257
PHÁTTRIỂNCHƯƠNGTRÌNHĐÀOTẠONGÀNHLUẬT
TRONGBỐICNHCHUYỂNĐỔISỐNHẰMĐÁPỨNG
YÊUCUCỦATHỊTRƯỜNGLAOĐNGHINĐẠI
LêThịHướng,NgôThịMai2
Email:lthuong6@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1042
Tómtắt:Bàiviếtnhằmlàmrõsựcầnthiếtvàđịnhhướngpháttriểnchươngtrìnhđào
tạongànhluậttrongbốicảnhchuyểnđổisốnhằmđápứngyêucầucủathịtrườnglaođộng
hiệnđại.Bàiviếtsửdụngcácphươngphápphântích,tổnghợptàiliệu,sosánhvàtiếpcận
liênngành,trêncơsởnghiêncứucácquyđịnhphápluật,chínhsáchgiáodục,báocáocủa
quanquảnlývàtàiliệuhọcthuậttrongvàngoàinước.Kếtquảnghiêncứuchothấy
chươngtrìnhđàotạoluậthiệnhànhcònhạnchếvềnộidung,phươngphápgiảngdạyvàmức
độgắnkếtvớithựctiễnpháplýsố.Trêncơsởđó,bàiviếtđềxuấtcácđịnhhướngpháttriển
chươngtrìnhđàotạotheohướngcậpnhậtnộidunggắnvớicôngnghệsố,đổimớiphương
phápgiảngdạyvàtăngcườngliênkếtvớithựctiễnnghềnghiệp,gópphầncungcấpcơsở
khoahọcchoviệcđổimớiđàotạoluậttrongbốicảnhchuyểnđổisố.
Từkhoá:chươngtrìnhđàotạoluật,chuyểnđổisố,cáchmạngcôngnghiệp4.0
1TrườngĐạihọcMởHàNội
2HọcviệnTòaán
I.Đặtvấnđề
Chuyển đổi số đang làm thay đổi
mạnh mẽ lĩnh vực pháp luật, khiến các
vấn đềnhư tranh chấptrongkhông gian
mạng,dữliệusố,AIhaythươngmạiđiện
tửngàycàngphổbiến.Điềunàyđòihỏi
nguồnnhânlựcpháplýphảicókiếnthức
công nghệ, năng lực số và tư duy liên
ngành. Tuy nhiên, chương trình đào tạo
luậthiệnnayvẫnthiênvềlýthuyết,chậm
cậpnhậtcôngnghệvàchưađápứngyêu
cầucủathịtrườnglaođộngsốhóa.Vìvậy,
đổimớichươngtrìnhtheohướngtíchhợp
côngnghệvàgắnvớithựctiễntrởthành
ucầucấpthiếtđểchuẩnbịđộingũnhân
lựcpháplýtrongthờiđạisố.
II.Cơsởlýthuyết
Trong nghiên cứu về phát triển
chương trình đào tạo ngành luật trong
bối cảnh chuyển đổi số, bài viết vận
258
dụng ba học thuyết giáo dục hiện đại
mcơsởlýluận,gồm:Thuyếtkiếntạo
(Constructivism), Thuyết học tập xã hội
(Social Learning Theory) vàThuyết học
tập trải nghiệm (Experiential Learning
Theory).Cáchọcthuyếtnàyđịnhhướng
việcthiếtkếmụctiêu,nộidung,phương
phápvàhìnhthứctổchứcdạyhọctrong
đàotạoluật,đặcbiệttrongđiềukiệnmôi
trường học tập và hành nghề ngày càng
sốhóa.
2.1.Thuyếtkiếnto(Constructivism)
Thuyết kiến tạo cho rằng tri thức
khôngđượctruyềnthụmộtchiềutừngười
dạy sang ngưihọc mà được ngườihọc
chủđộngkiếntạothôngquatrảinghiệm,
tương tác và phản tư (Piaget, 1972;
Vygotsky, 1978). Học tập vì vậy là một
quátrìnhtíchcực,trongđóngườihọcxây
dựnghiubiếtmớitrênnềntảngtrithức
kinhnghiệmsẵncó.Tronggiáodụcđại
học vàđào tạo nghềnghiệp, thuyếtkiến
tạonhấnmạnhvaitròcủamôitrườnghọc
tập gắn với thực tiễn và khuyến khích
tưduyphảnbiện,cònngườidạygiữvai
tròthiếtkếvàtổchứchoạtđộnghọctập
(Fosnot,2013).
2.2.Thuyếthọctậpxãhội(Social
LearningTheory)
Theo Bandura (1977), con người
họctậpchủyếuthôngquaquansát,mô
phỏngvàtươngtácxãhội,trongđóhành
vivàchuẩnmựcnghềnghiệpđượchình
thành qua quá trình tiếp xúc với cộng
đồng thực hành. Vận dụng vào đào tạo
luậttrongbốicảnhchuyểnđổisố,thuyết
họctậpxãhộichothấysựcầnthiếtphải
ngcườngkếtnốigiữacơsởđàotạovới
tòaán,vănphòngluậtsư,doanhnghiệp,
tổchứctrọngivàcácchủthểcungcấp
dịchvụpháplýsố.Cácmôhìnhnhưlegal
clinic,thựctậpnghềnghiệphaysựtham
giacủachuyêngiathựctiễnvàogiảngdạy
giúpsinhviêntừngớchìnhthànhnăng
lực hành nghề phù hợp với môi trường
pháplýsốhóa.
2.3. Thuyết học tập trải nghiệm
(ExperientialLearningTheory)
Thuyết học tập tri nghiệm do
Kolb(1984)pháttriểncoihọctplàmột
chutrìnhgồmtringhim,phảntư,khái
quátavàvndụng.Theohcthuyết
y,trithứcchỉthựcsựcóýngakhi
người học được trực tiếp thamgia vào
hot động thực tiễn và có cơ hội phản
tư.Trongđàotạonghnghiệp,hctập
trải nghiệm là nền tảng nh thành kỹ
ngvànglchànhnghthôngqua
cáchoạtđng như thựctp, phng
nghề nghip và gii quyết nh huống
thựctin(Moon,2004).
2.4.Thựctrạngchươngtrìnhđào
tạongànhluậtởViệtNamhiệnnay
Thứ nhất,chương trình đào tạo
ngành luật tại Việt Nam còn nặng về lý
thuyết,thiếutínhthựchànhvàchưatheo
kịpxuhướngsốhóa.
c học phầnhiện chưa chútrọng
trangbịkỹnăngứngdụngcôngnghệnhư
xửlýhồsơđiệntử,môphỏngphiêntòa
hay sử dụng phần mềm pháp lý. Nhiều
lĩnhvựcpháplýmớinhưbảovệdữliệucá
nhân,anninhmạnghayhợpđồngthông
minh cũng chưa được cập nhật. Phương
pháp giảng dạy vẫn truyền thống, thiếu
tươngtácvàítứngdụngcôngnghệ,trong
khi liên kết giữa nhà trường và doanh
nghiệpcònlỏnglẻo,khiếnnộidungđào
tạo thiếu tính thực tiễn. Những hạn chế
ylàmsinhviênngànhluậtgặpkhókhăn
khiớc vào môi trường làm việc hiện
đại,đòihỏichươngtrìnhđàotạophảisớm
đượccảitiếntoàndiện.
259
Thứhai,chươngtrìnhđàotạoluật
hiệnnaychưatheokịpsựpháttriểncủa
các lĩnh vực pháp lý mới do công nghệ
manglại.
c nội dung như Luật an ninh
mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, thương
mạiđiệntửhayhợpđồngthôngminhvẫn
vắng mặt hoặcchỉđượcđề cập lược,
trongkhiđâylànhữnglĩnhvựcphátsinh
nhiềuvấnđềpháplývàcónhucầunhân
lựccao,đặcbiệttạicácdoanhnghiệpcông
nghệvàntech.Việcthiếunềntảngkiến
thứcchuyênsâukhiếnsinhviênkhóthích
ứngvớimôitrườnglàmviệchiệnđạivà
giảmkhảnăngcạnhtranhtrênthịtrường
laođộngsốhóa.
Thứba,phươngphápgiảngdạycòn
mangtínhtruyềnthống,chủyếudựavào
hìnhthứcthuyếtgiảngmộtchiềutừgiảng
viên.
ch tiếp cận này khiến sinh viên
họcthụđộng,tiếpthukiếnthứcmáymóc
thiếu cơ hội trao đổi, phản biện hay
vậndụngvàotìnhhuốngcụthể.Việcứng
dụngcôngnghệtronggiảngdạycũngcòn
hạn chế;các hìnhthứcnhưlớphọc trực
tuyến,bàigiảngsốhóa,môphỏngtốtụng
haynềntảngđánhgiápháplýtrựctuyến
chưađượctriểnkhairộngrãihoặcthiếu
chiều sâu. Hệ quả là sinh viênkhó làm
quenvớimôitrườngpháplýsốhóa,nơi
công nghệđang thaythế dần nhiềuthao
ctruyềnthống.
Thứtư,sựliênkếtlỏnglẻogiữanhà
trường và các đơn vị sử dụng lao động
nhưdoanhnghiệp,cơquantưphápvàtổ
chứchànhnghềluật.
Mối liên kết giữa nhà trường và
doanhnghiệpcònhìnhthức,khiếnchương
trìnhđàotạochậmcậpnhậttheonhucầu
thựctiễn.Sinhviênítcơhộithựctậphoặc
thamgiamôphỏngnghềnghiệpnênthiếu
kinhnghiệm,kỹnăngtácnghiệpvàđịnh
hướngnghềrõràng.Côngtáctưvấnnghề
nghiệpcũngchưaphảnánhcácxuhướng
pháplýmớinhưluậtcôngnghệ,bảomật
dữliệuhayvấnpháplýdoanhnghiệp.
Nếu không tăng cường kết nối với thị
trườnglaođộng,chươngtrìnhđàotạoluật
khóđápứngyêucầucủaxãhộisốhóa.
Thứnăm,chưachútrọngđúngmức
đến phát triển kỹnăng mềm và kỹnăng
sốchosinhviênlàhainănglựcthiếtyếu
trongbốicảnhchuyểnđổisố.
Dùđượctrangbịkiếnthứcpháplý
nềntảng,nhiềusinhviênvẫnthiếutựtin
tronggiaotiếp,làmviệcnhóm,phảnbiện
sửdụngcôngnghệphụcvụcôngviệc.
Việcchưađượctiếpcậnvớicáccôngcụhỗ
trpháplýhiệnđạinhưphầnmềmquản
lýhồsơ,môphỏngtốtụnghaycôngcụAI
khiếnhọgặpkhókhănkhibướcvàomôi
trườnglàmviệcthựctiễn(Võ&Nguyễn,
2024).Dođó,cầntíchhợppháttriểnkỹ
ngmềmkỹnăngsốochươngtrình
đàotạomộtcáchbàibản,nhằmnângcao
nglựcthíchứngvàcạnhtranhchosinh
viêntrongthịtrườnglaođộngsốhóa.
III.Phươngphápnghiêncứu
iviếtchủyếusửdụngcácphương
phápphântíchvàtổnghợpiliệunhằm
mrõcơsởlýluậnvềchuyểnđổisốvà
nhữngyêucầumớiđốivớiđàotạopháp
lý.cgiảthuthập,đốichiếucácvănbản
phápluật,báocáocủatổchứcquốctếvà
cáccôngtrìnhnghiêncứuliênquan,đồng
thờiphântíchthựctrạngchươngtrìnhđào
tạoluậttạiViệtNamtrêncơsởtổnghợp
kếtquảkhảosátvànghiêncứutrướcđó.
ncạnhđó,phươngphápsosánhđược
vậndụngđểthamchiếuxuhướngđổimới
đàotạoluậtởmộtsốquốcgia,làmcơsở
đềxuấtđịnhhướngphùhợpvớibốicảnh
ViệtNam.
260
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1.Địnhhướngpháttriểnchương
trìnhđàotạongànhluậttrongbốicảnh
chuyểnđổisố
4.1.1. Cập nhật và mở rộng nội
dungđàotạo
Thứ nhất, mở rộng phạm vi pháp
luậtđểbaoquátcáclĩnhvựcmớidocông
nghệtạora
Truyền thốngđàotạo luậtchủyếu
tậptrungvàocácngànhluậtcơbản,trong
khisựpháttriểncủacôngnghệđãtạora
nhiềulĩnhvựcpháplýmớiđòihỏicách
tiếp cận khác biệt.Vì vậy, chương trình
cần bổ sung các học phần độc lập như
“Phápluậtvềdữliệuvàquyềnriêngtư”,
“Luậtanninhmạng”,“Luậtcôngnghệtài
chính”, “Trí tuệ nhân tạo và pháp luật”
hay“Blockchainvàtàisảnsố”(Nguyễn&
cộngsự,2021).Cáchọcphầnnàykhông
chỉtruyềnđạtquyđịnhphápluật,màcòn
phảirènluyệntưduyphântíchhiệntượng
công nghệdưới góc độpháplý và nhận
diệngiớihạncủaquyềnlựcđiềutiếttrong
khônggiansố.
Thứhai,pháplýliênngành:từđơn
ngànhsangtiếpcậntíchhợp
Một trong những đặc điểm quan
trọngcủakỷnguyênsốlàtínhliênngành.
Trongmôitrườngmàcácvấnđềpháplý
nảysinhtừsựgiaothoagiữacôngnghệ,
i chính, truyền thông, và khoa học dữ
liệu, người làm nghề luật không thể chỉ
vậnhànhdựatrênnềntảngluậthọctruyền
thống.Thayvàođó,họphảicókhảnăng
hiểubiếtcôngnghệởmứcbản,nhận
diệnđượccácnguycơpháplýtrongcác
hệthốngkỹthuậtvàgiaodịchkỹthuậtsố.
Điunàyđòihỏichươngtrìnhđào
tạocầnđượctíchhợpthêmcácthànhphần
kiếnthứccơbảnvềkhoahọcdữliệu,quản
trịhệthốngthôngtin,kỹthuậtbảomật,
lậptrìnhcơbản,thuậttoánphântíchdữ
liệupháplý.Việchợptácliênkhoagiữa
ngànhLuậtvàCôngnghệthôngtintrong
đàotạomộtgiảiphápkhảthi,đãđược
triểnkhaithànhcôngtạinhiềucơsởđào
tạo quốc tế như Harvard, Stanford hay
NUS(WorldBank,2022).
Thứba,kỹnăngpháplýtrongmôi
trườngsố:từvănbảnđếnnănglựcsốhóa
SinhviênngànhLuậtkhôngchỉcần
biếtcáchtracứuvănbảnphápluậttruyền
thống, mà còn phải thành thạo việc sử
dụngcáccôngcụpháplýsốbiếtcáchxây
dựng lập luận pháp lý trong môi trường
trực tuyến, tổ chức hồ sơ số hóa, thẩm
địnhhợpđồngđiệntử,quảnlýchứngcứ
sốvàtranhtụngquanềntảngtrựctuyến
(Schmitz,2022).
Thứtư,tưduytoàncầuvànănglực
sosánhphápluật
Ngườihcphảicókhảngphân
tích khác biệt pháp lý giữa c quốc
gia hiểu các chuẩn mực quốc tế về
quyềnconngườitrênkhônggianmạng,
tơngmiđiệntửxunbiêngiớihay
cơchếbovệdữliệunhưGDPR(EU),
APEC hoặc ASEAN (OECD, 2021).
Cơng trìnhcũngcầnmờigiảngviên
chuyên gia quốc tế, hội tho song
ng, đồng thi khuyến khích sinh viên
tiếpcậniliệuquốctếvàthamgiacác
khóahcppsốtrênCoursera,edX
hocFutureLearn.
Thứnăm,thiếtkếchươngtrìnhtheo
ớngcánhânhóa-thíchứng-linhhoạt
Một xu ớng mới trong đào tạo
hiệnnaylàmôhình“họctậpcánhânhóa”
trongđóngườihọcđượclựachọnlộtrình
riêngtùytheomụctiêunghềnghiệp,năng
lựcnềnvàsởthíchchuyênngành.Trong
đàotạoluật,điềunàycóthểđượcthểhiện
261
quahệthốnghọcphầntựchọntheonhóm
chuyênđềnhư:
-Nhómhọcphầnvề“Phápluậtvà
côngnghệ”,
- Nhóm học phần “Luật và kinh
doanhsố”,
- Nhómhọc phần“Trọngtài và
pháptrựctuyến”,
-Nhómhọcphần“Phápluậtquốctế
trongmôitrườngsố”(Trần,2022).
4.1.2. Đi mới phương pháp
gingdy
Thứnht,chuyntừphươngpháp
ging dạy truyền thng sang học tập
tíchcực
Phương pháp giảng dạy pháp luật
truyềnthốngthườngmangtínhhìnhthức,
truyềnđạtmộtchiềuvàthiênvềghinhớlý
thuyết,nênbịđánhgiálàchưapháttriểntư
duyphảnbiện.Trongkhiđó,cácmôhình
dạyhọctíchcựcđãchứngminhhiệuquả
trong việc rènluyện tư duy độc lập,lập
luậnsắcbénvàkhảnăngxửlýtìnhhuống
pháplýphứctạp(Nguyễn,2023).Thayvì
ucầusinhviênghinhớquyđịnh,giảng
viêncóthểsửdụngvụviệcgiảđịnhhoặc
ánlệđểhọphântíchvàtranhluận.
Thứhai,tăngcườngứngdụngcông
nghệtronggiảngdạy
Chuyển đổi số mang đến nhiều
côngcụhỗtrợgiảngdạyluậtnhưcáchệ
thống LMS (Moodle, Canvas), nền tảng
thitrựctuyến,khodữliệuphápluậtmở,
phầnmềmtracứuthôngminh,môphỏng
pháplýAIhỗtrợnghiêncứuánlệhoặc
chatbotpháplý(Trần,2022).Giảngviên
cầnđượctậphuấnđểtíchhợpcáccôngcụ
yvàodạyhọcnhằmtăngtínhcánhân
hóavàkhảnăngtiếpcậntrithứcchosinh
viên.NhiềutrườngđạihọctạiSingapore,
HànQuốcvàBắcÂuđãứngdụngAIđể
tạongânhàngcâuhỏiphùhợpnănglực
người học hoặc phản hồi tự động trong
tòaánmôphỏng(WorldBank,2020).Tại
ViệtNam,lớphọctíchhợpcôngnghệmới
ởgiai đoạnthí điểm nhưngcho thấytín
hiệutíchcc,vớicáctrườngnhưĐạihọc
Luật TP.HCM, Đại học Luật Hà Nội và
mộtsốđơnvịthuộcĐHQGtriểnkhailớp
họcsố,blendedlearningvàhọcliệumở.
Thứba,họctậptheodựánvàhọc
quathựchành
Trongđàotạoluật,điềunàycóthể
thựchiệnquacácmônhnhưphòngtư
vấnphápluậtcộngđồng,thựctậptạitòa
án,vănphòngluậtsư,cơquannhànước
hoặc doanh nghiệp số. Giảng viên đóng
vai tròhướng dẫn, hỗ trợ sinhviênphân
tíchgiảiquyếttìnhhuốngthựctếthay
vìchỉgiảnggiảiquyphạm.Kếtquảhọctập
đượcđánhgiákhôngchỉbằngđiểmthimà
cònquasảnphẩmthựchànhnhưbàitưvấn
pháplý,phântíchhợpđồngđiệnt,video
tranhtụngmôphỏnghaybáocáophảnbiện
chính sách (Harvard Law School, 2022).
Môhìnhgiáodụcpháplýthựchànhcũng
phù hợp với khuyến nghị của Liên Hợp
Quốc,NgânhàngThếgiớivàchiệphội
nghềnghiệpvềchuẩnđàotạoluậtsưtrong
kỷnguyênsố(UNODC,2019).
Thứ tư, tăng cường kết nối giữa
giảngviên-sinhviên-chuyêngiathựctiễn
chọcphầnnênđượcthiếtkếcó
sựthamgiacủachuyêngiathựchành,luật
sư,trọngtài viên,chuyênviên phápchế
doanhnghiệp,chuyêngiaanninhmạng…
nhằm cung cấp góc nhìn thực tiễn sinh
động,cậpnhậtvàphảnbiệncáctiếpcận
họcthuật.
4.1.3. Gắn kết chặt chẽ với thị
trườnglaođộng
Thứnhất,thiếtkếchươngtrìnhtheo
nănglựcnghềnghiệpđầura