hình  nh mang tính ch t bi u tr ng v   ứ ưở ấ ệ ượ ng v  hình th c bên ngoài,  ề ự ậ ự ừ ượ ắ ầ ng hóa v  s  v t, hi n  ạ ủ ề ng hóa c a giai đo n nh n th c lí ữ ự ừ ượ ề ủ ng. Đó là ti n đ  c a nh ng s  tr u t

ượ đã đ ứ ạ ph c t p nh t c a giai đo n nh n th c c m tính, đ ng th i nó cũng là b ộ ừ đ  t ể ượ bi u t ự ậ ng khách quan, nó có tính ch t liên t s  v t, hi n t ế ở b i th  nó b t đ u có tính ch t c a nh ng s  tr u t ượ t tính.

ở ượ ư giai đo n c m tính, nh n th c v n ch a ph n ánh đ ứ ầ ứ ậ ậ ờ c cái  ắ c đúng đ n ả ả ượ i đ ứ ả ể ậ ượ

ự ễ ả ạ c ph n ánh trong giai đo n nh n th c c m tính, có  ụ ụ ạ ộ c nhu c u nh n th c, ph c v  ho t đ ng th c ti n, nhu ng đ ượ ế ậ ế ớ ầ ạ ả ạ ả Tuy nhiên,  ấ ể ậ ả b n ch t, quy lu t khách quan đ  nh  đó nh n th c có th  lí gi ả ệ ượ ự ậ các s  v t, hi n t ứ kh  năng đáp  ng đ ạ ộ ầ c u ho t đ ng c i bi n sáng t o th  gi ứ i khách quan.

ạ ơ ủ ậ Nh n th c lí tính là giai đo n cao h n c a quá trình nh n th c. ừ ượ ứ  Đó là s  ự ặ ữ ữ

ạ ậ

ả ể ự ng và khái quát hóa nh ng thu c tính, nh ng đ c  ệ ượ ứ ấ ấ

ả ệ ự ứ ậ

ứ ậ ộ ế ph n ánh gián ti p, tr u t ấ ủ ự ậ ả ng khách quan. Đây là giai đo n nh n th c  đi m b n ch t c a s  v t, hi n t ọ ấ ắ ứ ệ th c hi n ch c năng quan tr ng nh t là tách ra và n m l y cái b n ch t, có tính  ệ ượ ậ ủ ự ậ ượ quy lu t c a s  v t, hi n t c th c hi n thông qua ba  ng. Nh n th c lí tính đ ệ ứ ơ ả hình th c c  b n là: khái ni m, phán đoán và suy lý.

ứ ả ậ

ả ế

ể ộ

ệ ượ ộ ớ ơ ở

ệ ượ ứ ơ ả ủ ấ ủ ự ậ ệ ượ ự tính b n ch t c a s  v t, hi n t ệ ợ ổ ặ ứ khái quát, t ng h p bi n ch ng các đ c đi m, thu c tính c a s  v t, hi n t ự ậ hay m t l p các s  v t, hi n t trong quá trình con ng ữ Khái ni m ệ là hình th c c  b n c a nh n th c lí tính, ph n ánh nh ng đ c  ặ ả ủ ự ng. S  hình thành khái ni m là k t qu  c a s   ệ ượ ng  ng. Nó là c  s  hình thành nên nh ng phán đoán  ề ự ậ  duy v  s  v t, hi n t ệ ủ ự ậ ữ ng khách quan. ườ ư i t

ứ ậ c hình thành ượ ứ ẳ ng th c kh ng đ nh hay ứ ơ ả ủ Phán đoán là hình th c c  b n c a nh n th c lí tính, đ ệ ớ ộ ệ ộ ặ ủ ố ượ ế ể ủ ị ứ ươ thông qua vi c liên k t các khái ni m v i nhau theo ph ộ ph  đ nh m t đ c đi m , m t thu c tính nào đó c a đ i t ị ậ ng nh n th c.

ộ ượ ứ

ạ ổ ế ấ ơ

ấ ề ự ạ ứ ả ớ ộ ể ủ ậ Theo trình đ  phát tri n c a nh n th c, phán đoán đ c chia làm ba lo i:  ổ ế ặ phán đoán đ n nh t, phán đoán đ c thù, phán đoán ph  bi n. Phán đoán ph  bi n  ể ệ ự i khách quan. là hình th c ph n ánh th  hi n s  bao quát r ng l n nh t v  th c t

ứ ơ ả ủ ượ ứ ậ

ớ ề ự ậ ằ ơ c hình thành trên c   ng. Đi u ể

ơ ở ữ ữ ủ

ứ ả ờ i hình th c là nh ng phán đoán, đ ng th i tuân theo nh ng quy t c lôgich c a  ạ ấ ứ ộ ữ ứ ậ ễ ậ ạ ị Suy lý là hình th c c  b n c a nh n th c lí tính, đ ở ề ế ệ ượ s  liên k t các phán đoán nh m rút ra tri th c m i v  s  v t, hi n t ệ ứ ki n đ  có b t c  m t suy lý nào cũng ph i là trên c  s  nh ng tri th c đã có  ắ ồ ướ d ậ các lo i hình suy lu n, đó là suy lu n quy n p và suy lu n di n d ch.

ệ ữ ứ ậ ậ ố ứ ả M i liên h  gi a nh n th c c m tính, nh n th c lí tính

­ ự ễ

ớ v i th c ti n.

ợ ấ ứ ữ Nh n th c c m tính và nh n th c lí tính là nh ng n c thang h p thành ậ ậ ậ ế ễ

ứ ng di n ra đan xen vào nhau trong  ệ ụ

ậ ủ ắ ộ ớ

ậ ườ , chúng th ữ ự ễ ậ ề ứ ờ

ế ượ ả ấ ạ ộ

ứ ớ ự ứ ậ ậ ứ ả ượ ự ị ậ ể c b n ch t, quy lu t v n đ ng và phát tri n sinh  c s  đ nh h ng giúp cho nh n th c c m tính có đ ướ   ng ậ t đ ệ ượ ắ ơ ứ ả ứ chu trình nh n th c. Trên nh n t ộ ậ m t quá trình nh n th c, song chúng có nh ng ch c năng và nhi m v  khác nhau.  ứ ả ể ế N u nh n th c c m tính g n li n v i th c ti n, v i s  tác đ ng c a khách th   ơ ở ả c m tính, là c  s  cho nh n th c lí tính thì nh n th c lí tính, nh  có tính khái quát  ể ể i có th  hi u bi cao, l ủ ự ậ ộ đ ng c a s  v t, hi n t ở đúng và tr  nên sâu s c h n.

ậ ứ ườ ỉ ạ ở i ượ   c ữ ế ừ Tuy nhiên, n u d ng l ứ ề ố ượ nh n th c lí tính thì con ng ả ứ

t đ ả ứ ệ

ườ ẫ ữ ấ ế ề t ph i tr  v  v i th c ti n, dùng th c ti n làm tiêu

ư i v n ch a th  bi ứ ả ở ề ớ ữ c đo tính chân th c c a nh ng tri th c đ t đ ễ ứ ạ ượ ấ ề ừ ầ ọ

ứ ướ ặ ở ạ ớ i m i ch  có đ ậ ự ữ ng, còn b n thân nh ng tri th c đó có th t s  chính xác  nh ng tri th c v  đ i t ỏ ậ ể ế ượ c. Trong khi đó, nh n th c đòi h i  hay không thì con ng ể ự ự ị ph i xác đ nh xem nh ng tri th c đó có chân th c hay không. Đ  th c hi n đi u  ự ễ ự ễ ậ này thì nh n th c nh t thi ự ủ ẩ c trong quá trình  chu n, làm th ứ ứ ậ ậ  nhu c u  nh n th c. M t khác, m i nh n th c suy đ n cùng đ u là xu t phát t ụ ụ ự ễ ự ễ i ph c v  th c ti n. th c ti n và tr  l

ậ ặ ạ ủ

ế ừ ự ễ Nh  v y, có th  th y quy lu t chung, có tính chu kì l p đi l p l ứ ứ ặ  th c ti n đ n nh n th c – t ứ ậ ể ậ ừ ự ễ ư ậ ộ ậ ở ề ớ

ể ặ ạ i c a quá  ừ ậ    nh n ứ  th c ti n ti p t c quá trình phát tri n nh n th c…  ậ ố i, không có đi m d ng cu i cùng, trình đ  c a nh n ờ

chu kì sau th ữ ế ụ ừ ơ ườ ng cao h n chu kì tr ứ ướ ắ i nh ng tri th c ngày càng đúng đ n h n, đ y đ  h n và sâu ố

ậ ậ ộ ủ c, nh  đó mà quá trình  ầ ủ ơ ề ươ ng đ i   khách quan.  Quy ả ộ ự ể ườ ứ

ệ

ộ ủ ị ữ ủ ủ ự ể ậ

nh ng thay đ i v  l ố ừ ữ ậ ữ ấ

ượ ạ c l ủ ấ ậ ể ủ ậ ộ

ầ ớ ườ ườ ế ậ ể ấ ể ủ trình v n đ ng, phát tri n c a nh n th c là: t ự ễ th c tr  v  v i th c ti n – t ặ Quá trình này l p đi l p l ứ ự ễ ở th c và th c ti n  ơ ứ ạ ầ ớ ậ nh n th c đ t d n t ể ề ự ạ ắ ơ i khách quan. Đây cũng chính là quan đi m v  tính t s c h n v  th c t ự ế ứ ủ ủ i trong qua trình ph n ánh th c t c a nh n th c c a con ng ệ ụ ể ủ ự ậ ậ lu t chung c a s  nh n th c cũng là m t s  bi u hi n c  th , sinh đ ng c a  ủ ậ ậ ứ ậ ữ nh ng quy lu t chung trong phép bi n ch ng duy v t: quy lu t ph  đ nh c a ph   ổ ề ượ ị ng hình thành nh ng s  thay  đ nh, quy lu t chuy n hóa t ặ ố   ữ ổ ề ấ i, quy lu t th ng nh t gi a và đ u tranh gi a các m t đ i đ i v  ch t và ng ự ậ ậ l p.  S  v n đ ng c a quy lu t chung trong quá trình v n đ ng, phát tri n c a  ứ nh n th c chính là quá trình con ng ộ i ngày càng ti n d n t i, loài ng i chân lí.

ố ớ ủ

b) Chân lí và vai trò c a chân lí đ i v i th c ti n ự ễ

­ Khái ni m chân lí  ệ

ệ ạ ủ Trong ph m vi lí lu n c a ch  nghĩa Mác – Lênin, khái ni m chân lí đ ượ   c ứ ự ế ự khách quan; s  phù ể ỉ ữ ể ợ ự ễ ượ ở ậ ủ ớ ộ dùng đ  ch  nh ng tri th c có n i dung phù h p v i th c t ứ ợ c ki m tra và ch ng minh b i th c ti n. h p đó đ

ệ ồ ệ Theo nghĩa đó, khái ni m chân lí không đ ng nh t v i khái ni m tri th c, ệ ả ồ ấ ớ ờ

ự ể ộ ấ ớ cũng không đ ng nh t v i khái ni m gi ợ quá trình. Theo V.I.Lênin : “S  phù h p gi a t ứ ộ ồ ế  thuy t. Đ ng th i chân lí cũng là m t  ữ ư ưở ng và khách th  là m t quá   t

ộ ự ứ ư ưở  t ng không nên hình dung chân lí d ợ ướ ạ ậ ả ộ ơ ướ ạ trình: t ộ ứ m t b c tranh đ n gi n, nh t nh t, không khuynh h ế ứ   i d ng m t s  đ ng im ch t c ng, ng, không v n đ ng.

ấ ủ

­ Các tính ch t c a chân lí

ề ọ ươ ệ ố ố M i chân lí đ u có tính khách quan, tính t ng đ i, tính tuy t đ i và tính

ụ ể c  th .

ủ ả

ủ ố ớ ộ ậ ủ ủ ớ ườ

ợ ủ ả ộ ề

ứ ả

ả ả ườ ủ ứ ạ ộ ậ i n i ị ề ộ ỉ Tính khách quan c a chân lí là ch  tính đ c l p v  n i dung ph n ánh c a  ứ ộ ủ i; n i dung c a tri th c ph i phù h p v i  nó đ i v i ý chí ch  quan c a con ng ứ ượ ạ ự ế  khách quan ch  không ph i ng i. Đi u đó nghĩa là n i dung c a  th c t c l ẩ ắ ữ ả nh ng tri th c đúng đ n không ph i là s n ph m thu n túy ch  quan, không ph i  ẵ ặ ệ ủ ậ ự là s  xác l p tùy ti n c a con ng ế ớ ộ ề ế ớ i khách quan, do th  gi dung đó thu c v  th  gi ầ i ho c có s n trong nh n th c; trái l i khách quan quy đ nh.

ẳ ộ

ơ ả ủ ủ ề ệ ậ Kh ng đ nh chân lí có tính khách quan là m t trong nh ng đi m c  b n  ệ t quan ni m v  chân lý c a ch  nghĩa duy v t bi n ch ng v i ch  nghĩa ế i khách ữ ứ ủ ậ ự ồ ạ ậ ị ệ ế ấ ế ớ ậ ứ ượ ọ ả ả ấ ườ i nh n th c đ ế c th ớ ể ớ ủ phân bi ữ duy tâm và thuy t b t kh  tri – là nh ng h c thuy t ph  nh n s  t n t ủ ủ ậ quan c a th  gi i v t ch t và ph  nh n kh  năng con ng i đó. gi

ầ ủ ữ ợ ỉ là ch  tính phù h p hoàn toàn và đ y đ  gi a ệ ố ủ Tính tuy t đ i c a chân lí  ứ ớ ủ ệ ự ề ắ

ế ớ ở

ệ ượ ườ ể ệ ố ng nào mà con ng ộ ự ậ ả ể ạ

ề ệ ị

ề ươ ượ ố ộ ả n i dung ph n ánh c a tri th c v i hi n th c khách quan. V  nguyên t c, chúng ta ể ạ ế ồ ạ i khách quan không t n t có th  đ t đ n chân lý tuy t đ i. B i vì, trong th  gi i  ứ ượ ậ c.  i hoàn toàn không th  nh n th c đ m t s  v t, hi n t ế ạ ị ạ ả i b  h n ch   Kh  năng đó trong quá trình phát tri n là vô h n. Song kh  năng đó l ờ ở ữ ở b i nh ng đi u ki n c  th  và b i đi u ki n xác đ nh v  không gian và th i gian  ủ ố ượ c a đ i t ệ ụ ể ả c ph n ánh. Do đó, chân lý có tính t ề ng đ ng đ i.

ươ Tính t ư ệ ự ữ ố  c a chân lý là tính phù h p nh ng ch a hoàn toàn đ y đ   ầ ủ c v i hi n th c khách quan mà ữ ộ ả ng đ i ả ề ủ ớ

c  ậ ở ộ ố ặ ỉ ớ ạ ượ ự ầ ể ượ  m t s  m t, c s  phù h p t ng ph n, t ng b  ph n,  ệ ả ộ ố ừ ấ ị ữ ạ ủ ư ợ ứ ạ ượ ớ ủ gi a n i dung ph n ánh c a nh ng tri th c đ t đ ữ ộ nó ph n ánh. Đi u đó có nghĩa là gi a n i dung c a chân lí v i khách th  đ ợ ừ ộ ph n ánh ch  m i đ t đ ề m t s  khía c nh nào đó trong nh ng đi u ki n nh t đ nh.

ồ ạ ng đ i không t n t ươ ộ ố ặ ớ

ệ ố ươ ố ủ ờ ệ ố ươ ố ờ ổ ng đ i bao gi ỗ ệ ố ế ố ủ ữ ệ ố i tách r i nhau mà có  Chân lý tuy t đ i và chân lý t ự ố ứ s  th ng nh t bi n ch ng v i nhau. M t m t, chân lý tuy t đ i là t ng s  c a các ặ  cũng  chân lý t ứ ự ch a đ ng nh ng y u t ấ ng đ i. M t khác, trong m i chân lý mang tính t  c a tính tuy t đ i.

ậ ứ ươ ứ ắ ng ệ ệ ọ ữ ệ ộ

ộ ệ ố ủ ầ ữ ứ ụ ự ậ ộ ố Nh n th c m t cách đúng đ n m i quan h  bi n ch ng gi a tính t ố đ i và tính tuy t đ i c a chân lý có m t ý nghĩa quan tr ng trong vi c phê phán và ắ kh c ph c nh ng sai l m c c đoan trong nh n th c và hành đ ng.

ắ ợ Tính c  thụ ể c a chân lý là đ c tính g n li n và phù h p gi a n i dung ề ề

ặ ấ ị ứ ề ắ

ầ ộ ị

ả ộ ố ượ ả ể ể ự ề ắ ớ ộ ị ủ ữ ộ ộ ố ượ ớ ử ụ ị ả ệ ng nh t đ nh cùng các đi u ki n, hoàn c nh l ch s  c   ph n ánh v i m t đ i t ờ ụ ộ ộ ỗ th . Đi u đó có nghĩa là m i tri th c đúng đ n bao gi  cũng có m t n i dung c   ự ừ ượ ng thu n túy, thoát ly hi n  th , xác đ nh. N i dung đó không ph i là s  tr u t th c mà nó luôn luôn g n li n v i m t đ i t ệ ễ ng xác đ nh, di n ra trong m t

ả ố

ệ ệ ị ộ ữ ờ ấ ử ề ề ậ ớ

ể ể ứ ệ ụ không gian, th i gian hay hoàn c nh nào đó, trong m t m i liên h , quan h  c   ụ ắ th . Vì v y, b t kì chân lý nào cũng g n li n v i nh ng đi u ki n l ch s  ­ c   ụ ể th , t c là có tính c  th .

ố ớ ủ ự ễ Vai trò c a chân lí đ i v i th c ti n

­

ạ ộ ỉ ả ộ Ho t đ ng th c ti n ch  có th  thành công và có hi u qu  m t khi con ắ ượ ề ự ế ự ễ ể ữ c nh ng tri th c đúng đ n v  th c t ệ  khách quan trong chính i v n d ng đ ữ ộ

ườ ậ ụ ạ ộ ế ả ự ễ ủ ự ả ề ự ễ ạ ộ ả ứ ng ệ ậ ho t đ ng th c ti n c a mình. Vì v y, chân lí là m t trong nh ng đi u ki n tiên  ệ quy t b o đ m s  thành công và tính hi u qu  trong ho t đ ng th c ti n.

ố ự ễ ệ ệ

ứ ệ ữ ậ ố ự ễ ộ

ờ ự ễ ữ ắ

ạ ộ M i quan h  gi a chân lý và ho t đ ng th c ti n là m i quan h  bi n  ể ủ ả ch ng trong quá trình v n đ ng, phát tri n c a c  chân lý và th c ti n: chân lý  ờ ậ ụ ự ễ ể ể phát tri n nh  th c ti n và th c ti n phát tri n nh  v n d ng đúng đ n nh ng  ự ễ ạ ộ c trong ho t đ ng th c ti n. chân lý mà con ng ườ ạ ượ i đ t đ

ệ ứ ỏ

ậ Quan  đi m bi n ch ng v  m i quan h  gi a chân lý và th c ti n đòi h i  ả ạ ộ ệ ữ ấ ứ i c n ph i xu t phát t ừ ự ễ ả ề ố ườ ầ ộ c chân lý, ph i coi chân lý cũng là m t quá trình. Đ ng th i, ph i th ự ễ ể ạ  th c ti n đ  đ t  ườ ờ ng  ể ồ ự ễ ự ự ậ ộ giác v n đ ng chân lý vào trong ho t đ ng th c ti n đ  phát tri n th c ể ộ ạ ộ ễ ệ ế ả ể trong ho t đ ng nh n th c con ng ả ượ đ xuyên t ả ti n, nâng cao hi u qu  ho t đ ng c i bi n gi ạ ộ ớ ự i t nhiên và xã h i.

ọ ự ậ ụ Coi tr ng tri th c khoa h c và tích c c v n d ng sáng t o nh ng tri th c ạ ả ủ ộ

ứ ạ ộ ấ ữ ữ ọ ủ

ề ự ệ ọ ứ ạ ệ ế  ­ xã h i, nâng cao hi u qu  c a nh ng ho t  đó vào trong các ho t đ ng kinh t ộ đ ng đó v  th c ch t cũng chính là phát huy vai trò c a chân lý khoa h c trong  ự ễ th c ti n hi n nay.

ọ ậ ủ ả ậ ụ ề ấ

2) V n d ng v n đ  này vào quá trình h c t p c a b n thân.

ự ệ ạ ộ ố Th c tr ng trong cu c s ng sinh viên hi n nay

ố ạ

ậ i sao không quyêt ườ ẽ ng. Sinh viên, đa s  t c mình s  làm gì sau khi ra tr ữ

Đó chính là: không có ph ấ ng?  t nh t? Nên h c và nghiên c u nh ng gì thì phù  ể ứ ậ ư

ế ớ ề

ụ ng lai khi h  t ọ ệ ạ i? Sinh viên th m chí còn ch a hi u  ệ ể ượ ư c công vi c hay nói cách khác ọ ố ươ ụ ệ t nghi p ra  ậ ủ ế ế ấ ọ ữ ng và đi làm? Vì v y mà làm “bi n  ch t” đi cái g i là “m c đích c a nh n

ướ ươ ng h ị ế ượ đ nh hay th m chí mang tính ch t bi t đ ấ ả ố ể ạ ế ọ H c th  nào đ  đ t k t qu  t ể ờ ế ờ ạ ợ h p v i xu th  th i đ i và th i đi m hi n t ọ ủ đúng v  chuyên ngành c a mình h c, ch a hi u đ ọ ẽ là nh ng gì mình h c s  áp d ng th  nào trong t ậ ườ tr th c”.ứ

ự ế ố ọ ừ ưở i h c t Th c t ở ứ là nhi u sinh viên v n đang theo l ữ

ẹ ả

ọ ầ ể ờ i gi ấ ạ

ự ố ớ ờ ố i kém  ệ ạ ấ ấ

ạ ữ ằ ạ

ự ấ  v n mình r ng t ỗ ớ ố ể ủ ọ ẫ ớ

ạ ọ ệ

ườ ướ ữ ề ẫ ng sáo mòn cũ   ch ỉ ể ấ ư ọ ề ữ ỉ ế ẻ ọ t ch  nghĩa thánh hi n. H c ch  đ  l y t kĩ, tr  thành  nh ng k  h c th c ch  bi   ả ả ả i hay, ph i có m o làm bài thi  duy nên h c c n ph i có “sáng t o”; ph i có l ữ ư ể ố ể ki m tra đ  ra đáp s  nhanh nh t, đi m cao nh t, nh ng nh ng cái đó l ề ế ế t th c đ i v i đ i s ng nh t. N u b n không tin đi u đó, hãy nhìn vào hi n  thi ư ọ ự i sao có nh ng: “th  khoa gi i nh ng ch a tài?” H c  th c và t ả ụ ư i hàng ch c  sinh thi đ  v i s  đi m cao nh ng v n ph i “h c đi r i h c l ỏ ẫ ố ọ i v n  ng đ i h c? Sinh viên t h c trình trong tr ự ủ ự ế ướ ỡ ỏ , tr c công tác th c t  ra ng  ngàng tr t ư ỏ ồ ọ ạ i”  t ạ ọ ằ t nghi p b ng đ i h c khá gi ầ c nh ng yêu c u khách quan c a th c

ở ữ ờ ố

ể ẽ ố c mình  h c  đ   làm  gì  ngoài  vi c  nghĩ  r ng r ng  :  c   h c  là  s   t ọ ộ ườ ư ng nh ng l ệ ạ i không bi ọ ạ ườ ế

ườ ấ i  y đi h c mà không xác đ nh ằ ẫ ớ t nó d n t ượ ố c  t ầ ọ ị ứ ọ t,   i đâu ngoài suy nghĩ  ệ t  nghi p  ra  tr ng   ệ ứ ứ ậ ằ ổ

ự ễ ạ ậ ễ ti n đ i s ng. Xét cho cùng cũng b i vì nh ng ng ằ ượ đ ế ọ h   đi  trên  m t  con đ ằ r ng :”th  là xong”,  còn  sinh  viên  đ i  h c  khi  đ ụ   ế ồ r i  thì  nghĩ  r ng  :  “th   là  n”!!! Nh n th c sai l m kéo theo đó vi c  ng d ng vào th c ti n lúng túng, khó khăn, th m chí là phá ho i.

ế ạ “Không bi t mà v n làm thì m i tai h i”. ầ ề ế ứ ượ t mà làm thì vô t ọ

ư ớ ẫ c cái gì đúng, sai; cái gì nên  i  ích

ư ộ i, nh ng bi ậ ề ạ i  v n  a  dua,  hòa  theo  s   đông,  do  l ạ ướ ư ậ c d  lu n…Bi ộ ượ ế ạ ố ế ượ t v i gì mà mình không v ẫ c m t, do tâm lý lo ng i tr ườ ậ ặ t thì t ừ i ta v ệ ừ ư

ư ẫ ứ ệ ạ ầ ư ọ ề ố ủ ợ ỏ t đèn đ  là vi  ầ ượ t th y  t? Bi t l p trong sinh viên  i mòn c a ch  nghĩa quan liêu, giáo h i và d n đ a h  v  l

Đi u đáng nói là đa ph n h c sinh đ u nh n th c đ làm và  không  nên  làm…nh ng  l ắ ướ cá  nhân tr ph m pháp lu t nh ng ng ế ậ nói sai nh ng v n c  im l ng, k !...T ng tí, t ng tí đã thi ủ ữ nh ng thói quen t đi u.ề

ậ ụ ự ễ ộ ố ứ ậ V n d ng th c ti n vào nh n th c trong cu c s ng sinh viên

ọ ậ

 Trong h c t p

ọ ớ ả

ồ ả ọ ờ ạ ủ ấ ọ ố

ố

ủ ạ ọ ồ ế ậ

ượ ở

ọ

ậ ụ

ế ế i nh m chinh  ứ ậ ế ậ ứ ủ ủ ứ ườ ố ớ ứ ự ễ ụ ể ụ ứ ự ế

ự ễ ờ ố “H c ph i đi đôi v i hành, h c mà không hành thì vô ích. Hành mà không  ọ h c thì hành không trôi tr y.” L i d y c a Bác H  có ý nghĩa r t quan tr ng đ i  ớ ọ ệ ớ v i  vi c  h c  c a  chúng  ta  ngày  nay.Đ i  v i  sinh  viên  còn  đang  ng i  trên   ể ụ ể ườ ứ   ứ ả ng đ i h c, nh n th c, hi u c  th  chính là quá trình ti p thu ki n th c gi ng đ ữ ộ ắ ượ c đúc k t trong các b   đã đ c tích lũy trong sách v , là n m v ng lý lu n đã đ ằ ữ môn khoa h c, là tìm hi u khám phá nh ng tri th c c a loài ng ụ ph c thiên nhiên, vũ tr . Còn “v n d ng vai trò c a th c ti n đ i v i nh n th c”  ở  đây chính là “hành”, t c là làm, là th c hành, là  ng d ng ki n th c, lý thuy t  cho th c ti n đ i s ng.

ỏ ẫ ướ Tr ứ ế ữ ậ ụ ụ

ộ ế ư ẳ c ch ng  ượ c. Đó ứ ủ ủ ế ả ế

ố ả ủ ề

ạ ế ỷ ươ ạ ậ ư ư ệ ấ ạ

ế ấ ờ ng ti n hi n đ i nhanh b c nh t nh  bây gi ầ ể ệ ạ i sao mình th t b i?”, đ  rút kinh nghi m cho l n sau. Gi h i “t ệ

ườ

i! Tuy nhiên, t ặ ạ ườ ứ ườ

ắ ị

ượ ướ ứ ọ ằ ỗ ổ ủ ự ệ ệ ấ ạ ạ ứ ế ụ ả ộ ự ễ ừ ậ ứ ế  nh n th c đ n th c ti n là c  m t đo n đ ồ ả ả ằ ấ ng  y, ta ph i tr  b ng m  hôi công s c, th i gian,  c trên ch ng đ ự ả ằ c m t và có khi c  b ng máu. Đôi khi qua th c hành mà ta ki m đ nh  ả  ườ h ng c a nh ng gi i ta tìm ra l ừ ế ả ữ i lý thuy t khong v n ch a  c khi v n d ng, ph i v ng lý thuy t. Gi ộ ố ọ ượ đ . N u không  ng d ng vào cu c s ng thì nh ng gì chúng ta h c đ ể ả ự  nhiên mà m t chi c máy bay có th  bay đ ph i vô ích sao? Không ph i t ệ ộ là k t qu  c a hàng v n cu c thí nghi m, nghiên c u c a hàng nghìn nhà khoa  ử ọ h c su t nhi u  th   k ,  thành  công  có,  th t  b i  có.  Nh ng  n u  không  th    ấ . Sau khi th t  thì  đã  không  có ph ữ ữ   ự ỏ ạ  v ng b i nên t ề ẽ ự   ng d ng lý thuy t vào th c nghi m, thành công s   ni m tin, đam mê, sáng t ỉ ng dài.  m m c ờ ố Mu n đi đ ể ủ ả c a c i, n ế ữ ạ i ki n th c đã h c b ng th c nghi m mà ng l ế ưở t t thi ng ch ng  là đúng.

ặ ứ ệ

ả

ưỡ ơ

ọ   M t  khác,  sinh  viên  c n  ph i  có  ý  th c  đúng  đ n  trong  vi c  “h c” ế ệ   ả ậ ng ph i t p trung  ư ắ ọ ườ ư ự ầ ả ề ữ ế ể ạ ả ỏ ầ ả ộ ọ ậ và “hành”. Đó là ph i có thái đ  h c t p nghiêm túc, không h c qua loa chi u l ừ ọ ừ ể ki u “c i ng a xem hoa”, v a h c v a ch i. Trên gi ng đ ạ chú ý nghe th y cô gi ng bài, m nh d n h i nh ng đi u ch a hi u ch a bi t, ghi

ọ ẫ

ẩ ừ ướ ủ ấ ữ ừ ư ề

ọ ậ ể ứ ế

ầ ế ứ ầ ủ ự ề

ự ư ọ ậ ụ ầ ị

ế ự ệ ượ

ự ậ ồ ớ ữ ớ

ế ề ậ ộ ụ ề ự ậ ươ ệ ượ ng  khác  có liên quan t ự ườ ạ ả i th ?” ph i luôn th ỉ ọ ng  ố ng quan nó trong m i quan i chúng. Câu   ạ ọ ỗ ng tr c trong đ u m i sinh viên đ i h c. Ch ươ ỏ

ng pháp nghiên c u  ể ự

ầ ứ ầ ướ ế c đ n ph ậ ồ ạ c cách nhìn nh n v n v t r i xây d ng đ  tài, và  ẽ ư ế ạ ế ố ọ ượ ự ệ ắ ầ ừ  đâu, làm gì, làm nh  th  nào và mu n đ t k t t nên b t đ u t ả ễ ể chép bài theo cách riêng c a mình nh ng d  hi u mà v n khoa h c, không chéo  ọ ừ ớ c bài m i,  t ng câu t ng ch  t ng d u ph y, v  nhà h c bài cũ, nghiên c u tr ả ế   ọ ẹ làm bài t p đ y đ . Tránh h c theo ki u h c v t, h c lý thuy t suông mà ph i k t ữ ụ ạ ợ h p lý thuy t th c hành, v n d ng sáng t o nh ng ki n th c th y cô truy n th   ộ ấ ậ vào bài t p th c hành. Khi th y cô đ a ra m t v n đ , m t nh n đ nh hay h c  ữ ầ  hình dung trong đ u nh ng ví d  v  s  v t hi n t thuy t nào đó, hãy t ề quanh ta v  nó r i sau đó xem xét, đánh giá, so sánh t ứ ệ ệ h  bi n ch ng v i nh ng s   v t, hi n t ế ỏ h i:  “Vì sao l ệ ớ v i vi c làm nho nh  đó, chúng ta đang d n b ậ ọ khoa h c. Qua đó ta h c đ ệ ắ ự ế  khi b t tay  vào  hi n th c  công  vi c  thì s   không  còn  lúng túng, loay  th c t ế hoay  không bi qu  nào, cho ai.

ộ ư ệ ằ “Trăm hay không b ng tay quen”. Ng ỏ ằ ự ừ i lao đ ng x a đã t ng quan ni m  ườ ư i x a đã đ  cao i. Đi u đó cho th y ng ườ ề ả ể ằ ể ấ ả

ế ự ễ ế

ồ ẳ ữ ủ ứ ả

ầ ư ế ợ ư ọ i đúng nh ng gì nó đã ăn. Sinh viên r i cũng ch ng khác gì cái i ích ớ i  ngang  v i  máy  móc. ữ ẩ ừ ợ

ự ế ẽ ỉ ố ọ ế

ồ

ỷ ạ ế ầ ọ   i, h c ng và th m chí là ích k , h i dâu. Trong ườ ụ ế ị i  vi ố ụ ụ ậ

ầ t:  “Giáo d c  c n  ọ ậ ầ ả ự ể ấ ọ

ự ệ ọ ờ ộ ờ

ỉ ự ự ư ầ ộ

ụ ụ ề ằ r ng lý thuy t  không b ng th c hành gi ả vai trò c a th c ti n. “Con t m ăn dâu, đâu ph i đ  mà nh  dâu, mà là đ  nh   ơ t …” t c là n u nh  h c mà không “tiêu hóa” mà không “hành” thì khác gì con  ằ ả ạ t m nh  dâu, nh  l ọ ỉ ặ ạ i nh ng gì th y cô đã nói. H c nh  th , không có l máy thu thanh, ch  l p l ườ ủ ạ gì  cho  mình  mà  còn  h   ph m  cách  c a  con  ng ủ ợ George Duhamel  có  nói  :  “Đ ng  s   máy  móc  c a  bên  ngoài…hãy  s   máy   ộ ướ ủ ạ ng đ n th c t móc  c a  cõi lòng”. L i h c không h  s  ch  đào t o ra m t lũ :  ợ ư ầ ọ ứ ố ọ ầ ị i h c hình th c, h c m u c u danh l n nh th n” làm suy đ i dân trí. Đó là l ậ ườ ụ ữ ể ướ ng đ n nh ng m c đích t m th đ  h ư ử ộ ụ th  g i h i ngh  giáo  d c  toàn qu c (3­1955),  Ng ắ   ự ằ nh m  vào  m c đích  là th t thà ph ng s  nhân dân. Các cháu thì h c t p c n g n ớ ụ ớ v i th c hành đ  mai sau th c hi n m c đích cao quý  y…H c ph i đi đôi v i  ứ hành, không tách r i vi c h c ch  v i lao đ ng chân tay, không tách r i trí th c  ớ ế v i qu n chúng lao đ ng. Có ki n th c là quý, nh ng ch  th c s  quý khi ki n  ứ ấ th c  y ph c v  cho dân, cho n ệ ữ ớ ế ứ ướ c”.

ị ỗ ư i nên t ệ ọ ể ề

ế ự ự ườ Chúng ta ph i xác đ nh xem h c đ  làm gì và m i ng ệ ấ ủ ỗ

ự ễ ả c h t ph i là nh ng ứ ứ ậ ậ

i  ch   đ ng trong  đón  nh n tri th c và  v n hành nó b ng  chính bàn tay,  ạ ế

ạ

ự ệ ố  báo chí,…Mu n  nh n  th c  t ẹ    b n bè,ông bà , cha m , t  ph i  th c  hi n  đ y  đ   4  thao  tác:  nghe,   ố ộ ứ ở ầ ứ ố ả ố

ậ ơ ể ể ế t; nghĩa là ph i huy đ ng b n giác quan, b n b  ph n c  th  đ   ọ ề ả  duy v  cái ộ ớ ở ườ ợ ể ng, năng l c, đi u ki n và công vi c cá nhân? Xã h i  gì đ  phù h p v i s  tr ườ ọ   ả ể ọ ư ọ ậ i h c? t th c cho công tác s n xu t c a m i ng h c t p nh ng h c cái gì đ  thi ướ ế ữ ậ ể ậ ụ ố t th c ti n vào nh n th c, sinh viên tr Đ  v n d ng t ằ ủ ộ ườ ng ế ậ ồ ủ ố kh i óc c a mình. Ngu n ki n th c là vô h n, và cách ti p c n nó cũng muôn  ọ ừ ạ ọ ừ ạ  sách v  th y cô, sao không h c t hình v n tr ng, H c t ủ ầ ả ậ ừ t ộ ọ nhìn,  đ c, vi ọ ọ h c, h c và h c.

ả ổ ợ ứ ế ấ Th c hai, sinh viên nh t thi ế t ph i b  tr  thiêm ki n th c xã h i đ  ph c ộ ố ự ụ ậ ộ

ứ ự ễ ậ ễ ạ ả ạ ộ ộ ể ụ v  cho th c ti n  cu c s ng. Sinh viên năng đ ng, vì v y nên tích c c tham gia  vào th o lu n  ho t  đông  nhóm,các  câu  l c  b ,  các  di n  đàn,  forum,  các

ộ ườ ổ ể ả ắ ố ồ

ng sôi n i đ  trau d i kĩ năng s ng, kĩ năng qu n lý s p  ậ ễ ế ợ ổ

ứ ủ ả ế ứ ề ậ

ể ớ ướ ưở ự ệ ng  có  kinh nghi m, kĩ năng tr

ạ ho t  đ ng  đoàn tr ậ ế x p, giúp nh n th c c a b n thân d  dàng hòa nh p và bi n đ i phù h p trong  ờ ố ự ễ th c ti n đ i s ng. N u ví  thuy n  là  nh n  th c  thì  sinh  viên  chúng  ta  là   ề ữ nh ng  thuy n  tr c bi n l n chính là th c  ti n.ễ

 Trong rèn luy nệ

ệ ở ề ạ ứ ứ ệ ề đây là rèn luy n v  đ o đ c, v  tính cách, v  ý th c trách ề ả ả ệ ệ ệ

Rèn luy n  ề ể ấ ể ị ề ờ ố ọ ậ ố ề

ộ ồ

ệ ậ ậ

ộ ặ ế ớ ạ

ữ ệ ự ứ ặ

ậ ủ ưở ữ ấ ớ ồ ế ộ ạ ả ẩ ả ng ph n đ ng, nh ng văn hóa ph m đ c h i…đã  nh h i ế ừ ọ ậ ệ

ế ớ ấ ầ ỗ nhi m, v  th  ch t,… Vi c rèn luy n đó cũng ph i tr i qua quá trình “h c t p”,  ộ ị ế ề ứ , v  truy n th ng, l ch t c là tìm hi u v  đ i s ng xã h i chính tr ­ văn hóa kinh t ướ ạ ộ ử s  thông qua tham gia các ho t đ ng c ng đ ng. Ngày nay tr c quá trình “toàn  ạ   ở ử ầ ứ t Nam đã gia nh p WTO cũng t c là m  c a, h i nh p, c nh c u hóa”, khi mà Vi ớ ự ữ ướ ơ ộ i thì bên c nh nh ng c  h i, nh ng m t tích c c,  c trên th  gi tranh v i các n ề ư ự ấ   còn có r t nhi u tiêu c c, thách th c. Đ c bi t, s  du nh p c a nh ng lu ng t ớ ữ ộ ưở ng r t l n đ n gi t ạ ẻ tr  nói chung và sinh viên chúng ta nói riêng. Vì th , v a h c t p, rèn luy n đ o  ứ đ c là r t c n thi t v i m i chúng ta.

ọ ầ ậ ụ

ệ ậ ụ

ề ừ ự ễ ự ế ệ ặ Trong quá trình v n d ng, sinh viên chúng ta cũng c n đ c bi ể ỉ ậ ố t cho môi ộ ườ , sinh viên đ u bi ế ậ ứ ế ả t x  rác b a bãi là không t ộ

ị ơ ở ắ ứ

ỡ ườ ng xanh c a chúng ta…”Giúp đ  ng ậ ữ ườ ủ ố ẹ ạ ườ t là nh ng hành đ ng t ộ ạ ườ i mù băng qua ườ ự ệ ỉ t đ p, v y thì ng i gì mà không  ộ ng  mà  chúng  ta  ít ứ ả ọ ộ i cùng hành đ ng vì môi tr ế ậ i khuy t t ụ ỗ ự ượ ọ ở ể ượ   c đâu đó, nó hoàn toàn có th  đ ươ ự ụ ng  t ở ờ ố ằ ệ ố ễ ậ ệ ằ ọ t  thì  làm   ườ ng,  đi ể ả ộ

ữ ơ ộ

ượ ọ ả ụ ệ ậ ượ ắ

ụ c h c, đ ủ

ư ậ ự ệ rèn  luy n  hoàn  thi n  nhân  cách ệ ượ ễ ề ể ẹ ộ ọ c tr n v n ấ t coi tr ng  vi c v n d ng th c ti n vào trong nh n th c. Chúng ta không th  ch  nói suông  mà không làm. Th c t ệ ể ậ t đ :  ng, nh n th c là th  v y thì sao chúng ta không hành đ ng m t cách tri tr ọ ề thu gom rác th i g n gàng, v t rác đúng n i quy đ nh, nh c nh  tuyên truy n m i  ườ ẻ ng i già, tr   ỏ nh , ng ườ ng ch  cho c  già trên xe bus, ng i gì mà không giúp m t ng nh ữ ườ ng… Đây  th c  s   ch   là  nh ng  vi c  làm  bình  th đ ề c h c trong sách v  hay nghe nói  nhi u  đã đ ố sinh viên chúng  ta  áp  d ng  vào  th c  ti n  đ i  s ng,  noi  g vi c  t t.  H ng ngày,  tôn  tr ng  pháp  lu t  b ng  vi c  đi  đúng  làn  đ ạ xe  máy  đ i  mũ  b o hi m, không l ng lách đánh võng …là sinh viên chúng ra  ủ đang làm tròn nghĩa v  trách nhi m c a m t công dân. Đ n gi n là nh ng gì  ờ ứ chúng ta đã đ c nh n th c đúng đ n thì hãy áp d ng ngay vào đ i  ố s ng hàng ngày c a chúng ta, ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác… Nh  v y là chúng ta đang trong quá  trình  t ả ố ự b n  thân  qua  th c  ti n  cu c  s ng, đi u mà ra không th  làm đ ỉ ch  trên trang gi y.

ậ ả ứ ế ị ự ễ

ể ề ờ ố ề ự

ể ễ ứ ỏ ể ấ ủ ấ ậ

ấ ậ ầ

ậ ừ ự ễ ế

ả ọ ứ ả  th c ti n h c đi đôi v i hành. H c th t ự ậ ự ự ễ ọ ậ ạ   ư ầ c và m u c u h nh ọ ậ ữ ả ơ Th c ti n quy t đ nh nh n th c, vai trò đó đòi h i chúng ta ph i luôn luôn ư ệ t quan đi m mà V.I Leenin đã đ a ra: “Quan đi m v  đ i s ng, v  th c  quán tri ứ   ơ ả ả ti n,  ph i  là  quan  đi m  th   nh t  và  c   b n  nh t  c a  lý  lu n  nh n  th c”. ơ ả ệ ể Quan đi m này yêu c u vi c nh n th c ph i xu t phát t  th c ti n, d a trên c   ổ ự ễ ở ự ễ ệ   s  th c ti n, đi sâu vào th c ti n, ph i coi trong công tác t ng k t th c ti n. Vi c ớ ừ ự ễ ấ ậ ứ nghiên c u lý lu n ph i xu t phát t ấ ướ ể nghiêm túc, hành th t khách quan đ  sau này xây d ng đ t n ậ  là h c t p thì hãy chú ý  phúc cho chính b n thân mình.Vì v y, nh ng ai đang l

ữ ứ ồ

ế ậ ụ ự ễ ữ ữ

ụ ớ ấ ọ ự ụ ầ ấ ơ   h n; nh ng ai  đang  ch t  đ y  b   ki n  th c  mà  không  hành  thì  hãy  mang  ra  ề ườ   i đang v n d ng nh ng đi u h c vào th c ti n thì hãy áp  d ng  đi  và nh ng ng ụ ự ự ủ ọ ậ nh  l y m c đích h c t p th c s  c a mình : đó là ph ng s  nhân dân.

Câu 8:

ợ ớ ể ủ ệ ả ộ ộ ậ

1) N i dung quy lu t quan h  s n xu t phù h p v i trình đ  phát tri n c a  ấ

ả ấ ự ượ l c l ng s n xu t.

ệ ự ượ ệ ả ấ ấ ả ng s n xu t, quan h  s n xu t.

a) Khái ni m l c l

ấ ỳ ộ ấ ả ả

ấ ộ i lao đ ng cùng các t ấ ậ ố ầ B t k  m t quá trình s n xu t v t ch t nào cũng c n ph i có các nhân t ấ ị ư ệ ả  li u s n xu t nh t đ nh. Toàn b  các nhân  ứ ộ ự ượ ấ ủ ậ ạ ả ng s n xu t c a quá trình nh n th c. thu c v  ng ố t ộ ề ườ  đó t o thành l c l

ấ ấ

ợ ế ớ ự ầ ạ ồ

i t ả ữ ố ng s n xu t là nh ng nhân t ể ủ ự ượ ế ố ậ  v t ch t và tinh th n t o  ầ  nhiên theo nhu c u sinh t n, phát   có tính sáng  ả ng s n ườ ấ

ng s n xu t ph n ánh trình đ  chinh ph c gi ộ ủ i: trình đ  th  công  ơ ấ  nhiên th p h n ấ ộ ủ  nhiên c a con ng ụ ớ ự i t ậ ớ ự i t ộ ộ ỹ ấ ở ệ ả ộ ả ấ ng s n xu t ệ  trình đ  k  thu t công nghi p và công ngh

ổ ự ượ ả ng s n xu t là t ng h p các y u t L c l ế ự ễ ả ạ ứ thành s c m nh th c ti n c i bi n th  gi ự ượ ư ậ ườ Nh  v y, l c l ể ủ tri n c a con ng i.  ử ị ạ ạ t o và tính sáng t o có tính l ch s . Do đó, trình đ  phát tri n c a l c l ụ ả xu t ph n ánh trình đ  chinh ph c gi ả ủ ự ượ c a l c l ớ ự ượ ề nhi u so v i l c l cao.

ả ộ Trong các nhân t ng s n xu t, “ng ả

ố ạ ở ườ ự ượ  t o thành l c l ế ờ

ế ị ủ ườ i t ấ

ph n ánh rõ nh t trình đ  phát tri n c a l c l ể ể ệ ườ ụ ấ ộ ấ ườ i lao đ ng” là nhân ỉ ấ ư ệ ả  li u s n xu t ch  là s n   vai trò quy t đ nh. B i vì, suy đ n cùng thì các t ả ự ế ử ụ ệ ị ồ  s  d ng và  i, đ ng th i giá tr  và hi u qu  th c t ố ấ ớ ư ệ ả ặ  công   li u s n xu t, nhân t i lao đ ng. M t khác, trong gi ể ủ ự ượ ả ộ ng s n   nhiên. ố ữ  gi t ẩ ộ ph m lao đ ng c a con ng ộ ạ ủ sáng t o c a ng ả ố ộ ụ c  lao đ ng là nhân t xu t và th  hi n tiêu bi u trình đ  con ng i chinh ph c gi ớ ự i t

ự ượ ậ ộ L c l t y u t o thành n i dung v t

ấ

là ng ẫ ườ ư ả ấ ả

ể ễ ế ư ệ ự ứ ệ ả ấ ả

ấ ấ ả ấ ế ạ ả ấ  là nhân t ố ơ ả ng s n xu t  c  b n, t ả ấ ấ ủ ế   ấ ộ ả ch t c a quá trình s n xu t ; không m t quá trình s n xu t nào có th  di n ra n u ộ ỉ  ư ệ ả ố ộ ế i lao đ ng và t  li u s n xu t. Th  nh ng, ch thi u m t trong hai nhân t ự ượ ấ ể ễ ng s n xu t thôi v n ch a th  di n ra quá trình s n xu t hi n th c  có l c l ộ ữ ầ ượ đ c, mà c n ph i có nh ng quan h  s n xu t đóng vai trò là hình th c xã h i  ủ c a quá trình s n xu t  y.

ệ ữ ườ ớ ệ ả Quan h  s n xu t ấ  là m i quan h  gi a ng i v i ng ệ ở ữ ố ớ ư ệ ả ồ

ấ ả ả i trong quá trình  ệ ả ấ  li u s n xu t,  ố ổ ứ  ch c – qu n lý quá trình s n xu t và quan h  trong phân ph i ả

ấ ệ ơ ở ủ ầ ố

ấ ườ ố ấ ả s n xu t. Quan h  s n xu t bao g m: quan h  s  h u đ i v i t ệ ệ quan h  trong t ả ủ ế ệ ố ồ ạ ữ ấ k t qu  c a quá trình s n xu t đó. Nh ng quan h  này t n t i trong m i quan h   ệ ở ế ị ộ ấ ố th ng nh t và chi ph i, tác đ ng l n nhau trên c  s  quy t đ nh c a quan h  s   ữ ề ư ệ ả h u v  t li u s n xu t.

ữ ự ượ ệ ệ ứ ố ệ ả ấ ả ấ ng s n xu t và quan h  s n xu t.

b) M i quan h  bi n ch ng gi a l c l

ệ ữ ự ượ ả M i quan h  gi a l c l ng s n xu t và quan h  s n xu t là

­

ứ ệ ấ ố ấ ự ượ ấ ế ả ố ệ ố m i quan h  th ng nh t bi n ch ng , trong đó l c l ệ ả ấ ng s n xu t quy t

ệ ả ệ ả ấ ấ ộ ở ạ ự ượ i l c l ả ng s n

ị đ nh quan h  s n xu  và quan h  s n xu t tác đ ng tr  l xu t.ấ

ả ấ ấ ấ ế ủ

ấ ấ ủ ệ ả ả ặ ơ ả ậ t y u c a  ng s n xu t là n i dung v t ch t c a quá trình ứ ệ ả ự ượ ự ượ ấ

ấ ấ ấ ồ ạ

ố ả ổ ế ễ

ệ ả ầ ấ ế ươ ứ ớ ộ

ỏ ớ

ủ ủ ự ượ ợ ộ ả ỉ ư ậ ự ượ

ấ ế ệ ng di n: s  h u t ố ế ể ượ

ộ ộ ủ ng  ấ ớ   ẫ ị i trong tính quy đ nh l n nhau, th ng nh t v i ọ ệ ấ t y u, ph  bi n di n ra trong m i quá trình s n xu t hi n  ấ ị ể ng  ng v i trình đ  phát tri n nh t đ nh c a c a l c l ng  ệ ả ả ấ t y u đòi h i ph i có quan h  s n xu t phù h p v i trình đ  đó  ở ữ ư ệ ả ấ ổ ứ  li u s n xu t, t  ch c – qu n lý quá trình s n  ả ấ ả ủ ử ụ ộ ừ c duy trì, khai thác – i, l c l ấ ủ ộ ấ ị ế ự ượ ng s n xu t và quan h  s n xu t là hai m t c  b n, t L c l ấ ả quá trình s n xu t, trong đó l c l ả s n xu t, còn quan h  s n xu t là hình th c xã h i c a quá trình đó. L c l ả s n xu t và quan h  s n xu t t n t nhau. Đây là yêu c u t ộ ự ủ th c c a xã h i. T ấ ả s n xu t cũng t ươ ả trên c  3 ph ấ xu t và phân ph i k t qu  c a quá trình s n xu t. Ch  nh  v y, l c l ớ ấ xu t m i có th  đ ộ ả ượ ạ ự ượ ng s n xu t c a m t xã h i ch  có th  đ Ng c l ứ ể ử ụ s  d ng và phát tri n trong m t hình th c kinh t ả ả ng s n  ể c duy trì, khai thác – s  d ng và không ng ng phát tri n.  ể ượ ỉ ộ  ­ xã h i nh t đ nh.

ấ ố ả ữ ự ượ ấ M i quan h  th ng nh t gi a l c l ệ ố ấ ố ệ ả ộ ấ

ng s n xu t v i quan h  s n xu t  ệ ả ỗ ở

ấ ụ ử ả ị ấ ự ấ ớ ả quan h  s n xu t ph i ph  thu c vào trình  ấ trong m i giai đo n l ch s  xác đ nh; b i vì,  ạ ị  ­ xã h i c a quá trình s n xu t, còn l c ệ ả ả ậ ấ ậ ủ tuân theo tính th ng nh t khách quan:  ả ể ủ ự ượ ộ ng s n xu t  đ  phát tri n c a l c l ứ ỉ quan h  s n xu t ch  là hình th c kinh t ấ ỹ ộ ượ ng s n xu t là n i dung v t ch t,  l ộ ủ ế  thu t c a quá trình đó.

ệ ữ ự ượ ấ ả ệ ả M i quan h  gi a l c l

­

ể ấ ng s n xu t và quan h  s n xu t là  ả ấ ặ ố ệ ố

ẫ ố m i quan h  th ng nh t có bao hàm kh  năng chuy n hóa thành các m t  ố ậ đ i l p và phát sinh mâu thu n.

ị ủ ứ ố ổ Trong ph m vi t ạ ả ự ượ ộ ộ ượ ả ồ ươ ấ ủ ng s n xu t c a xã h i đ ng đ i  n đ nh c a m t hình th c kinh t c b o t n, không ng ng đ ộ  ­ xã h i xác  c khai thác – ể ế ượ ộ ấ

ừ ấ ủ ấ ả

ệ ả ả ể ủ ự

ả ạ

ự ỡ ự ố ứ ấ ừ ướ ế ấ ủ ế c đ n nay đóng vai trò là hình th c kinh t ữ ộ  ­ xã h i cho ể ủ ị đ nh, l c l ổ ả ả ử ụ s  d ng và phát tri n trong quá trình s n xu t, tái s n xu t c a xã h i. Tính  n  ợ ủ ự ấ ố ớ ự ượ ị ng s n xu t càng cao thì l c  đ nh, phù h p c a quan h  s n xu t đ i v i l c l ấ ả ượ ư ể ng s n xu t càng có kh  năng phát tri n, nh ng chính s  phát tri n c a l c  l ả ấ ạ ượ l i luôn luôn t o ra kh  năng phá v  s  th ng nh t c a nh ng  ng s n xu t l ệ ả  tr quan h  s n xu t t ự s  phát tri n c a nó.

ờ ộ ạ

ấ ầ ữ ớ ộ ợ ủ ộ Chính nh  các cu c cách m ng xã h i mà nh ng quan h  s n xu t cũ c a  c thay th  b ng m t quan h  s n xu t m i, phù h p v i nhu c u phát ệ ả ớ ụ ế ằ ả

ấ ể ủ ự ượ ệ ả ể ả ứ ộ ấ ế ụ ự ng s n xu t đã phát tri n, ti p t c phát huy tác d ng tích c c,  ệ ả ấ ng s n xu t trong m t hình th c quan h  s n ể ủ ự ượ ẩ ự ớ ấ ộ ượ xã h i đ tri n c a l c l thúc đ y s  phát tri n c a l c l xu t m i.

ả ấ ấ Nh  v y, m i quan h  gi a l c l ệ ứ ng s n xu t và quan h  s n xu t là  ỹ ấ ậ

ố ứ ố ẫ ộ ủ ệ ữ ự ượ ữ ộ ấ

ộ ố ậ ự ậ ệ ấ ế s  th ng nh t đ n nh ng khác bi đó ệ ả ậ ớ ẫ ủ ộ ừ t và đ i l p, xung đ t, t ế ệ

ấ ấ ộ ộ ợ

ệ ả ắ i quy t theo nguyên t c quan h  s n  ủ ự ậ ấ ng s n xu t. S  v n đ ng c a  ổ ề ượ ự ẫ ư ậ ệ m i quan h  mâu thu n bi n ch ng gi a n i dung v t ch t, k  thu t v i hình  ả ộ ế th c kinh t  ­ xã h i c a quá trình s n xu t. S  v n đ ng c a mâu thu n là m t  ữ ừ ự ố quá trình đi t ầ ả ả ượ c gi xu t hi n nhu c u khách quan ph i đ ể ủ ự ượ ớ xu t phù h p v i trình đ  phát tri n c a l c l ậ ừ ữ mâu thu n này cũng tuân theo quy lu t “t ả  nh ng s  thay đ i v  l ng hình thành

ự ổ ề ấ ủ ậ i”, quy lu t “ph  đ nh c a ph  đ nh”, ượ ạ c l ữ ế ủ ị ộ ừ ể ủ ề ả ấ

ễ ướ ộ ế ừ ữ ế ả i v a có tính nh y v t v i nh ng b ộ ủ ị nh ng s  thay đ i v  ch t và ng ớ khi n cho quá trình phát tri n c a n n s n xu t xã h i v a di n ra v i tính ch t  ế ệ ti m ti n, tu n t c đ t bi n, k  th a và  ủ ượ t qua c a nó  v ấ ọ ớ ầ ự ạ ừ  l ơ ở  trình đ  ngày càng cao h n.

ẫ ủ ự ậ ấ ng s n xu t và ậ

ệ ả ộ ữ ự ượ ệ ả ủ ự

ả ấ ậ ể ủ ợ ạ ươ ố

ộ ộ ự ậ ấ ậ ấ ấ ộ

ẫ ấ ộ ể ủ ự ượ ự ơ ả ộ ề ả ộ ộ Mâu thu n và s  v n đ ng c a mâu thu n gi a l c l ơ ả ủ ớ   quan h  s n xu t là n i dung c  b n c a “quy lu t quan h  s n xu t phù h p v i ả ấ ng s n xu t”. S  tác đ ng c a quy lu t này t o ra  trình đ  phát tri n c a l c l ồ ấ ố ớ ự ậ ng  ngu n g c và đ ng l c c  b n nh t đ i v i s  v n đ ng, phát tri n c a ph ể ủ ứ ả th c s n xu t, n n s n xu t v t ch t và do đó là s  v n đ ng, phát tri n c a toàn ộ ờ ố b  đ i s ng xã h i.

ự ậ ụ ậ

2) S  v n d ng quy lu t này

ở ướ  n c ta:

Câu 9

ữ ơ ở ạ ầ ệ ệ ố ế

1) Phân tích m i quan h  bi n ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc  ứ

ượ th ầ ng t ng là:

ệ ế ượ ầ   ng t ng.

a) Khái ni m c  s  h  t ng và ki n trúc th ơ ở ạ ầ

ộ ữ ể ỉ ệ ả ấ Khái ni m ệ c  s  h  t ng ơ ở ạ ầ  dùng đ  ch  toàn b  nh ng quan h  s n xu t ơ ấ ế ủ ộ ợ h p thành c  c u kinh t c a xã h i.

ộ ộ

ấ ấ ộ ố ủ ư ủ ệ ả ơ ở ạ ầ ở C  s  h  t ng c a m t xã h i, trong toàn b  s  v n đ ng c a nó, đ ị ượ c  ệ quan h  s n xu t th ng tr , quan h  s n xu t tàn d  và quan h ồ ạ ướ ể ủ i d ự ị ủ ạ ầ ấ ị

ể ấ

ị ế ộ ệ ả ặ

ộ ộ ơ ở ạ ầ ệ ả ả ạ ộ

ụ ủ ự ượ ấ ấ ể ộ ấ ớ ấ ậ ả ấ ộ

ể ộ ự ậ ệ ả ạ t o nên b i các  ể ạ ố ấ  m iớ  t n t ả s n xu t i hình thái m m m ng, đ i bi u cho s  phát tri n c a xã ị ố ế ố ệ ả ộ ươ ng lai; trong đó quan h  s n xu t th ng tr  chi m đ a v  ch  đ o, chi ph i  h i t ờ ố ữ ộ ự ướ ng s  phát tri n cho đ i s ng ­ xã h i và gi các quan h  s n xu t khác, đ nh h   ấ ị ự ồ ạ ủ ế ủ ư vai trò là đ c tr ng cho ch  đ  kinh t i c a   c a m t xã h i nh t đ nh. S  t n t ủ ba lo i hình quan h  s n xu t c u thành c  s  h  t ng c a m t xã h i ph n ánh  tính ch t v n đ ng, phát tri n liên t c c a l c l ng s n xu t v i các tính ch t  ế ừ k  th a và phát tri n.

ủ Theo quan ni m c a C.Mác, khái ni m ộ ệ ố ầ  dùng đ  ch   ể ỉ ế t ch  chính ượ ớ ộ ơ ở ạ ầ ộ ươ ứ ượ ị ng t ng ế toàn b  h  th ng k t c u các hình thái ý th c xã h i cùng v i các thi ấ ị tr  ­ xã h i t ệ ki n trúc th ế ộ ứ c hình thành trên m t c  s  h  t ng nh t đ nh. ệ ế ấ ng  ng, đ

ứ ạ ầ ỗ Ki n trúc th ể ng t ng c a m i xã h i là m t k t c u ph c t p, có th ượ ừ ữ ộ ế ấ ấ ộ ủ ừ ộ  nh ng giác đ  khác nhau, t ệ ế ủ ấ

ố  đó cho th y m i quan h  đan xen  ể ấ ứ ộ ộ

ừ ồ ộ ươ ứ ượ ế ị ế c phân tích t ố ẫ ầ ế ượ đ và chi ph i l n nhau c a chúng. T  giác đ  chung nh t, có th  th y ki n trúc  th thi ộ ệ ố ộ ủ ng t ng c a m t xã h i bao g m: h  th ng các hình thái ý th c xã h i và các  ủ ng  ng c a chúng. t ch  chính tr  ­ xã h i t

ộ ấ ạ

ứ ề ế t là trong các xã h i hi n đ i, hình thái ý  c t ch , t ệ ố ế ổ ứ ượ

ề ự

ệ ặ ệ ộ ệ ố ế ổ ứ ả ướ  ch c đ ng và nhà n ấ ọ ầ ế ng t ng   ch c quan tr ng nh t trong h  th ng ki n trúc th ề ự ổ ứ ộ ộ c ướ là m t b  máy  t  ch c quy n l c và th c thi quy n l c  ộ ề ộ ự ấ ệ ố Trong xã h i có giai c p, đ c bi th c chính tr  và pháp quy n cùng h  th ng thi là hai thi ủ c a xã h i.  ệ ủ ặ đ c bi ị ế t ch , t ộ Nhà n t c a xã h i trong đi u ki n xã h i có đ i kháng giai c p.

ữ ơ ở ạ ầ ệ ệ ứ ế ượ ầ   ng t ng.

b) Quan h  bi n ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc th

ượ ng t ng là hai ph C  s  h  t ng và ki n trúc th ng di n c  b n c a  ị

ồ ạ ế ế ươ ng di n kinh t ấ ệ ệ ố ố

ơ ở ạ ầ

ế ộ ườ ượ ế ơ ở ạ ầ ệ ơ ả ủ ầ ộ ộ ươ ng di n chính tr  ­ xã h i.   và ph ẫ ứ ệ i trong m i quan h  th ng nh t bi n ch ng v i nhau, tác đ ng l n  ế ị ng  ở ạ ơ ở i c  s

ươ ờ ố ệ đ i s ng xã h i – đó là ph ộ ớ Chúng t n t ượ ố ớ nhau, trong đó c  s  h  t ng đóng vai trò quy t đ nh đ i v i ki n trúc th ự ầ ờ ồ ầ t ng, đ ng th i ki n trúc th ng xuyên có s  tác đ ng tr  l ng t ng th ạ ầ h  t ng.

ố ớ ế ị ế ượ

 Vai trò quy t đ nh c a c  s  h  t ng đ i v i ki n trúc th ủ ơ ở ạ ầ

ng

t ng.ầ

ế ượ ế ị

ề ươ ố ớ ớ Vai trò quy t đ nh c a c  s  h  t ng đ i v i ki n trúc th ộ ơ ở ạ ầ

ợ ả

ả ầ

ầ ấ ế ẫ

ự

ứ ệ ừ ự ấ ị ượ i ích chính tr  ­ xã h i có nguyên nhân sâu xa t ế ố ữ ộ ấ ộ ơ ở ữ ộ ẫ  c a xã h i ; giai c p n m gi ộ  mâu thu n và  ấ ấ i ích trong c  s  kinh t ồ ợ ề ở ữ ư ệ ả ắ ắ ề ộ ờ ế ủ  li u s n xu t c a xã h i, đ ng th i cũng là giai c p n m quy n ướ ầ ầ ộ

ế ủ

ấ ủ ượ ộ ố ớ  vào đ a v  ph  thu c đ i v i quy n l c nhà n ỉ ữ

ế ị ượ ế ế ầ ng t ng; ki n trúc th ự ầ ấ ầ ơ ở ạ ầ ụ ầ ủ ơ ở ạ ầ ượ ng t ng đ c  ệ ẽ ấ ị ươ ứ ể ệ ng  ng v i m t c  s  h  t ng nh t đ nh s   ng di n: t th  hi n trên nhi u ph ế ượ ệ ơ ở ạ ầ   ụ ầ ộ ả ng t ng phù h p, có tác d ng b o v  c  s  h  t ng s n sinh ra m t ki n trúc th ổ ữ ự ạ ơ ở ạ ầ ế đó; nh ng bi n đ i trong c  s  h  t ng t o ra nhu c u khách quan ph i có s   ệ ượ ổ ươ ứ ng  ng trong ki n trúc th bi n đ i t ng t ng; tính ch t mâu thu n trong h   ầ ế th ng ki n trúc th ng t ng; s  đ u tranh trong lĩnh v c ý th c h  xã h i và  ộ ợ nh ng xung đ t l cu c đ u tranh giành l quy n s  h u t ế ự ấ ớ c trong ki n trúc th l c nhà n ng t ng, còn các giai c p và t ng l p xã h i  ị ụ ề ự ị ở ướ khác  c; các chính sách và pháp  ế ướ ậ ả ị ề ố c suy đ n cùng ch  là ph n ánh nhu c u th ng tr  v  kinh t lu t nàh n  c a giai  ư ệ ả ắ ư ộ ề ở ữ ữ ấ ủ ế ủ c p n m gi  li u s n xu t ch  y u c a xã h i,…Nh    quy n s  h u nh ng t ượ ơ ở ạ ầ ậ ng t ng là s v y, c  s  h  t ng quy t đ nh ki n trúc th ộ ố ớ ơ ở ạ ầ ả ph n ánh đ i v i c  s  h  t ng, ph  thu c vào c  s  h  t ng.

ượ ầ Tính ch t ph  thu c c a ki n trúc th ừ ộ ộ ủ t y u kinh t ụ ấ ấ ế  tính t ự ơ ở ạ ầ ng t ng vào c  s  h  t ng có  ạ ủ ự ạ

ấ ế ủ ụ

ủ ể ấ ộ ế ế ố ớ  đ i v i toàn b  các lĩnh v c sinh ho t c a xã  nguyên nhân t ị ự ễ ộ ự h i, dù đó là lĩnh v c th c ti n chính tr , pháp lu t,…hay lĩnh v c sinh ho t tinh  ế ạ ầ ấ ế ộ ầ ủ t y u kinh t th n c a xã h i. Tính t t y u c a nhu c u   l ả ự ượ duy trì và phát tri n các l c l ậ ộ i ph  thu c vào tính t ng s n xu t khách quan c a xã h i.

ộ ở ạ ủ ượ ầ

 S  tác đ ng tr  l

ế i c a ki n trúc th ố ớ ơ ở ạ ng t ng đ i v i c  s  h

ự t ng.ầ

ậ ả

c xác l p do nhu c u phát  ố ế ố ượ ộ

ị ng t ng có v  trí đ c l p t ở ạ ơ ở ạ ầ ầ ộ ậ ươ ng đ i  ộ ủ ộ ớ ư V i t ế ể , các y u t tri n kinh t ườ ủ c a nó và th ứ ượ  cách là các hình th c ph n ánh và đ ầ ế  thu c ki n trúc th i c  s  h  t ng c a xã h i. ng xuyên có vai trò tác đ ng tr  l

ộ ầ ượ

ề ế ứ ấ ủ ả

ộ ị

ộ ệ ủ ầ

ượ ớ ơ ở

ế ế ố ng thúc tác đ ng c a các y u t ớ ể ự ự ướ ự thông qua nhi u ph ầ ượ ế trong ki n trúc th ệ ụ ể ki n c  th . Tuy nhiên, trong đi u ki n ki n trúc th ộ ướ ươ c thì ph n  khác t ế ố ả ườ ng ph i thông qua y u t th ủ ể ố ớ ơ ở ạ ầ ng t ng đ i v i c  s  h  t ng có th   S  tác đ ng c a ki n trúc th ỗ ế ố ươ   ng th c. Đi u đó tùy thu c vào b n ch t c a m i y u t ữ ề ng t ng , ph  thu c vào v  trí, vai trò c a nó và nh ng đi u  ế ố ng t ng có y u t  nhà  ộ ế ủ  c a xã h i  i c  s  kinh t ẽ ạ c m i có th  th c s  phát huy m nh m ề ụ ề ủ  nhà n

ự ế ủ ướ ế ố ự ế ấ ạ ộ có tác đ ng tr c ti p nh t và m nh m ẽ ấ ớ ơ ở ạ ầ c là y u t ộ ủ vai trò th c t nh t t c a nó. Nhà n i c  s  h  t ng c a xã h i.

ủ ự ế ố ể ễ ế  thu c ki n trúc th

ậ ả ộ ướ ề ộ ướ ng, th m chí các xu h ấ

ố ậ ự ớ

ế ộ ướ ộ ộ ạ ứ  hi n đ i, t c xu h ế ng xóa b  các c  s  kinh t ệ ướ ộ ế ộ ự ộ ượ ầ ng t ng có th  di n ra  S  tác đ ng c a các y u t ể ỉ ề ng không ch  khác nhau mà còn có th   theo nhi u xu h ấ ủ ẫ ợ ố ậ i ích c a các giai c p, các  đ i l p nhau, đi u đó ph n ánh tính ch t mâu thu n l ơ ơ ằ ộ ầ t ng l p xã h i khác nhau và đ i l p nhau: có s  tác đ ng nh m duy trì c  s  kinh ế ệ ộ ự ờ ạ i có s  tác đ ng theo  ng duy trì ch  đ  xã h i hi n th i, l t ậ   ệ ấ ơ ở ỏ ướ ng đ u tranh cho vi c xác l p  này và có xu h xu h ế ộ ơ ở m t c  s  kinh t khác, xây d ng m t ch  đ  xã h i khác,…

ộ ế ng t ng đ i v i c  s  h  t ng có th  di n ủ S  tác đ ng c a ki n trúc th ự ầ ề

ầ

ặ ế ố ể ượ ự ộ ấ  thu c c u trúc th ế ế ượ ợ ẽ c ể

ủ ự ế

ữ ễ

ố ớ ơ ở ạ ầ ể ễ ự ộ ụ ợ ng tích c c ho c tiêu c c, đi u đó ph  thu c vào s  phù h p hay  ố ớ ầ ủ ng t ng đ i v i nhu c u c a  ượ ụ ự ; n u phù h p s  có tác d ng tích c c, ng ộ  tông m t  ượ ầ ng t ng  ứ ộ ng khác nhau, m c đ  khác   vai trò quy t đ nh đ i v i c  s  h  t ng ạ ự ộ ướ ế ị ộ ẫ ự ở ườ ủ ố ớ ơ ở ạ ầ ng đi cho nó theo tính t m  đ ấ ế   t y u ư ộ ế ủ ự ướ ra theo xu h ợ ủ không phù h p c a các y u t ủ ự khách quan c a s  phát tri n kinh t ự ế ụ ạ ẽ i s  có tác d ng tiêu c c, kìm hãm và phá ho i s  phát tri n kinh t l ấ ị ứ ộ ạ ph m vi và m c đ  nh t đ nh. Tuy nhiên, s  tác đ ng c a ki n trúc th ớ ố ớ ơ ở ạ ầ đ i v i c  s  h  t ng dù di n ra v i nh ng xu h ể ữ ộ ố nhau nh ng r t cu c nó không th  gi ơ ở ạ ầ ủ c a xã h i; c  s  h  t ng c a xã h i v n t kinh t c a nó.

ủ ơ ở ạ ầ ữ ế ể ặ ượ ầ ở ướ

2) Nh ng đ c đi m c a c  s  h  t ng và ki n trúc th

ng t ng n c ta

là:

ự ơ ở ạ ầ

ế ộ ả ượ

ế ộ ữ ể

ế ượ

ầ ả ặ ộ

ế ơ ở ạ ầ ộ ế ấ ế ấ

ầ

ộ ị

lên ch  nghĩa xã h i là kinh t ượ ế ậ

ế ớ ấ ứ ạ  v a ti n hành cách m ng trong lĩnh v c t ủ i quan và nhân sinh quan c a giai c p vô s n, xây ạ ứ ộ ờ ỳ ệ ủ ộ Trong th i k  quá đ  lên ch  nghĩa xã h i vi c xây d ng c  s  h  t ng  ầ ướ ớ ừ ượ ng t ng ph i đ c v i nh ng hình thái và  và ki n trúc th c ti n hành t ng b ử ạ ị ờ ỳ ơ ở ạ ế ợ ộ qui mô thích h p, Th i k  quá đ  là m t giai đo n l ch s  chuy n ti p, c  s  h   ầ ầ ơ ở ư ở ượ ế ầ t ng và ki n trúc th  đây ch a ph i là c  s   ng t ng  ng t ng và ki n trúc th ư ớ ầ ủ ữ ạ ầ ủ ượ ng t ng xã h i ch  nghĩa v i đ y đ  nh ng đ c tr ng  h  t ng và ki n trúc th ủ ộ ớ ề  nhi u thành c a nó, c  s  h  t ng mang tính ch t quá đ  v i m t k t c u kinh t   ế ạ ủ ề ế ữ   ộ  gi a ph n đang xen nhau c a nhi u lo i kinh t  xã h i khác nhau, trong đó kinh t ướ ủ ế ướ ủ ạ ế ủ vai trò ch  đ o đ nh h c  ng kinh t  c a Nhà n ơ ở ạ ầ ể ầ ng t ng là quá  và t p th . Quá trình hình thành c  s  h  t ng và ki n tr c th ự ư ả ế ừ ế ừ ế trình v a ti n hành c i cách kinh t   ả ự ưở ng văn hóa, xây d ng th  gi t ớ ự d ng đ o đ c m i cho nhân dân lao đ ng.

ầ ơ ở ạ ầ ộ

ẩ ượ ế ế ế ấ C  s  h  t ng và ki n trúc th ố

ự ố ị ể ế ủ ng t ng xã h i ch  nghĩa không còn mâu  ề ợ i ích   đó không bao hàm s  đ i đ ch v  l ệ ườ ớ i v i là s  h u toàn dân và s  h u t p th , quan h  ng ẩ ở ữ ậ ắ ườ ợ

ố ả ế ư ố ị ượ   ng ng tr , nguyên t c phân ph i s n ph m là  ặ ề ể ớ ự ấ ệ ươ ặ ầ ữ ượ ế ị thu n đ i kháng vì trong k t c u kinh t ả ủ ề ở ữ căn b n c a n n kinh t ấ ả ng i trong s n xu t là quan h  t ộ phân ph i theo lao đ ng. Nh ng đ c đi m đó qui đ nh đ c tr ng ki n trúc th ầ ộ ầ t ng, đó là m t ki n trúc th ng t ng v i s  nh t trí v  chính tr  và tinh th n.

ượ ủ ế ầ

C  s  h  t ng và ki n trúc th ầ ộ ư ự ế  chúng ta ch a tao l p đ ế ặ ư ủ ữ ế ộ ơ ở ạ ầ ượ ế và ki n trúc th ộ ơ ở m t c  s  kinh t ng t ng tiên ti n, song trong th c t ế ớ  v i nh ng đ c tr ng riêng c a nó và m t ki n trúc th ơ ở ạ ầ   ng t ng xã h i ch  nghĩa là c  s  h  t ng ậ ượ c  ầ   ượ ng t ng

ở ậ ệ ổ

ộ ả ạ ể ừ

ẩ

ề ầ

ể ả ộ

ượ ớ ể ế ị ế ươ ứ  là vi c đ i m i th  ch  chính tr   ng  ng. B i v y công cu c c i cách kinh t t ế ố ỏ ữ ể ướ ộ c xóa b  nh ng y u t  có th   là m t quá trình mang tính cách m ng đ  t ng b ả ế ư ố làm n y sinh mâu thu n đ i kháng trong c  s  h  t ng cũng nh  trên ki n trúc  ầ ị ượ  nhi u thàn ph n theo đ nh  ng t ng. Trong quá trình phát tri n n n kinh t th ướ ệ ệ ệ ở ướ ủ ng xã h i ch  nghĩa  h t quan h  bi n   n ữ ơ ở ạ ầ ứ ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc th ơ ở ạ ầ ế ề ậ ụ c ta, Đ ng ta v n d ng và quán tri ầ ế ng t ng.

ệ c ta hi n nay là k t c u kinh t ế ậ ể ế ướ  n ố ế  qu c doanh, kinh t ầ ấ ộ ề ế ấ ủ ơ ở ề    làm cho n n ế ế ố ứ ạ ệ ộ

ộ ế ấ ị ủ

ộ ặ ế ỏ ủ c ph n chi u lên ki n trúc th ng xã h i ch  nghĩa. Đây là m t k t c u kinh t ế ầ ả ượ ổ ả ượ ầ ế ế ấ  đa thành ph n,  ầ ề  t p th  và nhi u thành ph n  ế  khác. Tính ch t đan xem quá đ  v  k t c u c a c  s  kinh t ự  s ng đ ng, phong phú mang tính ph c t p trong quá trình th c hi n đ nh  ế  năng đ ng, phong phú c a  ầ ượ ng t ng và đ t ra đòi h i khách  ứ ớ ể c đ i m i đ  đáp  ng đòi h i c a c ng t ng cũng ph i đ ỏ ủ ơ

ơ ở ạ ầ C  s  h  t ng kinh t trong đó có thành ph n kinh t kinh t kinh t ướ ộ h ế ượ ề n n kinh t  đ ế quan là ki n trúc th ế ở . s  kinh t

ả ứ ự ừ ậ

ố

ế ề ữ c đ u hình thành n n ộ

ố ơ ộ ộ ấ

ộ ậ ụ T  nh n th c trên Đ ng ta đã v n d ng trong công cu c xây d ng đ t  ế  th i k  Đ i h i VI đ n nay, th c t ự ướ ầ ơ ế ị ườ  hàng hóa nhi u thành ph n v n đ ng theo c  ch  th  tr ộ c huy đ ng t ầ ủ ộ ệ ề c c i thi n, sinh ho t dân ch  trong xã h i ngày càng đ ầ ượ ả ươ ệ ố ủ ấ ậ ạ ạ ộ ng th c ho t đ ng c a các t ấ ự ế  cho  ề ự ả ng có s  qu n lý ố ộ ộ ượ t h n, t c đ   c. Ngu n l c c a s n xu t xã h i đ ậ c ki m ch , đ i s ng v t ch t và tinh th n c a m t b  ph n nhân  ượ ủ c phát  ị ủ ủ ộ ướ ổ ứ ướ ề ổ ứ  ch c trong h  th ng tr  có  ủ ộ ộ ng phát huy dân ch  n i b  và quy n làm ch  c a

ấ ừ ờ ỳ ạ ộ ờ ướ c ta trong su t th i gian qua, nh t t n ể ấ ằ ế th y r ng n n kinh t  có nh ng chuy n bi n tích c c b ậ ầ ề ế kinh t ồ ự ủ ả ướ ủ c a Nhà n ế ờ ố ượ ạ l m phát đ dân có ph n đ ộ huy n i dung và ph ớ m t b c đ i m i theo h nhân dân lao đ ng.ộ

ỷ B c vào th p k  90, công cu c đ i m i đã đ t đ ậ ọ

ả ướ ớ ủ ớ ệ ề c và nhân dân n n kinh t ạ ượ ế ị ế ướ  n ắ ữ ữ ữ ộ ổ ự c nh ng thành t u  ớ ố ạ ộ ự c đ u r t quan tr ng. Qua năm năm th c hi n ngh  quy t Đ i h i VII v i c   ữ c ta không nh ng  ự c nhi u thành t u to ọ ộ ổ ề ả

ồ ạ

ồ ớ ệ ủ ệ

ế ư ưở  t ệ ể t đ  và có b ầ ả ng H  Chí Minh ợ ướ c đi thích h p  ứ ậ ng t ng, Đ ng ta t p trung s c ề ờ ự ớ t đ i m i kinh t , đáp  ng nh ng đòi h i c p bách c a nhân dân v  đ i ố ổ ệ ủ ơ ở ậ ữ ộ ấ ỹ

ậ ợ ộ ọ

ầ ề ị ồ ướ ổ ự

ươ ứ ớ ng th c ho t đ ng c a h  th ng chính tr , phát huy ngày càng t ủ

ộ ế ị ụ ộ ố

ạ ả ệ ố

ơ ở

ạ ệ ổ ẩ ạ ớ ị ấ ư ả ị

ị ẫ ế ế ự ế ế ế ạ

xã h i. Vì kinh t ượ ệ ữ ơ ở ạ ầ ậ ủ ế ị ầ ố ướ ướ ầ ấ b ắ g ng to l n c a Đ ng, Nhà n ạ ượ ử ướ ứ c nh ng th  thách gay g t mang còn đ t đ đ ng v ng tr ấ ớ ừ ớ l n có ý nghĩa r t quan tr ng. Trong công cu c đ i m i v a qua, Đ ng ta luôn  ậ ụ luôn kiên trì và v n d ng sáng t o ch  nghĩa Mác Lênin và t ộ ộ ổ ự th c hi n công cu c đ i m i toàn di n, đ ng b , tri ượ ơ ở ạ ầ ề ệ v  vi c xây d ng c  s  h  t ng và ki n trúc th ỏ ấ ứ ế làm t ậ ủ ự ố s ng, vi c làm và các nhu c u xã h i khác, xây d ng c  s  v t ch t k  thu t c a  ổ ể ế ủ ệ i trong đ i  ch  nghĩa xã h i coi đó là đi u ki n quan tr ng đ  ti n hành thu n l ớ ớ ả ừ ế ờ ổ  ph i t ng b m i trong lĩnh v c chính tr . Đ ng th i đ i m i kinh t c đ i m i  ố ị ạ ộ ổ ứ ủ ệ ố t   ch c, ph t ự ề ạ ủ ự ơ h n quy n làm ch  và năng l c sáng t o c a nhân dân lao đ ng trên các lĩnh v c  ế ị ệ chính tr , kinh t , văn hóa, xã h i. Vì chính tr  đ ng ch m đ n các m i quan h   ộ ứ ạ ệ ặ t ph c t p và nh y c m trong xã h i, nên vi c đ i m i trong h  th ng  đ c bi ứ ế ấ ị chính tr  nh t thi t ph i trên c  s  nghiên c u và chu n b  r t nghiêm túc không  ế ự ố ấ ổ cho phép gây m t  n đ nh chính tr  d n đ n s  r i lo n, nh ng không vì th  mà  ộ ể ễ ti n hành ch m tr  gây h n ch  đ n s  phát tri n kinh t ế ố tr  là c t lõi c a m i quan h  gi a c  s  h  t ng và ki n trúc th chính ng t ng trong

ố ệ ữ ị  và chính tr  thì kinh t ế ữ  gi ế ộ ổ ớ ổ ớ

ế ị ế  vai trò quy t đ nh. Trong  m i quan h  gi a kinh t ộ ả ộ công cu c đ i m i xã h i ngày nay, Đ ng ta ti n hành đ i m i m t cách toàn  di n. ệ

ổ ớ ơ ấ ớ ơ ế ả Tr

ớ , đ i m i c  ch  qu n lý, đ i m i qui c v i ổ ể c ta phát tri n hòa nh p đ ế ớ

ướ ế c h t là đ i m i c  c u kinh t ệ ể ị ổ ế ế ớ  th  gi ớ ổ ứ ả ổ ườ ổ ổ ậ ượ ớ ớ ệ , ph i đ i m i h   ớ ổ i, đ i m i ế ổ ế ướ ề  n ớ ổ i. Cùng v i đ i m i kinh t ớ  ch c, đ i m i b  máy, đ i m i con ng ả ạ ủ ằ trình công ngh  nh m làm cho n n kinh t ố ộ t c đ  phát tri n kinh t ớ ộ ố th ng chính tr , đ i m i t ủ phong cách lãnh đ o c a Đ ng, dân ch  hóa.

c ch ng tham nhũng … ự ự ướ ế ừ c h t t ướ ướ ớ ướ ạ

ớ

ứ ạ

ể ị

ả ơ  trong các c  quan Đ ng và Nhà n c th c s  là m t Nhà n ộ ở ử ồ ộ ổ ệ ấ ế ậ

ớ ớ ệ ố ướ ổ ế ọ ố Tr ộ ủ ể c m nh v i đúng nghĩa c a nó.  đ  làm cho Nhà n ả ị ế ề ổ ố ế ệ ệ ề  hi n nay, đ i m i kinh t  v  chính tr , ph i  Trong đi u ki n dân t c và qu c t ộ ờ ạ ố ố ệ ườ ự i đa s c m nh th i  ng l th c hi n đ i m  c a m t cách sáng t o đ  khai thác t ế ớ ạ ự ữ ớ ộ ậ i mà không b  hòa tan. Nh ng năm qua th c  đ i, hòa nh p v i c ng đ ng th  gi ổ ả ớ ễ ti n ti n hành công cu c đ i  m i, Đ ng ta càng nh n rõ : cùng v i vi c l y đ i  ị ờ ừ ồ ớ c đ i m i h  th ng chính tr . m i kinh t làm tr ng tâm thì đ ng th i t ng b

ọ ạ ễ ệ ệ

ố c ắ ả

ộ ố ấ ậ ớ ạ ớ ủ ư ậ

ạ ướ ở ứ ộ ố ế ứ ả ệ

ủ ẻ ụ ọ ệ ệ ẳ

ự ệ ệ ắ ủ ế ự ố ị ữ ố ủ chính tr  hay theo ch ế ữ ơ ở ạ ầ ệ ệ

ượ ầ ộ ạ ẽ ộ Cu c cách m ng khoa h c và công ngh  hi n đ i đang di n ra m nh m   ờ ố ấ ả ấ ả  m c đ  khác nhau, nên s n xu t v t ch t và đ i s ng  t c  các n cu n hút t ể ộ ế ự ưở xã h i đang trong quá trình qu c t ng l n đ n s  phát tri n   hóa sâu s c  nh h ầ ủ ử ị l ch s  và cu c s ng. Nh n th c rõ yêu c u m i c a cách m ng và âm m u th   ạ ạ ị ạ ố đo n ch ng phá c a k  thù, Đ ng ta xác đ nh trong giai đo n hi n nay “Lãnh đ o  ụ ả  là nhi m v  tr ng tâm, xây d ng Đ ng là nhi m v  then ch t”, kh ng  kinh t ế ứ ị đ nh s  đúng đ n c a m i quan h  bi n ch ng, gi a kinh t nghĩa Mác Lênin là m i quan h  bi n ch ng gi a c  s  h  t ng và ki n trúc  ế th ố ỗ ng t ng trong m i hình thái kinh t ứ  xã h i.

Câu 10

ữ ồ ạ ệ ệ ứ ố ứ ộ

I.

i xã h i và ý th c xã

Phân tích m i quan h  bi n ch ng gi a t n t h i.ộ

ồ ạ ế ị ứ ộ ộ   i xã h i quy t đ nh ý th c xã h i

1. T n t

ồ ạ ệ ứ ộ ộ i xã h i và ý th c xã h i.

a. Khái ni m t n t

ể ỉ ươ ạ ậ ệ ấ ệ Khái ni m t n t i xã h i dùng đ  ch  ph ng di n sinh ho t v t ch t và ộ ấ ủ ạ ậ ệ ề ộ ồ ạ các đi u ki n sinh ho t v t ch t c a xã h i.

ứ ả

ế ố ơ ả ạ  c  b n t o thành t n t ộ ề ề ươ ộ i xã h i: ph ả ấ ậ ư

ệ ự ệ ố ứ ẫ ấ

ộ ươ ể ủ ệ ộ

ồ ạ ng th c s n xu t v t  ị  thu c v  đi u ki n t  nhiên – hoàn c nh đ a lý và dân c . Các  ố i trong m i quan h  th ng nh t bi n ch ng, tác đ ng l n nhau  ệ ứ ả ồ ng th c s n  ế ố ơ ả ấ ậ ấ Các y u t ế ố ấ ch t, các y u t ồ ạ ế ố y u t  đó t n t ề ạ t o thành đi u ki n sinh t n và phát tri n c a xã h i, trong đó ph ấ xu t v t ch t là y u t c  b n nh t.

ể ỉ ươ ộ ầ ủ ạ ộ Ý th c xã h i dùng đ  ch  ph ả ộ ng di n sinh ho t tinh th n c a xã h i,  ồ ạ ạ ộ i xã h i và ph n ánh t n t ệ ữ i xã h i trong nh ng giai đo n phát ấ ị ứ ừ ồ ạ ả n y sinh t  t n t ể tri n nh t đ nh.

ữ ứ ự ố ứ ệ ấ ộ

Gi a ý th c xã h i và ý th c cá nhân có s  th ng nh t bi n ch ng nh ng  ồ ứ ệ ữ ứ ộ ộ

ấ ệ ữ ố ư ứ ố không đ ng nh t. M i quan h  gi a ý th c xã h i và ý th c cá nhân thu c vào  m i quan h  gi a cái chung và cái riêng.

ộ ứ ự ả ộ

ộ Theo n i dung và lĩnh v c ph n ánh đ i s ng xã h i, ý th c xã h i bao  ứ ạ ứ ị ứ ề

ứ ứ ứ ọ ỹ ờ ố ứ ồ g m các hình thái khác nhau: ý th c chính tr , ý th c pháp quy n, ý th c đ o đ c,  ẩ ý th c tôn giáo, ý th c th m m , ý th c khoa h c…

ả ứ ộ ể i xã h i có th ứ ủ ườ ứ ậ ộ

ộ ố ớ ồ ạ ng và ý th c lý lu n. Ý th c xã h i thông  ủ

ữ ng là toàn b  nh ng tri th c, nh ng quan ni m…c a nh ng con ng ượ ồ ệ c hình thành tr c ti p t ộ Theo trình đ  ph n ánh c a ý th c xã h i đ i v i t n t ứ ộ ệ t ý th c xã h i thông th ộ ữ ữ ứ ự ế ừ ạ ộ ườ ứ

ượ ệ ố ữ ướ ạ ượ ế ạ ườ i trong  ự ễ   ấ ị  ho t đ ng th c ti n i nh t đ nh, đ ậ ậ ư ượ ệ ố   c h  th ng hóa, khái quát hóa thành lý lu n. Ý th c lý lu n là ọ c h  th ng hóa, khái quát hóa thành các h c  ng, quan đi m đã đ ậ ệ i d ng nh ng khái ni m, ph m trù, quy lu t. phân bi ườ th ộ ộ m t c ng đ ng ng ằ h ng ngày, ch a đ ư ưở ữ nh ng t  t ộ thuy t xã h i, đ ể c trình bày d

ộ ể ữ

ứ ứ ộ ố ớ ồ ạ Cũng có th  phân tích ý th c xã h i theo nh ng trình đ  và hai ph ả ộ

ộ ệ ư ưở i xã h i, đó là tâm lý xã h i và h  t  t ọ ộ

ố ớ ự ố

ế ố ệ ệ

ự ả ộ ế ự ươ ng  ộ th c ph n ánh đ i v i t n t ng xã h i.  ự ả ộ ờ ố ạ Tâm lý xã h i là toàn b  đ i s ng tình c m, tâm tr ng, khát v ng, ý chí,…tr c  ộ ộ ệ ủ ọ ệ ư ưở ả ng xã h i là toàn b  h    t  phát đ i v i hoàn c nh s ng c a h . H  t ti p và t ị ạ ứ ậ   ế ọ ư ể t h c, đ o đ c, ngh  thu t, th ng quan ni m, quan đi m xã h i nh : chính tr , tri ộ ố ớ ồ ạ i xã h i.  tôn giáo,…; là s  ph n ánh gián ti p và t giác đ i v i t n t

ộ ứ ả ấ ộ

ệ ữ

ư ấ ấ ệ ư ưở  t ố ậ ặ ủ cũng là h  t ấ ấ ợ ạ ậ ki n sinh ho t v t ch t và l ờ ố ề giai c p đ u có đ i s ng sinh ho t tinh th n đ c thù  c a nó nh ng h  t ộ ờ th ng tr  xã h i bao gi ả ề Trong xã h i giai c p, ý th c xã h i cũng có tính giai c p, ph n ánh đi u  ỗ i ích khác nhau, đ i l p nhau gi a các giai c p. M i  ầ ủ ng  ố ấ ng c a giai c p th ng tr  xã h i, nó có  ờ ố ấ ộ ự ế ị ưở ứ ủ ạ ị ệ ư ưở  t ộ ng tr c ti p ý th c c a các giai c p trong đ i s ng xã h i. ố nh h

ủ ồ ạ ế ị ộ ố ớ ứ ộ i xã h i đ i v i ý th c xã h i.

b. Vai trò quy t đ nh c a t n t

ờ ố ằ ộ C.Mác và Ph.Ăngghen đã ch ng minh r ng: đ i s ng tinh th n c a xã h i ấ ằ ầ ủ ể

ứ ơ ở ủ ờ ố ộ ồ ả

ự ế ệ ả ậ ng, tâm lí xã h i trong b n thân nó, nghĩa là không th  tìm  ự ậ i mà ph i tìm trong hi n th c v t ch t. S  bi n đ i c a ể ổ ủ ố ể ả ế ấ i thích chính xác đ n nguyên nhân cu i cùng ờ ạ ấ ỉ ể hình thành và phát tri n trên c  s  c a đ i s ng v t ch t; r ng không th  tìm  ố ủ ư ưở  t ngu n g c c a t ườ ầ trong đ u óc con ng ẽ ờ ạ ộ m t th i đ i nào đó s  không th  gi ứ ủ ứ ế ủ c a nó n u ch  căn c  vào ý th c c a th i đ i  y.

ớ ể ủ ộ

ớ ể

ệ ượ

ề ể ủ Quan đi m trên đ i l p v i quan đi m c a ch  nghĩa duy tâm v  xã h i,  ả ố ủ ứ ư ưở ng trong b n thân ý   t ự ế ị ọ ộ ng xã h i , quy t đ nh s   ờ ơ ở ộ ứ ng, coi đó là ngu n g c c a m i hi n t ị ồ ố ủ ử ộ

ộ ố ậ ứ ố ậ t c đ i l p v i quan đi m đi tìm ngu n g c c a ý th c t ồ ứ ư ưở  t th c t ể phát tri n xã h i và trình bày l ch s  các hình thái ý th c xã h i tách r i c  s  kinh ế  ­ xã h i.  t

ể ử ề ứ

ả ồ Quan đi m duy v t l ch s  v  ngu n g c c a ý th c xã h i không ph i  ộ i xã h i, mà  i ố ủ ứ ứ ậ ị ự ụ ộ ộ ộ ế ị ả ộ

ị ồ ạ ườ

i xã h i quy t đ nh ý th c xã h i không ph i m t cách gi n  ng thông qua các khâu trung gian. Không ph i b t c  t ậ ệ ả ộ ộ ồ ạ ộ ủ ạ ở ỗ ừ  ch  xác đ nh s  ph  thu c c a ý th c xã h i vào t n t d ng l ả ỉ ằ còn ch  ra r ng, t n t ả ấ ứ ư ự ế ơ   đ n tr c ti p mà th ự ế ưở t ng, quan ni m, lý lu n hình thái xã h i nào cũng ph n ánh rõ ràng và tr c ti p

ệ ế ủ ờ ạ ế ỉ

ữ ấ ệ ả ớ  c a th i đ i, mà ch  khi nào xét đ n cùng thì chúng ta m i  ằ c ph n ánh b ng cách này hay cách khác ế ượ  đ

nh ng quan h  kinh t ố ữ th y rõ nh ng m i quan h  kinh t ấ ư ưở ng  y.  t trong các t

ộ ậ ươ ố ủ ứ ộ ng đ i c a ý th c xã h i.

2. Tính đ c l p t

ề ộ ỉ

ủ ồ ạ ế   Quan đi m duy v t bi n ch ng v  xã h i không ch  kh ng đ nh tính quy t ộ  nh ng n i dung ẳ ể ị ỏ ữ i xã h i đ i v i ý th c xã h i, mà còn làm sáng t ứ ứ ứ ộ ộ ộ ậ ươ ệ ậ ộ ố ớ ố ủ ng đ i c a ý th c xã h i. ị đ nh c a t n t ủ c a tính đ c l p t

ứ ấ ứ ộ ườ ớ ồ ạ ạ ậ ộ Th  nh t, ý th c xã h i th ng l c h u so v i t n t i xã h i.

ộ ế ị ồ ạ ộ i xã ế ữ ổ ẽ ấ ế

ứ i xã h i quy t đ nh ý th c xã h i thì khi t n t i nh ng bi n đ i c a ý th c xã h i. Tuy nhiên,  ậ ợ

ứ ứ

ả i lâu dài ngay c  khi c  s  t n t ặ ổ ộ ộ ổ ủ ứ ế ộ ề ổ ủ ồ ạ ự ế ng h p, s  bi n đ i c a t n t i xã h i đ u ngay l p  ế ố ủ ề ộ i, nhi u y u t  c a ý th c xã  ộ ả i xã h i s n sinh ra nó đã  ớ ứ  c a ý th c xã h i m i ơ ở ồ ạ ủ ồ ạ Theo nguyên lý, t n t ẫ ớ ộ t y u d n t h i bi n đ i s  t ọ ườ ả không ph i trong m i tr ế ự ế ổ ủ ứ ẫ t c d n đ n s  bi n đ i c a ý th c xã h i; trái l ồ ạ ể ộ h i có th  còn t n t ả ượ đ ậ ứ ả ề đ u ngay l p t c n y sinh trên c  s  t n t ạ ơ ở ồ ạ ả ọ ế ố ủ c thay đ i căn b n, m t khác không ph i m i y u t ộ i c a xã h i cũ. Vì:

ả ủ ồ ạ ự ả ứ

ấ ủ ộ ự ế ỉ ổ ứ ỉ i

ộ ộ i xã h i     + Do b n ch t c a ý th c xã h i ch  là s  ph n ánh c a t n t ổ ủ ồ ạ ể ế nên nói chung ý th c xã h i ch  có th  bi n đ i sau khi có s  bi n đ i c a t n t xã h i.ộ

ư ứ ề ậ + Do s c m nh c a c a thói quen, truy n th ng, t p quán cũng nh  do ạ ậ ứ ả ạ ủ ủ ủ ủ ộ ố ố ộ tính l c h u, b o th  c a m t s  hình thái ý th c xã h i.

ớ ợ ứ ắ ữ ữ ủ ậ ộ    + Ý th c xã h i luôn g n v i l i ích c a nh ng nhóm, nh ng t p đoàn ườ ấ ị ữ ấ ộ ng i, nh ng giai c p nh t đ nh trong xã h i.

ể ượ ướ ồ ạ ứ ứ ộ ộ Th  hai, ý th c xã h i có th  v c t n t t tr i xã h i.

ị ộ ẳ ứ Khi kh ng đ nh tính th i ộ ớ ồ ạ ề ữ

ườ

ệ ế ơ ủ ừ ặ i, đ c bi ể ủ ồ ạ

ậ ằ ư ưở ệ ữ t nh ng t  t ự ộ i xã h i, d  báo đ ườ ụ ng ho t ườ ậ ị ử ồ ủ ng c a con ng c s  phát tri n c a t n t ạ ộ ữ ự ễ ủ ụ ớ ỉ ạ ế ự ệ

ọ ng khoa h c tiên  ượ ươ c t ng lai và  ướ i, h ể ả ả i quy t nh ng nhi m v  m i do s  phát tri n chín mu i c a  c ạ ồ ủ ượ ướ t tr ậ ộ ẫ ộ ộ ạ ậ ng l c h u h n c a ý th c xã h i so v i t n t ờ ủ xã h i, ch  nghĩa duy v t l ch s  đ ng th i th a nh n r ng, trong nh ng đi u  ư ưở ấ ị  t ki n nh t đ nh, t ể ượ ướ ự t tr ti n có th  v ổ ứ  ch c, ch  đ o ho t đ ng th c ti n c a con ng có tác d ng t ả ệ ộ đ ng đó vào vi c gi ấ ặ ờ ố đ i s ng v t ch t đ t ra. Tuy nhiên, suy đ n cùng, kh  năng ph n ánh v ồ ạ ụ ứ ý th c xã h i v n ph  thu c vào t n t ế i xã h i.

ể ủ ự ứ ứ ộ ế ừ Th  ba, ý th c xã h i có tính k  th a trong s  phát tri n c a nó.

ể

ế ừ ế ệ ự ng nào đó n u ch  d a vào nh ng quan h  kinh t ể ả i thích   hi n có, không ứ Do ý th c có tính k  th a trong s  phát tri n, nên không th  gi ế ệ ộ ư ưở  t c m t t ế ữ ướ ạ ượ đ chú ý đ n các giai đo n phát tri n t ỉ ự ể ư ưở  t c đó. ng tr

ộ ắ ấ ớ ộ Trong xã h i có giai c p, tính ch t k  th a c a ý th c xã h i g n v i tính ấ ủ ứ ữ ấ ấ ộ ấ ế ừ ủ ế ừ ứ ữ ch t giai c p c a nó. Nh ng giai c p khác nhau k  th a nh ng n i dung ý th c

ữ ế ế ấ ậ c. Các giai c p tiên ti n ti p nh n nh ng di s n t ả ư ế ộ ể ạ ủ khác nhau c a các th i đ i tr ộ ủ ưở t ờ ạ ướ ng ti n b  c a xã h i cũ đ  l i.

ứ ư ự ạ ữ ự Th  t ộ , s  tác đ ng qua l ứ i gi a các hình thái ý th c xã hôi trong s  phát ể ủ tri n c a chúng.

ự ứ ữ ạ ộ

ộ S  tác đ ng qua l ỗ ộ ấ i ự ế ừ ồ ạ ượ ộ ộ i gi a các hình thái ý th c xã h i là m t nguyên nhân  ể ả ữ làm cho trong m i hình thái ý th c có nh ng m t, nh ng tính ch t không th  gi thích đ c m t cách tr c ti p t ữ ặ i xã h i. ứ  t n t

ử ộ ị ườ ờ ứ L ch s  phát tri n c a ý th c xã h i cho th y, thông th ng m i th i ữ ị ấ ữ ở ỗ ứ

ứ ế ầ ộ ể ủ ả ạ ổ   ử ụ ể ạ đ i, tùy theo nh ng hoàn c nh l ch s  c  th  có nh ng hình thái ý th c nào đó n i lên hàng đ u và tác đ ng m nh đ n các hình thái ý th c khác.

ự ộ

ứ ứ ị ủ ộ ặ ứ

t quan tr ng. Ý th c chính tr  c a giai c p  ế ẫ ệ ng có vai trò đ c bi ể ự ữ ọ ề ướ ị ườ ị Ngày nay, trong s  tác đ ng l n nhau gi a các hình thái ý th c xã h i, ý  ấ ộ ủ ng ti n b  c a các hình

th c chính tr  th ạ cách m ng đ nh nghĩa cho s  phát tri n theo chi u h ứ thái ý th c khác.

ở ạ ồ ạ ứ ứ ả ộ ộ ộ Th  năm, ý th c xã h i có kh  năng tác đ ng tr  l i t n t i xã h i.

ủ Nguyên lý c a ch  nghĩa duy v t l ch s  v  tính đ c l p t ộ ủ ứ ứ ạ ị ỉ

ộ ậ ươ ể ủ ể ứ ộ ề ố ườ ộ ộ ố ủ ậ ị ng đ i c a ý  ộ ứ ứ th c xã h i ch  ra b c tranh ph c t p trong l ch s  phát tri n c a ý th c xã h i và  ờ ố đ i s ng tinh th n xã h i nói chung. Nó bác b  m i quan đi m siêu hình, máy  ệ ữ ồ ạ ầ móc, t m th ử ề ử ỏ ọ i xã h i và ý th c xã h i. ầ ng v  m i quan h  gi a t n t

ủ ồ ạ ộ ố

ế ị ứ

ố ủ ử ữ i xã h i đ i  ữ ộ ơ ở ươ ng ủ ạ ộ ộ

ầ ồ

ộ ầ ả ầ ả ả ả ầ

ươ ộ ộ ng di n khác nhau thu c n i dung tính đ c l p nh ng ph

ậ ề ể Quan đi m duy v t macxit v  vai trò quy t đ nh c a t n t ộ ộ ậ ươ ứ ộ ớ ng đ i  c a ý th c xã h i là m t trong nh ng  v i ý th c xã h i và tính đ c l p t ộ ậ ị ơ ả ủ nguyên lý c  b n c a ch  nghĩa duy v t l ch s , m t trong nh ng c  s  ph ậ ả ủ ệ   ặ ự ễ ứ ậ pháp lu n căn b n c a ho t đ ng nh n th c và th c ti n. Theo đó, m t m t , vi c ứ ậ ứ ủ ờ ố ệ ượ ng c a đ i s ng tinh th n xã h i c n ph i căn c  vào t n  nh n th c các hi n t ả ặ ộ ạ i thích các  i xã h i đã làm n y sinh ra nó, m t khác cũng c n ph i c n ph i gi t ộ ậ ệ ừ ữ ệ ượ ng đó t hi n t ố ủ ươ ng đ i c a chúng. t

ự ả

ả ớ ầ ộ

ự ễ ả ạ ờ c ti n hành đ ng th i trên c  hai m t t n t ộ ổ

ổ ồ ạ ờ ộ Do vây, trong th c ti n c i t o xã h i cũ, xây d ng xã h i m i c n ph i  ặ ồ ạ ế ệ ơ ả ỉ ữ ấ ằ ầ

ữ

ế ữ ộ ớ ộ ứ i xã h i và ý th c xã h i, trong đó  ộ ứ i xã h i cũ là đi u ki n c  b n nh t đ  thay đ i ý th c xã h i  ố ộ ồ ạ i xã h i  ớ ấ ế ộ t y u d n đ n nh ng thay đ i to l n trong đ i s ng tinh th n c a xã h i  ượ ạ c l ẫ ệ   i, nh ng tác đ ng c a đ i s ng tinh th n xã h i, v i nh ng đi u ki n ộ ấ ể ế ổ ờ ố ầ ẽ ộ ắ ể ạ ữ ạ ề i xã

ượ ồ đ ề ệ vi c thay đ i t n t cũ. Đ ng th i, cũng c n th y r ng không ch  nh ng bi n đ i trong t n t ầ ủ ớ ổ m i t ữ ủ ờ ố mà ng ồ ạ ổ ế ị xác đ nh cũng có th  t o ra nh ng bi n đ i m nh m , sâu s c trong t n t h i.ộ

ự ễ ộ

II.

Ý nghĩa th c ti n trong xã h i.

*)Ý nghĩa chung.

ỏ ọ

ệ ữ ồ ạ ứ ộ ườ

 Bác b  m i quan đi m siêu hình, máy móc, t m  ể ề ố ng v  m i quan h  gi a t n t

ầ ộ i xã h i và ý th c xã h i th

ế ị ừ ộ ố ớ ứ

 T  tính quy t đ nh c a t n t

i xã h i đ i v i ý th c xã ộ ậ ươ ố ủ ộ ủ ố ạ ứ ộ h i và tính đ c l p t ng đ i c a ý th c xã h i:

ủ ờ ố ầ

ả ng c a đ i s ng tinh th n xã  ả ộ

 Nh n th c các hi n t ứ ệ ượ ậ ồ ạ ứ ầ ộ h i ta c n ph i căn c  vào t n t

i xã h i đã làm n y sinh ra nó:

ả ệ ượ ầ ừ ữ ươ

 Gi

i thích các hi n t ng ệ ng tinh th n t ộ ậ ươ nh ng ph ố ủ ng đ i c a

ộ ộ di n khác nhau thu c n i dung tính đ c l p t chúng…

ự ậ ụ ủ ả ổ *) S  v n d ng c a Đ ng ta trong quá trình đ i m i đ t n ớ ấ ướ : c

ờ ọ ồ ắ ụ V n d ng nguyên t c “ Tôn tr ng khách quan”, đ ng th i kh c ph c ả ủ ướ ổ

ậ

ữ ặ ạ ộ ể t Nam có nh ng đ c đi m n i b t đó là di n ra t ễ ố ừ

ắ ớ ừ ự ế  th c t ệ  Vi ứ ả ướ ố

ớ ở ứ ẽ ệ ắ ỉ ừ  2  ứ  trên xu ng ­ t c là  ộ ổ c. M i liên h   y s  làm cho công cu c đ i  t Nam s  không có nh ng bi n pháp đi u ch nh vĩ mô c ng r n, duy ý c đ i m i, đó là “ ch  quan duy ý chí”, Đ ng ta đã rút ra bài   khách quan và ho t đ ng theo lu t khách quan”.  ổ ậ ệ i lên – t c là các h p tác xã, doanh nghi p và t ệ ấ ẽ ề ứ ạ ủ ạ Vi ở ộ  b  máy lãnh đ o phía trên thêm vào đó là s c sáng t o c a nhân dân phía

ậ ụ ầ ữ nh ng sai l m tr ấ ả ọ h c “ ph i xu t phát t ớ ở ộ ổ Công cu c đ i m i  ợ ừ ướ ề  d chi u, t ế ị ủ các quy t đ nh c a Đ ng và nhà n ữ ệ m i  chí  i.ướ d

ố ộ ệ ữ ồ ạ ứ ố

ộ i m i quan h  gi a t n t ứ i xã h i và ý th c xã h i là m i quan  ộ ộ ộ ậ ươ ồ ạ ư

ứ ộ ơ ộ

ế ế ị ng ng  i xã h i sinh ra nh ng nó đ c l p t ả ẽ ộ i xã h i quy t đ nh ý th c xã h i m t cách đ n gi n s   ồ ạ ệ ố ườ . Còn n u tuy t đ i hóa vai trò t n t ậ ầ i ý  ứ ấ ố ớ ủ ồ ộ

ẽ ơ ạ Tóm l ệ ệ ứ h  bi n ch ng, ý th c xã h i do t n t đ iố . N u ch  th y t n t ỉ ấ ồ ạ ế ủ ơ r i vào ch  nghĩa duy v t t m th ộ   ế ị ộ ứ th c xã h i mà không th y vai trò quy t đ nh c a t n xã h i  đ i v i ý th c xã h i ủ thì s  r i vào ch  nghĩa duy tâm.

ứ ể ậ ộ ố

Chính vì v y tìm hi u m i quan h  gi a t n t ố ệ ữ ồ ạ ứ ệ ệ ề ậ

ứ ự ễ ắ ớ ậ ộ   i xã h i và ý th c xã h i ữ ẽ s  giúp ta nh n th c đúng đ n m i quan h  bi n ch ng gi a chúng. Đi u đó có ý  nghĩa lí lu n và th c ti n to l n.

Mucl l cụ