Điêu khắc Việt Nam: Vật
vã tìm chỗ đứng
“Sáng tác, trưng bày rồi lại cất tác phẩm vào kho!”, đó là
điệp khúc quá quen thuộc đằng sau các cuộc triển lãm mỹ
thuật. Tuy vậy, thị trường hội họa ít nhiều vẫn có cơ hội hoạt
động, phát triển; còn thị trường điêu khắc thì…
Sáng tác chỉ để... chơi?
Nói về điêu khắc Việt Nam, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn
Quân tạm phân loại: nhóm điêu khắc tượng đài và nhóm điêu
khắc độc lập. Nhóm làm tượng đài đã có kinh phí từ những
dự án đặt hàng của Nhà nước; riêng nhóm điêu khắc độc lập,
ngoài cơ hội được tham dự các trại sáng tác có tài trợ, còn lại
việc tìm đầu ra không phải là chuyện suôn sẻ. Từ giai đoạn
được đào tạo, thực hành trong trường mỹ thuật đến lúc hành
nghề, không phải nhà điêu khắc nào cũng có khả năng mở
được xưởng sáng tác. Các nhà điêu khắc trẻ, sau khi ra
trường, may mắn lắm mới tìm được công việc tương đối phù
hợp với nghề nghiệp qua cộng tác với các nhóm làm công
trình tượng đài hoặc kết hợp với các nhóm kiến trúc trang trí
nội ngoại thất, thiết kế các mẫu sản phẩm mỹ nghệ…
Thỉnh thoảng cũng có người tìm công việc mang tính thời vụ
trong tổ thiết kế bối cảnh của một đoàn phim… Năng động
tìm việc qua một số nghề tay trái, các nghệ sĩ điêu khắc cho
rằng đó là cách “lấy ngắn nuôi dài”, “có thực mới vực được
đạo”.
Các tác phẩm tại triển lãm điêu khắc "Sài Gòn - Hà Nội -
2010" đã tạo ấn tượng tốt với khách tham quan. Ảnh: Bá
Khanh
Khoảng 5 năm trở lại đây, xu hướng liên kết nhóm sáng tác
độc lập, tìm hình thức hoạt động sáng tác có hiệu quả ra đời ở
TPHCM và Hà Nội. Các nhóm nhỏ này mạnh dạn chọn cách
thể hiện mới, đổi mới hoạt động nghề nghiệp, tham gia các
trại điêu khắc quốc tế.
Nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn cho biết, ngoài thời gian giảng
dạy ở Trường Đại học Kiến trúc TPHCM, ông cùng các đồng
nghiệp trong nhóm điêu khắc Sài Gòn làm việc tại một
xưởng điêu khắc tương đối rộng ở quận Gò Vấp TPHCM và
một xưởng khác ở An Giang. Tương tự, nhà điêu khắc trẻ Lê
Lang Biên cho biết nhóm Không Gian Mới cũng thường
xuyên duy trì hoạt động sáng tác ở các xưởng sáng tác ở quận
12, Bình Thạnh, Bình Chánh…
Do đặc thù nghề nghiệp, các nghệ sĩ điêu khắc sử dụng khá
nhiều chất liệu: gỗ, đá, thạch cao, composite, sắt, thép, đồng,
nhôm, inox, kính tổng hợp… nên khi bước vào cơ sở sáng tác
của họ, khách tham quan có cảm giác như đi qua “mê cung”
của một xưởng mộc hay xưởng cơ khí. Thế nhưng, thật chạnh
lòng đối với người xem khi bắt gặp từ những góc phòng tối là
một kho chứa đầy những tác phẩm từng được trưng bày qua
các cuộc triển lãm đình đám tại các bảo tàng, các gallery!
Đôi khi cũng có tác giả lấy luôn xưởng sáng tác làm phòng
trưng bày tác phẩm, như trường hợp của Phan Phương Đông
(TPHCM) hoặc Khổng Đỗ Tuyền (Hà Nội). Giải thích điều
này, nhà điêu khắc Khổng Đỗ Tuyền cho biết: “Một tác phẩm
của tôi có tên “Cánh cổng” được làm bằng chất liệu sắt thép,
có chiều cao 3m, khá nặng, dềnh dàng, rất khó di chuyển. Vì
vậy, tôi chọn cách trình làng tác phẩm ngay tại xưởng sáng
tác”. Các nghệ sĩ cho biết, thực ra những cuộc triển lãm tại
gia khá bất tiện, làm hạn chế sự thưởng ngoạn của công
chúng; còn chuyện bán được tác phẩm vẫn là điều xa vời!