230
XÂYDỰNGNỘIDUNGHỌCPHẦNTHỰCHÀNH
PHÁPLUẬTVỀKINHDOANHCÓTRÁCHNHIỆMVÀO
CHƯƠNGTRÌNHĐÀOTẠOLUẬTTẠIKHOALUẬT,
TRƯỜNGĐẠIHỌCMỞHÀNỘI
PhùngTrọngQuế,PhạmQuýĐạt2
Email:quept@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1039
Tómtắt:Trongbốicảnhhộinhậpquốctếvàchuyểnđổisố,yêucầupháttriểnbền
vữngđòihỏidoanhnghiệpkhôngchỉchútrọnglợinhuậnmàcònphảiđảmbảotráchnhiệm
đốivớixãhộivàmôitrường.“Kinhdoanhcótráchnhiệm”đangtrởthànhmộtxuhướng
toàncầu,thểhiệnquacáckhuônkhổnhưNguyêntắcHướngdẫnLiênHợpQuốcvềKinh
doanhvàquyềnconngười(UNGPs)vàHướngdẫncủaTổchứcHợptácvàpháttriểnkinh
tế(OECD)vềỨngxửkinhdoanhcótráchnhiệm(RBC).Trướcthựctiễnnhiềutrườngđại
họctrongvàngoàinướcđãtíchhợpnộidungvềthựchànhkinhdoanhcótráchnhiệmvào
chươngtrìnhđàotạokinhtếvàluậtởViệtNam,bàiviếtphântíchsựcầnthiếtphảiđưahọc
phầnbắtbuộcthựchànhphápluậtvềkinhdoanhcótráchnhiệmvàochươngtrìnhđàotạo
luậttạiKhoaLuật,TrườngĐạihọcMởHàNội.Trêncơsởthamchiếucácchuẩnmựcquốc
tếvàkinhnghiệmtriểnkhaihọcphầntươngtựtạimộtsốcơsởđàotạoluật,bàiviếtđềxuất
cấutrúcnộidungchínhcủahọcphầnchobậccửnhânvàthạcsĩngànhLuậtKinhtếvàđưa
ramộtsốkhuyếnnghịnhằmthúcđẩyviệclồngghéphiệuquảnộidungkinhdoanhcótrách
nhiệmtrongđàotạoluật.
Từkhóa:kinhdoanhcótráchnhiệm,kinhdoanhvàquyềnconngười,Ứngxửkinhdoanhcó
tráchnhiệm,đàotạoluật,pháttriểnbềnvững
1TrườngĐạihọcMởHàNội
2TrườngĐạihọcLuậtHàNội
I.Đặtvấnđề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và
pháttriểnbềnvững,“kinhdoanhcótrách
nhiệm”,tứcdoanhnghiệpkhôngchỉtuân
thủ pháp luật mà còn hướng đến chuẩn
mựctốthơnnữanhưtôntrọngquyềncon
người, bảo vệ môi trường và thực hiện
tráchnhiệmxãhộiđãtrởthànhxuthếphổ
231
quát (UN Human Rights Council, 2011;
OECD,2018).Năm2011,LiênHợpQuốc
thôngquaNguyêntắcHướngdẫnvềKinh
doanhvàQuyềnconngười(UNGPs),xác
lập khung “Bảo vệ - Tôn trọng - Khắc
phục”, yêu cầu nhà nước bảo vệ quyền
conngườitrướctácđộngtừdoanhnghiệp
và doanh nghiệp phải có trách nhiệm
tôntrọngquyềnconngườitrongtoànbộ
chuỗigiátrịcủamình(UNHumanRights
Council,2011).Cùngvớiđó,Hướngdẫn
củaOECDvềhànhvikinhdoanhcótrách
nhiệm(RBC)đãtrởthànhmộtchuẩnmực
quốctếquantrọng,thúcđẩydoanhnghiệp
thựchànhcóđạođứctrongcáclĩnhvực
laođộng,môitrường,minhbạchvàchống
thamnhũng(OECD,2018).
TạiViệtNam,kháiniệmnàyngày
càng được thể chế hóa trongchính sách
phát triển. Quyết định số 1362/QĐ-TTg
ngày 11/10/2019 của Thủ tướng Chính
phủnhấnmạnhcầnđảmbảohàihòagiữa
hiệuquảkinhtếvớitráchnhiệmxãhộivà
bảovệtàinguyênmôitrường(Chínhphủ
Việt Nam, 2019). Đồng thời, Việt Nam
tíchcựcthựchiệncáccamkếtquốctế,đặc
biệttrongkhuônkhổcáchiệpđịnhthương
mạithếhệmớivà cáccôngướccủaTổ
chứclaođộngquốctế-ILO.Đángchúý,
năm2020,BộTưphápvàChươngtrình
pháttriểnLiênHợpquốc(UNDP)đãtiến
hànhđánhgiákhungpháplýquốcgiavề
kinhdoanhcótráchnhiệm,đồngthờiđề
xuấtxâydựngKếhoạchhànhđộngquốc
gianhằmtăngcườngbảovệcácnhómdễ
bịtổnthươngtronghoạtđộngkinhdoanh
(UNDP&BộTưphápViệtNam,2020).
Trongbốicảnhđó,đổimớichương
trìnhđàotạoluật,đặcbiệtlàviệctíchhợp
nội dung về kinh doanh có trách nhiệm
trởthànhmộtyêucầucấpthiết.Trênthực
tế,nhiềuvấnđềpháplýphátsinhtừhoạt
động kinh doanh hiện đại như lao động
cưỡng bức, ô nhiễm môi trường xuyên
biêngiớihayviphạmquyềnriêngtưngười
tiêudùngđòihỏiđộingũluậtgiatương
laiphảicóhiểubiếtliênngành,đồngthời
amhiểucảkhungphápluậtquốcgialẫn
cácthônglệquốctế.Tuynhiên,hiệntại,
chươngtrìnhđàotạoluậtởnhiềutrường
(trongđócóTrườngĐạihọcMởHàNội)
chưacóhọcphầnchuyênbiệtvềchủđề
này,khiếnsinhviêntiếpcậncònrờirạc
thôngquacácmônluậtchuyênngànhnhư
Phápluậtvềchủthểkinhdoanh,LuậtLao
động,LuậtMôitrườnghayLuậtBảovệ
quyềnlợingườitiêudùng.
Bàiviếtnàynhằmlàmrõcơsởlý
luậnvàthựctiễncủaviệcxâydựnghọc
phầnbắtbuộcthựchànhphápluậtvềkinh
doanhcótráchnhiệmtrongchươngtrình
đào tạo luật để triển khai hiệu quả học
phần tạiTrườngĐại họcMởHàNộivà
cáccơsởđàotạoluậtkhác.
II.Cơsởlýthuyết
Việcxâydựnghọcphần“Thựchành
phápluậtvềkinhdoanhcótráchnhiệm”
trong chương trình đào tạo luật cần dựa
trênnềntảngđalýthuyết,baogồm:
Lýthuyếtvềtráchnhiệmxãhộicủa
doanh nghiệp (CSR - Corporate Social
Responsibility) của B. Carroll (1991);
Lýthuyếtcácbênliênquan(Stakeholder
Theory)củaR.EdwardFreeman(1984).
Lý thuyết về doanh nghiệp và quyền
con người (Business and Human Rights
- BHR): Đây là nềntảng lý luận cốtlõi
cho học phần. Bộ Nguyên tắc UNGPs
xáclậptráchnhiệmtôntrọngquyềncon
người của doanhnghiệp, bất kể quymô
hay quốc gia hoạt động. Học phần cần
giúpsinhviênhiểuđượcmốiliênhệgiữa
phápluậtkinhdoanhvàquyềnconngười,
cũng như vậndụng UNGPs, Hướngdẫn
232
OECD(2018)vàcáccôngcụthẩmđịnh
tráchnhiệm(humanrightsduediligence)
trongthựctiễntưvấnvàtuânthủpháplý.
Lý thuyết học tập trải nghiệm
(Experiential Learning Theory - Kolb):
TheoKolb(1984),họctậphiệuquảđến
từchutrìnhtrảinghiệmnhằmpháttriển
nănglựcứngdụngphápluậtvàtưduyđạo
đứcchosinhviênluật.
III.Phươngphápnghiêncứu
Bài viết sử dụng phương pháp
nghiêncứuđịnhtính,kếthợpcáckỹthuật
sau:
Phântíchvănbảnvàtàiliệuthứcấp:
Tácgiảtiếnhànhphântíchnộidungcác
văn bảnquốctế (UNGPs,OECDRBC),
chươngtrìnhhọcphầntừmộtsốcơsởđào
tạoluậttrongnước(TrườngĐHCầnThơ,
UEH,ĐHLuật-ĐHQuốcgiaHàNội)và
quốctế(Harvard,RMIT,Mahidol).Việc
nàynhằmxácđịnhxuhướngtiếpcậnhọc
thuậtvàthựctiễntriểnkhainộidung“kinh
doanhcótráchnhiệm”trongđàotạoluật.
Phương pháp so sánh luật học
(comparative legal education): Áp dụng
phương pháp so sánh giữa chương trình
họcphầntạicáctrườngđạihọckhácnhau,
quađórútrađiểmtươngđồngvàkhácbiệt
trongmụctiêu,cấutrúcnộidung,phương
phápgiảngdạyvàđánhgiá,từđóđềxuất
môhìnhhọcphầnphùhợp.
IV.Kếtquảvàthảoluận
4.1.Sựcầnthiếtcủaviệcxâydựng
họcphần thựchành pháp luật vềkinh
doanhcótráchnhiệmvàochươngtrình
đàotạoluật
Thứ nhất, yêu cầu từ chuẩn mực
quốctế
BộNguyêntắcHướngdẫncủaLiên
hợp quốc về kinh doanh và quyền con
người (UNGPs) năm 2011 đã định hình
khuôn khổ toàn cầu, khẳng định trách
nhiệm phổ quát của doanh nghiệp trong
việctôntrọngcácquyềnconngườiđược
thừanhậnquốctế,khôngphụthuộcvào
nănglựcthựcthiphápluậtcủaquốcgia
sởtại.Trênnềntảngđó,nhiềuquốcgia
đã xây dựng Kế hoạch hành động quốc
gia(NAP)vàlồngghéptráchnhiệmnhân
quyềncủadoanhnghiệpvàochínhsách,
phápluật.Songsong,HướngdẫnOECD
về doanh nghiệp đa quốc gia và khuôn
khổỨngxửKinhdoanhCóTráchnhiệm
(RBC)mởrộngtrọngtâmtừnhânquyền
sangcáclĩnhvựcliênquannhưlaođộng,
môitrường,chốnghốilộvàbảovệngười
tiêudùng,đồngthờinhấnmạnhquytrình
thẩm định trách nhiệm (due diligence)
nhằmnhậndiện,phòngngừa,giảmthiểu
vàkhắcphụctácđộngbấtlợitrongchuỗi
hoạtđộngkinhdoanh(OECD,2018).Vì
vậy,họcphầncầnđượcthiếtkếbámsát
các nguyên tắc cốt lõi này để giúp sinh
viên nắm được triết lý “kinh doanh tôn
trọng quyền con người” và các yêu cầu
tuânthủtheothônglệquốctế.
Thứ hai, nhu cầu nguồn nhân lực
pháplýam hiểuvề kinhdoanh cótrách
nhiệm
Thựctiễnkinhtếhiệnđạichothấy
rủi ro pháp lý gắn với môi trường, lao
động,quyềnriêngtưvàtráchnhiệmxãhội
củadoanhnghiệpngàycànggiatăng,đòi
hỏiluậtsưvàchuyêngiapháplýcónăng
lựctưvấntuânthủtheochuẩnmựcCSR/
RBCvàquảntrịrủironhânquyền-môi
trường.Ởnhiềuquốcgia,“Kinhdoanhvà
quyền con người” đã trở thành lĩnh vực
đào tạo chuyên sâu trong trường luật;
điển hình,Trường Luật Harvardtổ chức
seminar “Business and Human Rights”
từnăm2016nhằmtrangbịchosinhviên
nănglựctiếpcậnvàxửlýcácvấnđềthực
233
tiễnđangpháttriểnnhanh(HarvardLaw
School, 2023). Xu hướng này cũng lan
rộngtạichâuÁthôngquacáchọcphần
liênquan đến phát triển bền vững, ESG
hoặcCSR,phảnánhnhucầutuyểndụng
thựctếtừhãngluậtquốctế,tậpđoànđa
quốcgiavàcáctổchứcxãhội.Dođó,việc
xâydựnghọcphần“Thựchànhphápluật
vềkinhdoanhcótráchnhiệm”làcầnthiết
để đào tạo nguồn nhân lực pháp lý đáp
ứng yêu cầu của thị trường lao động và
bốicảnhhộinhập.
Kinhnghiệmthựctiễntừmộtsốcơ
sởđàotạoluật
Ở Việt Nam, có thể kể đến Khoa
Luật,TrườngĐạihọcCầnThơ,đơnvịtiên
phongđưanộidungkinhdoanhcótrách
nhiệm vào chương trình. Từ năm 2022,
trường đã giảng dạy học phần chuyên
đề “Bảo vệ quyền con người trong kinh
doanh”2tínchỉ,vàtừnăm2025bổsung
học phần bắt buộc về pháp luật quốc tế
vàViệtNamliênquanđếnkinhdoanhcó
tráchnhiệmchoCTĐTcửnhânluật.Đề
cươngđượcthiếtkếcóhệthống,từlýluận
chungvềquyềnconngườivàhoạtđộng
kinhdoanh,đếncácchuẩnmực,sángkiến
quốctế(UNGPs,OECD,ILO),rồiphân
tích pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền
trongbalĩnhvựctrọngtâm:laođộng,bảo
vệngườitiêudùngvàmôitrường;phương
pháp giảng dạy kết hợp thuyết trình với
nêuvấnđề,tìnhhuốngvàthảoluậnnhóm.
TrườngĐạihọcLuật,ĐHQGHàNộiđã
đưanộidungkinhdoanhcótráchnhiệm
vàochươngtrìnhthạcsĩluậtkinhtế,trong
khi Học viện Ngân hàng xây dựng học
phầnkinhdoanhcótráchnhiệmởbậccử
nhânluậtkinhtế(thaythếkhóaluậntốt
nghiệp).TrườngĐạihọcKinhtếTP.Hồ
Chí Minh (UEH) cũng đã xây dựng đề
cươnghọcphần“LuậtvàKinhdoanhcó
tráchnhiệm”(3tínchỉ,dựkiếnápdụng
từ2026)vớinộidungkhátoàndiện:bối
cảnhhộinhậpvàpháttriểnbềnvững,các
kháiniệmCSR,RBC,ESG,mốiquanhệ
giữaquyềnconngườivàkinhdoanh,các
côngcụpháplývàsángkiếnquốctế,cùng
thực trạng pháp luật và thực tiễn kinh
doanhcótráchnhiệmtạiViệtNamvàvai
tròcácbênliênquan.HọcviệnNgânhàng
vớichươngtrìnhđàotạocửnhânluậtkinh
tếcũngđãxâydựnghọcphầnkinhdoanh
cótráchnhiệmvớibướcđầulàhọcphần
thaythếkhóaluậntốtnghiệp.
Trênbìnhdiệnquốctế,nhiềutrường
luậtchâuÂunhưTrườngLuậtEssexđã
pháttriểnchươngtrìnhthạcsĩchuyênbiệt
về Luật nhân quyền và Kinh doanh, tập
trungvàocơchếtráchnhiệmgiảitrìnhcủa
doanhnghiệptrongchuỗicungứngtoàn
cầu; ở khu vực châu Á, Đại học RMIT
(Úc)…cũngtíchhợpnộidungkinhdoanh
vànhânquyềntrongchươngtrìnhđàotạo.
Nhữngkinhnghiệmnàychothấythiếtkế
họcphầnKinhdoanhcótráchnhiệmtại
ViệtNamcóthểthamkhảolinhhoạtmô
hìnhquốctế,đồngthờicầnđiềuchỉnhphù
hợpvớiđiềukiệnvànhucầutrongnước.
4.2. Đề xuất cấu trúc nội dung
họcphần“Thựchànhphápluậtvềkinh
doanhcótráchnhiệm”ởbậccửnhânvà
thạcsĩ
TạiKhoaLuậttrườngĐạihọcMở
HàNội,chươngtrìnhđàotạocửnhânluật
vàthạcsĩluậtkinhtếchưacóhọcphần
chuyênbiệtvềkinhdoanhcótráchnhiệm
mà chủ yếucác nội dungchỉ đượclồng
ghépthôngquamộtsốhọcphần,vàmột
sốhọcphầntrongsốđóchỉlàtựchọn.
Trên cơ sở tham khảo các chương
trìnhhiệncóvàmụctiêuđàotạocủaKhoa
Luật,đềxuấtcấutrúchọcphần“Thựchành
phápluậtvềkinhdoanhcótráchnhiệm”
234
nhưsau.Họcphầndựkiếnlàbắtbuộcđối
vớisinhviênnămcuốingànhLuậtKinhtế
(2TC)vàbậcthạcsĩLuậtKinhtế(3TC),
bốtrívàonămcuốibậcĐHvàhọckỳđầu
hoặcthứhaicủabậcthạcsĩ.
Dựkiếnmụctiêuhọcphần:trangbị
chongườihọchệthốngkiếnthứcnềntảng
vàcậpnhậtvềkinhdoanhcótráchnhiệm
trongbốicảnhtoàncầuhóavàchuyểnđổi
số,làmrõmốiliênhệgiữahoạtđộngkinh
doanh với bảo đảm quyềncon ngườivà
phát triển bền vững.Trên cơ sở đó,học
phầngiúpsinhviênvàhọcviêncaohọc
hiểu, phân tích và vận dụng các chuẩn
mực,cơchếpháplýquốctếvàphápluật
Việt Nam liên quan đến kinh doanh có
trách nhiệm, đặcbiệt trong cáclĩnh vực
lao động,môitrường,bảovệ ngườitiêu
dùng, quản trị doanh nghiệp và phòng
chốngthamnhũng.Đồngthời,họcphần
hướng tớiphát triểnnăng lực thựchành
phápluật,khảnăngnhậndiệnrủiropháp
lývàđềxuấtgiảipháptuânthủphápluật,
gópphầnnângcaochấtlượngnguồnnhân
lựcpháplýphụcvụdoanhnghiệpvàquản
trịkinhtếtrongđiềukiệnhộinhập.
DựkiếnvềchuẩnđầuratheoCDIO,
gắnvớithangđoBloom:
CLO1: Có kiến thức và lập luận
chuyênmônvềkinhdoanhcótráchnhiệm
CLO2: Kỹ năng cá nhân và nghề
nghiệpliênquanđếnkinhdoanhcótrách
nhiệm
CLO3:Nănglựchìnhthànhýtưởng,
thiếtkế,triểnkhaivàvậnhànhtrongbối
cảnhpháplýkinhdoanhcótráchnhiệm
Bậc đại học hướng tới mức “vận
dụng,phântích”đốivớitìnhhuốngchuẩn
vàsảnphẩmtưvấnngắn.Bậcthạcsĩnâng
lênmức“phântíchsâu,đánhgiá,đềxuất
thiếtkếchínhsách,giảipháp”vớiyêucầu
lậpluậnvàchuẩnmựctríchdẫncaohơn.
Chương 1: Tổng quan về kinh
doanh có trách nhiệm. Chương này giới
thiệukháiniệm,ýnghĩacủakinhdoanh
có trách nhiệm trong bối cảnh toàn cầu
hóa và chuyển đổi số; làm rõ các thuật
ngữCSR,RBC,ESGvàmốiliênhệgiữa
chúng;đồngthờiphântíchyêucầuphát
triển bền vững đối với hoạt động kinh
doanhhiệnđại.
Chương 2: Quyền con người và
doanh nghiệp. Đây là nền tảng lý luận,
trình bày khái quát về quyền con người
(kháiniệm,cácnhómquyềnchủyếu,các
văn kiện quốc tế chính), và mối liên hệ
giữahoạtđộngkinhdoanhvớiviệcthực
thiquyềnconngười.Nộidungtậptrung
vàomộtsốlĩnhvựcđiểnhình:quyềntrong
lĩnhvựclaođộng;quyền củangườitiêu
dùng;quyềnvềmôitrườngsống;vàvấn
đề quản trị doanh nghiệp, phòng chống
thamnhũng liên quan đến quyền lợi cổ
đông,ngườilaođộng,yêucầuminhbạch
vàliêmchính.Quađó,sinhviênnhậndiện
bứctranhtổngthểvềmốigắnbógiữahoạt
độngkinhdoanhvàbảođảmquyềncon
người.
Chương 3: Các chuẩn mực và cơ
chếquốctếvềkinhdoanhcótráchnhiệm.
Chươngnàygiớithiệunhữngcôngcụvà
sángkiếnquốctếquantrọngnhưUNGPs,
HướngdẫncủaOECDvàcáctàiliệuvề
RBC, cùng một số sáng kiến khu vực.
Bêncạnhđó,chươngđềcậpxuhướnglập
phápmớinhưcácđạoluậtvềthẩmđịnh
nhânquyềnbắtbuộcởchâuÂu.Mụctiêu
là cho thấy khungpháp lý quốc tếđang
chuyển kinh doanh có trách nhiệm từ
phạmtrù“tựnguyện”sangcáccơchếcó
tínhràngbuộcngàycàngcao.
Chương 4: Pháp luật và thực tiễn
kinhdoanhcótráchnhiệmtạiViệtNam.
Chươngnàytậptrungvàobốicảnhtrong