221
VAITRÒCỦAGIẢNGVIÊNLUẬTTRONGBỐICNH
CHUYNĐỔISỐGIÁODỤCĐIHỌC
LưuHoàiBảo,LêThịThuỳDung2
Email:luuhoaibaohlu.edu@gmail.com
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:19/11/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:03/12/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/12/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.1038
Tómtắt:Bàiviếtphântíchsựchuyểnđổivaitròcủagiảngviênluậttrongbốicảnh
giáodụcđạihọcđổimớimạnhmẽớitácđộngcủaCáchmạngCôngnghiệp4.0vàsựphát
triểncủatrítuệnhântạo.Từchỗchủyếutruyềnđạtkiếnthức,giảngviênluậtnayđảmnhiệm
cácvaitròđadạngnnhưđịnhhướngtrithức,thiếtkếtrảinghiệmhọctập,huấnluyện
kỹnăngpháplý,cốvấnnghềnghiệp-đạođứcvànghiêncứuliênngành.Côngnghệsốvà
AI(ArticialIntelligence)tạoranhiềucơhộinhưngcũngđặtratháchthứcvềnănglựcsố,
khaithácdữliệuvàđổimisưphạm.Bàiviếtđềxuấtkhungnănglựctoàndiệnchogiảng
viênluậttrongkỷnguyênsố,baogồmnănglựcsố-AI,sưphạmsángtạo,phântíchdữliệu
vàđạođứcsố.Kếtluậnnhấnmạnhcầnchủđộngthíchứng,đổimớiphươngphápvàduytrì
giátrịnhânvănđểnângcaochấtlượngđàotạopháplý.
Từkhóa:giảngviênluật,chuyểnđổisố,trítuệnhântạo(AI),giáodụcphápluật,chuyểnđổi
vaitrò
1TrườngĐạihọcLuậtHàNội
2CôngTyLuậtTNHHHPVN
I.Đặtvấnđề
Giáodụcđạihọcnóichungvàgiáo
dụcphápluậtnóiriêngđangtrảiquamột
cuộc chuyển đổi sâu sắc dưới tác động
củaCáchmạngCôngnghiệp4.0vàtrítuệ
nhântạo(AI).Sựpháttriểncủacôngnghệ
số và công nghệ pháp lý (Legal Tech)
khôngchỉlàmthayđổimôhìnhhànhnghề
luậtmàcònđặtranhữngyêucầucấpthiết
vềviệcđổimớiphươngphápsưphạmvà
vaitròcủagiảngviênluật.Trongbốicảnh
đó,nghiêncứunàyđượcthựchiệnnhằm
phântíchsựchuyểnđổivaitròcủagiảng
viênluậtvàđềxuấtmộtkhungnglực
toàndiệnđểhọthíchứngtrongkỷnguyên
số.Bàiviếtkỳvọngđónggópcảvềmặt
lýluận(làmrõsựchuyểndịchvaitròvà
ydựngkhungnănglựcchuyênbiệt)lẫn
thựctiễn(cungcấpcơsởchoviệchoạch
định chính sách đào tạo và phát triển
chuyênmôn).Điểmmớicủanghiêncứu
việctíchhợpmộtcáchhệthốngcácyếu
222
tốAIvàchuyểnđổisốvàophântíchsự
chuyểnđổivaitròcủagiảngviênluậttại
ViệtNam.Bảnthảolầnlượttrìnhbàybối
cảnh,sựchuyểnđổivaitrò,khungnăng
lực,tháchthức-cơhội,vàkếtluậncùng
cáckiếnnghị.
II.Cơsởlýthuyết
Nghiên cứu dựa trên nền tảng lý
thuyết về sự thay thế và tăng cường
(Susskind & Susskind, 2017), lý giải
việccôngnghệbuộcgiảngviênluậtphải
chuyển từ các nhiệm vụ có nguy cơ bị
tự động hóa (truyền thụ tri thức) sang
các vai trò mang tính tăng cường (định
hướng,cốvấn).Đồngthời,KhungNăng
lựcSốchoNhàgiáodục(DigCompEdu)
củaRedecker(2017)vàMôhìnhTPACK
(Mishra&Koehler,2006)cungcấpcơsở
đểxâydựngkhungnănglựckỹthuậtsốvà
sưphạmchogiảngviên.
Lược khảo nghiên cứu liên quan:
Thanaraj và Gledhill (2023) qua nghiên
cứuđịnhtínhnhấnmạnhsựcầnthiếtcủa
phương pháp sư phạm số trong đào tạo
luật.Bond và cộng sự (2024) thôngqua
tổngquan hệthốngchỉ ra cáccơ hộivà
tháchthứcvềđạođứccủaAItronggiáo
dụcđạihọc.TạiViệtNam,cácnghiêncứu
nhưcủaPhanvàTiêu(2023)mớidừnglại
ởpháttriểnnănglcsốchogiảngviênđại
họcnóichung,chưacócôngtrìnhchuyên
unàovềgiảngviênluật.Trêncơsởcác
lýthuyếtnêutrên,nghiêncứuxâydựng
khung phân tích sự dịch chuyển vai trò
của giảng viên luật theo bốn trục chính.
Lý thuyết “thay thế và tăng cường” của
SusskindvàSusskind(2022)làmrõlogic
chuyển dịchtừcác hoạtđộng giảngdạy
có nguy cơ bịtự động hóa sang cácvai
tròmangtínhgiatănggiátrị.Khungnăng
lực Số cho Nhà giáo dục DigCompEdu
doỦybanchâuÂubanhành(European
Commission, 2017) và mô hình TPACK
của Mishra và Koehler (2006) cungcấp
nềntảngđểlýgiảisựmởrộngnănglực
phạm-côngnghệcủagiảngviêntrong
quátrìnhchuyểnđổivaitrò.Từđó,bàiviết
cđịnhbốnsựdịchchuyểncốtlõi:(1)
từ“khotrithức”sang“ngườiđịnhớng
kiếntạotrithức”;(2)từ“ngườigiảng
giải sang “nhà thiếtkế trải nghiệmhọc
tập”; (3) từ “chuyên giađứng lớp”sang
“ngườicốvấnvàhuấnluyệnkỹnăng”;và
(4)từ“nhànghiêncứuđộclập”sang“nhà
nghiêncứuliênngànhvàứngdụng”.
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu này sử dụng phương
pháp nghiên cứu định tính thông qua
phântíchtàiliệuvàtổngquantàiliệucó
hệ thống, chủ yếu là so nh, tổng hợp
diễngiảicáclýthuyếtnềntảngvàkết
quả từ các công trình nghiên cứu trong
ngoài ớc. Phạm vi nghiên cứu tập
trung vào các tàiliệu học thuật vềgiáo
dụcluật,chuyểnđổisố,AIvàpháttriển
ng lực giảng viên. Dữ liệu được thu
thậptừcácnguồnđángtincậy,baogồm
các tạp chí khoa học quốc tế (Scopus,
Google Scholar), sáchchuyên khảo, báo
cáocủacáctổchứcgiáodụcvàcácvăn
bảnchínhsáchcủaViệtNam.Cácbiếnsố
trongkhungphântích(cácvaitrò,năng
lực)đượcđánhgiáthôngquatầnsuấtxuất
hiệnvàmứcđộnhấnmạnhtrongcáctài
liệuđượclượckhảo.
IV.Kếtquảnghiêncứu
4.1.Bối cảnh tác động và sự cần
thiếtphảichuyểnđổi
Giáodụcđạihọcnóichungvàgiáo
dụcphápluậtnóiriêngđangđứngtrước
mộtgiaiđoạnchuyểnđổisâurộng,được
thúcđẩybởitiếntrìnhchuyểnđổisốtoàn
diệnvàsựpháttriểnmạnhmẽcatrítuệ
223
nhântạo(AI).Sựxuấthiệnvàlantỏacủa
các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) như
ChatGPT, Gemini, cùng các giải pháp
công nghệ pháp lý(Legal Tech) đã làm
thayđổicănbảnphươngthứctạolập,truy
cập, xửlý và vậndụngtrithứcpháplý.
ccôngcụAIkhôngcònmangtínhchất
giảđịnhhayviễntưởngmàđãbướcvào
thựctiễn hành nghề, cho thấy khả năng
tựđộnghóanhiềuhoạtđộngchuyênmôn
truyền thống của luật sư và thẩm phán,
nhưsoạnthảohợpđồng,ràsoáttàiliệu,
phântíchánlệvàhỗtrợdựđoánkếtquả
tranhchấp.Nhữngchuyểndịchnàykhông
chỉtácđộngđếnlĩnhvựchànhnghềmà
cònảnhhưởngmạnhmẽđếnhệthốngđào
tạoluật-nơichuẩnbịvàpháttriểnnguồn
nhânlựcpháplýchotươnglai.Theobáo
cáo sơ kết triển khai chuyển đổi số của
BộGiáodụcvàĐàotạo,hệthốngquảnlý
thôngtingiáodụcđạihọc(HEMIS)đãsố
hóadữliệucủakhoảng470cơsởđàotạo
đạihọc,baogồmhơn100.000hồsơcán
bộvàgần3triệuhồsơngườihọc(sốliệu
chínhthứctGDĐT).Đâylàminhchứng
rằng việcthu thập, chuẩnhóa vàsố hóa
thôngtinnhânlựcgiáodụcđangdiễnraở
quymôlớntrongtoànhệthốngđạihọctại
ViệtNam,trongđócóđộingũgiảngviên
luật(HàGiang,2025).Việcdữliệungành
giáodụcđãđượckếtnốivàxácthựcvới
sởdữliệuquốcgia,địnhdanhhơn24
triugiáoviênvàhọcsinh(đạt98%),cho
thấyngànhđangxâydựnghạtầngsốrất
lớnđểphụcvụquảnlývàphântíchthông
tinnghềnghiệp(NhanDanOnline,2024).
Tuynhiên,cầnphânbiệtrõgiữamứcđộ
sốhóadữliệuquảnlývàmứcđộthựchiện
nhiệmvụgiảngdạytrongbốicảnhsốhóa
củađộingũgiảngviênluật.Thựctiễnđào
tạo chothấy, mặcdùdữliệu vềđội ngũ
người học đã đưcsố hóa ở quymô
lớn,nhưngviệckhaitháccôngnghệsốvà
AI trong hoạt động giảng dạy pháp luật
vẫncònhạnchế.Phầnlớngiảngviênluật
hiệnnayvẫnđảmnhiệmnhiệmvụgiảng
dạy chủyếutheo môhình truyềnthống,
lấy thuyết giảng và truyền đạt nội dung
quyphạmlàmtrungtâm;việctổchứccác
hoạtđộnghọctậpdựatrêntìnhhuống,mô
phỏng,phântíchdữliệuánlệhoặchuấn
luyệnkỹnăngpháplýtrongmôitrườngsố
chưatrởthànhthựchànhphổbiến.Việc
ứngdụngcáccôngcụcôngnghệpháplý
(Legal Tech) vàAI trong giảng dạy còn
mang tính cá nhân, tự phát, chưa được
chuẩnhóathànhyêucầunghềnghiệphay
tiêuchíđánhgiáchínhthứcđốivớigiảng
viênluật.
Trong bối cảnh thông tin pháp lý
ngàycàngdễtiếpcậnvàphổcập,vaitrò
truyền thống của giảng viên luật với tư
cáchlà“khotrithứcsống”-ngườinắm
giữ và truyền đạt tri thức một cách gần
nhưđộcquyền-đangbịtháchthứcrõrệt.
Người học ngày nay không chỉ cần tiếp
thu quy định pháp luật, mà quan trọng
hơn,cầnđượctrangbịnănglựcvậndụng
chúngtrongmôitrườngsốphứctạp,khả
ng hợp tác với AI, cũng như các kỹ
ngduybậccaomàmáymóckhócó
thểthaythế.Bốicảnhnàyđặtramộtcâu
hỏicấpthiết:Trongbốicảnhđó,mộtvấn
đềtrọngtâmđượcđặtra:vaitròmớicủa
giảngviênluậtlàgìkhinhiềuthànhtốtri
thứcvàkỹnăngnghềnghiệptruyềnthống
đangđứngtrướcnguycơbịtựđộnghóa
bởicáchệthốngsốvàcôngnghệAI?Việc
clậplạichứcnăngnghềnghiệpkhông
chỉlàyêucầucấpthiếtnhằmthíchứngvới
sựthayđổinhanhchóngcủamôitrường
giáodụcvàhànhnghềphápluật,màcòn
điềukiệnthenchốtđểgiảngviênluật
tiếptụckhẳngđịnhgiátrịchuyênmôncốt
lõi trong kỷ nguyên số. Cần nhấn mạnh
rằngquátrìnhchuyểnđổikhôngchỉđơn
224
thuầnlàviệctíchhợpcôngnghệvàogiảng
dạy,làmộtthayđổicănbảntrongtư
duy sư phạm và bản sắc nghề nghiệp.
Gingviênluậtkhôngcòngiớihạnởvai
tròchuyêngiatruyềnđạttrithức,màđang
dịchchuyểntrởthànhngườikiếntạomôi
trường học tập, người dẫn dắt quá trình
hìnhthànhnănglựcvàngườicốvấnđịnh
hướngnghềnghiệp-gópphầnpháttriển
toàndiệnnănglựcpháplýcủangườihọc
trong bốicảnh chuyểnđổi sốngàycàng
urộng.
4.2.Sựchuyểnđổivaitròcủagiảng
viênluật:từtruyềnthụtrithứcsangkiến
tạonănglực
Sự chuyển dịch vai trò của giảng
viênluậttrongkỷnguyênsốmộtquá
trìnhmangtínhđachiều,cóchiềusâuvà
gắnliềnvớisựbiếnđổicủatrithứcpháp
lýcũngnhưnhucầucủaxãhộihiệnđại.
Sựchuyểnđổinàykhôngphủđịnhvaitrò
truyền thống,thểhiện sựkế thừavà
phát triển,ớng tớiviệcđịnh hìnhmột
môhìnhgiảngviêntoàndiện,linhhoạtvà
thíchnghơnvớibốicảnhchuyểnđổisố.
Thứnhất,dướicđngcủachuyn
đisvàtrítuệnhânto,vaitrògiảngvn
luật chuyển từ kho tri thức sng” sang
ni định ớng kiến tạo tri thức”.
Thay vì truyền đạt một chiều n trưc,
giảngviêntậptrungthiếtkếvàdẫndắtquá
trìnhhọc,giúpsinhvnchủđộngxâydựng
trithứcvàpháttriểntưduypháplýbccao.
Khithưviệnsố,cơsởdữliệutrực
tuyến và AI cung cấp thông tin nhanh
rộng, giảngviên không còn giữ“độc
quyềntrithức”.Họtrởthành“ngườiđịnh
hướng”:hỗtrợsinhviênđánhgiáđộtin
cậynguồndữliệu,phânbiệttàiliệuhọc
thuậtvớinộidungphổthông,sửdụngtìm
kiếmnângcaovàphântíchphêpháncác
kếtquảAI.
Đồng thời, giảng viên đảm nhiệm
vaitrò“ngườikiếntạotrithức”thôngqua
việcchọnlọc,hệthốnghóavàkếtnốicác
học liệu số-từ văn bản pháp luật đến án
lệ và bài báo khoa học-giúp biến nguồn
thôngtin rời rạcthành hệthốngtri thức
mạchlạc,dễtiếpcận.
Thứhai,vaitròcủagiảngviênthay
đổi từ“ngườigiảng giải” sang “nhà thiết
kếtrảinghiệmhọctập”.Nếutrướcđâykỹ
năngsưphạmchủyếugắnvớiviệctruyền
đạtgiảithíchnộidungtheohìnhthức
thuyếtgiảng,thìtrongbốicảnhhiệnnay,
nhiệm vụ trọng m thiết kế các trải
nghiệmhọctậpgiúpngườihọcchủđộng
khámphá,tươngckiếntạotrithức.
Giảngviênluậthiệnđạithiếtkếcácmôi
trường học tập ch hợp ng nghệ, tạo
điềukiệnđểsinhviêntiếpcnnhữngbối
cảnh pháp lý môphỏngcó độ chân thực
cao.Chẳnghạn,thayvìchỉnghegingvề
kỹnăngtranhtụng,sinhviêncóthểtham
giacácphiêntòamôphỏngtrựctuyếnhoặc
thôngquacôngnghệthựctếảo,nhậpvai
luậtsư,thẩmphánhoặckiểmsátviên.Điều
nàygiúphọrènluynphảnxạnghềnghiệp,
nănglựclậpluậnkỹnăngứngxửpháp
lýtrongmôitrườngantoànnhưngtính
trảinghiệmmạnh.Mộtvídụkháclàviệc
sửdụngAItrongphântíchdữliệuánlệ.
Giảngviêncóthểcungcấpbộdữliệuánlệ
quymôlớnvàhướngdẫnsinhviênsửdụng
kỹthuậtkhaiphávănbảnđểpháthiệncác
xuớngtxửhoặcyếutốpháplýthen
chốtảnhhưởngđếnphánquyết.Cáchtiếp
cậnnàychhợp“luậtdựđoán”và“pháp
luật dựa trên dữ liệu” vào chương trình
đàotạo.Đồngthời,môhìnhlớphọcđảo
ngược”tiếptụckhẳngđịnhgiátrịkhicho
phépgiảngviêndànhthờigiantrênlớpcho
cáchoạtđộngthảoluậnchuyênsâu,phản
biện,môphỏngvàgiảiquyếttìnhhuống,
thayvìtruyềnđạtlýthuyếtmộtchiều.
225
Thứba,vaitròcủagiảngviênchuyển
dịchtừ“chuyêngiađứnglớp”sang“người
cốvấnvàhuấnluyệnkỹnăng”.Đâylàmột
dạnggiátrịgiatăngmàcôngnghệkhócó
thểthaythế.MặcdùAIcókhảnăngxửlý
thôngtinhiệuquả,nóthiếunhữngphẩm
chấtcốtlõicủaconngườinhưtrựcgiác,
sựđồngcảm,nănglựcđánhgiáđạođức
khảnăngsángtạo.Dođó,giảngviên
luậttrởthành“ngườihuấnluyệnkỹnăng”
(SkillsCoach)-hỗtrợsinhviênpháttriển
tưduyphảnbiệnpháplý,nănglựcphân
tích đa chiều, kỹ năng lập luận - tranh
biện,khảnăngthuyếtphụcvàphẩmchất
đạođứcnghềnghiệp.Họđóngvaitròdẫn
dắt trong việc hình thành bản lĩnh nghề
nghiệp, định hướng trách nhiệm xã hội
củamộtluậtgiavàgiảiquyếtcácvấnđề
đạođứcmớinảysinhtrongmôitrườngsố
nhưthiênlệchthuậttoán,bảovệdữliệu
cánhânhayminhbạchtrongvậnhànhhệ
thống.Bêncạnhđó,vaitrò“ngườicốvấn
nghềnghiệp”(Mentor)ngàycàngtrởnên
quan trọng. Giảng viên đồng hành cùng
sinh viên trong việc hoạch định lộ trình
nghềnghiệp,pháttriểnnănglựccánhân
rèn luyện các kỹ năng mềm cốt yếu.
Mốiquanhệthầy-tròmangtínhcánhân
hóa này là giá trị đặc thù của giáo dục
chấtlượngcaovàkhôngthểđượcthaythế
bằngthuậttoán.
Thứtư,giảngviênluậtchuyểnđổitừ
“nhànghiêncứuđộclập”sang“nhànghiên
cứuliênngànhvàứngdụng”.Nghiêncứu
pháplýhiệnđạiđòihỏisựkếthợpchặt
chẽvớicáclĩnhvựckhoahọcliênquan
đểgiảiquyếtcácvấnđềpháplýphứctạp
nảysinhtừcôngnghệmới.Điềunàybao
gồmnghiêncứuvềkhungpháplýđốivới
trítuệnhântạo,tàisảnsố,hợpđồngthông
minh,xetựlái,bảovệdữliệucánhân,an
ninhmạngvàtácđộngcủanềntảngsốđối
với phápluật lao động hoặc cạnh tranh.
Đểthựchiệnhiệuquả,giảngviêncầnhợp
cvớichuyêngiatrongcáclĩnhvựcnhư
khoahọcmáytính,kỹthuật,kinhtếhoặc
hội học.Đồng thời,sự pháttriểncủa
phươngphápnghiêncứudựatrêndữliệu
(data-drivenlaw)mởracơhộivậndụng
kỹthuậtphântíchdữliệulớnvàhọcmáy
nhằmđánhgiáxuhướngxétxử,dựđoán
cđộngcủacácquyđịnhphápluậthoặc
phântíchhànhvicủacácchủthểpháplý.
Điunàygópphầnđưagiảngviênluậttừ
vịtrínhànghiêncứuđộclậpsangvịthế
củamộtnhàkhoahọcliênngành,cóđóng
góptrựctiếpvàthiếtthựcchoviệchoạch
địnhchínhsáchvàgiảiquyếtvấnđềthực
tiễntrongxãhộisố.
4.3. Khung năng lực và những
tháchthức-cơhộiđặtra
Để thực hiện hiệu quả các vai trò
mớivốnmangtínhphứctạpvàđadạng
nhưđãphântích,giảngviênluậtcầnđược
trang bị một khung năng lực toàn diện,
vượt xa phạm vi tri thức chuyên môn
thuầntúy.Khungnănglựcnàylàsựkết
hợphàihòagiữanănglựckỹthuật,năng
lựcsưphạmvàcácphẩmchấtnhânvăn
cốt lõi, đồngthờicó thể được vậndụng
nhưmộtkhungthamchiếutrongđánhgiá,
đàotạovàbồiỡnggiảngviênluậttrong
bốicảnhchuyểnđổisố.
Thứ nhất, ng lực kỹ thuật số và
khai thác công cụAI là nền tảng không
thểthiếuchogiảngviêntrongkỷnguyên
số. Năng lực này không chỉ dừng lại ở
việc thành thạo các công cụ văn phòng
bản mà bao gồm khả năng vận hành
cácHệthốngQuảnlýHọctập(LMS)như
Moodle,Canvas,thiếtkếvàbiêntậphọc
liệusốđaphươngtiệnbằngcáccôngcụ
như Canva,Adobe Spark, CapCut, cũng
như hiểubiết cơ bản vềcác công cụAI
phổ biến (ChatGPT, Gemini) và công