Nùng Tông Đ nả
Nùng Tông Đ nả (1046[1]- ?) th ng g i t t là ườ ọ ắ Tông Đ nả[2] là v t ng tài ba ng i dânị ướ ườ
t c ộNùng, thu c t ng ộ ướ Lý Th ng Ki tườ ệ , ng i có công l n cùng Lý Th ng Ki tườ ớ ườ ệ
đánh phá Ung Châu, Khâm, Liêm Châu trên đ t ấnhà T ngố, làm ngăn ch n âm m u thônặ ư
tính Đ i Vi tạ ệ c a Nhà T ng trong cu c kháng chi n ch ng T ng (1075-1077).ủ ố ộ ế ố ố
Thân thế
Nùng Tông Đ n sinh năm ả1046 t i t ng Kim Pha, châu Qu ng Nguyên thu c đ o ạ ổ ả ộ ạ Thái
Nguyên (nay là Nà C n, ph ng Sông B ng, th xã ạ ườ ằ ị Cao B ngằ). Cha ông là Nùng T nồ
Th ng làm châu m c châu Qu ng Nguyên; là ngu i có công giúp nhà Lý bình n vùngươ ụ ả ờ ổ
biên c ng ươ Cao B ngằ, L ng S nạ ơ .
B c ti n đánh T ngắ ế ố
Năm 1072, vua Lý Thánh Tông ch t, con là vua ếLý Nhân Tông m i 6 tu i lên n i ngôi.ớ ổ ố
Nhà T ng cho r ng đó là m t c h i t t nên chu n b xâm l c Đ i Vi t.ố ằ ộ ơ ộ ố ẩ ị ượ ạ ệ
Năm 1075, Lý Th ng Ki t, sau khi c ng c l i l c l ng, ông cho r ng: "Ng i yênườ ệ ủ ố ạ ự ượ ằ ồ
đ i gi c không b ng đem quân ra tr c đ ch n mũi nh n c a gi c".ợ ặ ằ ướ ể ặ ọ ủ ặ
Lý Th ng Ki t li n t ch c m t cu c t p kích vào đ t T ng nh m phá tan các cănườ ệ ề ổ ứ ộ ộ ậ ấ ố ằ
c Ung Châu, Khâm Châu, Liêm Châu c a Nhà T ng.ứ ủ ố
Năm 1075, Lý Th ng Ki t đã huy đ ng h n 10 v n quân th y b và c Tông Đ nườ ệ ộ ơ ạ ủ ộ ử ả
làm phó t ng ch huy ph n b binh.ướ ỉ ầ ộ
Ngày 27 tháng 10 năm 1075 chi n d ch t p kích quân đ ch c a Lý Th ng Ki t b tế ị ậ ị ủ ườ ệ ắ
đ u.ầ
Ngày 30 tháng 12 năm 1075 quân Đ i Vi t ti n đánh Khâm Châu.ạ ệ ế
Ngày 2 tháng 1 năm 1076, quân Đ i Vi t đánh chi m Liêm Châu.ạ ệ ế
Ngày 18 tháng 1 năm 1076, Tông Đ n kéo quân đ n ngo i thành Ung Châu. Ngay sauả ế ạ
đó, đ i quân Lý Th ng Ki t cũng đ n n i.ạ ườ ệ ế ơ
Ngày 1 tháng 3 năm 1076, quân Đ i Vi t h thành Ung Châu.ạ ệ ạ
Cu c chi n k t thúc sau 42 ngày.ộ ế ế
Sau th ng l i này vua Lý phong Lý Th ng Ki t làm Đi n ti n nguyên suý Ph c qu cắ ợ ườ ệ ệ ề ụ ố
Thái uý và phong cho Nùng Tông Đ n ch c Lang Trung t ng quân, tri u v kinhả ứ ướ ệ ề
thành Thăng Long làm Đô quân th ng lĩnh ng ti n s .ố ự ề ử
Theo T ng?ố
Theo m t s ngu n tài li u thì Tông Đ n t ng theo hàng và dâng đ t cho nhà T ng.ộ ố ồ ệ ả ừ ấ ố
Tuy v y, do s sách chép không rõ ràng nên các ngu n tài li u đ u nêu vi c này khá dèậ ử ồ ệ ề ệ
d t.ặ
Hoàng Xuân Hãn trong sách Lý Th ng Ki tườ ệ vi t:ế
S sách T ng vi t Nùng Tông Đán là ng i Nùng khá hi t li t, đã t ng vàoử ố ế ườ ệ ệ ừ
c p đ t T ng, sau theo T ng làm đ n trung vũ t ng quân Ung Châu. Yướ ấ ố ố ế ướ ở
t ng b T ng r i theo T ng nhi u l n. S ta thì có nh c đ n Tông Đ n lãnhừ ỏ ố ồ ố ề ầ ử ắ ế ả
đ o quân khê đ ng theo Lý Th ng Ki t đánh sang T ng (hi n nay còn có phạ ộ ườ ệ ố ệ ố
Tông Đ n Hà N i), nh ng r t s sài. Hai âm Đ n và Đán l i g n nh nhau,ả ở ộ ư ấ ơ ả ạ ầ ư
không bi t hai ng i có ph i là m t không?ế ườ ả ộ
Sách T ng còn nói các con c a Tông Đán đ u theo L u K , ph i chăng Tônố ủ ề ư ỷ ả
Đ n là m t trong nh ng ng i con c a Tông Đán?ả ộ ữ ườ ủ
Thêm n a, s Vi t nh ữ ử ệ ư Toàn thư đ u vi t lãnh đ o quân khê đ ng có Tôngề ế ạ ộ
Đ n, L u K , Hoàng Kim Mãn, Thân C nh Phúc (phò mã)... t c là đ u đ aả ư ỷ ả ứ ề ư
Tông Đ n lên đ u. Nh ng Tông Đ n cu i cùng là ai? s đ u không nói rõ.ả ầ ư ả ố ử ề
Theo thi n ý c a ng i chép thì ng i lãnh đ o quân khê đ ng chính là L uể ủ ườ ườ ạ ộ ư
K , nh ng sau này b n L u K , Hoàng Kim Mãn l i b Lý theo T ng, nên sỷ ư ọ ư ỷ ạ ỏ ố ử
gia Vi t đ i sau đ a Tông Đ n lên cho đ p đo n s này chăng?ệ ờ ư ả ẹ ạ ử
Nguy n Vinh Phúc trong sách ễPh và đ ng Hà N iố ườ ộ [3] cũng nêu nghi v n v vi cấ ề ệ
nhân v t Tông Đ n đ c đ t tên ph Hà N i, dù t ng dâng đ t m y đ ng đi theoậ ả ượ ặ ố ở ộ ừ ấ ấ ộ
nhà T ng.ố
Cho t i nay v n ch a có k t lu n ch c ch n v vi c Tông Đ n và Tôn Đán là haiớ ẫ ư ế ậ ắ ắ ề ệ ả
ng i hay ch là m t ng i và kh năng ông theo T ng còn là v n đ nghi ng . Ch cóườ ỉ ộ ườ ả ố ấ ề ờ ỉ
m t đi u ch c ch n là: Tông Đ n đã theo Lý Th ng Ki t đánh Ung châu th ng l iộ ề ắ ắ ả ườ ệ ắ ợ
năm 1075.
Bách khoa toàn th m Wikipediaư ở