MỸ THUẬT PHÚ YÊN
một góc Triển lãm Phú Yên 2008
Theo đánh giá của họa sĩ Lê Huy Tiếp-ủy viên BCH Hội Mỹ thuật Việt
Nam, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật TW Hội, thì Triển lãm Mỹ thuật
khu vực V (Nam miền Trung và Tây Nguyên) l
ần thứ XIII năm 2008 tổ
chức tại Phú Yên so với lần đầu được tổ chức vào năm 2002 đã có sự
tiến bộ vượt bậc về quy mô tổ chức và về mặt bằng chất lượng tác
phẩm. Song cũng như hầu hết các khu vực khác, là vẫn chưa có những
tác phẩm vượt trội lên rõ rệt để Hội đồng Nghệ thuật có thể vui mừng
trao giải A. Trong tất cả 9 Triển lãm Mỹ thuật khu vực của cả nư
ớc, chỉ
có Triển lãm Mỹ thuật khu vực Đồng bằng sông Hồng là có 1 giải A,
còn các khu vực khác chỉ có Giải B.
Điểm qua một lượt tất cả các tác phẩm được trưng bày tại phòng triển
lãm khá hoành tráng và đẹp mắt tại nhà hàng Song H
ỷ Khu du lịch sinh
thái Thuận Thảo, thành phố Tuy Hòa, người yêu mỹ thuật có thể được
chiêm ngưỡng nhiều bức tranh và pho tượng đẹp, nhưng với cái nhìn
khắt khe của 7 thành viên Hội đồng Nghệ thuật thì tác phẩm chỉ “đẹp”
vẫn chưa đủ, cái quan trọng hơn phải là “mới”-cả về nội dung tư tưởng
lẫn hình thức thể hiện.
Bức tượng gỗ có tên Âm vang của nhà điêu khắc Nguyễn Văn Hàm ở
Quảng Nam được trao Giải B (không có Giải A) là một ví dụ sinh
động. Thoạt nhìn, trong số 15 tác phẩm điêu khắc được trưng bày với
nhiều chất liệu khác nhau như đá, đồng, nhôm, inox, gỗ, đất nung... thì
Âm vang không gây sự chú ý đặc biệt. Đó chỉ là một bức tượng gỗ
được đẽo gọt từ một thân cây có đường kính khoảng 30cm mô tả hình
người cầm chùy gõ vào cái chiêng. Nhìn qua, bức tượng gỗ này trông
na ná như những bức tượng nhà mồ ở Tây Nguyên. Nhưng cái “mới” ở
tác phẩm chính là chi tiết có nhiều hình người chồng lên nhau, tay cầm
chùy gõ vào cái chiêng được giơ lên cao. Ngắm kỹ hơn, người xem
bỗng chợt nhận ra rằng, đây không chỉ là bức tượng nhà mồ bình
thường mà ta vẫn gặp đâu đó trên vùng đất cao nguyên, mà chính là
Không gian Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên đã được nhiều thế hệ
người dân Tây Nguyên giữ gìn, bảo tồn, phát huy và đã được Tổ chức
Giáo dục-Khoa học và Văn hóa Liên hiệp quốc (UNESCO) công nhận
là Kiệt tác Truyền khẩu và Phi vật thể nhân loại vào ngày 25 tháng 11
năm 2005.
Bức tranh sơn dầu Đô thị trẻ của họa sĩ Trần Quyết Thắng được trao
giải tặng thưởng cũng là một ví dụ sinh động về việc Hội đồng nghệ
thuật rất coi trọng cái “mới” trong sáng tạo hội họa. Đô thị trẻ là một
bức tranh thuộc thể loại tranh phong cảnh. Trong triển lãm có khá
nhiều, được vẽ bằng sơn dầu, sơn mài, khắc gỗ màu... hầu hết có gam
màu nóng phù hợp với những mái ngói hình cong màu nâu đỏ và nh
ững
mảng tường loang lổ, gợi người xem nhớ đến những bức tranh “Phố”
của họa sĩ chuyên vẽ tranh phố rất nổi tiếng Bùi Xuân Phái hay những
bức tranh về phố cổ Hà Nội, Hội An, bởi vậy mà chúng không “mới”
và không được Hội đồng nghệ thuật để mắt đến. Đô thị trẻ của Trần
Quyết Thắng với gam màu xanh ngay từ đầu đã tạo cho người xem về
một sức sống trẻ đang vươn mầm với những khối nhà cao tầng nhấp
nhô vươn lên. Xen giữa những công trình xây dựng mới ấy là cả một
quá khứ hào hùng của vùng đất qua hình tượng núi Đá Bia, ngôi tháp
Chăm, đoàn người ngựa của các bậc tiền nhân đi mở cõi và những d
òng
người giương cao biểu ngữ trong phong trào đấu tranh chính trị thời
kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ ở Phú Yên. Bức tranh phong
cảnh của Trần Quyết Thắng không chỉ giới hạn mô tả một thành phố
mà còn chứa đựng cả truyền thống lịch sử, văn hóa làm nền tảng cho
thành phố trẻ vươn lên hôm nay, nó không giống với những bức tranh
phong cảnh khác trong triển lãm vì nó chứa đựng nhiều ý tưởng “mới”.
Với 1 Tặng thưởng của họa sĩ Trần Quyết Thắng và 1 Giấy khen được
trao cho họa sĩ Nguyễn Huy Bách trong đợt Triển lãm mỹ thuật khu
vực lần này, Mỹ thuật Phú Yên đang đứng ở đâu trong quá trình hội
nhập với khu vực? So với tỉnh Quảng Nam năm 2007 đăng cai Triển
lãm Mỹ thuật khu vực lần thứ XII không được một giải chính thức nào
thì Phú Yên năm nay khá hơn. So với năm 2002 khi lần đầu tiên Hội
Liên hiệp VHNT tỉnh phối hợp với Sở Văn hóa-Thông tin đăng cai
Triển lãm Mỹ thuật khu vực, Phú Yên chỉ có 1 giấy khen thì năm nay
đã vươn lên có thêm 1 Tặng thưởng, số lượng hội viên Hội Mỹ thuật
VN từ 1 người nay đã có 4. Nhưng với tổng số 38 hội viên mỹ thuật,
năm nay Phú Yên chỉ có 23 hội viên gửi tác phẩm tham gia triển l
ãm và
chỉ có 16 tác phẩm được Hội đồng Nghệ thuật TW chọn treo. Đây là
điều mà những người quan tâm đến mỹ thuật Phú Yên phải suy ngẫm.
Công bằng mà nói, sự hẫng hụt trên là có một phần nguyên nhân khách
quan. Lẽ ra năm 2008, địa phương được chọn tổ chức Triển lãm Mỹ
thuật khu vực V là Kon Tum, nhưng đến phút chót Kon Tum xin rút vì
không đủ điều kiện để tổ chức và Phú Yên được đề nghị. Do không
được chuẩn bị từ trước nên các họa sĩ không có nhiều thời gian để sáng
tác, còn về phía Hội Liên hiệp VHNT tỉnh do không có kế hoạch từ
trước nên không thể tăng nguồn kinh phí hỗ trợ cho các hội viên Mỹ
thuật sáng tác. Cũng chính vì công tác tổ chức gấp gáp như vậy, lại
trong bối cảnh cả nước phải thực hành tiết kiệm, kinh phí do UBND
tỉnh cấp cho Hội để tổ chức triển lãm hết sức ít ỏi-15 triệu đồng-chỉ đủ
để thuê dựng pannô treo tranh nên Hội phải tăng cường thực hiện chủ
trương xã hội hóa các hoạt động VHNT bằng cách vận động các nh
à tài
trợ. Họa sĩ các tỉnh bạn hết sức ngạc nhiên khi lần đầu tiên trong nhiều
năm qua lôgô của một số doanh nghiệp được in trang trọng trên giấy
mời và băngrôn. Và khi đã hiểu ra mọi việc, lãnh đạo Hội Mỹ thuật
Việt Nam và các Hội Văn nghệ trong khu vực coi đây là một sáng kiến
đáng để học tập.
Tuy nhiên, dẫu Hội Liên hiệp VHNT tỉnh có cố gắng đến đâu thì cũng
không tránh khỏi “lực bất tòng tâm”- ấy là Hội còn “nợ” tiền nhuận
treo đối với các họa sĩ có tác phẩm được triển lãm lần này. Trong buổi
liên hoan chia tay rất vui vẻ và chân tình mừng cuộc triển lãm thành
công tốt đẹp (cũng là từ nguồn tài trợ), các bạn họa sĩ chẳng ai nhắc
đến tiền nhuận treo, nhưng về phía những người chủ nhà vẫn thoáng
chút băn khoăn.