intTypePromotion=1
ADSENSE

Nguồn nhân lực y tế ở Đông Nam Á: Những thiếu hụt, thách thức trong phân bố và thương mại quốc tế trong dịch vụ y tế

Chia sẻ: Nữ Nữ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:18

44
lượt xem
2
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trong bài viết này chúng tôi đề cập đến các vấn đề về thiếu hụt và phân bố không đồng đều cán bộ y tế tại Đông Nam Á trong bối cảnh có thương mại quốc tế trong các dịch vụ y tế. Mặc dù nhìn chung, hiện tượng thiếu hụt nhân lực y tế không xảy ra trong khu vực nhưng phân tích riêng biệt cho thấy 5 nước thu nhập thấp lại có những thiếu hụt đó. Tất cả các nước ở Đông Nam Á đều phải đối mặt với những khó khăn về nhân lực y tế phân bố không đồng đều và khu vực nông thôn thường không có đủ cán bộ y tế.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Nguồn nhân lực y tế ở Đông Nam Á: Những thiếu hụt, thách thức trong phân bố và thương mại quốc tế trong dịch vụ y tế

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Nguoàn nhaân löïc y teá ôû Ñoâng Nam AÙ<br /> NHÖÕNG THIEÁU HUÏT, THAÙCH THÖÙC<br /> TRONG PHAÂN BOÁ VAØ THÖÔNG MAÏI<br /> QUOÁC TEÁ TRONG DÒCH VUÏ Y TEÁ<br /> <br /> Churnrurtai Kanchanachitra, Magnus Lindelow, Timothy Johnston, Piya<br /> Hanvoravongchai, Prof Fely Marilyn Lorenzo, Nguyen Lan Huong, Siswanto Agus<br /> Wilopo, Jennifer Frances dela Rosa<br /> <br /> Ngöôøi dòch: Nguyeãn Huy Quang<br /> <br /> Trong baøi vieát naøy chuùng toâi ñeà caäp ñeán caùc vaán<br /> ñeà veà thieáu huït vaø phaân boá khoâng ñoàng ñeàu caùn boä<br /> y teá taïi Ñoâng Nam AÙ trong boái caûnh coù thöông maïi<br /> quoác teá trong caùc dòch vuï y teá. Maëc duø nhìn chung,<br /> hieän töôïng thieáu huït nhaân löïc y teá khoâng xaûy ra<br /> trong khu vöïc nhöng phaân tích rieâng bieät cho thaáy 5<br /> nöôùc thu nhaäp thaáp laïi coù nhöõng thieáu huït ñoù. Taát<br /> caû caùc nöôùc ôû Ñoâng Nam AÙÙ ñeàu phaûi ñoái maët vôùi<br /> nhöõng khoù khaên veà nhaân löïc y teá phaân boá khoâng<br /> ñoàng ñeàu vaø khu vöïc noâng thoân thöôøng khoâng coù ñuû<br /> caùn boä y teá. Maëc duø caùc cô sôû thuoäc khu vöïc coâng<br /> laäp vaø tö nhaân coù khaû naêng ñaøo taïo y khoa vaø ñieàu<br /> döôõng toát, nhöng khaû naêng ñieàu phoái vieäc ñaøo taïo<br /> caùn boä y teá vôùi yeâu caàu coâng vieäc thöïc teá vaãn coøn<br /> yeáu keùm. Nhöõng kinh nghieäm vaø ñaùp öùng chính<br /> saùch trong khu vöïc ñeå giaûi quyeát nhöõng khoù khaên<br /> naøy coù theå ñöôïc söû duïng nhaèm cung caáp thoâng tin<br /> cho hoaïch ñònh chính saùch töông lai trong khu vöïc<br /> cuõng nhö ôû nhöõng nôi khaùc. Moät ñaëc ñieåm noåi baät<br /> <br /> cuûa vuøng Ñoâng Nam AÙÙ laø söï hoaït ñoäng thöông maïi<br /> quoác teá trong dòch vuï y teá. Singapore vaø Malaysia<br /> nhaäp khaåu nhaân vieân y teá ñeå ñaùp öùng nhu caàu trong<br /> nöôùc vaø ñeå cung caáp dòch vuï cho ngöôøi beänh nöôùc<br /> ngoaøi. Thaùi Lan thu huùt nhieàu ngöôøi beänh nöôùc<br /> ngoaøi söû duïng dòch vuï y teá cuûa mình. Tình hình naøy<br /> ñaõ daãn ñeán tình traïng chaûy maùu chaát xaùm nhöõng<br /> ngöôøi coù chuyeân moân cao töø nhöõng cô sôû ñaøo taïo y<br /> khoa coâng laäp sang nhöõng beänh vieän tö nhaân.<br /> Philippines vaø Indonesia laø nhöõng nöôùc xuaát khaåu<br /> baùc só vaø ñieàu döôõng vieân chính trong khu vöïc.<br /> Nhöõng thoûa thuaän veà vieäc coâng nhaän caùc baèng caáp<br /> chuyeân moân ñoái vôùi 3 nhoùm nhaân vieân y teá trong<br /> khuoân khoå Hieäp ñònh khung veà Dòch vuï cuûa Hieäp<br /> hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙÙ coù theå daãn ñeán söï gia<br /> taêng tình traïng naøy ôû khu vöïc trong töông lai. Nhaèm<br /> ñaûm baûo nguoàn nhaân löïc y teá soáng coøn phaûi saün coù<br /> ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu cuûa caùc quaàn theå ñöôïc phuïc<br /> vuï, caùc chieán löôïc quaûn lyù vieäc di cö vaø löu giöõ caùn<br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 4.2011, Soá 18+19 (18+19)<br /> <br /> 17<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> boä caàn phaûi ñöôïc loàng gheùp vaøo nhöõng noã löïc hieän<br /> coù nhaèm taêng cöôøng heä thoáng y teá taïi Ñoâng Nam AÙÙ.<br /> Nhu caàu veà caûi thieän ñoái thoaïi giöõa ngaønh y teá vaø<br /> thöông maïi ñeå caân baèng caùc cô hoäi kinh teá lieân quan<br /> tôùi vaán ñeà thöông maïi trong caùc dòch vuï y teá vôùi caùc<br /> nhu caàu veà söùc khoûe trong nöôùc vaø caùc vaán ñeà veà<br /> coâng baèng cuõng ngaøy caøng trôû neân caáp thieát.<br /> <br /> Giôùi thieäu<br /> Chaát löôïng, thaønh phaàn vaø phaân boá löïc löôïng<br /> lao ñoäng y teá ñöôïc coi laø moät yeáu toá quyeát ñònh<br /> trong hoaït ñoäng cuûa heä thoáng y teá vaø caùc keát quaû<br /> chaêm soùc söùc khoûe baø meï vaø treû em. Möôøi nöôùc<br /> trong Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙÙ<br /> (ASEAN): Brunei, Campuchia, Indonesia, Laøo,<br /> Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thaùi<br /> Lan, vaø Vieät Nam raát ña daïng veà ñieàu kieän kinh teá<br /> xaõ hoäi, heä thoáng chính trò, heä thoáng y teá vaø tình hình<br /> söùc khoûe. Cuõng nhö nhöõng quoác gia khaùc treân theá<br /> giôùi, haàu heát caùc nöôùc trong khu vöïc ñeàu phaûi ñoái<br /> maët vôùi nhöõng khoù khaên veà söï thieáu huït vaø phaân boá<br /> khoâng ñoàng ñeàu löïc löôïng lao ñoäng y teá. Ñieàu naøy<br /> ñaõ aûnh höôûng tôùi tieán ñoä thöïc hieän caùc Muïc tieâu Phaùt<br /> trieån Thieân Nieân Kyû veà Y teá vaø gia taêng söï maát coâng<br /> baèng trong taùc ñoäng veà söùc khoûe. Tuy nhieân, khu vöïc<br /> naøy coù nhöõng ñaëc ñieåm noåi baät laø taêng tröôûng thöông<br /> maïi nhanh trong caùc dòch vuï y teá, hieän töôïng di cö<br /> cuûa caùn boä y teá vaø du lòch chöõa beänh. Treân thöïc teá,<br /> du lòch chöõa beänh ñaõ noåi leân thaønh moät chieán löôïc<br /> kinh teá chuû yeáu ñoái vôùi moät soá nöôùc, ñaùng keå nhaát laø<br /> Singapore, Malaysia vaø Thaùi Lan.<br /> <br /> Nhöõng thoâng ñieäp chính<br /> - Nhö nhöõng khu vöïc khaùc, nhieàu nöôùc Ñoâng Nam<br /> AÙÙ phaûi höùng chòu nhöõng vaán ñeà veà löïc löôïng lao<br /> ñoäng ngaønh y teá nhö thieáu huït, maát caân baèng veà<br /> cô caáu kyõ naêng chuyeân moân, vaø phaân boá khoâng<br /> ñoàng ñeàu caùn boä coù tay ngheà.<br /> - Caùc nöôùc thu nhaäp thaáp phaûi ñoái maët vôùi nhöõng<br /> vaán ñeà chung nhö maät ñoä vaø phaân boá caùn boä y<br /> teá do naêng löïc ñaøo taïo coøn thaáp, ngöôøi toát<br /> nghieäp ra tröôøng khoù tìm vieäc laøm, vaø möùc<br /> löông thaáp trong khu vöïc coâng laäp. Theá nhöng<br /> möùc ñoä söû duïng caùc dòch vuï y teá cuõng coøn thaáp<br /> do chaát löôïng dòch vuï keùm, nhöõng raøo caûn veà taøi<br /> chính vaø caùc yeáu toá vaên hoùa. Vì chaát löôïng dòch<br /> vuï vaø ñaøo taïo thaáp, hieän töôïng di cö cuûa caùn boä<br /> y teá chöa phaûi laø moät vaán ñeà noåi coäm, nhöng<br /> <br /> 18<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 4.2011, Soá 18+19 (18+19)<br /> <br /> nhöõng ngöôøi beänh giaøu coù hoaëc thu nhaäp trung<br /> bình thöôøng tìm kieám dòch vuï ôû nhöõng nôi khaùc<br /> trong khu vöïc.<br /> - Maät ñoä vaø ñaøo taïo caùn boä y teá khaùc nhau ñaùng<br /> keå giöõa caùc nöôùc thu nhaäp trung bình, nhöng taát<br /> caû nhöõng nöôùc naøy ñeàu phaûi ñoái maët vôùi khoù<br /> khaên trong vieäc thu huùt caùn boä y teá ñeán nhöõng<br /> vuøng saâu vuøng xa do trôû ngaïi veà taøi chính cuõng<br /> nhö thieáu söï hoã trôï taøi chính cho caùn boä y teá.<br /> - Moät ñaëc ñieåm noåi baät cuûa khu vöïc Ñoâng Nam AÙÙ<br /> laø söï tham gia thöông maïi quoác teá ôû caáp ñoä cao<br /> trong caùc dòch vuï y teá, bao goàm vieäc di cö cuûa<br /> caùn boä y teá vaø cung caáp dòch vuï y teá cho beänh<br /> nhaân ngöôøi nöôùc ngoaøi.<br /> - Maëc duø thöông maïi quoác teá trong caùc dòch vuï y<br /> teá khoâng phaûi laø nguyeân nhaân chính daãn ñeán söï<br /> thieáu huït hoaëc phaân boá khoâng ñoàng ñeàu caùn boä<br /> y teá ôû Ñoâng Nam AÙÙ, nhöng noù roõ raøng gaây aûnh<br /> höôûng tôùi hình thaùi ñaøo taïo vaø tuyeån duïng caùn<br /> boä y teá, ñaëc bieät ôû caùc nöôùc thu nhaäp trung bình<br /> vaø cao.<br /> - Vieäc hoaït ñoäng ñaøo taïo tö nhaân theo höôùng xuaát<br /> khaåu phaùt trieån nhanh choùng ôû Philippines vaø<br /> Indonesia ñaõ laøm giaûm taùc ñoäng cuûa vieäc di cö<br /> ñoái vôùi toaøn boä soá löôïng caùn boä y teá nhöng khaû<br /> naêng ñieàu tieát keùm trong ñaøo taïo tö nhaân ñaõ laøm<br /> aûnh höôûng tôùi chaát löôïng vaø daãn ñeán vieäc ñaøo<br /> taïo ra quaù nhieàu caùn boä y teá trong khi nhu caàu<br /> tuyeån duïng coøn haïn cheá.<br /> - Du lòch chöõa beänh phaùt trieån nhanh choùng ôû<br /> Singapore, Thaùi Lan, vaø Malaysia vaø ñaõ trôû<br /> thaønh moät nguoàn thu nhaäp/lôïi nhuaän quan<br /> troïng. Nhöõng heä quaû cuûa du lòch chöõa beänh ñoái<br /> vôùi heä thoáng y teá trong nöôùc hieän nay vaãn coøn<br /> nhoû beù nhöng cuõng ñang goùp phaàn gia taêng hieän<br /> töôïng chaûy maùu chaát xaùm cuûa nhöõng chuyeân gia<br /> coù tay ngheà cao sang nhöõng beänh vieän tö nhaân<br /> ñeå phuïc vuï beänh nhaân ngöôøi nöôùc ngoaøi.<br /> - Caàn coù chính saùch quoác gia chaët cheõ ñeå caân<br /> baèng giöõa lôïi ích thöông maïi trong dòch vuï y teá<br /> trong khi vaãn duy trì ñöôïc söùc khoûe coäng ñoàng.<br /> Söï caân baèng naøy chæ coù theå ñaït ñöôïc khi coù söï<br /> keát hôïp giöõa caùc chính saùch, töø vieäc leân keá hoaïch<br /> chu ñaùo nguoàn nhaân löïc, taêng cöôøng giaùm saùt<br /> caùc cô sôû ñaøo taïo tö nhaân, caûi thieän chaát löôïng<br /> vaø heä thoáng kieåm ñònh chaát löôïng, thieát laäp moái<br /> quan heä hôïp taùc coâng tö, tôùi caùc bieän phaùp nhaèm<br /> caûi thieän vieäc löu giöõ vaø tuyeån duïng caùn boä y teá<br /> cho nhöõng vuøng noâng thoân.<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Muïc ñích cuûa chuùng toâi laø xem xeùt söï thieáu huït<br /> vaø phaân boá khoâng ñoàng ñeàu nhaân löïc y teá taïi caùc<br /> nöôùc Ñoâng Nam AÙÙ trong boái caûnh caùc nöôùc naøy coù<br /> tham gia thöông maïi quoác teá trong caùc dòch vuï y teá.<br /> Chuùng toâi phaân tích tình hình vaø xaùc ñònh nhöõng<br /> yeáu toá daãn ñeán nhöõng thieáu huït vaø phaân boá khoâng<br /> ñeàu maø caùc nöôùc trong khu vöïc gaëp phaûi. Thöông<br /> maïi trong caùc dòch vuï y teá laø moät loaïi hình kinh<br /> doanh môùi xuaát hieän ñoái vôùi moät soá nöôùc Ñoâng<br /> Nam AÙÙ vaø taùc ñoäng cuûa caùc traøo löu quoác teá naøy ñoái<br /> vôùi nhaân löïc y teá cuõng ñöôïc baøn luaän. Phuï luïc 3 treân<br /> web ñöa ra khung khaùi nieäm nhöõng vaán ñeà vaø phaân<br /> tích ñöôïc baøn luaän trong baøi vieát naøy.<br /> Maëc duø taát caû caùc nhoùm ñoái töôïng nhaân löïc y teá<br /> - baùc só, ñieàu döôõng, caùn boä chuyeân moân y teá coâng<br /> coäng (YTCC), caùn boä quaûn lyù y teá vaø nhaân vieân<br /> phoøng xeùt nghieäm - ñeàu raát caàn thieát trong vieäc quaûn<br /> lyù vaø cung caáp dòch vuï y teá hieäu quaû, chuùng toâi chuù<br /> troïng vaøo baùc só, ñieàu döôõng vaø nöõ hoä sinh bôûi soá lieäu<br /> so saùnh cuûa caùc nhoùm ñoái töôïng naøy laø saün coù nhaát.<br /> <br /> Soá lieäu vaø phöông phaùp<br /> Chuùng toâi döï ñònh bieân soaïn soá lieäu so saùnh veà<br /> soá löôïng, phaân boá vaø ñaøo taïo caùn boä y teá taïi Ñoâng<br /> Nam AÙÙ, hieän töôïng di cö cuûa caùn boä y teá vaø du lòch<br /> chöõa beänh (xem hoäp veà chieán löôïc tìm kieám soá lieäu).<br /> Ñoái vôùi Campuchia, Indonesia, Laøo, Thaùi Lan vaø<br /> Vieät Nam, soá lieäu veà soá löôïng caùc baùc só, ñieàu döôõng<br /> vaø nöõ hoä sinh ñöôïc bieân soaïn töø nhöõng soá lieäu thoáng<br /> keâ chính thoáng ñeå coù ñöôïc thoâng tin hoaøn thieän hôn.<br /> Nhöõng soá lieäu naøy bao goàm caû khu vöïc coâng laäp vaø<br /> tö nhaân, tröø Campuchia vaø Vieät Nam. Ñoái vôùi 6 nöôùc<br /> khaùc, soá lieäu ñöôïc bieân soaïn töø caùc heä thoáng Thoâng<br /> tin Thoáng keâ cuûa Toå chöùc Y teá Theá giôùi (TCYTTG).<br /> Neáu saün coù soá lieäu ôû caáp tænh/bang, chuùng toâi laäp ra<br /> ñöôøng cong Lorenz vaø caùc chæ soá Gini ñeå moâ taû vieäc<br /> maát caân ñoái veà maët ñòa lyù trong maät ñoä phaân boá baùc<br /> só vaø ñieàu döôõng. Heä soá Gini vaø ñöôøng cong Lorenz<br /> laø nhöõng coâng cuï ño löôøng noåi tieáng nhaát veà söï maát<br /> caân ñoái vaø ñaõ ñöôïc aùp duïng trong caùc nghieân cöùu<br /> tröôùc ñaây veà tính maát caân ñoái cuûa nhaân löïc y teá.<br /> Phaân tích cuûa chuùng toâi döïa vaøo maät ñoä phaân boá<br /> ôû caáp phaân chia haønh chính ñaàu tieân ôû döôùi trung<br /> öông - töông ñöông vôùi tuyeán tænh ôû taát caû caùc nöôùc<br /> tröø Philippines (caáp khu vöïc). Phaân tích chæ bao goàm<br /> nhaân vieân y teá cuûa khu vöïc coâng laäp ñoái vôùi taát caû<br /> caùc nöôùc, tröø Thaùi Lan laø nöôùc coù caû soá lieäu cuûa khu<br /> vöïc tö nhaân. Veà phaân tích xu höôùng ôû Philippines vaø<br /> Vieät Nam - caùc nöôùc coù thaønh laäp caùc tænh hoaëc<br /> <br /> bang môùi - soá lieäu cuûa caùc tænh/bang môùi thaønh laäp<br /> ñöôïc toång hôïp vôùi soá lieäu cuûa tænh/bang cuõ nhaèm<br /> duy trì soá löôïng ñôn vò haønh chính ñoàng nhaát theo<br /> thôøi gian vaø nhaèm ñaûm baûo caùc keát quaû coù theå ñöôïc<br /> so saùnh giöõa caùc thôøi kyø.<br /> Soá lieäu töø taøi lieäu cuûa Boä y teá vaø nhöõng nguoàn ñaõ<br /> xuaát baûn ñöôïc duøng trong phaân tích cuûa chuùng toâi veà<br /> ñaøo taïo caùn boä y teá. Tuøy theo heä thoáng baùo caùo cuûa<br /> töøng nöôùc, naêng löïc ñaøo taïo coù theå laø toång soá ngöôøi<br /> toát nghieäp ra tröôøng hoaëc nhöõng ngöôøi ñaõ qua nhöõng<br /> kyø thi baét buoäc. Soá lieäu bao goàm caû khu vöïc coâng laäp<br /> vaø tö nhaân cho taát caû caùc nöôùc ngoaïi tröø Brunei,<br /> Campuchia vaø Myanmar vì khoâng coù soá lieäu veà naêng<br /> löïc ñaøo taïo cuûa caùc tröôøng y khoa vaø ñieàu döôõng tö<br /> nhaân. Soá lieäu veà vieäc di cö cuûa cuûa caùn boä y teá vaø du<br /> lòch chöõa beänh ñöôïc thu thaäp thoâng qua Toå chöùc Hôïp<br /> taùc vaø Phaùt trieån Kinh teá (OECD), caùc aán phaåm veà<br /> thöông maïi vaø caùc nguoàn ñaõ xuaát baûn khaùc.<br /> Chuùng toâi ñaõ gaëp phaûi moät soá khoù khaên veà soá<br /> lieäu. Tröôùc heát laø soá lieäu veà vieäc laøm, tieàn löông,<br /> ñaøo taïo caùn boä y teá cuûa khu vöïc tö nhaân khoâng saün<br /> coù hoaëc khoâng ñaày ñuû ôû haàu heát caùc nöôùc. Ñaëc bieät,<br /> ñoä bao phuû cuûa soá lieäu veà nhaân löïc y teá cuûa Heä<br /> thoáng thoâng tin thoáng keâ cuûa TCYTTG cuõng khaùc<br /> bieät giöõa caùc nöôùc, ñaëc bieät laø khu vöïc tö nhaân, vaø<br /> khoâng coù thoâng tin chi tieát veà nguoàn soá lieäu vaø caùc<br /> vaán ñeà. Thöù hai, soá lieäu veà vieäc di cö cuûa caùn boä y<br /> teá vaø du lòch chöõa beänh saün coù ñoái vôùi haàu heát caùc<br /> nöôùc coù thu nhaäp trung bình hoaëc cao, nhöng soá lieäu<br /> ñoù chöa hoaøn chænh. Thöù ba, nhöõng quy ñònh vaø caáp<br /> ñoä ñaøo taïo ñieàu döôõng vaø baùc só cuõng khaùc nhau<br /> giöõa caùc nöôùc. Thöù tö, soá löôïng nghieân cöùu coù theå<br /> duøng ñeå so saùnh veà chaát löôïng ñaøo taïo y khoa vaø<br /> naêng löïc laâm saøng cuûa caùn boä y teá giöõa caùc nöôùc raát<br /> haïn cheá. Cuoái cuøng, nhöõng nghieân cöùu ñaùnh giaù<br /> hieäu quaû cuûa chính saùch can thieäp trong khu vöïc raát<br /> hieám hoi. Do söï haïn cheá soá lieäu naøy, chuùng toâi chæ<br /> chuù troïng vaøo vieäc phaân tích soá lieäu cuûa khu vöïc<br /> coâng laäp vaø caùc soá lieäu saün coù.<br /> <br /> Chieán löôïc tìm kieám vaø tieâu chí löïa choïn<br /> Baøi vieát döïa treân soá lieäu vaø thoâng tin thu thaäp<br /> ñöôïc töø nhieàu nguoàn ñaõ coâng boá vaø chöa coâng boá.<br /> Chuùng toâi coá gaéng bieân soaïn soá lieäu ñeå coù theå so<br /> saùnh veà soá löôïng, phaân boá vaø ñaøo taïo caùn boä y teá taïi<br /> Ñoâng Nam AÙÙ cuõng nhö vieäc di cö cuûa caùn boä y teá vaø<br /> du lòch chöõa beänh. Chuùng toâi cuõng raø soaùt laïi caùc<br /> baøi baùo ñöôïc coâng boá vaø chöa coâng boá vaø taøi lieäu veà<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 4.2011, Soá 18+19 (18+19)<br /> <br /> 19<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> caùc vaán ñeà naøy. Chuùng toâi raø soaùt taøi lieäu tieáng Anh<br /> baèng Pubmed, Google Scholar, Google Search, vaø<br /> trang web cuûa caùc toå chöùc nhö Toå chöùc Y teá Theá<br /> giôùi (WHO), Toå chöùc Hôïp taùc vaø Phaùt trieån Kinh<br /> teá (OECD), vaø Hieäp hoäi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙÙ<br /> (ASEAN). Chuùng toâi chuù troïng tìm kieám caùc vaán ñeà<br /> lieân quan ñeán nguoàn nhaân löïc y teá vaø thöông maïi<br /> quoác teá trong dòch vuï y teá, bao goàm hieän töôïng<br /> thieáu huït, löu giöõ, di cö cuûa baùc só vaø ñieàu döôõng<br /> vaø taùc ñoäng ñeán nguoàn nhaân löïc y teá; caùc thuaät ngöõ<br /> ñöôïc duøng ñeå tìm kieám laø "löu giöõ baùc só noâng<br /> thoân", "phaân boá baùc só", "thöông maïi trong dòch vuï<br /> y teá", "Trung taâm y khoa - Medical Hub", "di cö<br /> cuûa nguoàn nhaân löïc y teá", vaø "thoûa thuaän vieäc coâng<br /> nhaän laãn nhau cuûa caùc nöôùc ASEAN". Taøi lieäu<br /> chuyeân moân bao goàm caùc baùo caùo cuûa Boä y teá, caùc<br /> vaên baûn veà laäp keá hoaïch nhaân löïc y teá, nieân giaùm<br /> thoáng keâ, hoà sô cuûa caùc hoäi ñoàng y khoa vaø ñieàu<br /> döôõng coù noäi dung veà soá löôïng vaø phaân boá caùc<br /> thaønh vieân vaø soá lieäu ñaøo taïo haøng naêm töø caùc cô<br /> sôû ñaøo taïo. Moâ taû chi tieát cuûa caùc nguoàn soá lieäu naøy<br /> coù treân web trang 1-2, bao goàm phaân loaïi caùc loaïi<br /> hình caùn boä chuyeân moân y teá khaùc nhau ñöôïc söû<br /> duïng trong nghieân cöùu.<br /> <br /> Nhöõng thaùch thöùc chöa ñöôïc giaûi quyeát:<br /> Söï thieáu huït vaø phaân boá khoâng ñoàng ñeàu<br /> <br /> Soá löôïng nguoàn nhaân löïc y teá<br /> Söï saün coù cuûa nguoàn nhaân löïc y teá ñöôïc ñaøo<br /> taïo/coù baèng caáp laø moät nhaân toá quan troïng quyeát<br /> ñònh naêng löïc cung caáp dòch vuï cho coäng ñoàng cuûa<br /> heä thoáng y teá. Phuï luïc 3 trang 4 cho thaáy moái lieân<br /> quan giöõa maät ñoä nhaân löïc y teá (ñöôïc tính baèng soá<br /> baùc só, ñieàu döôõng vaø nöõ hoä sinh treân 1000 daân) vaø<br /> toång thu nhaäp quoác daân treân ñaàu ngöôøi cuûa 10 quoác<br /> gia ASEAN. Caùc soá lieäu toång hôïp nguoàn nhaân löïc ôû<br /> Ñoâng Nam AÙÙ cho thaáy khoâng coù söï thieáu huït quaù lôùn<br /> vôùi möùc trung bình trong khu vöïc laø töø 2,7 baùc só,<br /> ñieàu döôõng vaø nöõ hoä sinh (coäng laïi) treân 1000 ngöôøi<br /> daân (Baûng 1). Tuy nhieân, ôû caáp quoác gia, coù 5 nöôùc<br /> (Campuchia, Indonesia, Laøo, Thaùi Lan vaø Vieät<br /> Nam) döôùi ngöôõng thieáu huït lôùn cuûa TCYTTG laø<br /> 2,28 baùc só, ñieàu döôõng vaø nöõ hoä sinh treân 1000<br /> ngöôøi daân. Ñeå ñaït chuaån cuûa TCYTTG taïi 5 nöôùc<br /> naøy, öôùc tính caàn coù 884.868 caùn boä chuyeân moân y<br /> teá, töông ñöông con soá thieáu huït khoaûng 232.417 so<br /> vôùi soá löôïng hieän taïi.<br /> Maëc duø khoâng coù chuaån quoác teá naøo<br /> veà tyû soá giöõa ñieàu döôõng vaø baùc só, nhöng<br /> Baûng 1. Soá lieäu thoáng keâ cô baûn veà caùn boä chuyeân moân Y teá<br /> moät tyû soá thaáp cho thaáy söï thieáu hieäu quaû<br /> taïi caùc nöôùc ÑNAÙ<br /> cuûa heä thoáng y teá vì coù moät soá coâng vieäc<br /> baùc só thöôøng laøm coù theå ñöôïc chuyeån<br /> giao cho ñieàu döôõng thöïc hieän maø chaát<br /> löôïng vaãn ñaûm baûo. Beân caïnh ñoù, quaù<br /> trình ñaøo taïo baùc só toán keùm hôn vaø laâu<br /> hôn so vôùi ñaøo taïo ñieàu döôõng vaø vieäc<br /> phaân coâng baùc só veà caùc vuøng noâng thoân<br /> laøm vieäc cuõng khoù khaên vaø toán keùm hôn.<br /> Do vaäy, ôû caùc nöôùc ngheøo, vieäc taäp trung<br /> ñaøo taïo nhieàu baùc só hôn coù theå raát khoù<br /> khaên vaø vieäc phuï thuoäc nhieàu vaøo baùc só<br /> coù theå laøm gia taêng söï maát caân ñoái trong<br /> phaân boá nguoàn nhaân löïc y teá giöõa noâng<br /> thoân - thaønh thò. Tyû soá giöõa ñieàu döôõng,<br /> nöõ hoä sinh ñoái vôùi baùc só ôû Ñoâng Nam AÙÙ<br /> cao hôn möùc trung bình toaøn caàu, nhöng<br /> coù söï khaùc bieät ñaùng keå giöõa caùc nöôùc.<br /> Indonesia coù tyû soá cao nhaát: 6,8 trong khi<br /> ñoù Vieät Nam chæ coù 1,8. Nhöõng tyû soá khaùc<br /> nhau naøy phaàn naøo phaûn aùnh nhöõng löïa<br /> choïn chính saùch - ví duï moät soá nöôùc (nhö<br /> Thaùi Lan vaø Campuchia) chuù troïng roõ<br /> raøng vaøo chaêm soùc ban ñaàu döïa vaøo ñieàu<br /> 20<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 4.2011, Soá 18+19 (18+19)<br /> <br /> | TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |<br /> <br /> Ñaøo taïo vaø vieäc laøm<br /> Naêng löïc ñaøo taïo keùm vaø ít khaû naêng<br /> tìm ñöôïc vieäc thöôøng coù quan heä chaët<br /> cheõ vôùi söï thieáu huït caùn boä y teá taïi caùc<br /> nöôùc ngheøo nhö ôû chaâu Phi cuõng nhö ôû<br /> Laøo, Campuchia vaø Myanmar. Vieäc ñaøo<br /> taïo baùc só/100 000 daân ñöôïc xeáp haïng töø<br /> cao vôùi 8 ôû Singapore vaø Malaysia, 4 ôû<br /> Philippines vaø Vieät Nam, 2 ôû Indonesia<br /> vaø Thaùi Lan, xuoáng thaáp döôùi 1 ôû Laøo vaø<br /> Myanmar. Ñaøo taïo ñieàu döôõng haøng<br /> naêm treân 100 000 daân (khoâng keå nöõ hoä<br /> sinh) ñöôïc xeáp laàn löôït töø 78 ôû<br /> Philippines, 11-15 ôû Laøo, Thaùi lan vaø<br /> Indonesia, ñeán khoaûng 4 ôû Myanmar vaø<br /> Campuchia (Baûng 2). Thôøi kyø cheá ñoä<br /> Khô-me ñoû ôû Campuchia (1975-1979)<br /> vaø cuoäc chieán tranh Ñoâng döông tröôùc<br /> khi thaønh laäp nöôùc CHDCND Laøo naêm<br /> 1975 ñaõ daãn ñeán söï maát maùt ñaùng keå soá<br /> löôïng caùn boä y teá vaø coâng taùc ñaøo taïo bò<br /> giaùn ñoaïn. Hôn nöõa, ñaøo taïo y khoa ôû<br /> Laøo hoaøn toaøn bò ngöng treä trong nhöõng naêm töø<br /> 1976 ñeán 1981 trong thôøi gian xaây döïng laïi ñaát<br /> nöôùc. Maëc duø trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ coù nhöõng<br /> noã löïc nhaèm taêng cöôøng ñaøo taïo, tröôøng y khoa chæ<br /> ñaøo taïo ñöôïc 70 baùc só naêm 2007. ÔÛ Campuchia,<br /> 290 baùc só vaø 400 nöõ hoä sinh ñaõ toát nghieäp töø caùc<br /> tröôøng y khoa vaø trung taâm ñaøo taïo coâng laäp naêm<br /> 2008, nhöng vì vieäc ñaøo taïo caùc nöõ hoä sinh trung caáp<br /> (moät khoùa ñaøo taïo 3 naêm cho nhöõng ngöôøi toát<br /> nghieäp tröôøng phoå thoâng trung hoïc) bò ngöøng treä<br /> trong 6 naêm töø 1996 ñeán 2002 (vì söï chaäm treã trong<br /> söûa ñoåi chöông trình), söï thieáu huït ñaùng keå vaãn toàn<br /> taïi trong nhoùm caùn boä chuyeân moân naøy.<br /> Tuy nhieân naêng löïc ñaøo taïo thöôøng khoâng lieân<br /> quan ñeán söï saün coù cuûa caùc caùn boä chuyeân moân y<br /> teá. Ví duï, Philippines ñaøo taïo ñöôïc gaàn 3.000 baùc só<br /> vaø hôn 60.000 ñieàu döôõng ñöôïc pheùp haønh ngheà<br /> naêm 2007, trong khi ñoù Indonesia (vôùi daân soá nhieàu<br /> hôn gaáp 3 laàn) chæ ñaøo taïo ñöôïc 5.500 baùc só vaø<br /> 34.000 ñieàu döôõng. Indonesia coù nhöõng thieáu huït ôû<br /> caáp quoác gia, vaø caû hai nöôùc ñeàu coù nhöõng thieáu huït<br /> ôû caáp thaáp hôn (tænh/bang) do khaû naêng haønh ngheà<br /> haïn cheá (vieäc cung caáp dòch vuï y teá mang tính phaân<br /> caáp cao ôû caû hai nöôùc), hieän töôïng di cö veà caùc trung<br /> taâm thaønh thò vaø di cö ra ngoaøi nöôùc cuûa caùn boä y<br /> teá. Tình hình naøy coù theå ñöôïc so saùnh vôùi tình traïng<br /> baát caäp cuûa nguoàn nhaân löïc y teá, trong ñoù heä thoáng<br /> <br /> Baûng 2. Naêng löïc ñaøo taïo caùc baùc só, ñieàu döôõng vaø nöõ hoä sinh<br /> taïi moät soá nöôùc ôû Ñoâng Nam AÙ<br /> <br /> döôõng. Tuy nhieân, nhöõng khaùc bieät ôû caùc nöôùc cuõng<br /> coù theå laø keát quaû cuûa thò tröôøng lao ñoäng naêng ñoäng<br /> trong nöôùc vaø vaán ñeà thöông maïi trong dòch vuï y teá.<br /> Caùc tyû soá toång hôïp coù theå khoâng theå hieän nhöõng<br /> thieáu huït trong caùc nhoùm caùn boä chuyeân moân ñaëc<br /> thuø - ví duï thieáu huït nöõ hoä sinh ôû Campuchia vaø<br /> Laøo. Singapore coù maät ñoä baùc só cao nhöng cuõng<br /> theå hieän nhöõng thieáu huït trong khu vöïc coâng laäp,<br /> chuû yeáu do löông thaáp vaø giôø laøm vieäc nhieàu so vôùi<br /> khu vöïc tö nhaân.<br /> Maëc duø söï thieáu huït caùn boä y teá coù theå gaây khoù<br /> khaên cho vieäc tieáp caän caùc dòch vuï vaø ñoä bao phuû<br /> cuûa caùc can thieäp y teá, chuùng ta khoâng theå ñaùnh giaù<br /> ñöôïc söï ñaày ñuû cuûa löïc löôïng lao ñoäng neáu khoâng<br /> tính ñeán caùc yeáu toá khaùc aûnh höôûng tôùi nhu caàu vaø<br /> söû duïng caùc dòch vuï saün coù. Ví duï, maëc duø Laøo naèm<br /> döôùi ngöôõng thieáu huït cuûa TCYTTG, trong nhieàu<br /> tröôøng hôïp löïc löôïng lao ñoäng khoâng ñöôïc laøm vieäc<br /> heát khaû naêng vì chæ coù chöa ñaày moät beänh nhaân treân<br /> moät nhaân vieân moät ngaøy ôû nhieàu beänh vieän huyeän<br /> vaø trung taâm y teá. Tình hình naøy phaûn aùnh vieäc ít söû<br /> duïng caùc cô sôû coâng laäp do nhöõng raøo caûn taøi chính,<br /> vaán ñeà chaát löôïng, khaû naêng tieáp caän vaø caùc yeáu toá<br /> vaên hoùa. Trong boái caûnh naøy, caùc bieän phaùp nhaèm<br /> taêng soá löôïng caùn boä y teá thöôøng khoâng daãn ñeán<br /> nhöõng caûi thieän ñaùng keå trong keát quaû chaêm soùc söùc<br /> khoûe neáu khoâng coù caùc can thieäp boå sung.<br /> <br /> Taïp chí Y teá Coâng coäng, 4.2011, Soá 18+19 (18+19)<br /> <br /> 21<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2