Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông thôn hiệu quả nhất

Ộ Ố Ệ

Ả

Ể

Ễ M T S BI N PHÁP GI M THI U Ô NHI M

ƯỜ

MÔI TR

NG NÔNG THÔN

ỗ ườ ở S Tài nguyên và Môi tr Th.S Đ Hoàng Oanh ng Tp.HCM

1.1 Môi tr

Ố Ừ ƯỜ THU C TR SÂU VÀ MÔI TR NG

ngườ

ọ ứ ườ ườ ồ

ế ấ ầ

ườ ạ

ườ i và nh ng thành ph n do con ng ự ườ i t o ra ớ ạ ở khu v c ngoài tr i ỉ ng bao g m không ch c nghĩ đ n nh t trong đ u chúng ta, mà nó trong thế ờ mà cũng nhiên mà th ườ ả i c a chúng ta. Môi tr

ự ệ ả khu v c trong nhà Môi tr ng là m i th xung quanh chúng ta. Môi tr ượ ầ ự ng đ thành ph n t ữ ồ còn bao g m c con ng ớ ủ ng không gi gi ơ ồ bao g m c ầ i h n ố là n i chúng ta s ng và làm vi c.

ừ ố ạ 1.2 Phân lo i thu c tr sâu

ộ

ạ ấ ả ấ ừ ộ sâu bao g m m t ph m vi r ng các h p ch t hóa h c và có th ọ ợ T t c các l ai thu c tr sâu đ

ồ ừ ặ ổ nhiên ho c t ng h p. ệ ậ ụ ấ ố ợ ố t, ví d , n m, m c, côn trùng v.v. Thu c tr ể ở ọ ế ế ượ c thi t k cho ừ ố sâu

ể ố Thu c tr ự ạ d ng t ừ t ng nhóm sinh v t riêng bi có th phân thành 4 nhóm chính:

ợ ạ ấ ố

ạ ự ấ ự ứ (1) Các h p ch t hydroc cbon có ch a Clo (VD: thu c DDT) (2) Organophosphate (VD: malathion) (3) Carbamate (VD: Carbofuran và aldicarb) ợ (4) Các Pyrethroid nhân t o d a trên các h p ch t t nhiên.

ừ ồ ố ễ 1.3 Ngu n ô nhi m do thu c tr sâu

ọ ề ư

ọ ố

ấ ọ ừ ở sâu đ

c s d ng. Thu c tr ầ ặ ờ ườ ng nh oxy, ánh sáng m t tr i, ấ ể ừ sâu có th đi ơ ượ c phát tán đi xa b i gió, h i ơ ể c ng m, su i và sông, và đi vào trong các mô c th

ố ộ ệ Tùy thu c vào l ai thu c và đi u ki n môi tr ủ ệ ộ ộ ẩ t đ , đ m, h at tính c a đ t, l ai đ t, v.v, thu c tr gió, nhi ố ượ ử ụ ơ ấ r t xa n i nó đ ướ ướ ố ư ướ c m a, n c, n n ực v t.ậ ộ ườ i và đ ng th ng

ừ ồ ị ễ ố ở ngu n xác đ nh ể sâu có th gây ra b i ho cặ

ườ ng do thu c tr ị Ô nhi m môi tr ngu n không xác đ nh .

ễ ồ ị ừ ộ ồ ụ ể m t ngu n c th , có th ể

ồ

ồ (cid:0) Ô nhi m gây ra do ngu n xác đ nh: ô nhi m t ủ c v trí c a ngu n. ố ượ ị ộ ượ ừ ố ướ ễ ị xác đ nh đ Ví dụ: M t l ỉ ng thu c tr sâu rò r đi vào c ng thóat n c.

(cid:0) Ô nhi m gây ra do ngu n không xác đ nh: là ô nhi m xu t phát t

ễ ấ ồ ị ừ ộ m t

ớ

ạ ố ố

ể ủ ộ ừ ớ ệ ố ễ ự ộ khu v c r ng l n. Ví dụ: s di chuy n c a thu c tr sâu vào dòng su i, sông, r ch sau khi ự ử ụ s d ng thu c trên m t di n tích l n.

ễ ừ ừ ố

ệ ử ụ ườ

ứ ề ễ

ừ ệ ử ụ vi c s d ng thu c tr sâu đã t ng b đ ở môi tr ự ế , có nhi u tr ồ ố ệ ằ ả ị ổ ề ờ ng ngoài tr i. Tuy nhiên, nhi u ợ ườ ng h p ô nhi m môi ễ ị ng ngoài tr i không ph i gây ra do ngu n không xác đ nh. Ô nhi m cũng có

ị ồ Ô nhi m do ngu n không xác đ nh t ừ ỗ sâu i cho vi c s d ng thu c tr l nghiên c u đã phát hi n r ng, trên th c t tr th đ n t (cid:0) ướ ử ạ ị ụ ờ ư ị ồ ngu n xác đ nh, nh : ị ổ ố ượ ng thu c b đ ra ngoài t c r a và l ệ i v trí làm v sinh d ng c ụ

ườ ể ế ừ n phun x t;ị (cid:0) ướ ứ ứ ị c xúc bình ch a, và

ế (cid:0) ặ ộ ồ ổ ố

ầ

ễ

ứ

ừ

ử ụ

ườ

ở

ấ ứ

ố ố ụ ể ụ ế ị ả ỏ th i b không đúng quy đ nh các bình ch a, n ư ử ụ ượ ng thu c ch a s d ng h t; l ộ ị ổ ượ l ng thu c b đ ra ngoài khi pha tr n các n ng đ ho c đ thu c vào các d ng c đ pha ch , phun x t.

ả ạ ầ ạ ị

ố

ừ

ử ụ i đ a đi m s d ng thu c tr

sâu

ể ị

L u ý:ư ậ ạ ế N u có s d ng thu c tr sâu, b n c n nh n th c kh năng gây ô nhi m môi tr ử ụ ừ t ng công đo n s d ng. B t c khi nào s d ng, b n c n quan tâm: ạ ả nào trong môi tr ế

ể

ớ

(cid:0)

ừ

ạ

ị

ể ị

sâu có th b nguy

ể

ố

(cid:0)

ừ

ề

ố

ử ụ i đ a đi m s d ng thu c tr

sâu có th

ể

ự ế ệ ừ

ể

ố

ị

ể không;

(cid:0)

ng t ơ ặ

ặ ạ ị

ử ụ

ể

i đ a đi m s

ử

ể ả

ổ ủ

ườ

ề

ễ

ố ạ ử ụ ngườ t ể ự Có khu v c nh y c m ừ ố có th b nguy hi m do ti p xúc v i thu c tr sâu không; ử ụ thu c tr ố ở ả ngoài v trí s d ng Có khu v c nh y c m nào ừ ớ hi m do ti p xúc v i thu c tr sâu không; ườ ạ ị Có đi u ki n nào trong môi tr ế làm thu c tr sâu d ch chuy n đ n n i khác Có c n ầ thay đ i trong thao tác ho c quy trình s d ng ho c t d ngụ đ gi m r i ro v ô nhi m môi tr

ng.

(cid:0)

ạ ả ự 1.4 Khu v c nh y c m

ự ạ ả ậ ễ ị ổ ặ ị ươ ố các v trí ho c các sinh v t d b t n th ng do thu c tr ừ

Khu v c nh y c m là sâu.

ặ ự ễ

ố ấ ố c, đ t x p, v.v.)

ự ầ ữ ệ ơ ờ : ạ ả ự + Khu v c nh y c m ngoài tr i (cid:0) Khu v c mà ầ ự ị b thâm nh p (cid:0) Khu v c ự ngay t (cid:0) Khu v c g n khu dân c , tr ơ ử ụ ồ ướ ầ ngu n n c ng m g n n i s d ng thu c, ho c khu v c d ế ướ ướ ậ (gi ng n c, rãnh tiêu thoát n iạ ho cặ g n ngu n n ầ ồ ướ ặ c m t; ệ ọ ư ườ ng h c, sân ch i, b nh vi n và nh ng c ơ

quan khác;

ắ ạ ệ t;

(cid:0) Khu v c g n n i c ng c a các loài s p c n ki ơ ư ụ ủ (cid:0) Khu v c g n n i nuôi ong, vùng b o t n, công viên qu c gia; ơ

ự ầ ự ầ ả ồ ố

ự ạ ả + Khu v c nh y c m trong nhà : bao g mồ

ọ ệ ườ ụ ữ ườ t là tr em, ph n có thai, ng i già

(cid:0) Khu v c n i m i ng ố

ặ i đ c bi ệ c chăm sóc;

ẩ ị

ẻ ơ ặ ượ ườ ệ i b nh s ng, làm vi c, ho c đ ữ ự ế ế ủ

ể ể ớ

ượ ử ụ ừ

ể ể ỹ ưỡ ượ ệ ầ ạ ả ạ c đào t o k l ng đ

L u ý:ư

ồ sâu đ ệ ử ụ ạ ế ạ ổ ự ặ ho c ng (cid:0) Khu v c ch bi n, chu n b , và t n tr th c ph m; ồ ự ẩ (cid:0) Khu v c chăn nuôi gia súc, gia c m, th y sinh; ầ ự (cid:0) Khu v c nuôi tr ng loài nh y c m v i môi tr ạ ả ự ườ ng (hoa ki ng, cá ki ng). ố ự ở các khu v c nh y c m đ ki m soát c s d ng Đôi khi thu c tr ể ự ạ ị d ch b nh. Vi c s d ng t i các khu v c này c n đ ườ i đó. tránh gây t n h i đ n môi tr ng t

ố

ừ

(cid:0)

ồ ướ

ư

ặ

ố

c m t nh sông,

(cid:0)

ể i thi u nên cách xa ngu n n ố và cách xa gi ng khoan, gi ng đào, su i là 50 m ả

ế ệ

ự

ể

ễ

ấ

ạ

ố

ừ

ị ử ụ V trí s d ng thu c tr sâu t ồ ế h là 10 m ố T t nh t nên có vùng đ m quanh khu v c nh y c m đ tránh nhi m thu c tr sâu.

ể ủ ừ ườ ố 1.5 Di chuy n c a thu c tr sâu trong môi tr ng

ị ị ố ễ ể ừ

ễ ể ể

ị ố ừ ườ ề ồ ề ườ ng. Đi u Thu c tr sâu d ch chuy n xa v trí phun có th gây ô nhi m môi tr ả ờ này di n ra trong nhà và ngoài tr i và có th gây nguy hi m cho c hai môi tr (cid:0) ừ ệ ố ạ ờ ồ h th ng thông

(cid:0) ặ (cid:0) ỉ cướ , theo các dòng ch y m t ho c rò r ; ồ ậ ự ậ ề ặ ườ ặ ặ i ho c

ệ ặ ị ả ệ ị ử ụ ể ậ ể ể ng. Thu c tr sâu d ch chuy n theo nhi u cách, bao g m: ặ Trong không khí, nh gió ho c lu ng không khí t o ra t gió; ặ Trong n Bám trên b m t ho c hi n di n trong các đ v t, th c v t, ng ị ể ộ đ ng v t, di chuy n ho c b d ch chuy n ra ngoài v trí s d ng.

1.5.1 Không khí

ể ừ

ạ ụ ừ ố

ỏ ị ị ườ ườ ố

ữ

ở ng ngoài tr i th môi tr ừ ườ ử ụ i s d ng thu c tr sâu trong nhà có th ỏ ị ừ ể ấ ị

ố ạ ồ ượ ườ ỏ ị ố c ng đ Thu c tr sâu di chuy n xa kh i v trí phóng thích vào không khí th ố ơ ố ọ tán l chệ (drift). Các h t thu c tr sâu, b i thu c, gi ọ t phun và h i thu c g i là ố ộ ườ ể ượ ư ử ụ i pha tr n thu c, c đ a ra kh i v trí s d ng trong không khí. Ng có th đ ậ ễ ờ ậ ừ ể ng d nh n v n chuy n và phun x t thu c tr sâu ể ố ấ ự ị ể th y s d ch chuy n này. Nh ng ng ị ể ễ ậ sâu d dàng d ch chuy n kh i v trí phun x t đ đi không nh n th y thu c tr ặ ở ệ ố vào lu ng không khí t o ra b i h th ng thông gió ho c làm mát.

ạ ạ ượ ẹ ọ

t thu c ồ ạ ơ

ộ ố ọ ắ ố . H t có tr ng l ể ng l ng xu ng nhanh chóng trong không khí. M t s gi ộ ướ ễ ố ặ t phun cũng d

ể ồ ọ ư ụ H t và gi t d dàng di ng nh , nh b i và b t ể ỏ ộ ở chuy n b i lu ng không khí chuy n đ ng. H t nh và viên thu c n ng h n có ễ ố ướ xu h dàng di chuy n theo lu ng không khí.

ỏ ạ ự ọ ẽ ấ nh t o ra gi ỏ t phun r t nh và s làm nên tán l ch.ệ

ự ấ ỗ ọ ệ ơ ớ Vòi phun áp l c cao và l Áp l c th p và l ỗ ớ ạ phun l n t o ra gi t phun l n và ít tán l ch h n.

ố ừ ừ ố ị

ơ ố ễ sâu ả ộ ố c phóng thích. M t s thu c không ph i

sâu d ch chuy n d dàng trong không khí. Thu c tr ế ạ ể ơ ể ơ H iơ . H i thu c tr ượ ạ d ng phun có xu th t o h i khi đ ạ d ng phun cũng có th bay h i và đi vào không khí .

ừ ộ

sâu d ng phun đ c cho ng ạ ặ ạ ầ ị i s d ng và ng ờ ườ ặ i ho c g n v trí phun, ngay t ộ ườ ử ụ i, đ ng ể i th i đi m phun ho c không

ằ ố ư L u ý r ng thu c tr ự ậ ạ ậ v t và th c v t t lâu sau đó. 1.5.2 N cướ

ố ạ ể ừ ử ụ ỏ ị ể ố ừ

ỏ ạ c thông qua: H t và thu c tr sâu d ng l ng có th di chuy n kh i v trí s d ng. Thu c tr ể sâu có th đi vào n (cid:0) ử ụ (cid:0) ả ừ ơ ả ừ ơ ỉ

ể

ầ ớ

c do di chuy n t

ự

ướ ả

ằ

ặ

ố

ướ ỉ

ể ừ ừ ồ ố c x lý b ng thu c (dòng ch y) ho c đi xu ng t

bên này sang bên kia ừ ề ặ c r ).

b m t (n

ể ậ (cid:0) ậ ể ớ ị n i lân c n v i đ a đi m s d ng; ượ ừ ố ng xiphông t c t ồ ệ ố ệ ố ơ ể ả ỏ ướ ử ữ ừ ị ướ ỉ Tán l ch, rò r và dòng ch y t Thu c r i vãi, rò r và ch y ng ị ộ ị đ a đi m pha tr n, v n chuy n, t n tr và v trí làm v sinh thi Th i b không đúng quy đ nh thu c tr sâu, n ớ ậ n i lân c n v i ế ị t b ; ứ c r a và bình ch a.

ề ặ

(cid:0)

ồ ướ

ặ

ặ ơ i ho c ngu n n

c khác có ch a d l

ố ng thu c

ử ể ả c r có th x y ra khi: ừ ố ỉ ướ ướ ư c t c m a, n ộ ề ặ

ừ

L u ýư ố Ph n l n thu c tr sâu di chuy n vào ngu n n ượ ủ c a khu v c đ ả ặ ướ ỉ Dòng ch y ho c n ặ ề Phun quá nhi u thu c tr sâu, rò r ho c r i vãi trên b m t; ho c ứ ư ượ ề ướ Quá nhi u n ấ tr sâu ng m vào m t b m t.

(cid:0)

ặ ộ ự ậ ề ặ ồ ậ ặ ậ 1.5.3 Trên b m t ho c trong đ v t, th c v t ho c đ ng v t

ị ố ể ừ

ị ậ ặ ể ể ỏ ị

ặ ể ỏ ị Thu c tr sâu có th di chuy n xa kh i v trí phun x t khi chúng bám trên ho c ậ ụ đi vào trong các v t d ng, sinh v t di chuy n (ho c b di chuy n) kh i v trí ứ này. G m các hình th c: (cid:0) ể ậ ộ

ầ ế ồ ố Thu c tr theo b i b th i đi và di chuy n đ n m t b m t khác.

ừ ụ ị ổ ườ ử ụ ặ ố

ể ừ i s d ng thu c tr ả ặ ầ ặ sâu có th bám trên gi y ho c qu n áo, lông đ ng v t ho c ộ ề ặ ẽ ề ụ ị ề ễ ừ ồ ố ộ

ụ ố

ể ọ ng thu c có th c xát và bám vào đ ườ ư ượ ầ ậ ụ ế ế ả ặ ậ ặ sâu v nhà s đem v ho c đang m c sâu, ồ i và v t nuôi trong t, ng

(cid:0) ặ ả ề ặ ự ừ

ườ ệ ậ

ở ứ ượ ự ư sâu có th bám trên b m t th c ph m, ho c s n ph m gia ư ượ ng ư ượ ng ẩ ẩ i tiêu dùng, lu t cho phép còn d l ị m c ch u đ ng đ c. D l

(cid:0) Khi ng ữ nh ng đ dùng b o h cá nhân, các d ng c b nhi m thu c tr ặ ho c các v t d ng khác. D l ạ đ c, bàn gh , chi u, ph n, qu n áo đem gi nhà. ố ể Thu c tr ể ả súc đem bán. Đ b o v ng ẩ ự thu c trong th c ph m bán ra, nh ng thu c quá cao gây ra do:

ố ố

ừ

ạ ố

c khi thu ho ch; ễ ừ ỏ ơ ể ị ề dùng quá nhi u thu c tr sâu;

L u ýư :

ư ướ ừ sâu di chuy n kh i n i phun x t và làm nhi m vào cây ặ ầ ồ ố ử ụ không ng ng s d ng thu c tr sâu tr ố thu c tr tr ng ho c gia súc nuôi g n đó.

ố

ạ ; c khi thu ho ch

(cid:0)

ướ ữ

ạ

ả

ắ

ệ ự

ừ

ề ) làm đ a thu c tr

gió ẩ sâu đi xa bám vào th c ph m,

(cid:0)

ừ

ấ

ự ử ị kh i khu v c x lý b ng thu c tr ố ổ ế

ằ ặ ượ

sâu ả

ố ít nh t 1 ngày c chăn th trong lúc phun

ả ạ

ố

ị

i đó trong vòng 3 tu n (21 ngày) sau khi phun x t.

(cid:0)

ỏ ớ ị

ầ ầ . ấ ữ ăn c m i x t thu c trong vòng 3 tu n ụ

(cid:0)

ố ộ

ử ụ Không s d ng thu c 5 ngày tr ử ụ thu c ố trong nh ng đi u ki n có kh năng t o ra tán l ch ( ệ Không s d ng ệ ộ ố ư ớ t đ cao, có n ng… l n, nhi ồ ồ ạ ặ ỏ đ ng c ho c các lo i cây tr ng khác; ỏ ấ ư Đ a gia súc nuôi l y th t ư ướ tr c khi đ a vào lò m n u chúng đã s ng ho c đ ặ ị x t thu c ho c chăn th t Không cho gia súc nuôi l y s a Ả 1.5.4 nh h

ạ ế ưở ậ ng nguy h i đ n các loài cây và đ ng v t ngoài m c tiêu

ừ ụ ể ể ậ sâu có th gây nguy hi m cho các sinh v t ngoài m c tiêu theo 2

ố Thu c tr cách: (cid:0)

ặ ạ ậ ự ế Ti p xúc tr c ti p ố ng thu c bám trên ho c đi vào bên trong sinh v t và gây h i sau

ế (cid:0) D l ư ượ đó.

ự ế ạ a. ế Tác h i do ti p xúc tr c ti p

ị ạ ạ ở ỏ

ố ị ự ủ

ủ ớ ộ ườ ể ệ ạ ỗ

t c … có th gây h i cho ng ấ ụ ầ ậ ặ ừ ng nh thu c tr sâu ho c làm ạ t khi phun x t trên m t ph m vi i, gia súc, ợ i

ồ t ru i, di ướ ặ ự ị ộ ượ Các loài hoang d i cũng b gây h i b i m t l ệ ặ ẩ ồ phá h y ngu n th c ph m c a chúng, đ c bi ệ ỏ ư ị ộ r ng l n nh x t mu i, di gia c m, các côn trùng (ong, b m, các loài th ph n), sinh v t ký sinh có l ậ ố s ng trong khu v c phun x t ho c lân c n.

ả ủ ử ụ ừ ố ố ơ sâu do r i vãi thu c khi pha tr n, súc r a d ng c

ứ ọ ồ ị ụ ạ ể c có th làm h i

ừ ủ ươ ậ ồ ố ộ Dòng ch y c a thu c tr ướ phun x t, quăng b a bãi bao bì, bình ch a …d c ngu n n ự ậ cho các và các th y sinh v t và th c v t trong ao, h , su i, kênh m ng…

ư ượ ạ b. Tác h i do d l ng

ị i trong môi tr

ố ầ

ộ

ừ ướ d ọ ế ố

ng. Th i gian phân h y dao đ ng t ộ ộ ố ề ấ ệ ườ ừ ừ ặ ườ ầ ạ ố ư ượ ng sau khi phun x t ho c ng là ph n thu c tr sâu còn l D l ể ườ ủ ừ ơ r i vãi. ng phân h y thành các thành ph n không nguy hi m Thu c tr sâu th ộ ủ ờ ườ i m t sau khi phóng thích vào môi tr ủ ộ ề ủ ngày đ n nhi u năm. T c đ phân h y tùy thu c vào c u trúc hóa h c c a ư ố ạ ng nh : thành ph n ho t tính trong thu c tr sâu và m t s đi u ki n môi tr (cid:0) ặ ọ ầ Lo i b m t, thành ph n hóa h c ho c pH;

ầ ạ ề ặ (cid:0) Đ m c a b m t; ộ ẩ ủ ề ặ (cid:0) Hi n di n c a vi sinh v t; ậ ệ ủ ệ

(cid:0) Nhi ệ ộ t đ , và ễ ơ

(cid:0) ự ế ướ ặ ờ Ph i nhi m tr c ti p d i ánh sáng m t tr i.

ạ ừ ữ

ố ộ ố ờ ư ạ ự ề ữ i trong môi tr ượ

ấ ệ

ố ả ể ề

ộ

ặ ộ

ế ấ i, cây tr ng, v t nuôi, đ ng th c v t ho c trong đ t, ế ồ ạ ự ậ ớ ng ti p xúc v i chúng. ự ậ ơ ể ẽ tích lũy và gây h i cho đ i t

ấ ẽ ủ ườ ề ng mà không phân h y Các lo i thu c tr sâu b n v ng l u l c nhà nông mong mu n vì trong m t th i gian dài. Đôi khi s b n v ng này đ ị ố ầ ả ể ệ nó cung c p môt hi u qu ki m soát sâu b nh lâu dài và gi m s l n phun x t ạ ữ ạ ậ ạ ề i.Tuy nhiên các lo i thu c b n v ng v sau có th gây h i cho con l p l ự ế ườ i, đ ng th c v t khi ti p xúc tr c ti p. ng ậ ườ Khi bám vào c th ng ố ượ ừ ố thu c tr sâu s Ví dụ:

c m t ho c n ầ c ng m.

ỏ ị ặ ẽ ặ ướ ạ ứ ễ ầ ố

ễ ể ừ ố thu c tr sâu tích lũy trong đ t s di chuy n kh i v trí và làm ô nhi m ồ ướ ặ ườ ng xung quanh ho c đi vào ngu n n môi tr ả ỏ ừ ị rau qu , gia súc, gia c m b nhi m thu c tr sâu s gây h i cho s c kh e ườ ủ c a ng i tiêu dùng.

ưở

ể ị ả ố

ừ

ừ ng b i thu c tr sâu ho c d l ị ỗ ẽ ộ ố ề ặ ố ố ộ ố ạ ừ ể ặ ặ ư ượ ế ặ ế ị ệ ử t b đi n t

L u ý:ư

ề ặ ậ ụ Ả 1.5.5 nh h ng trên b m t v t d ng ủ ưở ở ề ặ Đôi khi các b m t có th b nh h ng c a ặ ể ị ấ thu c tr sâu. M t s b m t có th b m t màu, b r ho c có v t c n đóng. ặ ho c M t s lo i thu c tr sâu có th ăn mòn ho c làm ngh n thi kim lo i. ạ

ẽ

ấ

(cid:0)

ề ạ ề ặ ậ ụ

ề ặ

ự

ẹ

(cid:0)

ể

ố

(cid:0)

ơ ạ ho c đ u vào ho c ế

ủ ặ ổ ắ c m ố

ế ặ

ừ

ể

ậ

ấ

ị

ấ ả ỗ ị Không x t lên n n nhà lót g ch r , th m, gi y lót n n (s làm m t màu); ằ ị Không x t trên b m t v t d ng b ng nh a, s n ho c đánh v cni; ơ ỗ ừ Thu c tr sâu có th gây r cho xe h i và các lo i xe có s n ph bên ngoài; ế ị ệ ử ặ ầ ị ự ế t b đi n t Không x t tr c ti p vào thi ề ặ V t c n có th nhìn th y trên b m t màu s m n u b dính thu c tr sâu.

(cid:0)

ưở ế ườ ỏ ủ ừ ứ ố Ả 1.6 nh h ng đ n môi tr ng và s c kh e c a thu c tr sâu

ừ ạ

ỏ ố

ư ả ẩ ỗ ị

ố ơ sâu không ch s d ng trong nông nghi p. T i Liên minh châu Âu, ượ ử ụ c s d ng sâu cũng đ ả ấ ả b chét, ch t b o qu n ử ụ n còn s d ng phân

ố ừ ứ ố ệ ố ỉ ử ụ Thu c tr ừ ọ ầ có kh ang 230 thành ph n h at tính trong thu c tr ổ ừ ọ ố trong các s n ph m nh thu c x t mu i, vòng c tr ủ ườ ỗ g , và s n ch ng m c. Ngòai ra, các gia đình và ch v bón có ch a thu c tr sâu.

ố ể

ượ ử ụ sâu đ ừ ố sâu th

ừ ộ ọ c n a. M t l ai thu c tr ể ề ử ụ ấ ấ

ấ ớ ợ ườ

ấ ộ ơ ọ ề ữ ợ ầ ộ ể ừ ố ự ồ ạ ủ ộ i c a nó là không ki m sóat c s d ng, s t n t M t khi thu c tr ữ ượ ổ ế ườ ng bi n đ i đi sau khi s d ng thành đ ọ ể ặ ộ m t ho c nhi u ch t chuy n hóa mà các ch t này có th có tính ch t hóa h c ấ ề ầ ng h p, các ch t và đ c tính khác v i h p ch t ban đ u. Trong nhi u tr ử ụ chuy n hóa b n v ng và đ c h n l ai thu c tr sâu s d ng ban đ u.

ộ ế ớ ệ ướ Th gi

ườ ợ i th c hi n ồ

ổ ứ ố ừ ủ ế ườ ử ụ ữ ặ ố ự c tính có 3 ế sâu h ng năm, bao g m 220.000 ca ch t i s d ng ho c áp sâu, ch y u trong s nh ng ng

1.6.1

ừ ế ứ Năm 1995, m t nghiên c u do T ch c Y t ằ ộ ộ ệ ng h p ng đ c thu c tr tri u tr ừ ố ế liên quan đ n thu c tr ố ụ d ng thu c tr sâu.

Ả ưở ế ườ nh h ng đ n môi tr ng

ườ ộ ố ừ

ạ ệ ừ ệ ồ ổ ng s làm t n h i cho các loài đ ng c và trên c n. Thu c tr sâu hi n di n trong ngu n

ặ c m t và n

ệ ẽ ướ ố ồ ướ ầ c ng m gây ô nhi m ngu n n ộ ạ ủ ườ ế ể ử ụ ư ẽ ạ

ồ ướ ệ ủ ệ Thu c tr sâu hi n di n trong môi tr ạ ự ậ ố th c v t s ng trong n ể ướ ướ n ụ m c đích sinh ho t c a con ng cho h th y sinh trong ngu n n c và không th s d ng cho ồ i n u n ng đ quá cao; cũng nh s gây h i ặ c m t.

ồ ừ ỡ ủ ộ ự

ể ơ ể ườ ỗ ể ậ ừ ẩ ộ ố Thu c tr sâu có th tích lũy trong mô m c a đ ng v t và đi vào chu i th c ậ ph m và vào c th ng ấ i và đ ng v t khác. Thu c tr sâu còn có th làm m t

ằ ữ ệ ả ọ t nh ng loài có ích cho cây

ự ặ ẩ ồ ỗ ạ ẩ cân b ng sinh thái, gi m đa d ng sinh h c khi di ơ ự tr ng ho c các loài là th c ph m cho loài cao h n trong chu i th c ph m.

1.6.2

Ả ưở ế ứ nh h ỏ ng đ n s c kh e

ề ả ừ sâu đ n s c kh e con ng ng c a thu c tr

ỏ ưở ấ

ắ ườ i ậ ng ngay l p đ cộ

ế ứ ặ ả ho c nh h ờ ơ ế ữ ả ễ ủ ố ưở ứ ữ Nh ng nghiên c u v nh h ạ ộ ặ ọ đ c tính c p tính đ t tr ng tâm vào hai khía c nh, ễ ơ ả ừ ệ ứ vi c ph i nhi m trong th i gian ng n, và t c (immediate effect) k t qu t ả ừ ệ ế ưở ặ tính mãn tính ho c nh ng nh h ng là k t qu t vi c ph i nhi m kéo dài.

ơ ủ ơ ể

ễ ể ễ ự ườ ế ố S ph i nhi m c a c th con ng ườ tr ng có th di n ra qua 3 con đ ườ ố ớ ấ ỳ ấ ng: i đ i v i b t k tác nhân nào trong môi ự ế . hô h p, ăn u ng và ti p xúc tr c ti p

Ả ưở ế ả nh h ng đ n sinh s n

ạ ề ứ ụ ữ ệ ố

ồ ừ ấ ậ ỏ

ử ụ ấ ề ề ả

ử ớ

ườ ả ơ ả ễ ư ị ở ế

ờ ỳ ầ ế ề ậ ố ọ ừ ớ ố n) đã nh n th y thu c ế ư sâu làm tăng r i ro các v n đ v sinh s n, làm s y thai và thai ch t l u ừ ố ở ạ t nghiêm tr ng, chi có hình d ng ạ t n t đ t s ng –gây m y u tàn t

ườ T i Canada, nhi u nghiên c u trên đàn ông và ph n làm vi c v i thu c tr ố sâu (bao g m thu c tr sâu s d ng cho bãi c và v ủ ừ tr ụ ữ trong t cung. Ph n mang thai trong th i k đ u có ph i nhi m v i thu c tr ề ề ủ sâu tăng r i ro v nhi u lo i khi m khuy t v sinh s n (nh b h môi, h ậ ứ ố ố ế ế hàm ch, t ng). không bình th

Gây ung thư

ọ ữ ứ ộ ố ấ

ừ ọ ố

ệ ư ệ ớ ố ự ố ứ

ứ sâu đ ộ ề ệ ử ụ ỏ ỹ ượ c Vi n Ung th Qu c gia M nghiên c u cho th y có kh ỉ ệ ộ ố ệ ư ở

ố ượ ủ ầ ơ

ố ớ ộ ố ệ ư ư

ở m t s b nh ung th ớ ư (nonHodgkin’s lymphoma), b

ư ế ệ ề ạ ạ

ễ ố ố ọ

ượ ư ừ

ệ ơ ố ọ

c liên h v i b nh ung th gan, lá lách Ph i nhi m v i các l ai thu c di ệ ệ ớ ư ủ ố Nh ng nghiên c u khoa h c khám phá m t s v n đ tiêu c c quan tr ng liên ế ụ sâu. Ví d , quan đ n s c kh e do m i liên h v i vi c s d ng thu c tr ả ấ ừ ố thu c tr nông dân. năng là m t nguyên nhân làm gia tăng t l ộ ng có r i ro cao h n so v i các thành ph n khác trong c ng Nông dân là đ i t ả ồ đ ng đ i v i m t s b nh ung th : ung th gan, ung th lá lách (không ph i ư ạ ệ ướ da, b nh ung th d ng Hodgkin u ác tính ơ ủ ầ ệ t tuy n, đa u t y và não. Ph i b nh b ch c u, và ung th môi, d dày, ti n li ừ ớ nhi m v i thu c 2,4D; 2,4,5T; mecoprop, acilfluorfen và các l ai thu c tr ệ ớ ệ ả ệ không ph i b nh sâu khác đã t ng đ ấ ớ ễ ư ạ t côn trùng cho th y ung th d ng Hodgkin. ư có m i liên h v i các b nh ung th máu, đa u t y và ung th não.

ỹ ố ệ ư ộ ố ệ ạ tr em t i M

ầ ề ậ

ệ ệ ể

ừ ườ ả ị sâu t

ữ

ứ ủ ạ i các đô th . Năm 2003, C quan B o v Môi tr ố ộ ẻ ơ ọ ề ủ ệ ủ ư ấ

đ tu i 15 có r i ro v ung th cao g p 3 l n so v i ng ơ ứ ở ộ ổ ễ ậ ằ ưở ế ớ

ộ ố ộ ấ ấ

ư ở ẻ ỹ ậ Vi n Ung th Qu c gia M đã ghi nh n m t s b nh ung th ỷ ầ ỗ đã và đang tăng lên g n 1% m i năm trong vòng nhi u th p k g n đây. Theo ố ệ ử ụ nghiên c u c a vi n này, vi c gia tăng này có th quy cho vi c s d ng thu c ỹ ng M (USEPA) tr ư ở ẻ ế tr em, đã k t đã công b m t nghiên c u khoa h c v nh ng r i ro ung th ầ ườ ớ ề lu n r ng tr em i ế ấ ấ ng thành khi ph i nhi m v i các ch t gây đ t bi n. Các ch t gây đ t bi n tr ừ ộ ố ọ ượ ư ể có th gây ung th và các ch t này đ c tìm th y trong m t s l ai thu c tr sâu.

Ả ưở ệ ộ ế ế ệ ố ễ ị nh h ệ ầ ng đ n não và h th n kinh, h n i ti t, các h th ng mi n d ch.

ễ ờ

ừ ơ ệ t đ c cho h th n kinh (nh c bi

ề ử t n m

ầ ấ ự ử ế ố ả ứ ứ ẹ ả ả ớ

ứ ộ ố ớ ộ M t s nghiên c u trên công nhân đã ph i nhi m trong m t th i gian dài v i ư organophosphate, ộ ượ ố sâu đ thu c tr ệ ấ ) cho th y s sút kém v x lý thông tin, ộ ố carbamate và m t s thu c di ậ ạ trí nh và ph n x , ph n ng tâm lý và ng x nhanh nh n và kh năng nh n th c.ứ

ố ừ ưở ặ

ả ượ ử ụ ố ỡ ệ ộ ế ng phá v h n i ti ừ sâu đ

ả ữ ố ệ ạ ồ ố ệ ỏ alachlor và atrazine; thu c di ấ t n m nh

ưở ạ t c ố ệ ả ế ng đ n t ho c gây nh h ấ ộ c s d ng r ng rãi nh t và ư ư carbaryl, dicofol, t côn trùng nh

ổ Thu c tr sâu gây các nh h ơ c quan sinh s n là nh ng lo i thu c tr bao g m các lo i thu c di mancozeb và benomyl; và thu c di ợ . endosulfan, methomyl, methoxychlor, parathion và các pyrethroid t ng h p

ủ ư ượ ừ ố

ế ầ ủ ả ề ầ ủ

ỏ ử ụ ư ờ ượ đ ườ ế ứ ng lâu dài đ n s c kh e con ng ặ ỏ ệ ộ ế ưở ề ệ ầ ễ ầ t đ y đ . Ph n c bi ạ c xem xét đ y đ các ph m vi v kh năng t nổ ư ả i, nh kh năng gây ị ệ ố t ho c các h th ng mi n d ch

ề ứ Các r i ro v s c kh e do s d ng thu c tr sâu ch a đ ừ ố ớ l n thu c tr sâu ch a bao gi ả ữ gây nh ng nh h ệ ạ ế h i đ n h di truy n, h th n kinh, h n i ti ủ ơ ể c a c th .

ứ

ể

ơ ề ng c th so v i ng

ấ ự ơ ọ ầ

ầ ơ ẻ ề ố ọ ơ

ơ ồ ậ ố ặ ễ sâu. Ngoài ra, c th

ẻ ơ

ơ ộ ự

ủ ể ứ

ễ ậ ề ỉ ệ ắ ườ

ườ ế ầ ớ Tr emẻ ơ ươ ườ ưở ễ ị ổ ẻ ẻ ơ ng thành do ch c năng ng h n ng Tr s sinh và tr em d b t n th i tr ẻ ơ ụ ễ ỉ ệ . Tr s sinh tiêu th sinh lý đang phát tri n và s ph i nhi m gia tăng theo t l ườ ưở ơ ể ớ ượ i tr ng thành; calori nhi u h n 2,5 l n theo tr ng l ấ ầ ệ ề ề ặ ở ượ ng khí nhi u h n g p 2 l n và có di n tích b m t da g p hai l n theo th l ơ ể ượ ượ ướ ơ ể ọ ng c th so c h n theo tr ng l ng c th . Tr em u ng nhi u n tr ng l ơ ộ ấ ườ ẻ ườ ưở ớ ng thành. Tr em cũng th i trong i tr ng ch i đùa trên đ t, b i l v i ng ữ ậ ạ ữ ấ ả ồ ồ ơ t c nh ng ho t sông h và ng m các đ ch i ho c nh ng đ v t khác; t ừ ơ ể ố ớ ẫ ế ơ ự ộ đ ng này d n đ n tăng s ph i nhi m đ i v i thu c tr ố ớ ự ả ạ ộ ứ ưở ng c a m t đ a tr nh y c m h n đ i v i s ph i nhi m hóa đang tăng tr ấ ề ệ ầ ễ ch t vì s phát tri n di n ra trong não, h th n kinh và nhi u b ph n khác. ữ ấ ộ ố ệ ố ẹ ẻ ằ tr em có b m có ngh nghi p M t s nghiên c u cho th y r ng nh ng ệ ừ ố ả ử ụ ặ m c b nh ng có t l ho c trong gia đình ph i s d ng thu c tr sâu th ẻ ữ ơ ạ b ch c u cao h n 3 đ n 9 l n ầ so v i nh ng tr em bình th ng khác.

ầ ạ ỹ ế ậ ằ ỗ

ướ ơ ố ệ ạ ớ

ể ế ộ ượ ứ ị i 5” có th ti p xúc v i các lo i thu c di n ng đ v

ở ồ ỹ

ứ ạ ố t côn trùng ch a organophosphate t

ệ ẻ ơ ổ ậ ề ẻ ẻ ệ ứ ộ i M k t lu n r ng m i ngày, “h n 1 tri u tr em M t nghiên c u g n đây t ỹ ở ộ ổ t côn trùng M đ tu i 5 và d ủ ứ t m c an toàn cho phép theo qui đ nh c a ch a organophosphate ệ ử ế ậ ằ ệ ơ C quan Nông nghi p M (USDA). Báo cáo cũng đã k t lu n r ng vi c s ữ ụ i nhà đã làm tăng lên nh ng d ng thu c di ộ ủ r i ro cho tr s sinh và tr em đang tu i t p đi. Nhi u organophosphate đ c

ặ ộ ệ ể ổ ươ t có th làm t n th ờ ng cho não trong th i

ế ệ ầ cho não b và h th n kinh, đ c bi ổ ỳ ơ k s sinh và tu i niên thi u.

ự ừ ễ ỏ ơ

ộ ế ứ ủ ơ ể ợ

ố ng c th c a thu c tr ị ấ ắ ả

ụ ể ủ ả ộ ỏ ơ ể ở ễ ộ

L u ý:ư

ố ớ ư ượ ơ ỏ ẫ ứ ế ấ ả Các nh h thu c vào phân cắt và th i ra kh i c th ng n hay dài, và các y u t ự ồ n ng đ chính xác mà ưở ộ ả m t nh h ng x u cho s c kh e v n ch a đ ưở sâu đ n s c kh e do s ph i nhi m tùy ấ ị ồ n ng đ , kh năng b h p thu c a c th , th i gian các h p ch t b ế .Cho đ n nay, ự ự đó s ph i nhi m đ i v i thu c tr sâu th c s gây ra c bi ờ ế ố khác ừ ố t.

ồ

ấ

ệ

ừ

ấ

ủ

(cid:0)

ừ

ung th (gan, lá lách, da, máu,

ạ

ệ

ề

ế

(cid:0)

ệ

ỉ ệ ư ụ ồ ượ không ph c h i đ ễ ơ t, h mi n d ch, c quan sinh s n ố

ị ừ

ế

ờ

ả i; sinh quái thai n u thai ph ti p xúc thu c tr sâu trong th i gian

(cid:0)

ẻ

(cid:0)

ơ ng h n ng ế ứ

ườ ưở i tr ỏ

ễ ị ổ ố

ng thành; ự ơ ợ

ụ ể ủ ả

ụ ữ ưở ộ

ễ ấ ị

ị ấ

ế ố

ả

ộ ng c th c a thu c tr sâu đ n s c kh e do s ph i nhi m tùy thu c ắt và ờ khác

(cid:0)

ế

(cid:0)

ưở ố Ả ứ ầ ủ ng c p tính c a thu c tr sâu: nh c đ u, choáng váng, bu n nôn, m t, có nh h ề ề ả ứ ấ ơ v n đ v hô h p, các ph n ng c a da và c ; ưở ố ủ Ả ng mãn tính c a thu c tr sâu: làm tăng t l nh h ạ ổ t, não); các t n h i này môi, d dày, tuy n ti n li ệ ộ ế ệ ầ ề ệ ạ ế ổ T n h i đ n h di truy n, h th n kinh, h n i ti ụ ế ủ ơ ể ườ c a c th ng mang thai; ươ Tr em, ph n có thai d b t n th ừ ả Các nh h ủ ơ ể ồ vào n ng đ , kh năng b h p thu c a c th , th i gian các h p ch t b phân c ỏ ơ ể ắ th i ra kh i c th ng n hay dài, và các y u t . ể ố ớ ừ Tránh ti p xúc v i thu c tr sâu b t c khi nào có th ; ớ ơ ố ữ C n có n i t n tr thu c riêng bi ộ

ấ ứ ệ t và cách ly v i n i ăn, ụ ả

ạ ủ , sinh ho t c a gia đình; ỏ

ơ ồ ử ụ

ở ể ả

ầ ặ

ệ ứ

ụ

ầ

ộ

(cid:0) M c và s d ng qu n áo và d ng c b o h lao đ ng đ b o v s c kh e.

(cid:0)

ươ

(cid:0)

ố ừ ồ ướ

ề không nên làm đ i v i thu c tr sâu: ặ

c m t (rãnh, kênh, m ng, sông) và

(cid:0)

ố ượ

ẫ ủ

ướ

ừ

ấ

ả

ng d n c a nhà s n xu t ghi

ng ngòai h

(cid:0)

ừ

(cid:0)

ố ủ ể ự

ứ ứ

ứ

ừ

ặ

ố

ướ c,

ụ

(cid:0)

ự

ớ

ọ

ố

(cid:0)

ố ớ ữ Nh ng đi u ố ố ừ ổ ừ Đ ng đ thu c tr sâu vào c ng, ngu n n ự ắ ặ ẻ ấ ố xu ng đ t; ho c các khu v c v ng v ; ừ ư ố ố ừ Đ ng đ t thu c tr sâu còn d ; ố ử ụ ừ Đ ng s d ng thu c tr sâu cho các đ i t trên bao bì; ừ ố ứ Đ ng ch a thu c tr sâu vào bình ch a nào khác ngòai bao bì nguyên g c c a nó; ừ ạ ử ụ i các bao bì, thùng ch a ho c bình ch a thu c tr sâu đ đ ng n Đ ng s d ng l ẩ ự ặ th c ph m ho c m c đích khác; ừ ể ừ Đ ng đ bao bì đ ng thu c tr sâu chung v i thùng đ ng rác sinh h at mà nên có túi ự đ ng riêng.

Ả

ướ

ừ

ể

ố

ạ nh: H ng d n s d ng thu c tr sâu an toàn t ụ ạ ề ả

ụ ể

ừ

ạ

ố

ẫ ử ụ Hình nh trong khóa đào t o v thu c tr sâu t

i Th y Đi n i Th y đi n tháng 4/2005)

II. Ô SINH H C GI I PHÁP GI M THI U R I RO V MÔI

Ọ Ủ Ề

ƯỜ Ả Ử Ụ Ả Ố Ể Ừ TR NG DO S D NG THU C TR SÂU

ọ Ô sinh h c là gì?

ỏ ộ ượ ố

ắ ọ ổ ầ ơ

ộ ạ ạ ừ

ặ ơ ử

c đ vào v t d ng ch a ho c bình x t cũng nh khi súc r a và n ể i và phân h y l ổ ử ừ ụ ặ ụ ượ ử ụ ư ừ ố ộ ố ấ c lót đáy và M t ô sinh h c (biobed) là m t h đ t nh đào lõm xu ng đ ứ ặ ỏ ấ sau đó đ đ y r m c t nh , đ t (m t) và phân compost không ch a than ể ữ ạ ố ủ ọ ượ ử ụ i và sau đó ph lên trên h . Ô sinh h c đ bùn tr n l i, l c s d ng đ gi ị ắ ố ỏ ủ ượ ng nh thu c tr sâu b b n tóe ra ho c r i vãi khi ngăn l ướ ượ đ c tráng r a t ứ ị c s d ng đ phun thu c tr sâu. ậ ụ d ng c đ

ọ ố ừ ệ vi c

ừ sâu pha loãng t ỏ ướ ử ừ ệ ứ ử ệ ể ử ụ Ô sinh h c còn có th s d ng đ th i b thu c tr súc r a bình ch a và n ể ả ỏ ị vi c làm v sinh v ngoài bình x t c r a t

ế ế ủ ả ể t k sao cho th tích c a dòng n

ượ ọ ả

ế ầ ướ ế ọ

ậ ể ượ ể c thi

ừ ạ ộ ượ ữ ọ Ô sinh h c nên đ c thi làm ng p ô sinh h c, nghĩa là không làm quá t phát tri n trong ô sinh h c. N u c n thi ầ c n đ khi đó ô sinh h c s không còn ho t đ ng đ ướ c th i không ệ ậ i cho h vi sinh v t có ích đã ả ữ ạ ượ ự t, khu v c tr l c th i i l ng n ọ ứ ị ượ ế ế t k thêm đ ngăn ng a ô sinh h c b v t m c bão hòa và ọ ẽ c n a.

ủ ợ ọ L i ích c a Ô sinh h c

ố ồ ễ ừ

ể ễ ụ ọ

ố ộ

ạ ượ ọ c th

ố ộ ượ ừ ặ sâu đo đ

ứ ộ ọ

ừ ả ố ồ ứ ẩ ự ử ụ ừ ừ sâu có đ c tính hóa h c khác nhau đ ố t m c 100.000 ppb. Ô sinh h c gi ng thu c tr sâu ch a trong đó và làm gi m n ng đ thông th

ứ

ừ ể ọ Trong quá trình nghiên c u Ô sinh h c, ô nhi m thu c tr sâu ngu n đi m ượ ố ố c áp d ng đ thúc đ y các tình hu ng ô nhi m nghiêm tr ng do thu c đ ừ ị tr sâu gây ra trong khu v c s d ng thu c tr sâu trong m t ngày phun x t. ử ộ M t ph m vi thu c tr ị ồ ệ c trong dung d ch đi vào ô sinh nghi m, và n ng đ thu c tr ọ ượ ệ ủ ữ ạ i và phân h y m t cách hi u h c v l ườ ộ ả ượ ng qu l ố ố ớ ẩ ủ xu ng còn 0,5ppb và luôn d i m c 0,1ppb theo tiêu chu n c a EU đ i v i ướ ố ố thu c tr sâu trong n ứ ướ c u ng.

ữ ế ế Nh ng xem xét chung trong thi ọ t k Ô sinh h c

ọ (1) Ô sinh h c có đê bao

ạ ử ụ ự ử ượ ứ ộ c đ p đê bao ch a và gi l

ắ ự ế ấ ỏ ấ ỏ

ứ ữ ạ ấ Lo i này s d ng m t khu v c x lý đ i t t ọ ả c các ch t l ng. Các ch t l ng này sau đó tr c ti p đi vào ô sinh h c thông ộ ồ qua m t b n ch a.

(2) Ô sinh h c ch y tr c ti p

ự ế ả ọ

ọ ộ ệ ố ạ ỉ ấ ả ấ ỏ ả t c ch t l ng ch y

ự ế ơ ọ ả Ô sinh h c lo i này đ n gi n ch là m t h th ng mà t tr c ti p vào ô sinh h c.

ế ế ơ ả ủ Thi ọ t k c b n c a Ô sinh h c

ọ ộ ố

ị ấ ủ ộ ả ấ ọ

ự ừ

ề ặ ủ ố ệ ọ

ướ c ệ ử ạ ọ sâu c a nhà nông/trang tr i. Riêng đ i v i ô sinh h c lo i ượ ế ế ằ t k b ng ướ ệ ế ậ ỏ Ô sinh h c là m t h đào và có lót đáy có đ sâu 1 1,3m. Đ nh kích th ộ ề ặ b m t khu v c ô sinh h c tùy thu c vào b n ch t và t n su t c a vi c s ạ ủ ụ d ng thu c tr Offset, di n tích b m t c a ô sinh h c đ kh ang 2/3 di n tích mà nó ti p nh n dòng n ầ ố ớ c khuyên nên thi ả c th i

ầ ủ ỗ ợ ử ụ ọ Thành ph n c a h n h p s d ng trong ô sinh h c

ỗ ướ

ỏ ơ ơ ẫ ủ ng d n c a C quan Môi tr ọ ộ ể ổ ầ

ủ

ỗ ầ ủ ộ trong vòng 68 tu n tr

ằ ỗ i đ đ y h l

ợ ố ạ ấ ư ủ ặ ọ

ệ ấ ọ

ố ắ ậ ệ ướ ầ ạ ổ ầ c đ t vào trong h đào có lót đáy. H ng năm l ạ ấ ỡ ừ ử ụ ấ ả ủ ả ướ ộ

c. Đ t pha cát cũng không nên s c d c thoát nhanh và s không gi ữ ạ ượ i đ l

ẽ ỏ ộ ọ ợ ứ ườ ng Anh qu c và x Wales, h n h p Theo h ặ ấ ồ ử ụ s d ng đ đ đ y m t ô sinh h c g m: r m c t nh (50%), đ t (m t) ầ (25%) và phân compost (25%). Sau khi tr n các v t li u thành ph n c a ô ợ ọ c khi h n h p này sinh h c thành h n h p, c n ố ạ ớ ỗ ượ ặ đ i v i h n ề ợ h p ch a . Ch n lo i đ t màu sáng, ho c h t đ t c v a, có nhi u mùn ạ ấ ẽ s làm tăng hi u qu c a ô sinh h c. Tránh s d ng đ t sét vì lo i đ t này ử ẽ s khó tr n và làm c n tr vi c thoát n ạ ấ ư ụ d ng vì lo i đ t này làm n ừ ố ượ l ở ệ ướ ng thu c tr sâu trong ô sinh h c m t cách th a đáng.

ộ

ộ ố ặ

ụ

ố

ố ổ ộ ớ

ấ

M t h đào có đ sâu 60cm ố ị Đ t các tr vuông và c đ nh chúng vào h đào Đáy h đ m t l p đ t sét dày 10cm.

ể ủ ụ ủ ụ ọ ể Ví d c a Ô sinh h c theo ki u c a Th y Đi n

ậ ệ ế ị

ẵ ự

ụ

ướ c t b phun, d ng m t khung

ộ Tùy thu c vào v t li u có s n và kích th ủ ụ c a d ng c /thi ị ả ượ ể ắ ậ i đ ch u t

ộ c đ b c b c thang lên.

ọ ượ ổ ầ

ợ ủ ơ

ắ

c đ đ y h n h p c a r m c t

ặ

ấ

ỗ ớ i x p có than bùn và l p đ t m t ớ ng sét th p. ặ

ủ ỏ

ọ

Ô sinh h c đ ỏ ầ ơ ố nh , đ t t ượ giàu mùn v i hàm l Sau cùng, ph c lên trên m t ô sinh h c.

ề

ớ ỉ ệ ớ ụ

ề ộ ị

ế ị

ố

ộ ố Đào m t h sâu 60cm v i chi u v i d ng dài và chi u r ng t l ụ c /thi t b x t thu c;

ặ

ượ

ữ Đ t 3 khung hình ch U úp ng ơ ồ ộ lên trên các c t theo s đ ;

ắ

ả

ơ ồ ướ ữ ấ

ả

ố ề

ộ ỉ

ậ

ướ ớ

ữ

ộ Hàn khung và c t, thanh ray ậ ệ ươ ự ườ ng t ng s t hay v t li u t đ ả ả i đây. B o đ m theo s đ d ị ỗ m i khung ch U kh năng ch u ự l c là 1,82 t n và kho ng cách ả ữ gi a 2 c t kho ng 4m. Cu i cùng, ắ ề đi u ch nh và g n b c th m làm ằ b ng thép l i v i khung ch U.

ổ ổ ầ

ề ấ

ố ờ ậ D i b c th m và đ vào h đào ố ỗ ớ v i 10cm đ t sét. Đ đ y h h n

ế ế ọ Thi t k Ô sinh h c

ỏ

ố

ỉ ệ ỗ

ượ

ố

ề

ị

ấ ắ ợ h p 50% r m c t nh , 25% đ t ấ ơ i x p có than bùn và 25% đ t t ợ ặ h n h p đ m t. T l c tính toán ể ằ b ng % theo th tích. Cu i cùng ặ ậ đ t b c th m vào v trí cũ.

ể ử ụ ẵ

Ả Ấ Ả Ể Ệ Ệ III. CH T TH I NÔNG NGHI P VÀ BI N PHÁP GI M THI U

ị 3.1 Đ nh nghĩa

ả ấ ấ ồ ự ự ữ ơ nhiên (h u c ) và phi t nhiên ả t ệ Ch t th i nông nghi p bao g m ch t th i .

ướ ạ ả ồ ồ c th i chu ng tr i, n ướ ướ c t i

(cid:0) Ch t th i phi t

(cid:0) Ch t th i t ả ự ấ nhiên g m phân gia súc, n ế ệ ẩ ả tiêu, ph ph m nông nghi p. ự ồ ự ừ ậ ụ

ủ ứ

ố ừ ưở ọ ố ố

c (thu c tr ố ả

ỏ ớ ố ố

ấ ả ắ ấ ộ

ể ợ ạ ấ nhiên chính g m bao bì, nh a t các v t d ng không ụ ự ả ph i bao bì (ví d thùng, máng đ ng th c ăn gia súc, màng ph ); nông ượ ng, thu c tăng tr ng, sâu, thu c kích thích tăng tr d ứ ẩ ị ệ phân bón, thu c tr b nh cho gia súc); s n ph m chăm sóc s c kh e gia ỏ ầ ả ừ ỏ ộ máy móc (d u nh t, v súc (VD: ng tiêm, v h p tu c); ch t th i t ứ ự ru t xe, và bình c quy) và ch t th i xây d ng (VD: tôn fibro ch a amiăng đ l p mái, g ch).

ấ ệ ệ ậ

ả

ả ừ ấ ố ụ ừ ễ ả công tác thú y; và thi

ứ ạ v t li u làm mái nhà có ch a * Các ch t th i nông nghi p nguy h i: ả ừ ầ ạ ặ ấ máy amiăng, thu c tr sâu th i và hóa ch t có đ c tính nguy h i; d u th i t ứ ế ị ệ móc nông c , ch t th i nhi m trùng t t b đi n ch a ệ ự đi n c c.

ấ ả ả ỏ

ạ ừ ọ ề ướ ộ ả ệ ả ấ ầ h at đ ng nông nghi p c n ph i th i b theo đúng c v Qu n lý Ch t th i nguy h i (QĐ 155/1999/QĐ

ả ạ ạ ả ấ ả Ch t th i nguy h i t ị ủ quy đ nh c a Nhà n ế ề ệ TTg v vi c ban hành Quy ch qu n lý ch t th i nguy h i).

ủ ệ ấ

ộ ố ộ ọ ườ ộ 3.2 Tác đ ng môi tr (m t s tác đ ng môi tr ả ng c a ch t th i nông nghi p ườ ng quan tr ng)

ồ ấ ữ

ả ế c: tăng hàm l c, tăng hàm l

ướ ướ ả ẫ ặ ờ

(cid:0) Ô nhi m ngu n n ễ ng oxy trong n ng phú d ệ

ượ ượ ấ ủ ướ ế c n u n

ướ ả ỏ ễ

ồ ượ ả ế ấ

ủ ộ ầ

ồ ướ ễ ấ ố

ầ ầ c ng m ơ ố ừ ộ ố c (thu c tr

17

ị ừ (cid:0) Ô nhi m không khí: mùi hôi t ễ vi c s d ng các hóa d ấ ơ ng ch t h u c , làm gi m hàm ượ ệ ấ l ng khóang ch t d n đ n hi n ượ ộ ưỡ t ng, gi m đ xuyên th u c a ánh sáng m t tr i; phát tán ầ ặ ả m m b nh đi theo ngu n n c th i và phân gia súc, ho c ọ ị ệ gia súc b nh không đ c th i b đúng quy đ nh…; ô nhi m kim l ai ạ ệ ặ n ng n u các ch t th i nông nghi p nguy h i không tiêu h y theo ạ ướ ồ đúng quy đ nh; ô nhi m ngu n n c ng m; các thành ph n đ c h i ấ ẽ ủ c a thu c tr sâu ng m vào đ t s đi vào ngu n n ấ ố ừ ọ h at đ ng chăn nuôi, h i hóa ch t b c ượ ơ ừ ệ ử ụ h i t sâu, thu c kích thích…), ữ ơ ụ phân bón h u c , b i hóa ch t…

ễ ẽ ố

ừ ấ ấ ạ ọ ậ ủ ệ ằ ỡ

18

ẩ (cid:0) Ô nhi m đ t: phân bón hóa h c, thu c tr sâu dùng lâu dài s làm chai ấ ỗ đ t, gây h i cho h vi sinh v t trong đ t, phá v cân b ng c a chu i ự th c ph m…

ộ ế ườ ạ ộ ứ ỏ ệ * Tác đ ng đ n môi tr ng và s c kh e do ho t đ ng nông nghi p

ườ

ộ

ệ

ng

ấ ượ

ớ ướ

ạ Lo i/môi tr N cướ

1

ổ thay đ i ch t l ổ ề

c (+/) ủ

ồ ướ

a) b) Thay đ i v tính s n có c a ngu n n ướ

ự

ồ

Tác đ ng đi cùng v i nông nghi p ng n ẵ c (tiêu i tiêu, năng l c duy trì ngu n

c cho t

ụ ướ th n c)ướ n

ấ ượ

ộ

ị

2

Không khí

ng không khí – tác đ ng đ a ph

ả

ắ

ươ ổ a) thay đ i ch t l ng ầ và toàn c u (+/) (phát th i mùi, khí amôni c và khí nhà kính)

ổ

ấ

ầ

ủ ấ

3

Đ tấ

thay đ i thành ph n và c u trúc c a đ t;

ộ ẩ ấ ử ụ

ạ ộ

a) b) xói mòn đ tấ ằ c) cân b ng đ m ấ ấ d) m t đ t (đ t s d ng cho ho t đ ng nông nghi p)ệ ả

ệ

ấ e) qu n lý đ t nông nghi p

ả

4

C nh quan

ổ ả thay đ i c nh quan; ả

ạ ộ

ạ

ị

a) ồ b) duy trì c nh quan (đ nh d ng do ho t đ ng tr ng

tr t). ọ

ể

ổ

ự ố

ọ

5

Cá th và các loài

a)

ự ậ

ủ

ạ thay đ i trong đa d ng sinh h c (+/); (s s ng ậ ộ sót c a các loài đ ng v t và th c v t)

ọ

ạ b) duy trì đa d ng sinh h c (+)

ả

ấ

Ch t th i

6

ấ ả

ả

ả a) phát sinh ch t th i (); ấ th i ch t th i (); b)

ự

ề S phi n tóai

7

a) mùi () ồ n () b)

ạ

8

thi

ệ ạ ấ

ế

Tài nguyên không tái t oạ

a) t h i ngu n tài nguyên không tái t o () b) cung c p ngu n tài nguyên thay th (năng l

ượ ng

ạ

ồ ồ tái t o) (+) (biogas, biomass)

ứ

ề

ả

ầ

ườ

9

ỏ S c kh e

i và gia

ệ Lan truy n m m b nh th i theo phân ng súc

ệ ỏ

ề ầ ủ ườ ả ệ ứ 3.3 Bi n pháp b o v s c kh e ệ (r i ro v m m b nh trong phân ng i và gia súc)

ệ

ả ệ ứ

ệ

ề ầ ỏ ừ ệ

ủ ệ ứ

ọ ơ ả

ệ

ề

ầ vi c lan truy n m m b nh trong các

ấ

(cid:0)

ỏ Bi n pháp b o v s c kh e  (r i ro v m m b nh) ể ả Có 4 l a ch n c b n đ b o v s c kh e t ch t th i: ử

ướ

ự ả X lý phân và n

ả c th i

19

ủ

ưở

(cid:0)

ấ

ứ

ng c a mùa màng ụ

ng pháp ng d ng các ch t th i vào đ t ho c mùa màng

(cid:0)

ả ả

ệ

ệ

ệ

ườ

ươ ự ơ

ủ

ễ

ấ ặ ề i, và c i thi n đi u ki n v sinh cá

(cid:0)

ệ ứ ữ ể ả

ệ ượ ệ ng lan truy n m m b nh trong phân ng ừ c trình bày

ế ự ạ H n ch s tăng tr ọ ự Ch n l a ph ể Ki m soát s ph i nhi m c a con ng nhân và gia đình. ở ị Các v trí mà ườ đ trong hình d

ướ

ả nước thải c th i n

ử ặ

ầ X lý (1 ph n ộ ho c toàn b )

ồ Cánh đ ng/ao

ướ

PP t

i tiêu

Mùa vụ

BHLĐVS cá nhân

ế

ạ

H n ch mùa

LĐ nông nghi pệ

ườ

ụ

Ng

i tiêu th

ườ

ủ Đ ng đi c a ệ ầ m m b nh trong ả ấ ch t th i

ớ

ầ ệ Ngăn m m b nh ờ ệ nh bi n pháp ỏ ứ BV s c kh e

ướ ỏ đó 4 bi n pháp b o v s c kh e có th ngăn ng a nh ng con ề ườ ầ i và gia súc đ i đây:

ị ở ườ ệ ầ ặ ờ ị ng dicd c là các v trí mà đó m m b nh b ngăn ch n nh các

ả ắ ệ ứ ụ ả ụ ệ ỏ ộ ộ

ườ ủ ệ ầ ị i và gia

Các đ ệ bi n pháp b o v s c kh e (v sinh cá nhân) và d ng c b o h lao đ ng (BHLĐ). ể ấ D u mũi tên là dòng d ch chuy n c a m m b nh trong phân ng súc.

ủ

ế

ệ

(cid:0)

L u ý:ư ệ Bi n pháp gi m thi u tác đ ng đ n môi tr ấ

ể

ả

ấ ể i đa vi c phát sinh ch t th i khi có th ;

(cid:0)

ể ố ử ụ

ả ườ ng c a ch t th i nông nghi p ả ệ

ả ố

ử ụ

ừ

ế

(cid:0)

ả ộ ệ Gi m thi u  t ế Tái ch , tái s d ng ch t th i nông nghi p; ượ S d ng h t nông d

ấ ể ư c, thu c tr sâu, không đ d ;

20

ọ

ớ

ệ

ườ

ử ụ

ượ

ng (tiêu hao ít năng l

ng, tài

ấ

ả

(cid:0)

ệ

ử ụ

ẫ ủ

ướ

ấ

ả

ng d n c a nhà s n xu t;

(cid:0)

ủ

ị

(cid:0)

ả

ấ

ạ

ạ

ị

(cid:0)

Ấ

ẩ ả S d ng các l ai s n ph m thân thi n v i môi tr nguyên, ít ch t th i); ả ẩ ả S d ng các s n ph m hi u qu và đúng theo h ườ ề ng; Tuân th các quy đ nh v môi tr ả ụ S d ng d ch v thu gom ch t th i nguy h i và tái ch ch t th i nguy h i. Ệ Ế M T S BI N PHÁP TÁI CH CH T TH I NÔNG NGHI P

Ả

Ể

Ễ

Ọ NG DO H AT

ử ụ ế ấ Ộ Ố Ệ Ả ƯỜ VÀ GI M THI U Ô NHI M MÔI TR Ệ Ộ

Đ NG NÔNG NGHI P

ọ ả ữ ơ ệ

ơ ệ ộ ữ ấ ồ

ẩ ệ ậ

ườ ộ ố ệ

ấ ố ậ ế ấ ữ ơ ấ ệ ạ

ứ

ả ạ ơ ượ ấ ồ

ự ậ ừ ừ ự ệ ể ố ề ấ Ch t th i h u c đóng m t vai trò r t quan tr ng trong nông nghi p truy n ấ ự ả ơ ả ữ th ng và nông nghi p h u c . Ch t th i h u c bao g m ch t th i th c ề ọ ặ ộ ph m, ph ph m nông nghi p, ho c phân ng i và đ ng v t và nhi u l ai ươ ế ẽ ớ ướ ng pháp tái ch và tái ch t h u c khác. D i đây s gi i thi u m t s ph ộ ố ủ ả ữ ơ ử ụ i m t s s d ng ch t th i h u c (nông nghi p và gia đình) c a nông dân t ấ ụ ớ ướ c châu Phi và châu Á v i m c đích c i t o đ t, làm th c ăn cho gia súc, n ấ ể ồ cung c p ngu n năng l ng tái sinh, làm c ch t đ tr ng rau/cây tr ng và ọ ằ ị ki m sóat d ch b nh b ng thu c tr sâu t các l ai th c v t trong t ồ nhiên.

ồ ả khác, 2003.

(Ngu n: Lema Harold, ENVIROCARE (Norway) và các tác gi Waste management in relation to agriculture in the developing world).

1. LÀM PHÂN VI SINH (PHÂN COMPOST)

ọ ủ ủ ẩ

ả ự

ậ ể ị ế ặ ủ ế ấ ộ

ấ ấ ủ Phân vi sinh (compost) là s n ph m c a quá trình sinh h c c a các ch t ấ ộ ơ ữ nhiên do vi sinh v t phân h y và tái ch ch t h u c . Là m t quá trình t ế ộ ọ ữ ơ h u c thành m t l ai đ t giàu đ mùn. Có th k khí (thi u oxy) ho c hi u khí (cung c p oxy).

ơ ệ ể ả ạ th c v t (r m, r , lá cây, bã mía, v

ẩ ự ậ ố ấ

ấ ả ỏ ứ ữ ấ ệ ồ ị

ừ ế ủ ộ rác nhà b p c a h gia đình

ủ ệ ỏ Nguyên li u đ s n xu t phân vi sinh: ậ ẩ đ u, trái cây, rau…) s n ph m s a, ngũ c c, bánh mì, khăn gi y (không t y ể ắ tr ng), bã cà phê, v tr ng, th t, gi y báo, v.v là các ngu n nguyên li u có th ử ụ s d ng làm phân vi sinh. (a) Làm phân compost t (kinh nghi m c a Tanzania, châu Phi)

ấ ệ ả ỏ ấ ơ c tách kh i ch t th i vô c . Kinh nghi m cho th y

21

Cách làm: (cid:0) Ch t th i h u c đ ả ữ ơ ượ ộ ơ ở ấ ề rác vô c các h gia đình không nhi u;

ế ố ỏ ượ ướ c 2m x 2m x 1m (sâu) g n nhà b p; nhà b p b vào h cùng v i tro b p (tùy l ng rác

ấ ả (cid:0) Đào m t h có kích th ộ ố (cid:0) Ch t th i h u c t ả ữ ơ ừ ủ ộ ầ th i ra c a h gia đình, trung bình c n 23 tu n đ h đ y);

ổ ộ ớ ố ầ ấ ặ

(cid:0) Sau khi

ế ầ ớ ế ầ ể ố ầ (cid:0) Khi h đ y, đ m t l p đ t lên trên m t và ủ trong 34 tháng; ử ụ ồ đ th i gian, đào phân lên và s d ng làm phân bón rau. ượ ể ả ờ ồ ủ ủ ờ ượ ử ụ c s d ng đ gi m mùi hôi và ru i, đ ng th i tăng l ố ng mu i

ượ * Tro đ khóang và vi l ng cho phân compost.

ừ ế ẩ ệ ỏ ph ph m nông nghi p quy mô nh

ủ ệ (b) Làm phân compost t (kinh nghi m c a Srilanka, châu Á)

ươ ổ ế ủ Các ph ng pháp làm phân compost ph bi n c a nông dân Srilanka: (cid:0) ỏ (basket compost) (cid:0) ấ (cid:0)

(cid:0) ủ ủ ằ ủ ủ ố ố Phân compost Phân compost Phân compost Phân compost trong gi b ng giun đ t (vermi compost) trong h (pit compost) theo đ ng (pile or heap compost)

22

ủ ỏ + Phân compost trong gi (basket compost)

ươ ố ớ ụ ấ ấ

ồ ổ ế ng pháp r t thông d ng và ph bi n đ i v i ch t th i h u c t n, h gia đình cũng nh c a h nông dân tr ng rau qui mô nh do: d s ả ử ơ ừ ễ ử ỏ

ậ ơ ệ ả ầ ỹ Đây là ph ư ủ ộ ộ ườ v ụ d ng và duy trì; k thu t đ n gi n; không c n thêm di n tích.

ấ ươ ạ c đ t và cài v i nhau theo d ng gi

ả ượ ấ ớ ờ ụ ả ặ ồ đ y ch t th i. Đ ng th i v mùa đ

ấ ỏ

ủ ướ ườ ụ ế ế ặ ộ ỏ Theo ph ng pháp này, ch t th i đ ỏ ầ ờ ộ Sau m t th i gian, gi ụ chung quanh các gi ủ ng sau 34 tháng h y thành phân vi sinh, thông th ự ế tr c ti p ho c ch bi n thêm, ph thu c vào kích th ỏ . ồ ượ c gieo tr ng ả ữ ơ phân compost. Trong v mùa, khi ch t th i h u c phân ể ử ụ , phân có th s d ng c gi .

ủ ằ ấ + Phân compost b ng giun đ t (vermi compost)

ứ ự ừ ố ướ Chú thích hình vẽ: theo th t t trên xu ng d i:

ặ ươ i)

23

tàu lá d aừ ả ấ ch t th i ỏ c khô (10 cm) phân bò (khô ho c t ỏ c khô (10cm)

ả ặ ố ố ướ ấ i đ t

1:1)

ụ ấ giun đ t (kho ng 100 con, giun s ng trên m t và giun s ng d ỉ ệ theo t l ấ đ t mùn (15 cm) và cát thô (67 cm) ạ g ch v n (34 cm)

ỹ ấ ướ ấ ặ

ọ ươ ườ ệ ấ i đ a ph

ể ử ụ ấ ả ữ ơ ủ ặ

ố ể ậ ử ụ i đ t) đ làm phân Đây là k thu t s d ng giun đ t (s ng trên m t và d ẵ ậ ệ Ủ ử ụ ằ phân nên s d ng các v t li u có s n compost g i là compost b ng giun. ạ ả ể ạ ị t i buôn ng. Trang tr i có th dùng ch t th i nông nghi p; ng ạ ữ ả ư ố ể ử ụ rau có th s d ng rau qu h th i; tr i bò s a có th s d ng phân gia súc; ể ử ụ ợ ườ ộ i n i tr ho c nhà hàng có th s d ng ch t th i h u c c a nhà và ng ể ế b p đ làm, v.v.

ố ể ể ặ

ặ ự ố ỗ ể ặ

ướ ư ỉ c c m a ng p h

ấ ượ ưở ả ự ể ứ ệ : có th dùng h ho c b xi măng, thùng g ho c nh a đ ch a. ướ ứ ọ ơ ấ đ ng ố ậ ư ạ ề ng phân do có nhi u lo i giun ng nhi u đ n ch t l

ặ Th c hi n T t nh t nên đ t trong bóng mát ho c n i cao ráo đ ngăn n ư trong mùa m a. Vùng ch có m a vài ngày trong năm, n ế ề không gây nh h ượ ử ụ c s d ng. đ

(cid:0) Đ t m t l p g ch v n ho c s i (34 cm)

ộ ớ ặ ỏ ụ ở ướ d i đáy; (cid:0) ạ ộ ớ ỏ ạ ụ

ặ ả ề ế Ti p theo là m t l p cát thô có chi u dày cát + s i/g ch v n kho ng 7cm;

ố ặ ấ ổ ộ ớ ỏ ỉ ệ

ớ

ớ ấ ặ i ho c khô) lên trên l p đ t; (cid:0)

(cid:0) ộ không c toàn b kh i v t li u cho tướ ) (ít n cướ

(cid:0) Đ m t l p đ t mùn dày 15cm; ấ (cid:0) B 100 giun đ t (giun đ t s ng trên m t và s ng trong đ t theo t l ấ ấ ố ấ 1:1) trên l p đ t; (cid:0) R i phân bò (t ươ ả ủ ỏ Ph c khô lên trên (10cm) Phun n giun s ch t, nh ng nhi u n

ư ố ậ ệ ề ướ m ẩ (nh ng ư c quá giun s bò đi);

(cid:0) Đ y l

ừ ặ

ẽ ố ố ậ ệ ự ể ử ụ ệ ữ nhi t và khí; (cid:0) ố ậ ệ ụ c liên t c cho kh i v t li u;

đay nh ng không nên dùng túi nh a vì v t li u này gi Phun n ấ ở

ầ ấ ố c thêm vào trong 30 ngày đ u tiên (d tàu lá lên ấ ổ t nh t là châm thêm ch t

ầ ; t ủ ớ c 2 l n/tu n; đ dày c a l p này không quá 5 cm; (cid:0)

(cid:0) ể ử ụ

ả

ể

i 2,5mm đ thu h i giun. ể ữ ộ ẩ ắ ướ ự ế ầ ằ ướ ẽ ế ậ ạ ằ i b ng tàu lá d a ho c tàu lá th t n t (có th s d ng túi cói, ư ướ (cid:0) Ch t th i h u c đ ả ữ ơ ượ ằ ể b sung h ng ngày ể đ thêm vào); có th ả ộ ầ ướ ướ th i và t i n Ủ trong 45 ngày; Sau 45 ngày, phân có th s d ng. (cid:0) R i phân thành đ ng trong 23 ngày; ố (cid:0) Rây phân b ng sàng có m t l ồ ằ (cid:0) N u c n, đóng gói b ng túi nh a polyetylene đ gi đ m.

24

ủ ố + Phân compost trong h (pit compost) (hình C)

ủ ố + Phân compost theo đ ng (pile or heap compost) (hình D)

Ả Ọ

25

Ấ 2. S N XU T KHÍ SINH H C (BIOGAS) (xem tài liệu đính kèm)

Ố Ừ Ị 3. DUNG D CH THU C TR SÂU

ề ằ ạ t n m b ng rau d n d i

ề

ậ ệ + V t li u: (cid:0) 0,5 kg rau d n d i ạ (cid:0) 5 lít n c ướ (cid:0) 1 cái rây (cid:0) xô (ho c thau) ặ

ề

ề

ệ ấ ệ ủ 3.1 Di (kinh nghi m c a nông dân Honduras)

+ Cách làm: (cid:0) xay ho c nghi n rau d n và v t l y n ề

ổ

ắ ấ ướ c c ép rau d n và đ vào xô (thau) ướ

ề

ặ ọ ướ l c n (cid:0) đ 5 lít n ổ

ấ c vào khu y cho đ u

ử ụ :

ề

ị

ộ

ị

+ S d ng (cid:0) Dùng 2 ½ tách dung d ch rau d n đã pha cho m t bình x t 3,7  lít (4 gallons # 3,78 lít).

(cid:0)

ệ

ử ụ ệ ủ ể ể 3.2 S d ng tro đ ki m sóat sâu b nh (kinh nghi m c a nông dân Tanzania)

ể ử ụ ộ ố

ệ

ể ệ ằ ủ ể

ấ ớ Tro cây xoài và tro tr uấ có th s d ng đ ki m sóat m t s lòai sâu b nh. ể ể ệ ừ ướ Sâu rau, nh ư sâu ngài đêm (cutworm), sâu b m (catepillar) và r p v ng ự ậ ọ (arphid) có th di t b ng tro c a 2 l ai th c v t nói trên. Tro có th phun, ể ệ ộ ặ ự ế ắ t sâu. r c tr c ti p ho c tr n v i ch t khác đ di

ể ệ ộ ợ ỗ + Pha tr n h n h p đ di t sâu ngài đêm

ễ ố ồ

cây gi ng trong lúc gieo tr ng. Tro có ọ ồ ộ ấ ớ Tr n đ t v i 300g tro và ph lên r ể ệ t sâu ngài đêm trên t th di ủ ấ ả t c các l ai cây tr ng.

ể ệ ộ + Pha tr n tro đ di t sâu rau trong v ườ n

ể ượ ệ ồ ườ c dùng đ di n. Tro

ự ế ấ ớ ể ệ t sâu b nh trên rau ăn lá tr ng trong v Tro có th đ ộ ặ ể có th dùng tr c ti p ho c tr n v i các ch t khác.

(cid:0) ộ ạ ớ ộ ướ Tr n 400g tro v i 400g b t tr ng (b t g o, b t mì…) và 4 lít n c;

26

(cid:0) Cách làm: ộ ể ỗ ọ ộ ắ (cid:0) Đ h n h p này trong 4 gi ờ ợ ; L c và phun lên rau.

ầ ướ c/tr y da côn trùng, gây m t n

ừ ỏ ấ

27

ượ ế ấ ướ Tro t c. ử ụ ơ ể ủ ấ ướ c cho c th c a chúng. Công ắ ề cùi b p, cây xòai và v tr u có nhi u ậ ệ ể Tro làm x ế trùng ch t vì đau và m t n silic nên đ c khuy n cáo s d ng các v t li u này đ làm .

ƯỚ Ả Ằ ệ Ử 4. X LÝ N C TH I B NG BÈO (Vi t Nam)

ạ ọ

ườ

ả ạ ọ

ồ

ế ọ ồ ứ ướ

ng Đ i h c ậ ả ạ

ả

ứ ủ Qua k t qu nghiên c u c a Tr ấ ế khoa h c, Đ i h c Hu cho th y: bèo Nh t B n, ụ c th i đã có tác d ng làm s ch môi

ườ

bèo t m và bèo cái nuôi tr ng trong các h ch a n tr

ấ ng.

ơ

ả

ề

ướ

ấ ơ ử

ộ

ấ ữ ơ ị

ủ ị

ồ

ấ ữ ơ c th i có nhi u ch t h u c , vô c , các ch t l ướ ậ ng. D i tác đ ng c a vi sinh v t, các ch t h u c b phân gi ướ ồ ệ

ễ l ng đã làm ô nhi m môi ơ ấ ả i thành ch t vô c ố ứ t cho các ấ

ể

ặ

ộ

ướ

ậ

c càng tăng thêm, là ngu n th c ăn t ẩ ườ t là các vi khu n đ c không nh ng là th c ăn cho vi sinh v t mà còn là ngu n th c ăn

ồ ấ ẩ

ả ể

ườ

ứ

ơ ng ru t. Các ch t vô c ứ c th i đ chúng hút th c ăn (ch t b n)

ứ ướ ng n

ướ

Trong n ườ tr ộ làm cho n ng đ dung d ch trong n ệ coliform gây b nh phát tri n, đ c bi ữ ườ trong môi tr ng n ự ậ cho th c v t. Nuôi bèo trong môi tr ườ ạ làm s ch môi tr

ả c th i.

ng n

ế

ứ

ướ

ướ

ạ

c th i sinh ho t, n

ố ớ ả

ả ề

ướ

ả

ấ

ổ ả ườ c th i lò m ng n ưở ạ ng phát c th i làm bún... đ i v i c 3 lo i bèo trên đ u th y chúng sinh tr ậ ả

ứ ế

ấ

ấ

ấ

ơ

ể ướ

ả ẽ

ạ

ơ

ả K t qu nghiên c u nuôi bèo trong môi tr gia súc, n tri n nhanh. Nhanh nh t là bèo t m, th đ n là bèo cái và th p h n là bèo Nh t B n. N c th i s trong s ch h n.

ữ

ơ ở ả

ấ

ả ặ ướ ể

ấ

ộ

ể ồ ứ ạ

c đ chúng h p th nh ng ch t ừ ơ

ướ ụ ữ ạ

ệ

ả

ả c th i ấ i cho hi u

ậ ả ả ả

ế

ấ V y nh ng c s s n xu t kinh doanh, trong quá trình s n xu t, nên cho n ả ch y vào m t cái b , h ch a và th bèo lên m t n ườ th i ra, góp ph n làm s ch môi tr ng. Cách làm này v a đ n gi n mà l qu kinh t

ầ cao.

ươ H ng Trà Theo Báo NTNN

28