§¹i häc quèc gia Hµ Néi
Trêng §¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n
khoa B¸o chÝ
------
Bµi kiÓm tra gi÷a kú
Chuyªn ®Ò: Thi ph¸p v¨n häc vµ b¸o chÝ
.
Muèi cña rõng
C©u chuyÖn cæ tÝch hiÖn ®¹i
NguyÔn Huy ThiÖp lµ mét nhµ v¨n ®îc giíi nghiªn cøu
nh¾c ®Õn nhiÒu. Khi míi xuÊt hiÖn, n¬i nµo còng bµn t¸n vÒ
NguyÔn Huy ThiÖp khen cã, chª cã. KÎ khan th× khen hÕt lêi
cßn ngêi chª còng chª hÕt ý vµ trong tiÕng x«n xao ®ã
NguyÔn Huy ThiÖp vÉn viÕt. Mçi t¸c phÈm cña nhµ v¨n ra ®êi
®Òu ®Ó l¹i dÊu Ên nhÊt ®Þnh trong lßng ngêi ®äc bëi ý
nghÜa s©u s¾c rót ra tõ c©u chuyÖn vµ trong sè nh÷ng t¸c
phÈm ®ã cã mét truyÖn ng¾n ®îc vÝ nh “c©u chuyÖn cæ
tÝch hiÖn ®¹i” ®· thËt sù t¹o ®îc d ©m ngät ngµo ®èi víi ngêi
®äc. §ã chÝnh lµ truyÖn ng¾n “Muèi cña Rõng”.
“Muèi cña Rõng” - Mét truyÖn ng¾n víi cèt truyÖn ®¬n
gin nh ch¼ng cã g×. §ã lµ vÎ bÒ ngoµi cña truyÖn. Nh©n vËt
kh«ng nhiÒu, trong truyÖn chØ cã sù xuÊt hiÖn cña «ng DiÓu
(ngêi ®i s¨n) vµ gia ®×nh khØ (khØ bè, mÑ vµ con) - n¹n nh©n
cña chuyÕn ®i s¨n tõ ®Çu ®Õn cuèi t¸c phÈm. Bªn c¹nh ®ã,
vÒ mÆt néi dung, “Muèi cña Rõng” cã rÊt Ýt sù ®an cµi,
chång chÐo mµ chØ ®¬n gin ®Çu tríc, ®uèi sau - lèi kÓ cæ
®iÓn cã b¾t ®Çu, diÔn biÕn víi kÕt thóc. C¸ch viÕt nµy t¹o ® -
îc Ên tîng vµ quan träng h¬n, nã ®· ph¸t huy ®îc thÕ m¹nh cña
truyÖn ng¾n. §ã lµ c¸ch t¹o søc më theo nguyªn t¾c khi ph¸p
häc “TruyÖn ng¾n lµ l¸t c¾t ngang cña cuéc sèng, lÊy c¸i h÷u
2
h¹n néi dung ®Ó nh×n vµo v« h¹n tÇng ý nghÜa, lÊy c¸i
khonh kh¾c hiÖn thùc ®Ó ph¸t hiÖn bn chÊt cuéc sèng”;
ChØ lµ mét cuéc ®i s¨n b×nh thêng cña ngêi ®µn «ng
mang tªn DiÓu. Cuéc ®i s¨n nµy tëng chõng nh ®Ó tho m·n
c¸i suy nghÜ d¸ng sèng cña «ng “ë tuæi 60, cã khÈu sóng míi,
®i s¨n trong rõng vµo mét ngµy xu©n kÓ còng ®¸ng sèng”.
Song chØ víi l¸t c¾t ngang ®ã, c mét x· héi hiÖn thùc ®îc ®a
vµo. MÊu chèt cña truyÖn lµ «ng DiÓu khi ®i s¨n ®· ®em theo
toµn bé cuéc sèng cña x· héi ngoµi ®êi vµo cuéc sèng rõng
s©u, vµo mét thÕ giíi mµ sù kh¸c biÖt ranh giíi cña chóng bÞ
ng¨n c¸ch bëi rÊt nhiÒu thø. C¸i c¸ch ®Æt vÊn ®Ò cña
NguyÔn Huy ThiÖp l¹ so víi ngêi kh¸c lµ ë chç ®ã. Khi con
khØ ®ùc lät vµo tÇm ng¾m cña «ng còng lµ lóc «ng ®Æt cho
nã biÕt bao téi danh “C¸i th»ng bè « träc Êy! §å phong t×nh
phãng ®·ng ! VÞ gia trëng céc c¨n ! Nhµ lËp ph¸p bÈn thØu !
Tªn b¹o chóa khèn n¹n”. ¤ng ®· gim ®i niÒm vui khi ®i s¨n vµ
nãng bõng ngêi lªn khi theo ®uæi con måi cña m×nh. ¤ng ®·
thÊy loµi khØ béc lé tÊt c nh÷ng xÊu xa, gi dèi, lè l¨ng,
kÖch cìm cña con ngêi mµ «ng chøng kiÕn hµng ngµy.
NguyÔn Huy ThiÖp khÐo lÐo x©y dùng mét nh©n vËt “th©n
cnh an nhµn mµ t©m tù kh«ng v« sù”. ¤ng ®· mang phiÒn
muén x· héi ®Ó trót vµo rõng xanh. Råi tiÕp tôc sù thay ®æi
bít chît t©m tr¹ng, c¸i cm gi¸c vui mõng khi h¹ ®îc con khØ ®·
kh«ng cßn n÷a mµ lµ cm gi¸c run lªn sî h·i khi m×nh lµm ®iÒu
¸c. Bëi «ng bÊt ngê tríc hµnh ®éng cña khØ mÑ vµ khØ con.
C¸i hµnh ®éng mµ «ng lu«n ch¾c mÈm “ch¼ng ®êi nµo cã
thÓ xy ra”. VËy mµ nã ®· xy ra råi ®Êy. Con khØ con cÇm
3
sóng vµ ®· bÞ r¬i xuèng vùc cßn con khØ c¸i, «ng ®· rÊt th¬ng
råi rÊt giËn khi nã quay trë l¹i, «ng ®· m¾ng nã “§å gi dèi,
mµy chøng minh tÊm lßng cao thîng hÖt nh mét bµ trëng gi
vµ cuèi cïng trong «ng lµ sù xóc ®éng thËt sù. §iÒu mµ «ng
ch¾c ch¾n kh«ng cã trong x· héi hiÖn thùc ngoµi ®êi vµ «ng
nghÜ r»ng trong nµy còng sÏ nh vËy ®· sai hoµn toµn.
Rõng xanh ®· cho «ng mét bµi häc kh¸c, kh¸c víi bµi häc
cña cuéc sèng con ngêi «ng ®· rót ra. KÕt thóc c©u chuyÖn lµ
h×nh nh «ng DiÓu trÇn truång, c« ®¬n ®i trong ma xu©n vµ
«ng ®· ®îc gÆp mét rõng hoa tö huyÒn. KÕt chuyÖn qu lµ
mét kÕt chuyÖn cã hËu ngêi hiÒn sÏ gÆp lµnh. ¤ng DiÓu sau
cuéc thi gan víi con khi c¸i ®· phi thÊt väng. ThÊt väng v×
nh÷ng g× «ng suy nghÜ ®· kh«ng hÒ ®óng chót nµo. Loµi khØ
mµ chÝnh cÆp vî chång khØ nµy ®· gióp «ng t×m l¹i ®îc niÒm
tin, niÒm h¹nh phóc khi t×m l¹i chÝnh m×nh - lµ con ngêi cã
niÒm tin yªu cuéc sèng, kh«ng cßn bi quan ch¸n nn nh tríc.
C mét ®o¹n ®êng «ng ®i lµ mét qu¸ tr×nh t×m l¹i chÝnh m×nh
- t×m l¹i nh÷ng g× «ng ®· bÞ ®¸nh c¾p. Nh vËy «ng DiÓu - ng-
êi ®i s¨n trang bÞ tÊt c ph¬ng tiÖn hiÖn ®¹i ®Ó bíc vµo rõng
v× khi vµo rõng ®· trót bá mäi thø víng vÝu, mµu mÌ, phôc
trang cña x· héi ®Ó quay vÒ víi m×nh, bn thÕ cña m×nh. §ã
lµ ®îc sèng víi chiÒu s©u nh©n bn trong tÊm lßng mçi con
ngêi. Trong kÕt chuyÖn, ngêi ®äc b¾t gÆp mét m· v¨n ho¸ ®-
îc nhµ v¨n khÐo lÐo ®a vµo ®ã. ®ã lµ h×nh nh vïng hoa tö
huyÒn - mét loµi hoa kh«ng cã thËt nh l¸ diªu b«ng song ngêi
®äc vÉn thÊy tin, thÊy thÝch thó víi nã. Mét m· v¨n ho¸ rÊt
®Æc biÖt, g©y Ên tîng víi ngêi ®äc. Loµi hoa 30 n¨m míi në
4
mét lÇn nh lµ kÕt tinh muèi cña rõng. Hay chÝnh lµ kÕt tinh
nh÷ng g× tèt ®Ñp nhÊt cña cuéc sèng. §©y lµ m· v¨n ho¸ ®îc
ngßi bót tr÷ t×nh cña nhµ v¨n s¸ng t¹o ra, thÊp tho¸ng trong ®ã
t tëng PhËt gi¸o “ë hiÒn gÆp lµnh”, mong muèn x· héi tèt ®Ñp
h¬n, thanh b×nh h¬n. Hoa t tuyÒn - loµi hoa mµu tr¾ng, vÞ
mÆn, bÐ b»ng ®Çu tµm ®· mang mét h×nh nh h o, thiªng
liªng nh l¸ diªu b«ng. §Ó cã ®îc ®iÒu nµy lµ nhê vµo thi ph¸p
cña nhµ v¨n. Ngêi kÓ chuyÖn tµi ba, khÐo lÐo ®a c x· héi
hiÖn thùc vµo cuéc ®i s¨n. Vµ chØ qua cuéc ®i s¨n ®ã th«i c
mét hµnh tr×nh t×m l¹i bn th©n ®îc diÔn ra. C©u chuyÖn
khÐp l¹i song ngêi ®äc thÊy ng©n nga trong lßng mét triÕt lý
®îc rót ra tõ truyÖn. Nã kh«ng cao siªu, h×nh tîng, khã hiÓu
nh triÕt lý ph¬ng T©y, s¸ch vë, gi¸o ®iÒu nµo ®ã mµ thËt ra
nã ®îc rót kÕt tõ ®êi sèng cña nh÷ng kiÕp ngêi rÊt thËt. Nã
mang d¸ng dÊp cña mét c©u chuyÖn cæ tÝch song l¹i cã c
vÞ mÆn cuéc ®êi. Ngêi ®äc rót ra ®îc mét bµi häc tõ ngêi
thÇy thiªn nhiªn “bµi häc vÒ nh©n sinh”. Con ngêi ®· thua søc
m¹nh cña thiªn nhiªn. Con ngêi tù nhËn ra c¸i ¸c cña m×nh vµ
rêi bá nã.
Bªn c¹nh c¸i hay, c¸i ®éc ®¸o cña néi dung truyÖn lµ sù
®Æc biÖt, míi mÎ vÒ h×nh thøc, bót ph¸p nghÖ thuËt cña
chuyÖn. CÊu tróc truyÖn ng¾n, gin dÞ, h¬i truyÖn ®i tù
nhiªn kh«ng cã sù gß Ðp cña ®Ò tµi. Cèt truyÖn ®îc nhµ v¨n
lÊy ngay tõ trong ®êi sèng vµ v× thÕ ngêi ®äc thÊy ®îc v¨n
cña NguyÔn Huy ThiÖp ®îc ch¾t ra ngay tõ muèi cuéc ®êi
nµy v× vËy nã gÇn gòi, dÔ dµng ®i vµo lßng c«ng chóng, ®îc
c«ng chóng ®ãn nhËn vµ bãc t¸ch hiÓu tõng líp nghÜa.
5