Trong th i đ i kinh t th tr ng nh hi n nay, khi các doanh nghi p ngàyờ ạ ế ị ườ ư ệ ệ
càng có đi u ki n đ c thành l p v i nhi u hình th c khác nhau và trong nhi uề ệ ượ ậ ớ ề ứ ề
ngành ngh khác nhau thì vi c liên k t, h p tác hay th m chí c nh tranh nhauề ệ ế ợ ậ ạ
đang ngày càng tr nên ph bi n. Bên c nh nh ng h p đ ng h p tác, nh ng giaoở ổ ế ạ ữ ợ ồ ợ ữ
k t “thu n bu m xuôi gió” v n còn t n t i khá nhi u nh ng mâu thu n, b tế ậ ồ ẫ ồ ạ ề ữ ẫ ấ
đ ng th m chí là vi ph m quy n l i l n nhau gi a các doanh nghi p. T đó gâyồ ậ ạ ề ợ ẫ ữ ệ ừ
ra nh ng thi t h i cho các bên và cho c n n kinh t th tr ng. ữ ệ ạ ả ề ế ị ườ
N n kinh t n c ta sau h n hai m i hai năm đ i m i và m c a đã có nh ngề ế ướ ơ ươ ổ ớ ở ử ữ
chuy n bi n tích c c, h p tác và giao l u th ng m i ngày càng phát tri n. Songể ế ự ợ ư ươ ạ ể
cũng trong b i c nh đó, các quan h th ng m i ngày càng tr nên đa d ng vàố ả ệ ươ ạ ở ạ
ph c t p. Các quan h này không ch đ c thi t l p gi a các ch th kinh doanhứ ạ ệ ỉ ượ ế ậ ữ ủ ể
trong n c mà còn m r ng t i các t ch c n c ngoài. Chính vì v y, tranhướ ở ộ ớ ổ ứ ướ ậ
ch p th ng m i là đi u không th tránh kh i và yêu c u khách quan đ t ra làấ ươ ạ ề ể ỏ ầ ặ
ph i áp d ng các hình th c và ph ng th c gi i quy t tranh ch p phù h p, cóả ụ ứ ươ ứ ả ế ấ ợ
hi u qu đ b o v quy n và l i ích h p pháp c a các bên tham gia tranh ch p,ệ ả ể ả ệ ề ợ ợ ủ ấ
n đ nh các quan h kinh doanh c a n n kinh t , t o l p môi tr ng pháp lýổ ị ệ ủ ề ế ạ ậ ườ
lành m nh đ thúc đ y quá trình phát tri n kinh t - xã h i.ạ ể ẩ ể ế ộ
Pháp lu t Vi t Nam nói chung cũng nh pháp lu t th ng m i Vi t Nam nóiậ ệ ư ậ ươ ạ ệ
riêng đã quy đ nh nhi u hình th c gi i quy t tranh ch p nh : th ng l ng, hòaị ề ứ ả ế ấ ư ươ ượ
gi i, tòa án hay Tr ng tài. V i nh ng quy đ nh c a pháp lu t hi n hành đã gópả ọ ớ ữ ị ủ ậ ệ
ph n gi i quy t các tranh ch p trong quan h th ng m i m t cách nhanhầ ả ế ấ ệ ươ ạ ộ
chóng, b o v quy n và l i ích h p pháp c a các đ ng s . ả ệ ề ợ ợ ủ ươ ự
I..Khái quát chung v tranh ch p th ng m iề ấ ươ ạ
1. Khái ni m và đ c đi mệ ặ ể
a) Khái ni mệ
K t ngày B lu t t t ng dân s có hi u l c thi hành (01/01/2005) thu t ngể ừ ộ ậ ố ụ ự ệ ự ậ ữ
“tranh ch p kinh t ” đ c thay b ng thu t ng “tranh ch p kinh doanh, th ngấ ế ượ ằ ậ ữ ấ ươ
m i”.ạ
Tranh ch p trong kinh doanh, th ng m i là nh ng mâu thu n, b t đ ng hayấ ươ ạ ữ ẫ ấ ồ
xung đ t v quy n và nghĩa v gi a các bên trong quá trình th c hi n các ho tộ ề ề ụ ữ ự ệ ạ
đ ng kinh doanh.ộ
b) Đ c đi mặ ể
Tranh ch p kinh doanh, th ng m i có m t s đ c đi m sau:ấ ươ ạ ộ ố ặ ể
+ Th nh t, tranh ch p kinh doanh, th ng m i n y sinh tr c ti p t các quanứ ấ ấ ươ ạ ả ự ế ừ
h kinh doanh và luôn g n li n v i ho t đ ng kinh doanh.ệ ắ ề ớ ạ ộ
+ Th hai, các bên tranh ch p th ng là ch th kinh doanh, có t cách th ngứ ấ ườ ủ ể ư ươ
nhân ho c t cách nhà Kinh doanh. (Ho t đ ng th ng m i m t cách đ c l p,ặ ư ạ ộ ươ ạ ộ ộ ậ
th ng xuyên ph i đăng kí kinh doanh).ườ ả
+ Th ba, gi i quy t tranh ch p kinh doanh, th ng m i là v n đ do các bênứ ả ế ấ ươ ạ ấ ề
tranh ch p t đ nh đo t.ấ ự ị ạ
+ Th t , tranh ch p kinh doanh, th ng m i là nh ng tranh ch p mang y u tứ ư ấ ươ ạ ữ ấ ế ố
v t ch t và th ng mang giá tr l n.ậ ấ ườ ị ớ
Gi i quy t tranh ch p kinh doanh, th ng m i là vi c các bên tranh ch p thôngả ế ấ ươ ạ ệ ấ
qua hình th c, th t c thích h p ti n hành các gi i pháp nh m lo i b nh ngứ ủ ụ ợ ế ả ằ ạ ỏ ữ
mâu thu n, xung đ t, b t đ ng v l i ích kinh t nh m b o v quy n và l i íchẫ ộ ấ ồ ề ợ ế ằ ả ệ ề ợ
chính đáng c a mình.ủ
2. Các hình th c gi i quy t tranh ch p th ng m i (Đi u 137 Lu t Th ng m iứ ả ế ấ ươ ạ ề ậ ươ ạ
2005)
Khi các quan h kinh doanh ngày càng phát tri n, nh ng tranh ch p x y ra làệ ể ữ ấ ả
đi u không tránh kh i nh ng l a ch n hình th c gi i quy t tranh ch p nào v aề ỏ ư ự ọ ứ ả ế ấ ừ
đ m b o có l i cho th ng nhân v a duy trì đ c m i quan h làm ăn là vi cả ả ợ ươ ừ ượ ố ệ ệ
mà các th ng nhân c n cân nh c kĩ càng. Chính vì th mà pháp lu t hi n hànhươ ầ ắ ế ậ ệ
công nh n các ph ng th c gi i quy t tranh ch p trong kinh doanh sau: Th ngậ ươ ứ ả ế ấ ươ
l ng, hòa gi i, Tr ng tài và tòa án. Theo đó, khi x y ra tranh ch p kinh doanhượ ả ọ ả ấ
các bên có th gi i quy t tranh ch p thông qua vi c tr c ti p th ng l ng v iể ả ế ấ ệ ự ế ượ ượ ớ
nhau. Trong tr ng h p không th ng l ng đ c, vi c gi i quy t tranh ch pườ ợ ươ ượ ượ ệ ả ế ấ
có th th c hi n v i s tr giúp c a bên th ba thông qua ph ng th c hòa gi i,ể ự ệ ớ ự ợ ủ ứ ươ ứ ả
Tr ng tài ho c tòa án. Vi c gi i quy t tranh ch p trong kinh doanh d a vàoọ ặ ệ ả ế ấ ự
nguyên t c quan tr ng là quy n t đ nh đo t c a các bên. C quan Nhà n c vàắ ọ ề ự ị ạ ủ ơ ướ
Tr ng tài th ng m i ch can thi p theo yêu c u c a các bên tranh ch p.ọ ươ ạ ỉ ệ ầ ủ ấ
Trong đi u ki n c a n n kinh t th tr ng, ho t đ ng kinh doanh, th ng m iề ệ ủ ề ế ị ườ ạ ộ ươ ạ
ngày càng đa d ng và không ng ng phát tri n trong m i lĩnh v c s n xu t,ạ ừ ể ọ ự ả ấ
th ng m i, d ch v , đ u t … V n đ l a ch n ph ng th c gi i quy t tranhươ ạ ị ụ ầ ư ấ ề ự ọ ươ ứ ả ế
ch p trong kinh doanh, th ng m i ph i đ c các bên cân nh c, l a ch n phùấ ươ ạ ả ượ ắ ự ọ
h p d a trên các y u t nh m c tiêu đ t đ c, b n ch t c a tranh ch p. Chínhợ ự ế ố ư ụ ạ ượ ả ấ ủ ấ
vì v y, khi l a ch n ph ng th c gi i quy t tranh ch p, các bên c n hi u rõậ ự ọ ươ ứ ả ế ấ ầ ể
b n ch t và cân nh c các u đi m, nh c đi m c a m t ph ng th c đ cóả ấ ắ ư ể ượ ể ủ ộ ươ ứ ể
quy t đ nh h p lý.ế ị ợ
Sau đây là 4 ph ng th c gi i quy t tranh ch p th ng m i:ươ ứ ả ế ấ ươ ạ
2.1. Th ng l ngươ ượ
•Khái ni mệ
Th ng l ng là ph ng th c gi i quy t tranh ch p thông qua vi c các bênươ ượ ươ ứ ả ế ấ ệ
tranh ch p cùng nhau bàn b c, t giàn x p, tháo g b t đ ng phát sinh đ lo iấ ạ ự ế ỡ ấ ồ ể ạ
b tranh ch p mà không c n có s tr giúp hay phán quy t c a b t kì bên th baỏ ấ ầ ự ợ ế ủ ấ ứ
nào.
Đây là ph ng th c gi i quy t tranh ch p xu t hi n s m nh t, thông d ng vàươ ứ ả ế ấ ấ ệ ớ ấ ụ
ph bi n nh t đ c các bên tranh ch p áp d ng r ng rãi đ gi i quy t m i phátổ ế ấ ượ ấ ụ ộ ể ả ế ọ
sinh trong đ i s ng xã h i nh t là trong ho t đ ng th ng m i. Nhà n cờ ố ộ ấ ạ ộ ươ ạ ướ
khuy n khích áp d ng ph ng th c t th ng l ng đ gi i quy t tranh ch pế ụ ươ ứ ự ươ ượ ể ả ế ấ
trên tinh th n hoàn toàn tôn tr ng quy n th a thu n c a các bên.ầ ọ ề ỏ ậ ủ
•Đ c tr ngặ ư
Ph ng th c gi i quy t tranh ch p này đ c th c hi n b i c ch t gi iươ ứ ả ế ấ ượ ự ệ ở ơ ế ự ả
quy t thông qua vi c các bên tranh ch p g p nhau bàn b c, th a thu n đ tế ệ ấ ặ ạ ỏ ậ ể ự
gi i quy t nh ng b t đ ng phát sinh mà không c n có s hi n di n c a bên thả ế ữ ấ ồ ầ ự ệ ệ ủ ứ
ba đ tr giúp hay ra phán quy t.ể ợ ế
Quá trình th ng l ng gi a các bên cũng không ch u ràng bu c c a b t kìươ ượ ữ ị ộ ủ ấ
nguyên t c pháp lý hay nh ng quy t đ nh mang tính ch t khuôn m u nào c aắ ữ ế ị ấ ẫ ủ
pháp lu t v th t c gi i quy t tranh ch p.ậ ề ủ ụ ả ế ấ
Vi c th c thi k t qu th ng l ng hoàn toàn thu c vào s t nguy n c a cácệ ự ế ả ươ ượ ộ ự ự ệ ủ
bên mà không có b t kì c ch pháp lý nào đ m b o vi c th c thi đ i v i th aấ ơ ế ả ả ệ ự ố ớ ỏ
thu n c a các bên trong quá trình th ng l ng.ậ ủ ươ ượ
•Cách th c th ng l ngứ ươ ượ
•Th ng l ng tr c ti p là cách th c mà các bên tranh ch p g p nhau bànươ ượ ự ế ứ ấ ặ
b c, trao đ i và đ xu t ý ki n c a m i bên nh m tìm ki m gi i phápạ ổ ề ấ ế ủ ỗ ằ ế ả
lo i tr tranh ch p.ạ ừ ấ
Th ng l ng gián ti p là cách th c các bên tranh ch p g i cho nhau tài ti uươ ượ ế ứ ấ ử ệ
giao d ch th hi n quan đi m và yêu c u c a mình nh m tìm ki m gi i phápị ể ệ ể ầ ủ ằ ế ả
lo i tr tranh ch p.ạ ừ ấ
•u – Nh c đi mƯ ượ ể
- u đi m: Ti t ki m đ c th i gian, kinh phí, ti n b c, gi đ c bí m t ho tƯ ể ế ệ ượ ờ ề ạ ữ ượ ậ ạ
đ ng kinh doanh và uy tín cho nhau, đáp ng c h i c a các ho t đ ng kinhộ ứ ơ ộ ủ ạ ộ
doanh mà Nhà n c khuy n khích áp d ng ph ng th c này. Các bên có toànướ ế ụ ươ ứ
quy n th a thu n m i v n đ v đ a đi m, th i gian, n i dung và cách th c cề ỏ ậ ọ ấ ề ề ị ể ờ ộ ứ ụ
th gi i quy t tranh ch p.ể ả ế ấ
- Nh c đi m: Không tuân theo m t khuôn kh pháp lu t nào. Vi c gi i quy tượ ể ộ ổ ậ ệ ả ế
tranh ch p có thành công hay không còn ph thu c nhi u vào thi n chí, trungấ ụ ộ ề ệ
th c, h p tác c a các bên.ự ợ ủ
2.2. Hòa gi iả
2.2.1. Khái ni m ệ
Hòa gi i là ph ng th c gi i quy t tranh ch p v i s tham gia c a bên th baả ươ ứ ả ế ấ ớ ự ủ ứ
làm trung gian hòa gi i đ h tr thuy t ph c các bên tranh ch p tìm ki m cácả ể ỗ ợ ế ụ ấ ế
gi i pháp nh m lo i tr tranh ch p phát sinh.ả ằ ạ ừ ấ
Hòa gi i là ph ng th c gi i quy t tranh ch p kinh doanh m i có trong phápả ươ ứ ả ế ấ ớ
lu t Vi t Nam. Ph ng th c này hi n nay ch th ng áp d ng trong các quan hậ ệ ươ ứ ệ ỉ ườ ụ ệ
kinh doanh có y u t qu c t .ế ố ố ế
2.2.2. Đ c tr ngặ ư
- Vi c gi i quy t tranh ch p đã có s tham gia c a bên th ba (do các bên tranhệ ả ế ấ ự ủ ứ
ch p l a ch n) làm trung gian đ tr giúp các bên tìm ki m gi i pháp t i uấ ự ọ ể ợ ế ả ố ư
nh m lo i tr tranh ch p.ằ ạ ừ ấ
- Quá trình hòa gi i cũng ch u s chi ph i c a các quy đ nh có tính mâu thu n,ả ị ự ố ủ ị ẫ
b t bu c c a pháp lu t v th t c hòa gi i.ắ ộ ủ ậ ề ủ ụ ả
- K t qu hòa gi i đ c th c thi cũng hoàn toàn ph thu c vào s t nguy nế ả ả ượ ự ụ ộ ự ự ệ
c a các bên tranh ch p mà không có b t kì c ch pháp lý nào đ m b o thi hànhủ ấ ấ ơ ế ả ả
cam k t c a các bên trong quá trình hòa gi i.ế ủ ả
2.2.3. Hình th c hòa gi iứ ả
Hòa gi i trong th t c t t ng: là hòa gi i đ c ti n hành t i tòa án hay Tr ngả ủ ụ ố ụ ả ượ ế ạ ọ
tài khi các c quan này gi i quy t theo yêu c u c a các bên.ơ ả ế ầ ủ
Hòa gi i ngoài th t c t t ng: Là hình th c hòa gi i qua trung gian, đ c cácả ủ ụ ố ụ ứ ả ượ
bên ti n hành tr c khi đ a v án tranh ch p ra c quan tài phán.ế ướ ư ụ ấ ơ
2.2.4. u – Nh c đi mƯ ượ ể
- u đi m: Ư ể