intTypePromotion=1

Đề tài tiểu luận "Trình bày về vai trò của tri thức địa phương trong bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học"

Chia sẻ: Nguyễn Thu Phương | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:4

0
262
lượt xem
46
download

Đề tài tiểu luận "Trình bày về vai trò của tri thức địa phương trong bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học"

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Khái niệm tri thức bản địa bắt đầu được sử dụng rộng rãi vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX. Dĩ nhiên, không phải đợi đến thời điểm này, người ta mới phát hiện ra tri thức bản địa, mà thực tế, giờ đây, sau nhiều thế kỷ sử dụng khoa học phương Tây để chinh phục thiên nhiên và coi nhẹ những kinh nghiệm sống hàng ngày của người dân ở nhiều nơi trên thế giới,

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Đề tài tiểu luận "Trình bày về vai trò của tri thức địa phương trong bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học"

  1. Họ và tên: Nguyễn Thu Phương Sinh ngày: 15/01/1990 Lớp : KHMT-C Lớp học phần: Đa Dạng Sinh Học ( NO1 ) Đề tài tiểu luận: Trình bày về vai trò của tri thức địa phương trong bảo tồn và phát tri ển đa dạng sinh học. Bài làm: Khái niệm tri thức bản địa bắt đầu được sử dụng rộng rãi vào đầu nh ững năm 90 của thế kỷ XX. Dĩ nhiên, không phải đợi đến thời đi ểm này, ng ười ta mới phát hiện ra tri thức bản địa, mà thực tế, giờ đây, sau nhi ều th ế k ỷ s ử d ụng khoa học phương Tây để chinh phục thiên nhiên và coi nhẹ những kinh nghiệm sống hàng ngày của người dân ở nhiều nơi trên thế giới, các nhà khoa học mới nhận ra tầm quan trọng của các tri thức bản địa trong mọi lĩnh v ực c ủa đ ời s ống kinh tế, xã hội, văn hoá… Khái niệm: tri thức địa phương hay còn gọi là tri thức bản địa là hệ thống tri thức của các cộng đồng dân cư bản địa ở các quy mô lãnh thổ khác nhau. Tri thức địa phương được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài, qua kinh nghiệm ứng xử với môi trường và xã h ội. Đ ược hình thành dưới nhiều dạng thức khác nhau, được truyền từ đời này qua đời khác qua trí nhớ, qua thực tiễn sản xuất và thực hành xã h ội. Nó hướng đ ến vi ệc h ướng d ẫn và điều hòa các quan hệ xã hội, quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Nó có ý nghĩa lớn trong việc bảo tông và phát triển đa dạng sinh học. Tri thức bản địa có vai trò rất quan trọng trong vi ệc b ảo t ồn và phát tri ển đa dạng sinh học. Người địa phương đã sống trong mối quan hệ mật thi ết với môi trường thiên nhiên qua hàng ngàn năm qua. Tích lũy nhiều thông tin vô giá về cấu trúc động thái của hệ sinh thái, các nhà khoa học là những người ch ỉ giành một phần thời gian tương đối ngắn để quan sát, nghiên cứu một h ệ đặc trưng. Nhưng ngược lại người dân lại giành cả đời trực tiếp tác động qua lại với hệ thống đó và phải gắn bó với hệ sinh thái mà h ọ qu ản lý. Các tham lu ận đ ều cho rằng, tuy các dân tộc thiểu số không biết đến chữ “môi trường” hay “sinh thái” nhưng từ xưa đến nay, với tín ngưỡng vạn vật hữu linh của c ư dân nông nghi ệp Đông Nam Á, các dân tộc thiểu số cũng như đa số ở Việt Nam đều luôn sinh sống hoà hợp, tôn trọng thiên nhiên và có ý th ức gìn gi ữ, b ảo v ệ môi tr ường sống. Ví dụ như: Kiến thức bản địa về môi trường và bảo vệ môi trường của người dân tộc H’ Mông ở huyện SaPa, Lào Cai từ lâu người Hmông đã đúc rút được kinh nghiệm và nhận biết được quy luật tự nhiên khá bài bản, đồng thời muốn chinh phục phần nào những quy luật tự nhiên đó vào phục vụ cho truyền thống tâm linh và cuộc sống thực tế của con người qua nhi ều th ử nghi ệm trong cuộc sống thường ngày đã tạo cho người Hmông những tục lệ, nghi l ễ th ờ cúng
  2. trời đất,trăng, sao, nắng mưa và đã đặt tên cho các vị thần cai quản nh ững hi ện tượng này một cách phù hợp để thờ cúng với mục đích tế lế vật cho các thần để các thần phù hộ độ trì cho con người bằng cách hãm hữu nhất, gi ảm thi ếu th ấp nhất các thiên tai để ít gây thiệt hại đến cuộc sống con người, tiêu bi ểu cho những nghi lễ này là nghi lễ Ăn cống của người Hmông ở Sapa thời xưa (naox cungz) và tục thờ Long – Lâm (cungv lungx sangz) thời xưa, nhất là nghi lễ tục lệ Ăn cống thời xưa. Trong tục lệ này có phần quan trọng nhất là quy ước lời thề bảo vệ rừng, bảo vệ đất đai, nguồn nước, sông suối… Cũng là m ột th ực t ế bảo vệ môi trường, họ không săn bắt vào những mùa sinh đẻ của các động vật trong rừng. Không vào rừng bẻ măng vào những thời kì măng m ọc, ch ỉ là nh ững tri thức đơn giản như thế nhưng họ đang thực chất là bảo vệ sự đa dạng sinh học. Ngoài ra còn rất nhiều dân tộc khác mà nhờ tri thức bản địa của họ mà đa dạng sinh học được bảo tồn, như các nghề cá các làng ven sông Hồng thuộc 2 xã Chu Phan, Tráng Việt, huyện Mê Linh, tỉnh Vinh Phúc. H ọ cũng có ý th ức b ảo vệ đa dạng sinh học, khi đánh bắt thì dùng lưới mắt to. Chỉ đánh b ắt nh ững lo ại các có thể thu hoạch được, cá nhỏ thì họ thả đi. Trong đó còn có những đánh giá chung về kiến thức bản địa của người H’Mông ở Hang Kia- Pà Cò Kết quả điều tra và phỏng vấn cho thấy, người Mông ở Hang Kia-Pà Cò đã có ý th ức v ề bảo vệ rừng đầu nguồn (ở một số bản). Tuy nhiên, nhận th ức về vấn đề này mới chỉ dừng ở mức sơ khai. Người cao tuổi có nhắc nhở con cháu trong gia đình không chặt cây ở đầu nguồn nước, nhưng đôi khi quy định này được thực hiện chưa nghiêm. Cũng về lĩnh vực quản lý cộng đồng về rừng đầu nguồn thì ng ười Thái ở Bản Tạt, xã Chiềng Hạc, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La (rất gần với Hang Kia, Pà Cò) đã tổ chức được mô hình rất hi ệu qu ả. Trong b ản, vai trò c ủa trưởng bản (Xompa) rất lớn, trưởng bản chịu trách nhiệm thực hiện và chỉ đạo hoạt động bảo vệ rừng đầu nguồn, phân bổ lượng khai thác gỗ, củi hàng năm cho từng thành viên trong cộng đồng và huy động nhân lực đi chữa cháy khi có hỏa hoạn (Poffenberger, 1998). Người Nùng An ở xã Phúc Sen, huy ện Qu ảng Uyên, tỉnh Cao Bằng cũng có hương ước rất cụ thể về quản lý bảo vệ và sử dụng rừng trên núi đá. Diện tích rừng được chia cho cộng đồng và hộ gia đình để quản lý sử dụng. Bản có quy định rõ ràng về hưởng lợi và xử phạt đối với những người vi phạm (Nguyễn Huy Dũng và cộng sự, 1989). Nh ờ có s ự b ảo v ệ rừng của các dân tộc nhờ kiến thức bản địa của h ọ mà sự b ảo t ồn đa d ạng sinh học cũng theo đó mà được bảo vệ. Các dự án phát triển trên cơ sở tri thức địa ph ương sẽ lôi kéo được nhi ều ng ười dân tham gia, vì nó hợp với lòng dân, dân biết phải làm gì và làm như thế nào. Đó cũng chính là cơ sở của sự thành công. Rõ ràng, tri th ức đ ịa ph ương là c ơ s ở c ủa sự hiểu biết về các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, y tế, giáo d ục, qu ản lý tài nguyên, đa dạng sinh học là chủ thể của các hoạt động khác trong phát tri ển b ền vững của các hệ sinh thái nói chung và các loài nói riêng. H ơn nữa, ki ến th ức bản địa đã đóng góp cho khoa học trong nhiều lĩnh vực liên quan đ ến vi ệc qu ản lý tài nguyên thiên nhiên qua các nghiên cứu về thực vật dân tộc h ọc hi ện đ ại.
  3. Cụ thể là kiến thức bản địa đã giúp các nhà khoa học nắm đ ược nh ững vấn đ ề về đa dạng sinh học và quản lý rừng tự nhiên. Ki ến th ức b ản đ ịa cũng đóng góp vào khoa học những hiểu biết sâu sắc về thuần hoá cây trồng, gây giống, quản lý và giúp các nhà khoa học nhận thức đúng đắn về nguyên t ắc, thói quen đốt nương làm rẫy, nông nghiệp sinh thái, nông lâm kết h ợp, luân canh cây tr ồng, quản lý sâu hại, đất đai và nhiều kiến thức khác về khoa học nông nghiệp. Thêm nữa, các nhà khoa học cũng thường quen với kiến th ức bản đ ịa và ứng d ụng vào trong các dự án về hợp tác phát triển và trong nhiều bối cảnh hiện tại khác. Loại kiến thức này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với các nhà khoa h ọc và các nhà lập kế hoạch. Nó có thể được xem xét và so sánh với các h ệ th ống ki ến th ức quốc tế, từ đó xác định những kía cạnh bổ ích của hệ thống, cũng như các kía cạnh còn có thể cải tiến thông qua các kỹ thuật, công ngh ệ dựa trên c ơ s ở khoa học hiện đại. Ta thấy đôi lúc khoa học công nghệ cũng chưa có thể bằng tri thức bản địa được, người ta có cách riêng để bảo vệ thiên nhiên, môi trường và s ự đa dạng sinh học của riêng họ. Những điều đấy được họ đúc kết hàng ngàn năm nay, thông qua sự truyền đạt từ cha ông của họ. Lời kết Một trong những điều kiện tiên quyết của toàn bộ quá trình thu th ập, ứng d ụng và phổ biến kiến thức bản địa là sự tham gia đầy đủ của ng ười dân đ ịa ph ương. Điều này chỉ có thể đạt được khi cộng đồng địa phương được tham gia v ới m ột vị trí tương xứng. Vì vậy, nếu việc duy trì h ệ th ống ki ến th ức truy ền th ống được ủng hộ tích cực thì vấn đề xây dựng năng lực trở thành vấn đề then chốt và thiết yếu. Xây dựng năng lực bao gồm đào tạo nhằm trang bị tốt hơn cho người dân bản địa và các nhà khoa học trẻ để họ có th ể tiến hành nghiên c ứu v ề ki ến th ức truyền thống, và nhằm đẩy mạnh, phát triển nghiên cứu để có cái nhìn đúng đ ắn hơn về loại hình kiến thức này. Điều này có th ể đạt được khi có s ự c ộng tác giữa chính phủ và các tổ chức thế giới và bằng việc đưa kiến thức b ản đ ịa vào các hội nghị khoa học về phát triển nói chung. Nước ta có 54 dân tộc anh em vì vậy cũng có 54 tri thức bản địa. Mỗi tri th ức bản địa này điều là 1 nền văn minh, vì vậy đòi h ỏi các nhà khoa h ọc ph ải nghiên cứu và vận dụng các tri thức địa phương để bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn sự đa dạng sinh học. Hi vọng rằng những thông tin về kiến thức bản địa trên sẽ gợi những suy nghĩ sâu sắc hơn về vấn đề này cũng như mở ra một tương lai phát triển và những nhìn nhận đúng đắn hơn về kiến thức bản địa.
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2